Posts tonen met het label FD Geld. Alle posts tonen
Posts tonen met het label FD Geld. Alle posts tonen

zaterdag 23 mei 2009

De turbo uitgelegd

'Met een turbo of sprinter snap ik eerlijk gezegd niet waarom beleggers nog aandelen kopen', zegt Leo Rijnhout. De docent beleggingsleer schreef het boek 'Haal het beste uit turbo's, speeders en sprinters'.

De turbo heeft de laatste paar jaar vooral bij de particuliere beleggers sterk aan populariteit gewonnen. Niet voor niets, vindt Leo Rijnhout: 'Ik vind de turbo oprecht een prachtig product. Het zit goed in elkaar. Ik heb dan ook veel waardering voor de bedenkers. Met name voor de belegger met een korte horizon is het een mooi instrument om mee te beleggen.'

Rijnhout, die doceert aan de Hogeschool INHolland, schreef in 2003 het boek Beleggen met opties waarin hij de werking van de optie uitlegt en verschillende optiestrategieën verduidelijkt. Een boek over turbo's is daarom een logische opvolger. Er zijn inmiddels enkele instructieboekjes over dit beleggingsproduct uitgegeven, maar een uitgebreid boek over de werking van de turbo was er nog niet. Overigens kwam het idee niet uit de hoge hoed van Rijnhout. 'Mijn uitgever vroeg me of ik er trek in had om dit te schrijven. Ik ben docent en ik vind dat beleggers gebaat zijn bij een heldere uitleg, dus daarom wilde ik het graag doen.'

Gebrekkige kennis

Want aan de kennis van beleggers schort het nogal, vindt Rijnhout. De docent gaf eerder voor beursplatform Euronext door het hele land heen lezingen over beleggen. Toen al viel het hem op dat er beleggers zijn die al jaren actief op de beurs handelen en toch niet exact weten waar ze in beleggen of hoe het product werkt. 'Uit diverse onderzoeken in de VS blijkt dat 90% van de particuliere beleggers verlies maakt. Dat is nogal wat. Meestal komt dat door gebrek aan kennis hoe producten precies in elkaar zitten.'

Beginnende beleggers adviseert hij eerst 'droog te oefenen' bij de diverse beleggingstoernooien die op het internet zijn te vinden, zoals het turbotoernooi en de optiecompetitie. 'Dan heb je een veel beter idee hoe een optie of turbo werkt en kun je echt aan de slag.' In het boek legt Rijnhout uit hoe een turbo of speeder in elkaar steekt. Hij geeft voorbeelden van diverse strategieën en hij behandelt een aantal scenario's hoe een turbo kan aflopen. Daarnaast komt hij ook terug op enkele optiestrategieën. Rijnhout handelt zelf zowel in opties als turbo's. Al hebben de laatste zijn voorkeur. 'Je hebt minder investering nodig om aan de slag te gaan', noemt Rijnhout als eerste voordeel van de turbo. Want de uitgever van een turbo of sprinter financiert een groot deel van de aankoop, alleen de kosten boven de uitoefenprijs moeten worden betaald door de belegger.

Voordelen turbo

De derivaten lijken veel op een optie, maar met een groot verschil. Een optie kent een aflooptijd, de zogeheten expiratiedatum, terwijl de sprinter gebruikmaakt van een zogeheten 'stop-loss'. Daalt de onderliggende waarde onder de afgegeven prijs, dan loopt de long af. Bij een short is het omgekeerde het geval. Zolang de stop-loss niet wordt gebroken, blijft de sprinter verhandelbaar. De belegger moet alleen betalen voor het deel boven de stop-loss, de aankoop wordt gefinancierd door de uitgevende partij. Eigenlijk wordt er dus belegd met geleend geld. Een ander voordeel van dit beleggingsinstrument is volgens Rijnhout dat de belegger een simpele keus hoeft te maken. 'Het is omhoog of omlaag. Je hebt eigenlijk geen adviseur meer nodig. Daarnaast zijn de transactiekosten relatief laag.'

Ofschoon Rijnhout erg enthousiast is over het product turbo, vindt hij toch dat beleggers een gespreide portefeuille moet aanhouden. Iets wat hij ook zijn studenten voorhoudt. 'Vorige week kwam een student naar me toe die met opties in één week een rendement van 33% had behaald. Dat is natuurlijk een geweldig resultaat, maar met een portefeuille vol met opties was hij niet geslaagd voor zijn opdracht.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 16 augustus 2008

Krantje, koffie en koersen

Waar beurshandelaren vroeger op de vloer van Beursplein 5 de orders door schreeuwden, werken ze nu op kantoor. 'Het is allemaal veel klinischer geworden.'

Amsterdam
De werkdag begint voor handelaar Rik Zwaneveld rond achten, een uur voor de opening van de beurs in Amsterdam. 'Daar gaan we weer met TNT', zegt hij en wijst op het bericht in de krant dat het Amerikaanse UPS $ 10 mrd zou willen bieden op het Nederlandse logistieke bedrijf. De laatste weken stuitert het aandeel TNT door overnamegeruchten die aanzwellen en weer worden afgezwakt. Zo ook vandaag. Bij opening schiet het aandeel met 7% omhoog naar circa euro 27. 'Ik doe even niet mee', zegt Zwaneveld.

Met zijn 43 jaar is de handelaar inmiddels een oude rot in het vak. Vers van de havo kwam hij op 18-jarige leeftijd in 1985 op de handelsvloer van Beursplein te werken. Hoekman voor fondsen als Ahold, Bijenkorf, DAF. 'Mooie namen hoor', zegt hij met gevoel voor nostalgie. Om in die tijd als handelaar aan de slag te kunnen was 'alleen een beetje kunnen rekenen' niet voldoende. Het hielp als je een aardig balletje kon trappen, want ook het voetbalteam van de beurshandelaren, de Beursbengels, kon altijd vers bloed gebruiken. Met het voetbal beleefde Zwaneveld mooie tijden. 'Dan kwam zo'n beursjongen de kantine van de tegenpartij binnen en riep dan: "Zo, wat kost deze plaggenhut"'. Hij kan er nog altijd smakelijk om lachen. Maar de tijd van de open outcry waar beurshandelaren hun orders over de vloer schreeuwden is verleden tijd. Al is het ouderwetse nostalgische beeld van de druk gebarende, schreeuwende handelaren met zweet doorweekte overhemden volgens Zwaneveld ook overdreven. 'Die lui van het journaal kwamen ook alleen maar filmen als er crisis was natuurlijk.'

Op kantoor
De beurshandelaar anno 2008 zit op het kantoor. Ook Zwaneveld. Hij is broker, en handelt in aandelen voor zijn werkgever AFS Brokers aan de Oudezijds Voorburgwal, op steenworp afstand van de oude beursvloer. 'Van mij hoeft het niet hoor, maar de meesten vinden het toch fijn om nog steeds in de buurt van het Damrak te werken. 'De werkplek van nu bestaat uit een kamer vol met grote schermen die weer gevuld zijn met flikkerende koersen, een constante stroom aan nieuws en een chatbox waarvan het grootste deel van de orders binnenkomt. Bij een melding van de chatbox klinkt er applaus. 'Een order vinden wij wel een applausje waard', grapt de geboren Amsterdammer die altijd in is voor een geintje of een praatje. Weer een ander geluid klinkt als er aandelen worden gekocht of verkocht.

Applaus. Een klant wil 50.000 aandelen KPN kwijt op een koers van euro 11,15 en het liefst een beetje snel. Zwaneveld legt de order in vijf keer 10.000 stuks in. Niet in één keer, want dit wordt een 'iceberg', het puntje van de ijsberg. Zo kan de markt niet zien dat er één grote verkooporder is. Nadeel is dat iedere nieuwe order geen voorrang heeft op andere verkooporders met dezelfde prijs. Dat heb je wel als de order in één keer wordt ingelegd, legt Zwaneveld uit. Weer applaus. Een verkooporder van 25.000 stuks van de Duitse automaker BMW. 'Die legt Rene erin, dat is onze specialist', en wijst naar zijn collega. 'Ja, ik heb er drie', lacht hij.

Met de tijd mee
Zwaneveld vindt dat hij met de tijd moet meegaan en wil zich niet mee laten sleuren in de nostalgie dat vroeger alles beter was, want de systemen van nu zijn zo veel beter en de markt is door de grote toestroom aan geld veel meer liquide. Maar toch. 'Het is allemaal wel een stuk klinischer geworden. Op de beursvloer praatte je veel met elkaar. Dat contact is er nu veel minder.' Niet alleen de handel, maar ook de markt is veranderd: 'De beurs heeft op dagbasis niets meer te maken met de onderliggende waarde van de bedrijven. Er zijn momenten dat het een speelbal is geworden van speculanten en labiele miljonairs.' Daarnaast heeft het beroep niet meer dezelfde uitstraling als in de jaren tachtig. 'Toen ik vroeger op een verjaardagsfeestje zei dat ik beurshandelaar was, maakte dat indruk. Tegenwoordig krijg ik te horen "oh wat zielig"'. Toch heeft hij nog steeds veel lol in zijn werk. 'Ik heb leuke collega's en met zijn zessen zijn we goed voor meer dan honderd jaar beurservaring. Ik vind de markt nog altijd geweldig om bij te houden en als ik voor een klant een mooie trade kan doen, dan haal ik er daar veel voldoening uit.'

Een order voor de Franse beurs: verkopen 10.000 Total. Ook hier wordt de order niet in één keer ingelegd. De klant geeft aan dat er geen haast bij is en de aandelen rustig aan kunnen worden verkocht. De handelaar legt verschillende orders in. 'Gestaffeld' noemt hij dat. Een order van duizend op euro 45,95 en per duizend legt hij de order met een stuiver hoger in. Een order van 2500 gaat erin op euro 46,30. 'Je weet maar nooit of iemand een verkeerde order inlegt.' Want een foutje is zo gemaakt. Een nulletje meer of minder, een komma op de verkeerde plek of een verkooporder in plaats van een kooporder. Het zijn zaken die gebeuren.
In de middag komen er headlines van een bestuurder van UPS voorbij, waarin hij laat weten dat een overname van TNT de waarde van het aandeel UPS zou verminderen. 'Het lijkt me duidelijk dat UPS geen interesse heeft', zegt de handelaar als een persbureau de handelaar belt om de reden van de plotse koersdaling te peilen. Binnen korte tijd is de plus van meerdere procenten omgeslagen in een min van meer dan 7%. Nu wil de handelaar toch even meedoen in TNT en legt een order in op euro 22,90. Een koers die niet wordt gehaald, want het aandeel klimt alweer. 'Toch opmerkelijk. Blijkbaar broeit er iets. In de markt zullen ze wel denken: is het niet UPS dan zal het wel Fedex zijn', speculeert Zwaneveld.

Judo
De AEX-index beweegt vandaag maar met een paar punten en daarmee is het een rustige handelsdag. Zeker omdat de afgelopen weken een beweging van meer dan tien punten op één dag meer regel dan uitzondering is. De handelaren volgen daarom de Olympische Spelen. De aandacht van Zwaneveld gaat vooral uit naar judo, want hij beoefende de vechtsport vanaf zijn vierde jaar en kon zich in zijn jonge jaren zo'n drie jaar meten met de Nederlandse top. 'Ik heb het nog vier jaar weten te combineren met de beurs, maar toen ik 22 was en moest kiezen, was dat eigenlijk makkelijk: ik wilde het liefst op de beursvloer zijn', weet Zwaneveld zich nog te herinneren. Als handelaar heeft hij veel aan de sport gehad. 'Ik heb leren omgaan met verlies, relativeren en geleerd met beide benen op de grond te blijven staan.' Maar net als de beurs is ook het judo van nu niet meer zoals het in zijn tijd was. 'Er wordt veel meer getrokken, het is een tactisch spelletje geworden.'

Het applaus gaat weer. Een klant die in de ochtend zijn aandelen van verzekeraar Aegon verkocht, wil op lagere koersen weer terugkopen. Op een spreadsheet is te zien dat hij met deze trade circa euro 6500 heeft verdiend vandaag. Vervolgens een telefoontje van een klant die wil weten hoe de beurs ervoor staat. 'Het is een rustige dag, de olieprijs zakt weg, een eurootje onder de eenvijftig.' Als de klant vraagt of hij moet speculeren op een daling raadt Zwaneveld dat af: 'Ik zou even niks doen en dicht bij huis blijven. Er kan best nog een "short squeeze" komen en dan kan de index zomaar oplopen naar 420 tot 425 punten.'
Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 28 juni 2008

Duurzaam renderen

Duurzaam beleggen en sparen is ethisch verantwoord en geeft een goed gevoel. Het aanbod wordt steeds groter en de verschillen tussen de aanbieders lopen flink uiteen.

De laatste twee jaar is duurzaam beleggen en sparen een echte hype geworden. Steeds meer partijen bieden duurzame fonsen aan. Duurzaam beleggen kan lucratief zijn omdat voor bepaalde fondsen een belastingvoordeel geldt dat kan oplopen tot 2,5%. Maar levert duurzaam beleggen en sparen, behalve een goed gevoel ook goede rendementen op? Vergelijkingssite Evestor.nl nam zeventien Nederlandse duurzame beleggingsfondsen onder de loep. Wat bleek: de onderlinge verschillen zijn groot. Het is zaak om als belegger goed huiswerk te doen.

Volgens Philip van Dijk van Evestor.nl is er bij duurzaam beleggen de laatste twee jaar duidelijk sprake van een hype waar naast traditionele partijen als ASN Bank en Triodos ook andere banken op zijn ingesprongen. De hype vlakt de laatste tijd wat af, zegt Van Dijk, maar dit is deels toe te schrijven aan het huidige slechte beurssentiment. 'Als de beurzen weer aantrekken zal duurzaam ook weer opveren', denkt de onderzoeker.

Van de duurzame beleggingsfondsen die Nederland rijk is en Evestor.nl met elkaar vergeleek, zijn de onderlinge resultaten opvallend groot. Zo behaalde de nummer een, het Ohra New Energy Fonds, over de afgelopen drie jaar een gemiddeld rendement van 33,2%. De nummer laatst, het ABN Amro Duurzaam Donatie Fonds, kende een resultaat van 1,2%. Aangezien duurzame beleggingsfondsen een offensief karakter hebben - gemiddeld genomen zijn deze fondsen voor 95% belegd in aandelen - hebben ook deze fondsen dit beursjaar harde klappen gekregen met dalingen die variëren van 6% tot 15%. Alleen het ASN-Novib Fonds wist met een winst van 1,2% het hoofd boven water te houden.

Los van de resultaten die in het tot nu toe turbulente beursjaar zijn behaald, stelt Van Dijk dat het vooral de partijen zijn die zich langer met duurzaam beleggen bezighouden die de betere beleggingsprestaties boeken. 'De banken die met de mode zijn meegegaan doen het slechter.' Hij schrijft dit toe aan een langer trackrecord en kennis van duurzaam beleggen van partijen die zich langer in dergelijke bedrijven hebben verdiept: 'Portefeuillebeheerders moeten veel kleinere bedrijven bekijken zoals bijvoorbeeld bedrijven die zich richten op nieuwe energie. Dat vereist specifieke kennis en het duurt een tijd om dat op te bouwen.'

Eigen verantwoordelijkheid
Duurzaam beleggen loont dus, maar de consument moet wel zijn eigen verantwoordelijkheid kennen. Van Dijk raadt beleggers aan de prestaties van de verschillende fondsen met elkaar te vergelijken op websites als die van Morningstar.

Daarnaast is het verstandig om de top 10-posities van het fonds te bekijken. 'Als daar fondsen als ING en Royal Dutch Shell in zitten, dan kun je nagaan dat duurzaam wel een heel ruim begrip is.' Volgens Van Dijk komt dit doordat er geen algemene definitie voor duurzaam beleggen is. Hierdoor is het begrip voor iedere bank vrij interpreteerbaar.

ASN Bank is in principe een voorstander van een keurmerk. 'We willen geen keurmerk om het keurmerk', zegt een woordvoerder van de bank. 'De klant moet centraal staan. Die moet er inhoudelijk wel iets aan hebben en mensen meer inzicht geven zodat ze zelf een oordeel kunnen vormen.'

Sparen
Naast de resultaten van beleggingsfondsen onderzocht Evestor.nl ook de rentetarieven van duurzame spaarrekeningen. De spaarder is met een duurzame spaarrekening gemiddeld beter af dan bij gewone banken. In de afgelopen drie maanden keerden gewone banken gemiddeld 1,7% aan spaarrente uit. Duurzame spaarders ontvingen 1,2 procentpunt meer. Alleen kleinere buitenlandse banken die stunten met hoge rentetarieven verslaan de duurzame. Van Dijk heeft wel enkele kanttekeningen. 'Bij de grote banken zijn er veel rekeningen met een lage rente. Daarnaast zit er achter duurzame spaarrekeningen een duidelijke marketing die mensen aanspreekt. De rente moet wel hoger liggen om het voor de spaarder interessant te maken.'
Duurzame spaarrekeningen zijn er daarnaast voor een specifieke doelgroep, zegt Van Dijk. 'De duurzame spaarder wil niet alleen een hoge rente, maar ook dat het geld wordt gebruikt om duurzame projecten te ondersteunen. Dat is ook het succes van deze manier van sparen: de klant krijgt een redelijke rente en een goed gevoel.'

Ook bij spaarrekeningen moet de klant kritisch zijn, want ook hier zijn de verschillen groot. 'Soms is het verschil meer dan een procentpunt bij praktisch dezelfde rekening', aldus Van Dijk. De klant moet kritisch doorvragen. Zijn er beperkende voorwaarden en wordt er daadwerkelijk duurzaam gespaard. 'Dat de consument doorvraagt is zeer belangrijk. Daardoor worden de aanbieders scherp gehouden.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 17 mei 2008

Garantie graag

Beleggen met vangnet

Banken richten zich met garantieproducten op de particuliere belegger. Door een gegarandeerde uitkering van de inleg is het populair en het aantal aanbieders wordt steeds talrijker.

Garantieproducten zijn er in soorten en maten. Een beleggingsconstructie kan worden opgezet rond een index, een mandje aandelen van een bepaalde sector, maar ook een gestructureerd product op één aandeel behoort tot de mogelijkheden.

'Een gestructureerd product is een combinatie van twee of meer financiële producten', legt Arnold Jensema van ING Wholesale Banking uit. Hij ontwikkelt samen met Marcel Pronk gestructureerde producten, of structured products zoals het in jargon heet. In de meeste gevallen is een garantieproduct een combinatie van een obligatie plus een optieconstructie. Het grootste deel van de inleg gaat in veilige obligaties. De rente-inkomsten tijdens de looptijd zorgen ervoor dat de inleg van de hoofdsom aan het eind van de looptijd is gegarandeerd. Met het restant van de inleg worden optieconstructies opgezet. Deze moeten voor het extra rendement zorgen. 'Op dit moment is het maken van dit soort producten in vergelijking met een jaar terug duurder geworden, want de optiepremies liggen door de turbulentie op de aandelenbeurzen een stuk hoger', zegt Jensema.

De eerste garantieproducten ontstonden in de jaren negentig onder de naam clickfondsen en kennen hun oorsprong in Frankrijk. 'Beleggen met kapitaalgarantie, daar is het mee begonnen', legt Jensema uit. De naam clickfonds kreeg echter een negatieve lading door Operatie Clickfonds, toen een van de grootste beursfraudes met beschuldigingen over witwaspraktijken en handel met voorkennis uit de Nederlandse financiële geschiedenis aan het licht kwam.

Sinds die tijd is er veel veranderd, zeggen Jensema en Pronk. Met name als het gaat over de informatievoorziening naar beleggers toe. 'Vroeger werd er duidelijk aangegeven welke kansen de belegger had, maar werden de risico's onder de mat geschoven', zegt Jensema. Dit is echter in een snel tempo veranderd, stellen de ontwikkelaars van ING. 'De klant is steeds beter in staat zelf een goede afweging te maken. Door internet is de kwaliteit van informatie met stappen vooruitgegaan.' Maar hoewel de belegger zelf goed kan nagaan welk product geschikt is voor zijn portefeuille, komen garantieproducten voor circa 80% via een adviseur bij de klant terecht.

Verschillen met beleggingsfonds
Volgens Jensema en Pronk heeft een gestructureerd product een aantal voordelen ten opzichte van een beleggingsfonds. Het kan snel worden opgezet en vervolgens ook binnen korte tijd - soms slechts twee weken - naar de markt. Ter vergelijking: om een beleggingsfonds te introduceren kunnen er zes maanden verstrijken. Daarnaast is een beleggingsfonds aan wijzigingen onderhevig. Een garantieproduct is daarentegen een kant-en-klaar product en de belegger moet op elk moment kunnen zien waar hij aan toe is. 'Het product moet een heldere uitbetalingsformule hebben die de belegger zelf op een papiertje kan uitrekenen', aldus Jensema. Een belegger betaalt bij een garantieproduct alleen de opstartkosten en niet zoals bij een beleggingsfonds extra kosten voor het team dat een beleggingsfonds blijft volgen. Bovendien hoeft met een garantieproduct een minder groot bedrag uit de markt te worden gehaald. 'Wij mikken op minimaal euro 10 mln, maar soms is een product zo populair dat we euro 100 mln aan inleg hebben.'

'De markt voor garantieproducten groeit erg sterk, zelfs in een markt die erg volatiel is', zegt Thomas See, hoofd strategie structured products bij Schroders. 'De mensen zien de markten sterk bewegen en zijn zich er goed van bewust dat aandelen ook flink kunnen dalen. Dat verklaart voor een deel het succes van deze produc- ten: mensen willen graag zekerheid.' See verwacht dat deze markt zal blijven groeien met als bijkomend voordeel steeds lagere kosten voor de belegger. 'De markt voor financiële producten waarmee garantieproducten worden gemaakt is door de sterke vraag steeds beter toegankelijk geworden. Steeds meer grootbanken introduceren dergelijke producten, de concurrentie neemt toe en dat drukt de prijs.'

Exotische producten
Was een garantiefonds ooit een simpel product met de AEX-index als onderliggende waarde, door de toenemende vraag worden de producten steeds exotischer van aard. Na de Amsterdamse index werden er garantieproducten ontwikkeld op de Europese graadmeter, de Eurostoxx 50, daarna volgden opkomende economieën zoals producten die de Turkse beurs volgen. Overigens hebben beleggers maar weinig trek in producten die rekenen op een daling van de markt, zegt Jensema. 'We kunnen ze met gemak opzetten, er is alleen weinig tot geen vraag naar. Beleggers zijn toch liever actief in een opgaande of zijwaarts bewegende markt dan in een dalende markt.'

Inspelen op herstel
Door de turbulentie op de aandelenmarkten dit jaar spelen nieuwe producten in op het herstel van sectoren die door de kredietcrisis harde klappen hebben gekregen. Zo heeft ING sinds kort een garantieproduct dat inspeelt op het herstel van banken en bouwers in de Verenigde Staten, die door de kredietcrisis fors in waarde zijn gedaald. Een trend die wordt herkend door See van Schroders. 'Ook de particuliere belegger leest de krant en weet dat grote banken als UBS, Citi en Merrill Lynch flink in waarde zijn gedaald. Er zijn nog steeds risico's, maar die kun je met een garantieproduct deels afdekken.

De particulier moet desondanks opletten waarin hij wil beleggen, waarschuwt See. 'Let op de looptijd en de flexibiliteit van het product. Tussendoor uitstappen kan een ander resultaat opleveren dan de eindtijd van het product af te wachten. Probeer daarnaast het product te begrijpen. Kijk naar de formule, daar moet je je als belegger wel lekker bij voelen.'

Garantieproduct

Een garantieproduct of gestructureerd product is een combinatie van minimaal twee financiële producten. In de meeste gevallen wordt een groot deel van de inleg belegd in obligaties die tijdens de looptijd oprenten tot de ingelegde hoofdsom. Hierdoor ontstaat de garantie dat de inleg weer wordt uitgekeerd. Met het restant van de inleg worden optieconstructies opgezet die voor het extra rendement, of een jaarlijkse uitkering moeten zorgen.

In Nederland werd in 2007 voor circa euro 7 mrd aan gestructureerde producten uitgegeven. Dit is inclusief een hefboomproduct als de Turbo van ABN Amro. Volgens schattingen van de Autoriteit Financiële Markten heeft een op de drie beleggers in Nederland een gestructureerd product in de portefeuille. In Nederland geven ABN Amro, Rabo, Robeco en ING 80% van de gestructureerde producten uit.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 3 mei 2008

Nieuw elan voor techfondsen

Aandelen in de techsector hebben dit jaar een scherpe daling achter de rug. Gemiddeld daalden aandelen in de sector circa 20%. Bij een herstel van de economie, kan de sector echter sneller stijgen dan de rest van de markt.

De belegger die eind jaren negentig niet in internet- of technologiefondsen stapte werd zo'n beetje voor gek verklaard. De rendementen zouden tot in de hemel reiken. De tot 'nieuwe economie' uitgeroepen sector zou 30% harder groeien dan de oude economie. Toen de dotcom-bubbel in 2000 uiteenspatte, kwamen beleggers weer met hun voeten terug op aarde. Ook tech- en internetbedrijven bleken gewoon winst te moeten maken en net zo cyclisch te zijn als bedrijven uit de oude economie.

Inmiddels is internet niet meer weg te denken en ook de mobiele telefoon, de BlackBerry, iPod en lcd-tv's zijn gemeengoed geworden.

Geschoren
Op het hoogtepunt van de hype, eind jaren negentig, kwamen diverse banken met tech- en internetbeleggingsfondsen zoals de Postbank met diverse beleggingsfondsen in de sector. De bank biedt een internet-, technologie- en telecomfonds aan. Ohra heeft voor zijn klanten ook een technologiefonds in huis, dat wordt beheerd door Delta Lloyd Asset Management.

Volgens Freddy van Mulligen, hoofd onderzoek van beleggingsfondsenbeoordelaar Morningstar, zitten nog veel particuliere beleggers sinds de hype in dit soort fondsen. 'Dit zijn vooral beleggers die nauwelijks hebben geprofiteerd van de stijging, maar vooral de keiharde daling hebben meegemaakt. Ze zijn blijven zitten, zijn geschoren en hopen nog steeds op een herstel.' Hij ziet kansen voor de de techsector, want als de economie weer aantrekt, zal de sector het beter doen dan andere sectoren en kunnen technologiefondsen een interessante belegging zijn. In een hoogconjunctuur is de vraag naar technologische producten zoals consumentenelektronica, nieuwe mobiele telefoons en bijvoorbeeld laptops groter.

'De techsector is de laatste jaren ver weggezakt en heeft in die periode ondermaats gepresteerd', zegt Rolf Stout, fondsbeheerder van Fortis Obam. 'In veel gevallen hebben deze bedrijven te maken met overcapaciteit en fikse concurrentie. Veel techfondsen keren te weinig dividend uit om voor ons fonds in aanmerking te komen.' De fondsbeheerder vindt dat de belegger goed moet kijken naar subsectoren en niet de hele techsector over één kam moet scheren. De techsector is te breed en de resultaten lopen enorm uiteen. Stout wijst als kansrijk voorbeeld op een toeleverancier aan de techsector als Corning, een maker van glas en keramiek, dat levert aan producenten van lcd-, tft- en touchscreenschermen. Een andere subsector zijn bedrijven die wavers maken voor de zonnecelindustrie. 'Dergelijke bedrijven moeten kunnen profiteren van de snelgroeiende vraag naar dit soort producten', aldus Stout. Maar wat te doen met grote namen als Apple, Google en Microsoft? 'Mooie namen, maar wel aan de prijzige kant, al is Microsoft een aardige belegging. Dat bedrijf is een enorme geldmachine.'

Pareltjes
Bij ING Investment Management zijn ze momenteel 'gematigd optimistisch' over de technologiesector. Dit jaar zijn de aandelen in deze sector met meer dan 20%, gedaald en sneller dan de bijstellingen van winstvooruitzichten. Volgens ING IM wijst de geschiedenis uit dat de technologiesector benedengemiddeld presteert in de twaalf maanden voor het begin van een recessie. Zodra een recessie eenmaal begint, verdwijnen die benedengemiddelde prestaties echter weer. De fondsmanagers van ING IM verwachten dat dit bij de huidige recessie niet anders zal zijn en dat de sector op de langere termijn sneller kan blijven groeien dan andere sectoren. In maart stapte het ING IT Fund in wat zij noemen 'sterke namen voor de lange termijn' zoals halfgeleiderfondsen als Taiwan Semiconductor en Microchip Melexis.

John Elliott, een van de vier fondsbeheerders van het ING IT Fund, stelt dat technologiefondsen na deze forse daling nu weer 'redelijk aantrekkelijk' zijn gewaardeerd. Hij denkt dat technologiefondsen de markt kunnen verslaan, maar dan moet binnen de sector gezocht worden naar de pareltjes. 'Zeker in het huidige klimaat is het belangrijk dat we zoeken naar bedrijven die zelfs in moeilijke tijden blijven groeien en het beter doen dan de markt.' Zonder op bedrijven in te willen gaan, zegt Elliott een voorkeur te hebben voor nichespelers. 'Te denken valt aan bedrijven die actief zijn in luxe consumentenelektronica of bedrijven die smartphones produceren.' Ook bedrijven in de spraaktechnologie zijn volgens Elliott interessant. 'Toch moeten we als fondsbeheerders heel diep gaan om goed onderzoek te doen. In de techsector kunnen bedrijven opstaan en een marktpositie opbouwen waar we tien jaar geleden nog nooit van hadden gehoord. Neem bijvoorbeeld Google, tien jaar geleden had nog niemand van het bedrijf gehoord. Nu kent de hele wereld het.'

Risico's
Daarmee wordt direct een van de risico's van de sector getypeerd, want niet iedere technologie die vooraf als baanbrekend wordt bestempeld wordt daadwerkelijk een succes. In een bedrijf stappen dat in een vroege fase van een technische ontwikkeling zit is een risicovolle investering, zegt fondsbeheerder Elliott. Eind jaren negentig was een van de populaire fondsen op het Damrak het Amerikaanse Opentv, een bedrijf dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van settopboxen, apparaten waarmee interactieve tv mogelijk wordt gemaakt. Ofschoon de techniek nu pas is doorgedrongen in de huiskamers is het aandeel dat nu alleen nog een notering aan de Amerikaanse technologie gedomineerde aandelenbeurs Nasdaq heeft, gedaald van een koers van boven de $ 20 rond het jaar 2000 naar een koers van circa $ 1 nu. 'Opentv is een mooi voorbeeld van een bedrijf dat met een nieuwe technologie naar de markt kwam. Van de beloftes die toen zijn gedaan, is nu pas een groot deel waarheid gebleken. Nu is er interactieve tv, alleen heeft Opentv daar nauwelijks van geprofiteerd.'

Van Mulligen van beleggingsfondsenbeoordelaar Morningstar vindt dat beleggers die willen instappen in een beleggingsfonds dat zich richt op technologie goed moeten kijken naar de spreiding van beleggingsfondsen in vergelijking met de eigen portefeuille. Volgens Van Mulligen heeft bijna ieder technologiefonds een aandeel als dat van softwaregigant Microsoft opgenomen in de portefeuille. 'Deze aandelen hoef je dan niet nog eens los in de portefeuille te hebben.'

Ohra Technology Trend Fund
Het fonds belegt wereldwijd in beursgenoteerde bedrijven die unieke en rendabele internetdiensten of -concepten ontwikkelen. Het fonds belegt in contentbedrijven die specifieke technologie, software of informatie ontwikkelen waarmee de gebruiksmogelijkheden van internet worden geoptimaliseerd. Daarnaast belegt het fonds in e-commercebedrijven en bedrijven die softwaretoepassingen ontwikkelen waarmee e-business mogelijk wordt. Ook bedrijven die de toegang tot internet mogelijk maken dan wel verbeteren en bedrijven die ondersteuning bieden bij een verdere ontwikkeling van internettechnologie of -diensten worden in de portefeuille opgenomen.

Postbank Internetfonds
Het Postbank Internetfonds belegt in ondernemingen die zich bezighouden met internet, zoals e-commerce, beveiliging, providers, software en infrastructuur. De meeste bedrijven bevinden zich in de VS. Bekende bedrijven zijn Yahoo en eBay. Volgens de portefeuillebeheerders van de Postbank is de internetsector een groeimarkt. De koersontwikkeling gaat echter gepaard met veel schommelingen Het fonds kent hierdoor een hoog risico. Daarom is het fonds volgens de bank geschikt als aanvulling op een goed gespreide beleggingsportefeuille. Het doel van het fonds is vermogensgroei en niet het inkomen uit dividend.

ING IT Fund
Het ING IT-fonds belegt wereldwijd in software- en hardwareondernemingen en IT-dienstverlening. De meeste bedrijven bevinden zich in de VS. Bekende bedrijven zijn Microsoft, Intel, Dell en Nokia. De sector IT is volgens ING IM een groeimarkt en de koersontwikkeling gaat daardoor gepaard met veel schommelingen. Het risicoprofiel van dit fonds is daardoor hoog. Omdat het fonds specifiek belegt in een sector, kent het fonds een hoger risico. Daarom is het beleggingsfonds geschikt als aanvulling op een goed gespreide beleggingsportefeuille. Het doel van het fonds is vermogensgroei, niet het innen van dividend.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 19 april 2008

Hoger risico, Hogere rente

Kredietcrisis of niet, de achtergestelde obligatielening is nog steeds populair. De risico's zijn groter dan bij een gewone obligatie, dit wordt echter gecompenseerd door een hoge couponrente.

Vorige week zette bank-verzekeraar ING een nieuwe achtergestelde obligatielening van euro 1,5 mrd in de markt. Met succes, want de inschrijving van de zogeheten 'ING Perpetuals IV' werd ondanks de crisis op de kredietmarkten vervroegd gesloten. De belegger krijgt bij deze achtergestelde obligatielening een couponrente van 8%. De hoge couponrente moet beleggers over de streep te trekken gezien het hogere risico dat de koper van een eeuwigdurende obligatie heeft. De obligatie wordt in theorie niet afgelost en kent geen afloopdatum. Er moet daarom altijd een markt zijn waar de belegger de obligatie kan verhandelen.

ING Groep heeft voor het uitgeven van deze eeuwigdurende lening een 'monsterprospectus' uitgegeven. Dit is een overkoepelend prospectus waarmee de bank-verzekeraar de komende tijd tot euro 15 mrd aan obligaties kan uitgeven. 'Dat wil niet zeggen dat we ook voor euro 15 mrd uit gaan geven, maar op deze manier kunnen we continu de verhouding tussen vreemd en eigen vermogen bijhouden', zegt Raymond Vermeulen, woordvoerder van ING Groep. Volgens Vermeulen is het uitgeven van achtergestelde obligaties een 'voordelige manier' om geld uit de markt te halen. Zo is het uitgeven van nieuwe aandelen vele malen duurder dan het plaatsen van een achtergestelde lening, terwijl op de balans van de bank hetzelfde effect wordt bereikt.

Versterken kernkapitaal
'Bedrijven met een hoge kredietstatus zullen dergelijke papieren niet zo snel uitgeven, want die kunnen al goedkoop aan geld komen. Een onderneming met bijvoorbeeld een triple-B status zal eerder geneigd zijn om een achtergestelde lening uit te geven', legt obligatiehandelaar Peter Westra van SNS Securities uit. 'Banken gebruiken het uitgeven van een dergelijke lening vooral om het kernkapitaal te versterken', zegt Westra.

De Bank for International Settlements (BIS), de centrale bank der centrale banken, hanteert een zogeheten BIS-ratio waar banken aan dienen te voldoen. Deze ratio geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen van banken ten opzichte van de naar risico gewogen uitzettingen. Net als bij de uitgifte van aandelen kan een bedrijf met het geld dat wordt opgehaald met een achtergestelde lening het kernkapitaal versterken. Omdat de lening is achtergesteld en nooit hoeft worden afgelost, kan een bedrijf dit tot het kernkapitaal rekenen.

Ofschoon de obligatie een eeuwigdurende status heeft kan een bedrijf de obligatie voorwaarden meegeven, zoals een vervroegde aflossing. Dit kan voor een concern interessant zijn als de rente daalt. De uitgever van de waardepapieren kan ervoor kiezen om de lening vervroegd af te lossen en een nieuwe lening tegen een lagere rente uit te geven. ING heeft het recht om de onlangs uitgegeven lening vervroegd en vanaf het vijfde jaar a pari (tegen de hoofdsom) af te lossen.

Risico voor belegger
Voor bedrijven is de uitgifte van een achtergestelde obligatie dus een gemakkelijke manier om het garantiekapitaal - een breed begrip voor de buffercapaciteit van een bank om eventuele tegenslagen te overwinnen - te versterken, terwijl de belegger kan rekenen op een aantrekkelijk rendement. Toch zijn er enkele risico's waar rekening mee moet worden gehouden, zegt obligatiehandelaar Westra. Beleggers in achtergestelde obligaties staan bij een eventuele liquidatie achteraan in de rij. Pas als alle andere schuldeisers zijn betaald, komt de achtergestelde lening aan de beurt. Vandaar de naam achtergesteld. Om die reden wordt een achtergestelde lening ook wel quasi-eigenvermogen genoemd.

Het kan ook voorkomen dat geen couponrente wordt uitgekeerd als het bedrijf dat jaar geen dividend kan uitbetalen. 'Dit lijkt me in het voorbeeld van ING vrij uitzonderlijk, gezien het feit dat het dividend de afgelopen vijf jaar telkens met 7% is verhoogd. Het is dus zaak om goed naar de geschiedenis van de uitgever van de eeuwigdurende obligatie te kijken', zegt Duco Slob, fixed income specialist van Theodoor Gilissen.

Volgens obligatiehandelaar Westra van SNS kan de belegger zelf goed de risico's bepalen. 'Als je denkt dat ING de komende jaren niet zal omvallen, dan kan een belegging in een achtergestelde obligatie een leuke aanvulling zijn op je portefeuille. Vaak krijg je daar een aantrekkelijke en in sommige gevallen zelfs een gigantische couponrente voor terug. Het is risicovoller dan een gewone obligatielening, maar eigenlijk is het risico bij een aandeel net zo groot.'

Volgens Westra moet de belegger soms over sterke zenuwen beschikken als het gaat om het koersverloop van de achtergestelde obligatie. 'Als de gewone rente sterk oploopt, zakt de koers hard weg. Maar als de rente daalt, is het effect naar boven toe echter beperkt.'

Slob noemt de eeuwigdurende lening van ING voor vastrentende beleggers een 'mooi product'. Met name de uitkering van 8% per jaar vindt hij 'erg aantrekkelijk'. Toch ziet Slob ook beperkingen. Bij een huidige koers van circa euro24 per aandeel ING ligt er een koerswinst in het verschiet die hoger is dan op de achtergestelde lening, denkt Slob. Daarnaast ligt het dividendrendement van het aandeel ING nu rond de 6% tot 6,5%, tegen 8% bij de eeuwigdurende lening. 'Als een belegger nu de aandelen koopt en daarop een call schrijft, stel de 2012 met een uitoefenprijs van euro 32, dan heb je in twee jaar al hetzelfde rendement als met de achtergestelde lening.'

Tier 1-ratio

De tier 1-ratio is het kernvermogen van een bank uitgedrukt als percentage van het vreemd vermogen. Het kernvermogen is het aandelenkapitaal plus de reserves van een bedrijf. Samen met het aanvullende vermogen is dit het garantievermogen van een onderneming. Het vreemd vermogen is het totaal van de schulden die een bedrijf of onderneming heeft.

Op grond van voorschriften onder Basel 1 moet een bank minimaal een tier 1-ratio hebben van 9,1%. Onder Basel 2 zal dit worden opgehoogd naar 11,5 %. Zakenbanken streven meestal naar een ratio van boven de 10%.

Het eigen vermogen moet, als de tier 1 te laag uitkomt, weer op niveau gebracht worden. Daar zijn twee mogelijkheden voor: activiteiten afstoten of eigen vermogen aantrekken.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 22 maart 2008

Vijf vragen aan: Mary-Therese Barton

Mary-Therese Barton van Pictet is sinds 2005 een van de fondsbeheerder van het Emerging Markets Debt Fund en sinds kort beheerder van het EMD Latijns-Amerika-fonds met een omvang van $ 68 mln. Voor die tijd was ze analist vastrentende obligaties opkomende markten. De 28-jarige Mary-Therese was eerder werkzaam bij kredietbeoordelaar Dun & Bradstreet, waar ze Europese kredietrisico's analyseerde.

1 Waarom beleggen in Latijns-Amerika?
'Ik verwacht dat dit deel van de wereld het de komende jaren beter zal doen dan andere regio's. Ook bij een groeivertraging van de wereldeconomie verwacht ik dat Latijns-Amerika het relatief goed zal doen. De fundamenten onder de economieën van verschillende landen zijn sterk verbeterd. Daarnaast groeit de binnenlandse vraag van landen zoals Brazilië sterk. Dit zal zijn weerslag hebben op lokale munten, die in waarde zullen stijgen. Ook profiteren munten uit de opkomende markten van de zwakte van de Amerikaanse dollar. Latijns-Amerika was in februari binnen de opkomende markten de regio die de beste rendementen heeft laten zien.'

2 Waarom juist obligaties?
'Latijns-Amerika is een regio waar pensioenfondsen groeien. In landen als Mexico en Brazilië hebben pensioenfondsen nu nog een waarde van 8% tot 10% van het binnenlands bruto product. In Nederland is dat 125%, er valt dus nog een wereld te winnen. De Latijns-Amerikaanse pensioenfondsen zullen de komende jaren de natuurlijke kopers zijn van lokale munten en lokale obligaties.'

3 Wat is de laatste wisseling in de portefeuille?
'We hebben winst genomen op de Braziliaanse real omdat de export naar de VS stagneert, en zitten nu long in de munt van Costa Rica, de colón. We speculeren daarnaast op een daling van de Mexicaanse peso en een daling van Mexicaanse lange rente. Dat land exporteert bijna een kwart van zijn goederen naar de VS en zal zeker last krijgen van een terugval van de Amerikaanse economie.'

4 Wat zijn de risico's?
'In Latijns-Amerika zijn de geopolitieke risico's het grootst. Neem bijvoorbeeld de huidige problemen in Colombia en Venezuela.'

5 Wat is de benchmark voor dit fonds?
'Wij proberen de JPMorgan GB-EM Global Latin America index te verslaan.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 8 maart 2008

Duurzaamheid De hype Voorbij

Het scala aan duurzame beleggingsfondsen groeit en de vraag naar dit soort producten trekt ieder jaar aan. Niet alleen de particuliere belegger wil steeds meer duurzaam, ook voor de institutionele belegger is het niet meer weg te denken.

Als ik duurzaam beleg, red ik dan de wereld? Het is een vraag die Jaap van den Ende, manager duurzaam beleggen van ING Bank Nederland, regelmatig van zijn klanten krijgt. 'Mijn antwoord is dan: nee, maar wel voor een deel. Klanten kunnen nu eenmaal niet in één nacht groen worden. Dat gaat in kleine stapjes. Dat is ook wat ik klanten probeer voor te houden.'

Op de vraag of ING niet meelift op de hype van duurzaamheid, wrijft Van den Ende zich in zijn handen, want die misvatting wil hij maar wat graag uit de wereld helpen. 'Wij bieden al sinds 1999 het ING Duurzaam Rendement Fonds aan en jaarlijks lichten wij meer dan 2000 bedrijven door op duurzaamheid. Bovendien passen wij die criteria niet alleen toe op de bedrijven die in aanmerking komen voor onze beleggingsportefeuilles, wij gebruiken deze informatie ook in ons eigen bedrijf.'

Voor het doorlichten van bedrijven heeft ING Bank twaalf hoofdthema's opgesteld. 'Wij hebben daarin de grootste gemene deler van de wens van de klant ondergebracht. We merken dat de aandacht voor thema's verschuift. Het begon met de normen en waarden van bedrijven, maar de laatste jaren heeft de consument meer oog voor het milieu en ontbossing gekregen. Na de film van Al Gore met het beeld van Amersfoort aan zee, is deze focus duidelijk toegenomen', aldus Van den Ende. Hij doelt op de Amerikaanse documentairefilm An Inconvenient Truth van voormalig vicepresident Al Gore over de opwarming van de aarde. De film - bewierookt en bekritiseerd - heeft bij veel mensen bijgedragen aan het klimaatbewustzijn in de wereld.

Duurzaam is meer dan klimaat
'Eigenlijk is duurzaamheid een containerbegrip', zegt Jeroen Jansen, directeur van ASN Bank. 'Natuurlijk zijn wij blij met de aandacht die Al Gore met zijn film heeft veroorzaakt. Aan de andere kant wordt duurzaamheid daardoor de laatste tijd vrij eenzijdig belicht. Hoe relevant het milieu ook is.' Jansen benadrukt dat bij ASN Bank de mensenrechten een zeer belangrijke rol spelen in beleggingsbeslissingen. 'Je moet dan bijvoorbeeld denken aan arbeidsomstandigheden, het recht op vergaderen, het recht op een vakbond. Eigenlijk alle rechten die zijn vastgelegd in de universele verklaring van de rechten van de mens.' Daarnaast eisen klanten dat er niet wordt belegd in de wapenindustrie. 'Daar is geen discussie over. Wij maken geen onderscheid tussen conventionele wapens of clusterbommen. Wapens komen er gewoon niet niet in.' Dit verschilt met de aanpak van ING Bank. Controversiële wapens zijn altijd uitgesloten, maar als het om andere wapens gaat hanteert ING Bank een grens van 5%. Komen de activiteiten van een bedrijf in de wapenindustrie boven de 5% uit, dan komt een bedrijf niet door de 'screening'.

ING Bank benadrukt eveneens dat duurzaam beleggen meer is dan klimaatverandering. 'Arbeidsomstandigheden en kinderarbeid zijn belangrijke thema's', zegt Van den Ende. 'We kijken dus heel goed of bedrijven oog hebben voor maatschappelijke zaken en sociale kwesties en hoe ze dat geregeld hebben.' Op verzoek licht de bank portefeuilles van particuliere klanten, verenigingen en stichtingen door. 'Het is een extra filter naast het standaard beleggingsproces.' De wens van de klant blijft centraal staan en dus is duurzaamheid ook een kwestie van maatwerk, zegt Van den Ende: 'Sommige klanten willen op ethische gronden geen bedrijf dat alcohol of sigaretten produceert, terwijl wij bijvoorbeeld Heineken vanwege hun vooruitstrevende aanpak van aids in Afrika en de manier waarop ze omgaan met grondstoffen een duurzaam bedrijf vinden. Het is dan aan de klant om die keus te maken.'

Spectaculaire groei
Van den Ende ziet een sterk toenemende vraag naar duurzame beleggingsproducten. Hij spreekt van een groei op jaarbasis van 15% tot 20%. Ook Jansen van ASN zegt een 'spectaculaire groei' te zien van het aantal consumenten dat duurzaam wil beleggen of sparen. 'We krijgen er jaarlijks zo'n 40.000 tot 60.000 klanten bij.' Bovendien gaat het volgens Jansen om zeer betrokken klanten. 'Op onze aandeelhoudersvergaderingen zitten vaak duizend mensen of meer. Ze willen voornamelijk weten welke stappen er zijn gezet en hoe je tot een bepaald besluit bent gekomen. Het benoemen waar je staat is belangrijk. Er is een groeiende behoefte aan duidelijkheid.'
Niet alleen de particuliere belegger belegt steeds vaker duurzaam. Ook institutionele beleggers als pensioenfondsen en verzekeraars gaan over tot een duurzame beleggingsportefeuille. 'Duurzaamheid is de hype allang voorbij', aldus Erik Breen, hoofd Corporate Governance en Sustainability bij vermogensbeheerder Robeco. 'Dat komt omdat de onderliggende trends blijvend zijn. Het is nu eenmaal een feit dat ons water steeds schaarser wordt.' Bij het Zwitserse Sustainable Asset Management (SAM), de duurzame beleggingstak waar Robeco eind 2006 een meerderheidsbelang in kocht, is de groei van duurzame beleggingsproducten vorig jaar met maar liefst 125% toegenomen. De instroom van geld voor de diverse duurzame beleggingen steeg bij SAM van ZFr 4,3 mrd in 2006 naar ZFr 8,3 mrd (euro 5,3 mrd) in 2007. In 2006 bedroeg de groei nog 62%.

De institutionele belegger kan niet achterblijven, want de consument vraagt erom, aldus Breen. 'Er is een sterkere roep om meer verantwoording. De consument heeft steeds meer informatie tot zijn beschikking, is steeds mondiger en ook kritischer geworden.' Alhoewel institutionele beleggers met een 'zakelijke bril' naar duurzaamheid kijken, wordt de vraag naar meer verantwoording herkend, stelt Breen.

Nederland loopt voorop
Ofschoon alle partijen vinden dat er op het gebied van duurzaamheid nog een wereld valt te winnen - geen enkel bedrijf is 100% duurzaam - doen Nederlandse bedrijven het lang niet slecht. Van den Ende, Jansen en Breen noemen alle drie chemieconcern DSM als een goed voorbeeld van een duurzaam bedrijf. 'Dat is toch een bedrijf met een hoge milieudruk. Desondanks pakt DSM de zaken beleidsmatig buitengewoon goed aan. Binnen en buiten het concern wordt daar ook goed over gecommuniceerd', aldus Jansen van ASN. Breen wijst met een voorbeeld daarnaast op Akzo: 'Dat bedrijf heeft een verf voor schepen ontwikkeld waardoor de groei van algen vermindert. Ook zorgt de verf voor minder wrijving waardoor een schip 6% minder energie verbruikt.' ING-manager Van den Ende is zeer gecharmeerd van de duurzame instelling van elektronicaconcern Philips. 'Een zeer vooruitstrevend bedrijf als het gaat om groen beleid ook ten aanzien van het personeel. Ook op het gebied van arbeidsomstandigheden loopt het bedrijf voorop.'


Duurzame fondsen
ING Duurzaam Rendement Fonds
Naast het in 1999 geïntroduceerde ING Duurzaam Rendement Fonds, biedt ING sinds eind januari de ING Liric Duurzaam Top 50 aan. De Liric is een garantieproduct waarbij de belegger na acht jaar kan rekenen op een 100% uitkering van zijn inleg en profiteert van eventuele koersstijgingen. De ING Liric duurzaam Top 50 richt zich op vijftig ondernemingen wereldwijd die duurzaam opereren en volgens ING de beste rendementkansen bieden.
ASN Aandelenfonds
De ASN Bank heeft sinds 1993 het ASN Aandelenfonds en dat is naar eigen zeggen het grootste 'duurzame' aandelenfonds in Nederland. Het fonds belegt wereldwijd in aandelen van beursgenoteerde bedrijven die voldoen aan sociale, maatschappelijke en milieucriteria. ASN heeft met het fonds twee doelen: het bevorderen van duurzaamheid van de samenleving en vooruitzicht op hoog rendement.
SAM Sustainable Water Fund
Het SAM Sustainable Water Fund dat wordt aangeboden door Robeco belegt wereldwijd in technologieën, producten en diensten zoals waterdistributie, waterbeheer, waterzuivering, wateranalyse en irrigatie. Volgens Robeco is het fonds bedoeld voor de belegger die overtuigd is van de potentie van de watermarkt op de lange termijn.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 2 februari 2008

Turbo hard omhoog of omlaag

Met de turbo kan de belegger met extra snelheid profiteren van de bewegingen van de AEX, olie, goud of Google. Bij daling, maar ook bij stijging. Door een hefboom nog een versnelling hoger.

Een beetje turbobelegger zat de afgelopen maand in een turbo long op goud en een turbo short op de AEX. De turbo long om te profiteren van de stijging van de goudprijs en de short om mee te gaan in de val van de Amsterdamse hoofdgraadmeter. Het waren juist deze twee turbo's die het meest werden verhandeld de afgelopen maand. Dat zeggen de cijfers en dus is 'de particuliere belegger lang zo dom nog niet', concluderen Jean-Paul van Oudheusden en Erik Mauritz van ABN Amro Markets. De bank is maar wat trots op het in 2004 geïntroduceerde en in 'eigen keuken' ontwikkelde product dat met name door de particuliere belegger is omarmd. Imitaties van turbo's halen maar een fractie van de omzetten.

In Amsterdam worden inmiddels gemiddeld zo'n 6500 tot 7000 contracten per dag verhandeld. De gemiddelde omzetten in turbo's hebben van 2006 op 2007 een stijging laten zien van 35%. De afgelopen maand steeg dit getal verder met bijna 60% naar een gemiddelde dagomzet van euro 51,5 mln. Wegens succes is de turbo nu ook te verhandelen in België, Zwitserland, Hongkong en al eerder werd hij gelanceerd in Duitsland.

De naam turbo dekt de lading volledig: het kan namelijk hard gaan. Dat komt omdat de aandelen, indices, of grondstoffen niet rechtstreeks door de belegger worden gekocht. De bank financiert een deel van de aankoop, de rest van de inleg is voor de belegger. Stel dat de koers van het aandeel KPN euro 12 bedraagt. Bij het kopen van bijvoorbeeld de turbo long 10 op KPN, waarmee wordt gespeculeerd op een stijging, neemt de bank euro 10 voor zijn rekening. De turbokoper moet het restant bijleggen, in dit voorbeeld is dat euro 2, dat is de prijs van deze turbo. Stijgt het aandeel KPN met euro 2 van euro 12 naar euro 14, dan geldt dat ook voor de turbo. Op dat moment treedt de hefboom in werking. Terwijl de aandelen in dit geval een rendement van 16,6% kennen, is de waarde van de turbo verdubbeld van euro 2 naar euro 4. Daarentegen kan bij een daling het procentueel verlies ook fors oplopen. Daalt de waarde van KPN met een euro van euro 12 naar euro 11 dan vermindert het aandeel met nog geen 10%, terwijl de turbobelegger door een daling van euro 2 naar euro 1 de helft van zijn inleg kwijt is.
Zakt de koers van KPN verder weg en daalt het aandeel tot onder de euro 10, dan wordt de turbo beëindigd en krijgt de belegger de eventuele restwaarde terug die in het ergste geval nul is. De financieringsgrens bepaalt dus de afloop van een serie. In het voorbeeld van KPN is de euro 10 het stop loss-niveau. ABN Amro noemt dit een financieringsniveau, zodat duidelijk is dat wordt belegd met geleend geld. Daarom rekent ABN Amro een 'commerciële rentevergoeding' voor de financiering van de aandelen. De bank verrekent dit bedrag op dagbasis in de prijs van de turbo. Ook de uitkering van dividend wordt verwerkt in het financieringsniveau. Voor de KPN turbo short gelden dezelfde regels, alleen dan omgekeerd en stijgt de prijs van de turbo als de onderliggende waarde daalt.

Speculeren
Voor zowel de turbo short als long geldt dat naarmate het financieringsniveau verder uit het zicht verdwijnt, de hefboom lager wordt. De hefboom is het hoogste als de koers van de onderliggende waarde vlak bij het stop loss-niveau zit. En dat is vooral voor de speculatief ingestelde belegger een interessant moment om te handelen. 'Het eventuele verlies naar beneden toe in absolute termen is relatief klein, terwijl bij een draai de winstkansen groot zijn', zegt Van Oudheusden. Het komt voor dat een stop loss-niveau even wordt gebroken. Het kan gebeuren dat KPN door de dag heen op euro 9,90 heeft gestaan en sluit op euro 10,15. Wie naar de slotkoers van KPN kijkt, denk dat er niets is gebeurd, maar de turbo is beëindigd. Op diverse beleggersforums heeft dit wel een geleid tot de een beschuldigende vinger richting ABN Amro. De bank zou de onderliggende waarde manipuleren om de turbo net even door de stop loss te laten zakken. Zeker als de koers direct na het doorbreken van een stop loss weer opveert, komt dit verhaal regelmatig bovendrijven. Van Oudheusden en Mauritz van ABN Amro kennen de verhalen: 'Het is gewoon niet waar. Wij hebben baat bij zo veel mogelijk uitstaande contracten en zouden dus onszelf in de vingers snijden als we een turbo door de stop loss drukken.'

Anders dan optie
De renteafboeking bij een turbo long, en -bijboeking in het geval van een short, verklaart het op het oog vreemde financieringsniveau van een turbo long Wolters Kluwer 15,40 of de TomTom short 63,90. Zeker voor optiebeleggers met hun fixatie voor ronde getallen, is dit wennen. Er zijn meer verschillen. Zo kennen opties een afloopdatum en speelt de factor tijd daarom een belangrijke rol in de samenstelling van de prijs. Een langere looptijd betekent een hogere premie, de tijdswaarde loopt uit de premie naarmate de afloopdatum van een optie nadert. Daarnaast worden opties duurder bij een beurs die onstuimig heen en weer gaat, zoals de afgelopen weken het geval is geweest. Deze beweeglijkheid - in jargon 'volatiliteit' genoemd - speelt een grote rol in de premievorming. Beide factoren worden in de prijs van een turbo niet meegenomen, alleen de koers van de onderliggende waarde ten opzichte van het financieringsniveau telt.

Inmiddels is de keus aan turbo's groot. Beleggers kunnen handelen op een index, grondstoffen, aandelen of een sector. Dit leidt soms tot exotische namen als de turbo op Emaar, een vastgoedmakelaar uit het Midden-Oosten. 'Klanten belden ons op met de vraag of hier een turbo van kon komen. Als de vraag groot blijkt en de onderliggende waarde goed verhandelbaar, dan introduceren wij een serie. Zo kregen we door de daling van de huizenprijzen in Spanje veel vragen of er geen short kon komen op de Spaanse index. Die is er nu.'

Lexicon Turbo
Als een belegger een bepaalde koersbeweging verwacht, kan met een turbo extra rendement worden gerealiseerd. Rekent de belegger op een stijging van de onderliggende waarde, dan kan dit met een turbo long. Voor een verwachte daling is er de turbo short. Doordat de bank een deel van de aankoop financiert, ontstaat een hefboom. Hierdoor kan de turbo procentueel sterker stijgen of dalen dan de onderliggende waarde. Er zijn turbo's op veel verschillende onderliggende waarden, variërend van indices, aandelen, grondstoffen en valuta tot en met obligaties. Een belegging in turbo's is risicovoller dan een directe belegging in de onderliggende waarde.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 12 januari 2008

Strategie met model

Om beter te presteren dan de markt, kan de belegger gebruikmaken van een model. Een raamwerk waar hij zich aan vast kan houden. IJzeren discipline is een vereiste. Bij winst maar ook bij verlies.

Met stockpicking valt veel geld te verdienen. Tenminste, als de juiste keuze wordt gemaakt. Neem de jaarlijks door het actualiteitenprogramma Nova gepeilde analisten. Zij werden ruim verslagen door de keuze van dolfijnen in Harderwijk. Terwijl de vijf door deskundigen geselecteerde aandelen over 2007 een negatief rendement kenden van circa 10%, boekten de dolfijnen over dezelfde periode een winst van 27%. Daarmee is direct het grote nadeel van stockpicking te verklaren: pakken de keuzes goed uit dan kan de index met gemak worden verslagen. Wie vorig jaar ABN Amro, TomTom en ArcelorMittal had gekozen, heeft een goed jaar achter de rug. Maar wie Corporate Express, Fortis en Randstad als favoriete ‘picks’ had, heeft een slecht beursjaar achter de rug. Beleggen met een model biedt een oplossing. Een houvast in goede en slechte jaren, met als doel de markt op de lange termijn te verslaan.

Beleggingsmodellen zijn er in verschillende soorten en maten. Zo kan de koerswinstverhouding van een aandeel de basis zijn, de winstverwachting van het bedrijf, maar ook technische en fundamentele analyse hebben in sommige fondsen een belangrijke rol. Ook zijn er fondsen die verschillende factoren combineren om tot een keuze te komen.

Een van de simpelste beleggingsmodellen is het volgen van de index. Een fonds gebaseerd op dit model neemt de weging van bijvoorbeeld de Amsterdamse AEX en neemt deze één op één over. Weegt bank-verzekeraar Fortis 10% in de AEX-index, dan wordt het aandeel ook voor 10% opgenomen in het beleggingsfonds. Simpel en overzichtelijk, maar de markt wordt niet geklopt. Een slecht jaar voor de index betekent ook een slecht jaar voor het betreffende beleggingsfonds. Indexbeleggen heeft als groot nadeel dat een bedrijf dat het goed heeft gedaan zwaarder gaat wegen en andersom, zegt Joost de Graaf, senior portefeuillebeheerder van Kempen Capital Management. ‘Daardoor loop je als belegger eigenlijk altijd achter de feiten aan.’

Dividend als houvast
Voor de portefeuillebeheerders van het Orange Global High Dividend Fund en Orange European High Dividend Fund van Kempen is dividend het model waarmee wordt gewerkt. ‘Er is veel onderzoek gedaan naar de correlatie tussen de uitkering van dividend en de prestaties op de lange termijn. Daaruit blijkt dat bedrijven die veel dividend uitkeren het beter doen dan de markt in zijn geheel’, legt De Graaf uit. Het model waarmee de beheerder van Kempen werkt is relatief simpel. Aandelen uit Europa die voor de portefeuille in aanmerking komen, moeten minimaal 2,5% dividend uitkeren. Wereldwijd is de norm 3,3%. Alleen de uitkering van het dividend is niet voldoende om tot een aankoop- of verkoopbeslissing te komen. De winst van het bedrijf moet niet zijn gedaald en het dividend moet worden uitgekeerd uit de winst. Daarnaast moet het dividend ‘veilig’ zijn: ook in de toekomst moet er dividend worden uitgekeerd. De Kempen-beheerder gaat vervolgens over tot fundamenteel onderzoek en bezoekt de bedrijven om na te gaan of het aandeel ‘een toegevoegde waarde’ heeft voor de portefeuille. Is dat het geval, dan wordt het aandeel aangekocht. In het fonds van De Graaf krijgen alle aandelen een weging van 1,5%. Ook sectoren worden zo veel mogelijk gelijk gewogen. ‘Dit levert veel voordelen op voor het risicoperspectief en de portefeuille krijgt een goede spreiding. Het afgelopen jaar had je niet voor 40% in banken en verzekeraars willen zitten.’

Beleggen volgens een model biedt volgens De Graaf een raamwerk dat de belegger tegen zichzelf beschermt. De regels moeten dan ook in acht worden genomen, in goede en in slechte tijden. ‘Als een belegger het goed doet, is hij geneigd om zijn emoties te volgen, de regels te vergeten en meer risico’s te nemen.’ Ondanks dat De Graaf stelt dat dit model op de lange termijn de markt verslaat, durft hij geen garanties te geven dat het model jaar in jaar uit het beter doet dan de markt. ‘In de tijd van de internet- en IT-bubbel deed de markt 35% en een dividendstrategie 10%. Het valt ook niet mee om gedisciplineerd het model te volgen: ‘Zeker als geld wordt verloren, is het lastig om je koers vast te houden. Als een portefeuillebeheerder twee jaar achter elkaar minder presteert dan de markt, neemt de druk toe en krijg je vragen of het model wel werkt.’

Tunneldenken
De portefeuillebeheerders van het Aegon Europees Obligatiefonds werken volgens een zogeheten kwadrantenmodel. Om obligaties te kopen of verkopen gebruiken de beheerders vier verschillende invalshoeken om tot een beslissing te komen: de macro-economische ontwikkelingen, de waardering van de obligatie, technische analyse en het marktsentiment. Deze kwalitatieve en kwantitatieve invalshoeken worden in dit model in principe even zwaar gewogen. Elk onderdeel krijgt een cijfer van -2 tot +2, waarna er voor het gehele model een cijfer uit de bus komt rollen dat kan variëren van -8 tot +8. ‘Als de vier scores elkaar versterken, nemen we een positie in. Dit kan dus betekenen dat wij een positie innemen ten opzichte van de benchmark’, aldus Erik Leseman, portefeuillebeheerder bij Aegon Asset Management. Dit betekent dat bij een score van bijvoorbeeld +2 een positie wordt ingenomen. Geeft het model een cijfer aan van +3 of +4, dan wordt de positie verder uitgebreid. Bij een score in de min wordt omgekeerd een positie juist afgebouwd of in het geheel verkocht. ‘Een dergelijk model voorkomt tunneldenken’, zegt Leseman. ‘We worden op deze manier gedwongen om op vier verschillende manieren naar de markt te kijken en een balans te vinden tussen een wiskundige aanpak en marktgevoel.’ Het model dat Aegon toepast wordt minimaal twee keer per maand gedraaid of vaker als de markt daarom vraagt.

‘Vorig jaar hebben we met grote regelmaat gezien dat het sentiment snel omsloeg. Het is dan nodig om het model vaker te draaien.’ Aegon past het kwadrantenmodel toe sinds het midden van de jaren negentig. Niet voor niets, want op deze manier beleggen heeft een flink aantal voordelen. ‘Voor die tijd waren beleggingsbeslissingen minder transparant en minder goed controleerbaar. In het verleden werd een kwalitatieve onderbouwing geschreven, terwijl we onze beslissingen nu veel beter kunnen kwantificeren naar onze klanten toe, maar ook naar ons eigen management.’

Hoe goed Leseman zijn model ook vindt, het is niet geschikt voor een volatiele markt zoals we die in de laatste beursmaanden hebben gezien. De portefeuillebeheerder ziet dit niet als een nadeel. ‘Wij zijn bij het Aegon Europees Obligatiefonds geen daghandelaren. Het gaat ons om de resultaten op lange termijn.’

Buy & Hold
Beleggingsstrategie waarbij de belegger zeer weinig handelingen verricht. De belegger selecteert fondsen die voor een lange tijd, soms tientallen jaren, in de portefeuille worden aangehouden. Een van de bekendste beleggers die deze strategie hanteren is Warren Buffett met zijn fonds Berkshire Hathaway.

Magic Formula
Met deze beleggingsstrategie, die is ontwikkeld door Joal Greenblatt, moeten ‘goede ondernemingen’ tegen een ‘lage prijs’ worden gekocht. De goede ondernemingen worden gekocht op basis van de netto return on capital employed op basis van de koers-winstverhouding. Door beide gegevens op een bepaalde manier te combineren, worden de meest kansrijke aandelen geselecteerd.

Technische analyse
Een beleggingstechniek die historische marktbewegingen bestudeert om op die manier het toekomstige koersverloop te voorspellen. Daarbij heeft de technisch analist drie uitgangspunten: koersen bewegen in trends, in koersen zit alle historie verdisconteerd en de historie herhaalt zich.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 29 december 2007

Roulette op obligatiemarkt

Door de kredietcrisis kenden obligatiefondsen een slecht jaar. Ook het aankomende jaar wordt roerig en er liggen risico’s op de loer. Alleen de oude vertrouwde staatslening is een veilige haven.

Een belegger die spreiding in de portefeuille wil, hoort een deel van zijn vermogen te beleggen in obligatiefondsen. Het is het advies van zowat iedere beleggingsspecialist. Maar vrolijk zijn beleggers niet geworden van de rendementen op obligaties het afgelopen jaar. Door de zich voortslepende kredietcrisis hebben obligatiefondsen een slecht jaar achter de rug. ‘Ook voor volgend jaar verwacht ik niet al te hoge rendementen, maar het alternatief — de aandelenbeurs — ziet er ook niet aantrekkelijk uit’, zegt Edith Siermann, hoofd vastrentende waarden van vermogensbeheerder Robeco.

Aan het begin van dit jaar leek er nog niets aan de hand en doken beleggers nog massaal op risicovolle bedrijfsobligaties met een hoog rendement. In jargon ‘high yields’, ‘junk bonds’ of rommelobligaties genoemd. Met name private equity-partijen maakten gebruik van dit soort leningen om grote overnames te financieren. Door de crisis op de Amerikaanse huizenmarkt en de daaruit voortvloeiende subprime- en kredietcrisis is de plaatsing van dit soort obligaties stukken duurder geworden.

Onstuimig jaar
Het verhaal over het afgelopen jaar is vrij duidelijk, aldus Siermann. ‘Het was voor obligatiebegrippen een onstuimig jaar. Door de kredietcrisis heeft de belegger afstand genomen van bedrijfsobligaties.’ Daarbij hebben ook leningen met een hoge waardering van kredietbeoordelaars ‘flinke klappen’ gekregen.

Siermann heeft niet gemerkt dat klanten door de kredietcrisis zich terugtrekken uit de diverse risicovollere obligatiefondsen die de vermogensbeheerder aanbiedt. ‘Wij merken dat beleggers niet direct reageren op de huidige ontwikkelingen. De meesten zitten voor de langere termijn in dit soort fondsen. Dat is ook het verstandigste.’

Volgens het hoofd vastrentende waarden biedt de huidige zwakte op de markt weer mogelijkheden. ‘Er zijn leningen geraakt door de crisis zonder dat er wat mis is met het bedrijf.’ Vooral bij bedrijfsobligaties van een flink aantal banken en verzekeraars en ABS-leningen met een hoge kredietwaardering, de zogeheten triple A-status, ziet zij kansen. Toch adviseert ze beleggers die nu geen positie hebben de ontwikkelingen rond de kredietcrisis af te wachten. ‘De markt zal ook in het volgende jaar nog omgeven zijn met vele onzekerheden. Er kan echter weer een moment komen dat de spreads weer oplopen en het weer interessant wordt om in te stappen.’

Ook Christiaan Potjer, portefeuillemanager vastrentende waarden van Kempen Capital Management, denkt als eerste aan bedrijfsobligaties in de bancaire wereld. ‘In die sector zijn er nogal wat schokken geweest het afgelopen jaar. Op de korte termijn zullen dit soort bedrijfsobligaties nog de neiging hebben om verder te dalen, maar op de lange termijn valt er zeker wat te verdienen. Wij verwachten namelijk niet dat dit soort bedrijven failliet zal gaan. Beleggers die niet al te zenuwachtig zijn, kunnen hier eens voorzichtig naar kijken.’

Siermann spreekt daarnaast een voorkeur uit voor Amerikaanse staatsleningen, ook bekend als treasuries. ‘De afzwakking van de Amerikaanse economie zal sterker zijn dan die van de Europese, dus dat is gunstiger voor het rendement.’ Over mogelijke valutarisico’s hoeft de belegger in Robecofondsen zich geen zorgen te maken: ‘Buiten de eurozone worden in beleggingsfondsen als Rorento sinds 2006 de valutarisico’s standaard afgedekt.’

Freddy van Mulligen, hoofd onderzoek van beleggingsbeoordelaar Morningstar ziet echter nog genoeg valkuilen voor de belegger, want ‘risico heeft weer een prijs’. Doordat de rendementen op risicovolle obligaties fors zijn gedaald, heeft een grote groep beleggers afstand genomen van dit soort obligatiefondsen, zegt Van Mulligen. ‘Begin dit jaar wilde iedereen dit nog in de portefeuille hebben. Die vraag is nu weg.’ Hij adviseert beleggers om een afwachtende houding aan te nemen, want bedrijfsobligaties kunnen nog een flinke tik naar beneden krijgen: ‘De kredietagentschappen zoals Moody’s en Standard & Poor’s bestuderen op dit moment de situatie van bedrijven en zullen binnenkort met nieuwe beoordelingen komen. Daar kan slecht nieuws bij zitten, waardoor de koersen verder onder druk komen te staan.’

Voor de belegger die zijn zenuwen juist niet in bedwang heeft en op zoek is naar absolute zekerheid, is er maar één oplossing: de oude vertrouwde staatsobligatie. De interesse in het schatkistpapier is door de zorgen om een mogelijke economische teruggang en de kredietcrisis weer toegenomen, zegt Van Mulligen. ‘Je ziet daar precies het omgekeerde beeld van bedrijfsobligaties. Een jaar geleden waren deze fondsen niet aan de man te brengen, maar nu beleggers weer op zoek zijn naar een veilige haven trekt de vraag duidelijk aan.’ Hij adviseert beleggers vooral te kijken naar Europese staatsleningen.

Verschillende vermogensbeheerders bieden beleggingsfondsen aan die zich richten op staatsobligaties. Bij Aegon kunnen beleggers bijvoorbeeld kiezen voor het Aegon Europees Obligatiefonds. De portefeuillemanager van dit fonds, Erik Leseman, wijst op twee grote voordelen van de staatslening: ‘Het is veilig en de markt is liquide.’ Vooral dat laatste is op dit moment een must, want door de kredietcrisis droogde de handel in de markt voor risicovolle bedrijfsobligaties nagenoeg op. De Duitse, Nederlandse en Franse staatsleningen vormen volgens Leseman als het om liquiditeit gaat de kopgroep.

De portefeuillebeheerder van Aegon verwacht dat obligaties met meer risico het in de tweede helft van het volgende jaar beter zullen doen. ‘De economische groei trekt dan aan en de inflatiedruk neemt dan weer toe. Wij zullen tot die tijd inspelen op de korte termijn totdat de draai duidelijk wordt.’

Waar de belegger in ieder geval van af moet blijven is volgens Christiaan Potjer van Kempen heel helder: ‘Obligaties uit de VS waarvan je de structuren niet kunt doorgronden, moet je links laten liggen.’ Maar de belegger moet vooral rust bewaren, is zijn devies. ‘Blijf zitten waar je zit, want er breken voor obligaties nog roerige tijden aan.’

Staatsobligatie
Een staatsobligatie is een lening die wordt uitgegeven door de overheid van een land. Binnen dat land heeft die lening de hoogste kwaliteit, maar tussen landen onderling kan een groot kwaliteitsverschil optreden. Zo heeft een lening van de Staat der Nederlanden de hoogst mogelijke kwaliteit, voor een staatslening van bijvoorbeeld Somalië geldt dat op dit moment in veel mindere mate. De staatsobligatie wordt ook wel schatkistpapier of staatslening genoemd.

High yield-bond
De term voor een hoogrentende, zeer risicovolle obligatie. Ook wel ‘junk bond’ of rommelobligatie genoemd. De obligaties hebben deze bijnaam omdat de kwaliteit beneden de waarderingsstandaard (lager dan BBB) van kredietbeoordelaars Moody’s en Standard & Poor’s ligt. Vanwege het hoge risico wordt vaak een hoge couponrente uitgekeerd. Junk bonds zijn in de jaren zeventig en tachtig groot geworden door Michael Milken. Hij financierde grote bedrijfsovernames met nauwelijks eigen vermogen door de uitgifte van junk bonds.

Kredietwaardering
Een onafhankelijke beoordeling van de kredietwaardigheid van een bedrijf, instelling, overheidsorgaan, land of beleggingsfonds, uitgedrukt in symbolen van AAA (triple A, de rating voor de hoogste kredietwaardigheid) tot en met D. Het gaat hier om de relatieve waarschijnlijkheid dat aan alle verplichtingen zal worden voldaan. ‘Credit ratings’ worden verstrekt door onafhankelijke credit rating-instituten zoals Moody’s en Standard & Poor’s. Deze instituten analyseren niet alleen de huidige kredietwaardigheid van een debiteur, maar geven ook een oordeel over de toekomstige kredietwaardigheid.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 8 december 2007

Achtbaan aan de Bosporus

De belegger die de afgelopen jaren Turkije in zijn portefeuille had, heeft goed geboerd. Beleggingsfondsen in het land laten dit jaar rendementen zien van 35% of meer. Stalen zenuwen zijn vereist. De Turkse beurs is een achtbaan.

‘Soms weten klanten niet eens dat ze in Turkije beleggen’, zegt directeur Jeroen Vetter van SNS Fundcoach. De meeste Oost-Europa- of Balkanfondsen investeren namelijk ook voor een groot deel in Turkije. Samen met Rusland is het land, inmiddels de 18de economie van de wereld, de grootste markt in deze regio.

Van Vetters klanten ‘die de wereld als hun speelveld zien’, belegt een groot deel in de verschillende Turkse fondsen die Fundcoach aanbiedt. Maar de enorme populariteit die de fondsen bij de introductie in 2005 kenden, is afgenomen. In het voorjaar van 2006 kreeg de Turkse munt, de lira klappen, en gingen de beurzen hard onderuit. ‘Als je dan op 100 instapt en het wordt 50, dan is dat natuurlijk niet leuk.’ Maar het ging daarna net zo hard weer omhoog. ‘Chinese toestanden met procenten winst per dag. Met als groot verschil dat de waarderingen in China te hard zijn opgelopen en de Turkse beurs nog steeds goedkoop is. Van alle opkomende markten is Turkije de goedkoopste van de wereld.’

Door de wereldwijde kredietcrisis kreeg vorige maand ook de Turkse hoofdgraadmeter, de ISE National 100, net als andere beurzen een flinke tik te verwerken. Daarbovenop speelt de dreigende inval van Turkije in Noord-Irak om de Koerdische verzetsbeweging PKK aan te pakken. Dit zorgt voor druk op de Turkse munt, de lira, en op de aandelenmarkt. De meeste beleggingsfondsen kenden in november om die redenen een negatief rendement van circa 10%. Naast de beweeglijkheid van de beurs zijn geopolitieke ontwikkelingen een van de risico’s die beleggers in hun achterhoofd moeten houden. ‘Ze moeten de bereidheid hebben om voor een langere termijn de achtbaan in te gaan’, zegt Vetter.

De Warren Buffett-methode van kopen en houden is volgens Vetter daarbij de beste houding: ‘Kopen en er een jaar of tien niet naar kijken. Een fonds als East Capital Turkish Fund laat dat aan zijn klanten weten. Dat fonds raakt niet in paniek als de markt zakt en blijft bij zijn langetermijnstrategie. Ook als de fondsmanagers boze klanten aan de lijn krijgen die een verlies hebben moeten incasseren.’

Het komt erop neer, aldus de directeur van Fundcoach, dat een belegger niet om Turkije heen kan: een sterke economische ontwikkeling, een markt van 70 miljoen mensen en een jonge, goed opgeleide bevolking. Een land waar bovendien een goede mentaliteit heerst. ‘Op mijn laatste bezoek merkte ik dat er een spirit heerst die in westerse landen lijkt af te kalven. De mensen willen er vooruit, de weg is omhoog en dat zie je terug in de bereidheid om er wat van te maken.’

Meest volatiele beurs ter wereld
‘De Turkse beurs is de meest volatiele ter wereld’, weet ook Eli Koen. Hij is beheerder van het Fortis L Fund Equity Turkey dat in het voorjaar van 2005 werd geïntroduceerd en sindsdien een rendement behaalde van ruim 200% en de afgelopen twaalf maanden ruim 50%. De beweeglijkheid van de markt verklaart Koen door het vele buitenlandse geld dat is toegestroomd de afgelopen drie à vier jaar. ‘De vrij verhandelbare aandelen zijn voor driekwart in buitenlandse handen. Daar zitten hedgefondsen bij die zich snel terugtrekken als er geld nodig is.’

Een andere reden voor de onrustige beurs is de nog smalle basis aan institutionele beleggers zoals pensioenfondsen en verzekeraars in het land zelf. Daarnaast hebben de Turken nog niet op grote schaal de weg naar de beurs gevonden. Daar komt echter snel verandering in verwacht Koen.

Voor de lange termijn
Evenals Vetter adviseert ook de fondsbeheerder van Fortis de lange termijn voor ogen te houden, want de economische ontwikkeling ligt vol met obstakels. ‘De groei die Turkije nu doormaakt zal niet in een rechte lijn omhoog gaan, er zullen correcties volgen.’ Maar het optimisme overheerst bij Fortis: ‘Een groot deel van de Turkse consumentenmarkt is nog niet gepenetreerd; er liggen daar nog zoveel kansen.’

Dat de regering van premier Erdogan en zijn AKpartij dit jaar met een sterk mandaat is herkozen, is volgens Koen erg belangrijk. De huidige regering is een belangrijke aanjager van de economische veranderingen tot nu toe. Doordat begin deze eeuw in Turkije de kiesdrempel werd verhoogd naar 10%, kwam er een einde aan decennia van onstabiele coalitieregeringen die over het algemeen bestonden uit partijen die niets met elkaar gemeen hadden. Besluiten werden door de politieke tegenstellingen of niet genomen of vooruitgeschoven.

Het eerste kabinet-Erdogan kwam in 2002 aan het bewind en pakte meteen het door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) geëiste hervormingspakket bij de hand. De torenhoge staatsschuld, een inflatie die soms 70% per jaar bedroeg en het instabiele banksysteem moesten aangepakt worden, om te voorkomen dat er weer een economische crisis zoals in 2001 kon plaatsvinden. Het IMF en de Wereldbank schoten Turkije met miljarden dollars te hulp. Als tegenprestatie beloofde Turkije de grondvesten van de economie te verbeteren: de banksector moest drastisch worden hervormd en een groot deel van de bedrijven geprivatiseerd. Een geluk bij een ongeluk was dat Turkije, als enige overwegend islamitisch Navo-lid, na de aanslagen van 11 september 2001 extra steun kreeg.

Erdogans AKpartij nam een reeks hervormingswetten aan. Een voorbeeld is de wet voor buitenlandse investeringen, die het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbeterde. Daarnaast was er veel aandacht voor verdere herstructurering van de bancaire sector.
‘Het is een marktvriendelijke hervormingsgezinde regering die actie onderneemt’, zegt Koen. De achterstand op de gevestigde economieën in West-Europa is weliswaar nog altijd groot en een lidmaatschap van de Europese Unie nog minstens tien tot vijftien jaar weg, maar daar moet de belegger zich niet op blindstaren, zegt Koen. ‘De weg er naartoe, die is interessant. De economische integratie van Turkije gaat gewoon door, waarschijnlijk sneller dan de politieke integratie.’

Hervormer
In het voorjaar van 2001 kreeg Kemal Dervis de opdracht om als staatsminister voor de economie de economische hervormingen door te voeren die werden ondersteund door het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dervis werkte 24 jaar voor de Wereldbank waarvan de laatste vijf jaar als vicepresident. Op last van het IMF werd de bancaire sector geherstructureerd. Daarnaast werd een start gemaakt met de privatisering van staatsbedrijven zoals de energiesector. Vanaf de tweede helft van 2003 heeft de Turkse regering van Erdogan en flink aantal wetten aangenomen om de economie te hervormen. Zo kwam er een wet op de buitenlandse investeringen, waardoor het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbeterde. Begin vorig jaar werd Dervis directeur van VN-ontwikkelingsorganisatie UNDP en voorzitter van de UN Development Group.

Turkse financials
De laatste jaren hebben veel buitenlandse partijen geïnvesteerd in de de Turkse financiële sector. Ook Nederlandse banken zien in Turkije een belangrijke groeimarkt. In 2005 nam bank-verzekeraar Fortis voor bijna € 1 mrd Disbank over, toen de zesde bank van het land. In hetzelfde jaar deed de Rabobank een poging om de Sekerbank in te lijven, maar die overname ketste af door een juridische strijd over de overnameprijs. Dit jaar sloeg ook ING toe op de Turkse markt: het lijfde voor € 1,6 mrd de Turkse Oyak-bank in. Ook in de portefeuille van Eli Koen van het Fortis Turkije-fonds wegen banken en verzekeraars met bijna 44% het zwaarst.

Vrouw aan de leiding
De Sabanci Group is een van de machtigste concerns van Turkije. Het conglomeraat is actief in elf landen, heeft circa 65 bedrijven en bijna 47.000 werknemers in dienst. Het grootste onderdeel van Sabanci is de Akbank. Maar Sabanci zit ook in katoen, plastic, autobanden, synthetische vezels, cement en elektronica en toerisme. Sinds 2004 wordt Sabanci geleid door Güler Sabanci. In Turkije heeft zij de status van een ster en door het Amerikaanse Forbes wordt zij gezien als de machtigste vrouw van het land. Sabanci kwam vorige maand nog in het nieuws doordat Wavin, fabrikant van kunststof leidingsystemen, de Turkse branchegenoot Pilsa Plastic overnam van Sabanci voor € 55 mln.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad