dinsdag 26 mei 2009

Technische analyse: de schijn van eenvoud

Bestudering van koersgrafieken biedt veel beleggers houvast in onzekere markt, maar 'voorspellende waarde is gering'

In deze turbulente beurstijden zoeken veel beleggers hun heil in technische analyse. Is dit wichelroedelopen, of verstandig? 'De modellen zijn niet zaligmakend.'

Amsterdam
Niets in de beleggingswereld is zo controversieel als technische analyse of 'charting'. Het signaleren van beurstrends op basis van historische koersgrafieken kent fanatieke aanhangers en felle tegenstanders. Een tussenweg lijkt er niet te zijn, er zijn gelovers en niet-gelovers.

De gelovers hebben een algemeen wantrouwen ten opzichte van fundamentele economische cijfers en gerapporteerde bedrijfscijfers. Zij zien de kredietcrisis als bevestiging van hun achterdocht.

Volgens de tegenstanders zijn chartisten 'wichelroedelopers' die lijnen trekken in de hoop op steun- en weerstandsniveaus te stuiten. Deze critici vergelijken technische analyse met de dagelijkse horoscoop. Ook wijzen zij erop dat de techniek een zelfbevestigende voorspelling is, een 'selffulfilling prophecy'. Iedereen kijkt naar dezelfde lijnen, steunen en weerstanden, en als een groot deel van de markt daarop handelt, komt het ook uit, stellen zij.

'Als dat zo was, zou je dus altijd naar de technisch analisten moeten luisteren', zegt Royce Tostrams, een van de bekendste technisch analisten van Nederland. 'Maar wij maken ook fouten, anders waren we allemaal rijk', relativeert hij. Maar gelovers of niet, 'zo'n beetje iedere Nederlandse bank heeft tegenwoordig een of meerdere technisch analisten in dienst'.

Volgens Michel van der Stee van Van Lanschot Bankiers heeft dat te maken met de vraag van klanten. 'De markt vraagt om mensen die voorspellingen doen, maar niemand weet waar de beurs naartoe gaat.' Van der Stee is zelf 'geen fan' van deze vorm van analyseren, want de voorspellende waarde noemt hij gering. 'Ik ken geen enkele technisch analist die bij een AEX van 200 punten zei dat ik nu moest instappen.'

Toch geeft ook hij aan dat de markt erdoor wordt beïnvloed. 'Zeker op belangrijke niveaus zie je dat beleggers er rekening mee houden. Des te meer mensen erin geloven, des te beter het werkt.'

De opkomst van internet heeft de technische analyse een steun in de rug gegeven. De belegger kan nu kiezen uit een overdaad aan softwarepakketten waarmee van achter het scherm thuis de lijnen, bodems en weerstanden in eigen grafieken kunnen worden geplaatst. 'Voor euro 5oo heb je een geweldig softwarepakket en kun je in principe aan de slag', zegt Tostrams.

Harry Geels is technisch analist van vermogensbeheerder Inmaxxa uit Naarden. Hij studeerde beleggingsleer aan de VU in Amsterdam en studeerde af op het onderwerp. Hij schreef in 2000 het boek Beleggen met technische analyse. Geels beaamt dat het voor kleine beleggers wel erg makkelijk is om zelf aan de slag te gaan. 'Het heeft de schijn van eenvoud. Een belegger die zich fundamenteel wil verdiepen in één fonds, heeft daar een complete dagtaak aan, terwijl je met technische analyse alleen de koersontwikkeling hoeft te volgen.'

Daar waar fundamenteel analisten naar de achtergronden van bedrijven kijken, bestuderen technisch analisten alleen de grafieken en combineren dit met informatie uit de markt, zoals de historische prijsontwikkeling en omzetten. Chartisten gaan ervan uit dat het gedrag van mensen en beleggers gelijk blijft. In dat gedrag zit een patroon - van paniek tot euforie - en dat herhaalt zich. Simpel gezegd proberen technisch analisten op basis van gedrag uit het verleden de strijd tussen de kopers en verkopers in de toekomst te voorspellen.

Het is daarmee een tegenhanger van de wetenschappelijk onderbouwde efficiënte-markthypothese, die stelt dat alle publieke informatie en toekomstverwachtingen in de koers zijn verwerkt.

Daarmee komen de tekortkomingen van technische analyse in beeld. Geels wijst erop dat technisch analisten de neiging hebben een trend te lang door te trekken. Als koersen een opwaartse lijn vertonen, kunnen ze nog hoger en andersom. 'Als de AEX met 60% is gedaald, zijn er analisten die de trend neerwaarts doortrekken en bijvoorbeeld een koersdoel van 50 punten afgeven. Daarmee worden fundamentele waarden geheel genegeerd.'

Een ander minpunt is het ontdekken van een draai in de trend. Want om een ommekeer in het sentiment te signaleren, moet de koersontwikkeling aan een aantal voorwaarden voldoen. 'Het duurt even voordat je een nieuwe trend ontdekt', legt Geels uit.

De grote Nederlandse pensioenfondsen zeggen technische analyse niet mee te nemen in de aankoopbeslissingen. Volgens een woordvoerder van PGGM gebeurt dit alleen op fundamentele basis. Ook het ABP zegt de theorie niet te gebruiken, maar voegt er in een schriftelijke reactie wél cryptisch aan toe dat het 'tactisch gezien goed is om kennis te nemen van de technische grafiek, maar ook niet meer dan dat'.

Volgens Jeroen Vetter van SNS Fundcoach nemen ook deze grote beleggers grafiekanalyse wel degelijk mee in aan- en verkoopbeslissingen. 'Ze noemen het dan alleen anders, zoals tactische allocatie of kwantitatieve analyse.' Als voorbeeld wijst Vetter op Fidelity, een vermogensbeheerder waar ook Nederlandse pensioenfondsen geld aan uitbesteden. Ofschoon Fidelity altijd op fundamentele basis beleggingsbeslissingen neemt, heeft het toch technisch analisten in dienst. 'Dan gaat het om aandelen waar de beheerder toch al voor een lange tijd in wil zitten. De technisch analist geeft dan zijn mening over het moment waarop het aandeel moet worden aangekocht, maar de portefeuillebeheerder neemt uiteindelijk de beslissing.'

Beleggingsfondsen op basis van technische analyse zijn er al langer. Het JPMorgan Highbridge Statistical Market Neutral-fonds werkt met een model dat is gebaseerd op zogenoemde strategische arbitrage, een model waarbij op basis van historische gegevens wordt gehandeld. Een ander voorbeeld is het Man Investments AHL Diversified Markets EU-fonds. De portefeuillebeheerders handelen op de trend van dat moment, of die nu neerwaarts of opwaarts is.

Een fonds dat vorige maand in het nieuws kwam, is Transtrend van Robeco die werkt volgens zogeheten 'managed futures'. Met de inzet van complexe computermodellen speculeert het op kortstondige trends in nagenoeg alle markten. Met iets meer dan 4% van het beheerde vermogen was Transtrend goed voor 38% van de opbrengst van Robeco over 2008.

Volgens Vetter is technische analyse niet meer weg te denken, maar zijn er wel beren op de weg. 'De modellen zijn niet zaligmakend en het gevaar is dat beleggers er blind op vertrouwen. Vorig jaar sloegen allerlei computermodellen compleet op hol, werd er gekocht als er verkocht moest worden en andersom. En de meeste technisch analisten zagen de crisis toch ook niet aankomen?'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 23 mei 2009

IEA pleit voor extra stimulansen duurzame energie

Amsterdam
Door de kredietcrisis dalen de investeringen in duurzame energie dit jaar aanzienlijk. Overheden moeten daarom nu ingrijpen, waarschuwt Fatih Birol, chef-econoom van het Internationale Energie Agentschap (IEA) in Parijs.

In totaal wordt dit jaar wereldwijd 38% minder geld gestoken in wind-, zonne- en andere vormen van duurzame energie. Volgens Birol moeten overheden minstens zes keer zoveel geld steken in duurzame energie om de technologie te stimuleren en de jonge sector commercieel rendabel te maken.

Birol schreef een rapport over de effecten van de kredietcrisis op de energiemarkt. Zondag en maandag legt hij aan de leiders van de G8 die bijeenkomen in Rome de uitkomsten voor.

'Ik zal ze adviseren om dit probleem serieus op te vatten. Het is nu tijd om in duurzame energie te stappen', zegt Birol in een interview met deze krant. 'Als deze trend doorzet, hebben we binnen enkele jaren een enorm groot energieprobleem.'

De klimaatverandering zal de komende jaren namelijk hard doorzetten, zegt Birol. 'Volgens de laatste berekeningen zal de temperatuur de komende decennia met circa 6 graden Celsius stijgen.'

Volgens Birol is juist de duurzame energiesector extra gevoelig voor de kredietcrisis omdat veel technieken nog in de kinderschoenen staan. De sector moet daarom worden gesteund. 'Ze hebben al stappen gezet, maar het is nog lang niet genoeg.' Die steun heeft de oliesector niet nodig, want daar gaat het om een 'oude en gevestigde industrie'.

Toch voorziet de macro-econoom van het IEA ook voor de oliesector de komende vier tot vijf jaar grote problemen. Door de wereldwijde recessie en de dalende vraag naar olie, hebben oliemaatschappijen de investeringen dit jaar met 21% verlaagd. Dit komt overeen met circa $100 mrd. 'Ook de investeringen in olie liggen momenteel niet op het juiste niveau. Hierdoor worden er dagelijks twee miljoen vaten olie minder geproduceerd. Dit komt bovenop de vier miljoen vaten per dag die verdwijnen doordat diverse olieprojecten met soms wel achttien maanden of meer zijn vooruitgeschoven. In sommige gevallen zijn ze zelfs helemaal geschrapt', legt Birol uit.

Mocht de economie weer aantrekken, dan kan de prijs van olie in korte tijd hard oplopen. Birol verwacht dat vooral de vraag vanuit de opkomende markten als India en China dan sterk gaat stijgen. 'De markt kan door het terugschroeven van de investeringen de vraag naar olie niet aan, waardoor de prijzen gaan oplopen. Voordat de productie weer op peil is, zijn we maanden - wellicht zelfs jaren - verder.' Birol noemt dit een grote bedreiging voor de economie. Een mogelijk pril herstel kan door een 'spike' in de olieprijs weer teniet worden gedaan.

Vorig jaar juli bereikte de prijs van een vat olie van 159 liter een record van $147. Door de kredietcrisis zakte de prijs binnen enkele maanden naar $ 40. De jongste weken kruipt de prijs langzaam omhoog en kost een vat circa $60.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Video: The Guardian: George Monbiot meets Fatih Birol

De turbo uitgelegd

'Met een turbo of sprinter snap ik eerlijk gezegd niet waarom beleggers nog aandelen kopen', zegt Leo Rijnhout. De docent beleggingsleer schreef het boek 'Haal het beste uit turbo's, speeders en sprinters'.

De turbo heeft de laatste paar jaar vooral bij de particuliere beleggers sterk aan populariteit gewonnen. Niet voor niets, vindt Leo Rijnhout: 'Ik vind de turbo oprecht een prachtig product. Het zit goed in elkaar. Ik heb dan ook veel waardering voor de bedenkers. Met name voor de belegger met een korte horizon is het een mooi instrument om mee te beleggen.'

Rijnhout, die doceert aan de Hogeschool INHolland, schreef in 2003 het boek Beleggen met opties waarin hij de werking van de optie uitlegt en verschillende optiestrategieën verduidelijkt. Een boek over turbo's is daarom een logische opvolger. Er zijn inmiddels enkele instructieboekjes over dit beleggingsproduct uitgegeven, maar een uitgebreid boek over de werking van de turbo was er nog niet. Overigens kwam het idee niet uit de hoge hoed van Rijnhout. 'Mijn uitgever vroeg me of ik er trek in had om dit te schrijven. Ik ben docent en ik vind dat beleggers gebaat zijn bij een heldere uitleg, dus daarom wilde ik het graag doen.'

Gebrekkige kennis

Want aan de kennis van beleggers schort het nogal, vindt Rijnhout. De docent gaf eerder voor beursplatform Euronext door het hele land heen lezingen over beleggen. Toen al viel het hem op dat er beleggers zijn die al jaren actief op de beurs handelen en toch niet exact weten waar ze in beleggen of hoe het product werkt. 'Uit diverse onderzoeken in de VS blijkt dat 90% van de particuliere beleggers verlies maakt. Dat is nogal wat. Meestal komt dat door gebrek aan kennis hoe producten precies in elkaar zitten.'

Beginnende beleggers adviseert hij eerst 'droog te oefenen' bij de diverse beleggingstoernooien die op het internet zijn te vinden, zoals het turbotoernooi en de optiecompetitie. 'Dan heb je een veel beter idee hoe een optie of turbo werkt en kun je echt aan de slag.' In het boek legt Rijnhout uit hoe een turbo of speeder in elkaar steekt. Hij geeft voorbeelden van diverse strategieën en hij behandelt een aantal scenario's hoe een turbo kan aflopen. Daarnaast komt hij ook terug op enkele optiestrategieën. Rijnhout handelt zelf zowel in opties als turbo's. Al hebben de laatste zijn voorkeur. 'Je hebt minder investering nodig om aan de slag te gaan', noemt Rijnhout als eerste voordeel van de turbo. Want de uitgever van een turbo of sprinter financiert een groot deel van de aankoop, alleen de kosten boven de uitoefenprijs moeten worden betaald door de belegger.

Voordelen turbo

De derivaten lijken veel op een optie, maar met een groot verschil. Een optie kent een aflooptijd, de zogeheten expiratiedatum, terwijl de sprinter gebruikmaakt van een zogeheten 'stop-loss'. Daalt de onderliggende waarde onder de afgegeven prijs, dan loopt de long af. Bij een short is het omgekeerde het geval. Zolang de stop-loss niet wordt gebroken, blijft de sprinter verhandelbaar. De belegger moet alleen betalen voor het deel boven de stop-loss, de aankoop wordt gefinancierd door de uitgevende partij. Eigenlijk wordt er dus belegd met geleend geld. Een ander voordeel van dit beleggingsinstrument is volgens Rijnhout dat de belegger een simpele keus hoeft te maken. 'Het is omhoog of omlaag. Je hebt eigenlijk geen adviseur meer nodig. Daarnaast zijn de transactiekosten relatief laag.'

Ofschoon Rijnhout erg enthousiast is over het product turbo, vindt hij toch dat beleggers een gespreide portefeuille moet aanhouden. Iets wat hij ook zijn studenten voorhoudt. 'Vorige week kwam een student naar me toe die met opties in één week een rendement van 33% had behaald. Dat is natuurlijk een geweldig resultaat, maar met een portefeuille vol met opties was hij niet geslaagd voor zijn opdracht.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

woensdag 20 mei 2009

Slaap lekker

Beleg tijdens een economische neergang in defensieve aandelen. Het is een degelijk advies dat bij economische tegenwind steevast wordt gegeven. Defensieve bedrijven weten ook in tijden van een recessie de winst op peil te houden en zijn daarom een 'veilige haven', is de achterliggende gedachte.

Unilever behoort tot deze categorie omdat de consument ook in een recessie levensmiddelen blijft kopen. Supermarktconcern Ahold is defensief omdat mensen de dagelijkse boodschappen blijven doen. Bierbrouwer Heineken is momenteel wellicht zelfs extra defensief, omdat men in zware tijden net iets vaker naar een flesje bier grijpt.

Ook telecombedrijf KPN behoort tegenwoordig tot de defensieve waarden, want ook in tijden van recessie blijft de consument bellen. Overigens blijkt dat laatste niet geheel te kloppen. Zo liet KPN vorige maand nog weten dat het zijn omzetdoelstelling voor 2010 heeft losgelaten omdat de recessie in toenemende mate neerslaat op verschillende bedrijfsonderdelen. Zakelijke klanten breken steeds vaker contracten open en investeringsbeslissingen worden vooruit geschoven.

Terwijl het overgrote deel van de aandelen tot maart van dit jaar forse klappen kreeg, bleven deze fondsen er relatief goed bijliggen. Maar nu de beurzen aan een opmars bezig zijn, presteren deze aandelen minder.

Zo bereikte de AEX-index op 9 maart een dieptepunt van 200 punten en sloot KPN die dag op euro 10. Gisteren noteerde de graadmeter een slotstand van 260 punten, een winst van 30% sinds het dieptepunt, en stond KPN op een koers van euro 9,58.

Hetzelfde beeld zien we terug bij Ahold, waarvan de koers de afgelopen weken nauwelijks in beweging is gekomen. Uitzonderingen bevestigen de regel, want bierbrouwer Heineken kende wel een aardig herstel van circa euro19 tot euro 25,79 gisteren. Ook Unilever profiteerde van het verbeterde sentiment en steeg van euro 13,50 naar euro 17,19.

Deze koersoplevingen vallen in het niet als wordt gekeken naar aandelen waarvan bijna iedere analist zei dat de belegger er vanaf moest blijven. Begin maart werd nog gesproken over de nationalisatie van ING en zakte de koers van de bank-verzekeraar naar een dieptepunt van euro 2,50. Gisteren sloot ING op euro 8,07, een klim van meer dan 200%. Verzekeraar Aegon veerde op van euro 1,50 naar euro 4,74, eveneens een stijging van meer dan 200%

Beleg in tijden van recessie in defensieve aandelen lijkt een goed advies, maar de mooiste rendementen zijn weggelegd voor de belegger die meer risico neemt. Daarentegen hebben de beleggers in defensieve waarden het afgelopen jaar vast een betere nachtrust gehad. En dat genoegen is voor sommigen niet in geld uit te drukken.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 15 mei 2009

Energiebeurs APX ziet volumes toenemen

Amsterdam
De Brits-Nederlandse energiebeurs APX is optimistisch over het lopende jaar wegens een forse stijging van de handelsvolumes. Dit is te danken aan de onlangs volledig overgenomen derivatenbeurs Endex. APX rapporteerde gisteren de resultaten over 2008.

Het bedrijf heeft vorig jaar ruim een derde minder winst geboekt. De nettowinst kwam uit op euro 4,9 mln, tegen euro 7,5 mln een jaar eerder. De omzet daalde met 4% naar euro 25,6 mln. De 35% lagere winst is voor een groot deel toe te schrijven aan een last van euro 1,7 mln op de gasactiviteiten in de Belgische kustplaats Zeebrugge.

De volumes zijn er 'armoedig', aldus APX. 'Wij hebben een positie ingenomen op volumeprojecties die niet zijn waargemaakt', aldus financieel topman Lucas Schmeddes 'De projecties zijn door ons te optimistisch ingeschat. Operationeel zijn de cijfers goed, maar dit is duidelijk het grootste pijnpunt.'

Volgens Schmeddes zijn de lage volumes te wijten aan infrastructurele problemen rond gasleveringen en de regelgeving in België. Die regels worden volgend jaar aangepast, waarna APX alsnog hoopt te profiteren van de aanwezigheid in Zeebrugge. 'De beurs is een soort vliegwiel dat moeilijk op gang te krijgen is. Wij dachten dat dit sneller zou gaan.'

APX, dat netwerkbedrijf Tennet en Gasunie als grootste aandeelhouders heeft, wil in Zeebrugge aanwezig blijven teneinde in de gasmarkt, in jargon bekend als de TTF-markt, een actieve rol te kunnen blijven spelen. Zeebrugge wordt door APX gezien als een belangrijke verbinding in de driehoek Nederland, België en het Verenigd Koninkrijk.

Naast de afschrijving had APX wegens zijn activiteiten tevens last van een lager Brits pond. APX dekt valutaschommeling niet af. Doordat APX een flink aantal activiteiten in Groot-Brittannië heeft, maar de cijfers in euros rapporteert, spreekt het bedrijf van een 'natuurlijke hedge'. Hierdoor bleef het negatieve valuta-effect binnen de perken.

De kredietcrisis heeft nauwelijks effect gehad op de energiebeurs, zei bestuursvoorzitter Bert den Ouden gisteren. 'De producten die op onze beurs worden verhandeld, zijn transparant en liquide. Daarnaast is het overgrote deel van de financiële partijen die in andere marken zijn verdwenen, bij ons nog steeds actief.'

De topman heeft vertrouwen in het lopende jaar, wegens een flinke stijging van de volumes in het eerste kwartaal. Voor een groot deel is dit te danken aan de overnam van derivatenbeurs Endex, waar termijncontracten worden verhandeld. APX betaalde euro 20 mln voor Endex, waarvan de overname pas half december werd afgerond.

APX lobbyt in Brussel en Den Haag voor extra regels voor de gasmarkt zoals bijvoorbeeld de behandeling van kredietrisico's. In de visie van Den Ouden moet de handel in gas de komende jaren dezelfde kant op gaan als de handel op de stroommarkt. Deze kenmerkt zich door integratie op Europees niveau.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 14 mei 2009

Soepelere bankafspraak Océ

Limburgs bedrijf kan reorganisatie doorzetten en schrapt nog eens 550 banen

Amsterdam
Océ heeft van zijn banken per direct soepelere voorwaarden gekregen over de schuldlimiet. Met het aangepaste bankconvenant kan de Limburgse producent van printers en kopieermachines de geplande reorganisatie uitvoeren.

In de nieuwe afspraken moet Océ ervoor zorgen dat voor het einde van deze maand de nettoschuld niet boven de 3,25 maal het brutobedrijfsresultaat uitkomt. In het oude convenant was de limiet voor deze ratio 3. Vanaf 1 juni aanstaande mag dit plafond oplopen tot 3,5.

Het bedrijf moet er wel voor zorgen dat de ratio voor maart 2010 weer wordt teruggebracht naar 3,25. In een volgende stap moet ze voor juni 2010 verder worden verlaagd naar 3. Als het Océ lukt om de schuldratio onder de 2,5 te krijgen, kan het over 2009 en 2010 ook weer dividend uitkeren.

De aanpassing van het convenant houdt in dat het concern de reorganisatiekosten met terugwerkende kracht tot 1 maart 2008 buiten beschouwing mag laten voor de berekening van de verhouding tussen bedrijfsresultaat (ebitda) en schuld. Dit geldt alleen in het geval als de kosten per kwartaal hoger zijn dan euro 2,5 mln.

'Het nieuwe convenant is een logisch gevolg van de herstructureringen die Océ wil doorvoeren', zegt analist Niels de Zwart van Fortis Bank Nederland. 'Het bestaande convenant kende een definitie die vrij ongebruikelijk was. Nu heeft Océ meer ruimte.' De Zwart geeft aan dat Océ met een herstructurering een bijzondere last moet nemen. 'Dat is een significant hoog bedrag, waardoor ze het convenant zouden breken.'

Océ wil met reorganisaties dit en volgend jaar in totaal euro 64 mln besparen. Het grootste deel, zo'n euro 44 mln, moet dit jaar worden gehaald. De reorganisatie kost Océ ook geld. Het bedrijf verwacht dat het schrappen van banen in 2009 euro 45 mln gaat kosten. In totaal hoopt Océ, inclusief de maatregelen die vorig jaar werden genomen, de kosten dit jaar met euro 124 mln te reduceren.

Door kostenreducties wist Océ de markt in het eerste kwartaal te verrassen met een winst van euro 15,3 mln, terwijl analisten rekening hielden met verlies.

Ofschoon analist De Zwart de stap van Océ begrijpt, ziet hij ook een minpunt. 'Het geeft wel aan dat Océ voorlopig nog geen verbetering in de markt ziet en daar werd toch wel op gehoopt.'

Volgens Océ lopen de kosten door het aangepaste convenant met 1,6 procentpunt op, vergeleken met 2008. Mocht Océ dit of volgend jaar winst maken of bijvoorbeeld vastgoed van de hand doen, dan wordt de opbrengst ervan gebruikt om schulden te reduceren.

Naast de vernieuwde afspraken over de schulden, liet het bedrijf uit Venlo weten nog eens achthonderd arbeidsplaatsen te schrappen. Dit is inclusief de al eerder aangekondigde tweehonderdvijftig werkplekken bij de fabriek in het Duitse Poing. Océ schrapte het afgelopen jaar al 1250 banen.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

'Bankier luisterde slecht naar klant'

Amsterdam
Vermogensbeheerders hebben jaren nodig om het vertrouwen van klanten terug te winnen. Dat stelt Daniel Gresch van consultantsbureau Roland Berger. Private investeerders moeten klanten niet voorzien van op maat gemaakte producten, maar van advies op maat, zo stelt hij.

Gresch, voormalig bankier bij het Zwitserse UBS, schreef het rapport 'Regaining momentum in wealth management', waarin hij tot harde conclusies komt. Want door de kredietcrisis heeft het vertrouwen in vermogensbeheer een enorme klap gekregen.

Volgens Gresch heeft dit deels te maken met het indelen van klanten op basis van het risicoprofiel. 'Iemand met een vermogen tot euro 1 mln komt in bak A, iemand met euro 2,5 mln in bak B, enzovoorts. Maar het vermogen van een klant zegt niets over zijn wensen. Er is kwantitatief naar de klant gekeken en niet kwalitatief.'

Volgens Gresch is de laatste jaren nauwelijks naar de klant geluisterd. 'Een klant die een deel van zijn geld op een deposito wilde zetten, werd dan toch een bepaald produkt aangeboden, maar de klant wilde gewoon sparen. Doe dan gewoon wat de klant vraagt.'

Daarnaast is de sector te druk bezig geweest met het zoeken van klanten bij een product, terwijl het omgekeerd dient te zijn. 'Daarnaast waren producten te complex en wisten zelfs de beheerders niet aan welke risico's ze waren blootgesteld. Kijk bijvoorbeeld naar fondsen die deels weer in fondsen van Madoff belegden.'

Niet alleen zijn de beleggingsproducten te complex, dat geldt ook voor het verdienmodel van de sector. Om de groei te stimuleren zijn de kosten sterk opgelopen, maar door de kredietcrisis staan de marges nu onder grote druk.

Het beheerde vermogen is wereldwijd in een jaar met 20% gedaald, circa euro 6000 mrd. Door die daling willen klanten minder met geleend geld beleggen en ook geen complexe producten meer. Dit zorgt voor extra druk op de marges. Zelfs als de kosten met 30% afnemen, resulteert dit de komende jaren in een daling van de brutomarge met zo'n 20%.

Gresch heeft meerdere tips waardoor de sector het vertrouwen kan terugwinnen. Zo moet de communicatie met de klant fors verbeteren. De klant moet ingedeeld worden op basis van behoeften en niet op vermogen. Ook moet het productaanbod worden aangepast. Ten slotte moet de cultuur, strategie en uitvoering van de vermogensbeheerder in overeenstemming worden gebracht met de klant. 'Dit gaat tijd kosten, maar de sector zal wel moeten.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 12 mei 2009

Op de golven van olie

De samenhang tussen de koers van Fugro en de olieprijs is groot. Daalt de prijs van het zwarte goud, dan zakt het aandeel van de bodemonderzoeker mee. Vreemd is dat niet, want het bedrijf uit Leidschendam is voor zijn inkomsten voor 75% afhankelijk van energie.

Analisten van Rabo Securities berekenden dat Fugro een correlatie heeft met de olieprijs van 0,87. Dat wil zeggen dat de koers van Fugro voor 87% wordt bepaald door de beweging van de prijs van olie.

In de zomer van vorig jaar bereikte de prijs van een vat ruwe Texaanse olie van 159 liter een hoogste stand van $ 147. Het aandeel Fugro piekte toen op een koers van euro 60.

Toen de prijs van ruwe olie vervolgens in een glijvlucht terechtkwam en binnen enkele maanden daalde naar circa $ 50, zakte Fugro net zo hard mee. Het aandeel bereikte in december 2008, en in maart van dit jaar, een dieptepunt van euro 19.

Vooralsnog lijkt euro 19 de bodemprijs voor Fugro te zijn. In ruim twee maanden werd het aandeel ongeveer de helft meer waard. Gisteren daalde Fugro met 6,7% naar euro27,77. Dit verlies is vertekend, want Fugro noteerde gisteren euro 1,50 ex dividend.

De belegger met een goed gevoel voor timing die op een koers van euro 19 in Fugro stapte, heeft er een leuke rit op zitten. Volgens de analisten van Rabo Securities zit er nog meer in het vat. De koers kan met ruim 20% omhoog naar euro 36, stellen zij.

De Rabo-analisten wijzen als eerste - uiteraard - op de olieprijs. Op de korte termijn zijn ze voorzichtig over de ontwikkeling ervan, maar op de langere termijn zal de prijs weer aantrekken omdat de vraag naar energie blijft toenemen.

Pas bij een daling naar $ 30 per vat worden de vooruitzichten voor Fugro somber. Op deze prijs investeren olieconcerns minder in nieuwe projecten en worden kapitaalinvesteringen, al dan niet tijdelijk, verlaagd. Dit raakt direct de orderportefeuille van Fugro, die voor de tweede helft van het jaar overigens goed is gevuld en 15% hoger ligt dan een jaar eerder.

Ondanks de fors lagere olieprijs zijn de investeringen van de grote olieoncerns nog nauwelijks aangetast. Alleen Chevron zegt de investeringen met 10% te willen verminderen. BP, Shell en ExxonMobil houden de investeringen nagenoeg op peil.

Het aandeel Fugro wordt echter nog steeds gewaardeerd op een scenario waarbij olie op $ 30 noteert. Dat is wel erg voorzichtig, vinden de analisten van Rabo. Op de huidige koers is Fugro fundamenteel, historisch en in vergelijking met sectorgenoten goedkoop. Het zijn vast goede redenen voor een koopadvies. Maar bij een aandeel dat zo veel verband toont met de grillige olieprijs, kan de Fugro-belegger niet anders dan met een schuin oog de olieprijs in de gaten houden.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 8 mei 2009

Shell uit windparkproject

Olie- en gasconcern laat Nuon park voor Zuid-Hollandse kust alleen bouwen

Amsterdam
Olieconcern Shell is uit een project gestapt om samen met energieconcern Nuon voor de kust van Zuid-Holland een groot windturbinepark te bouwen.

De stap is het eerste concrete voorbeeld van Shells intentie om de investeringen in windenergie op een lager pitje te zetten. In maart gaf het olieconcern aan minder geld te zullen besteden aan windenergie en zich te richten op biobrandstoffen.

Shell bevestigt dat het niet meedoet aan het nieuwe windturbinepark in de Noordzee. 'Dit besluit is in overeenstemming met de plannen die we in maart hebben gecommuniceerd. Vervolgens zijn we met onze partners daarover in gesprek gegaan', zegt een woordvoerder van Shell.

Nuon opende samen met Shell in 2007 voor de kust van Egmond aan Zee het eerste Nederlandse windturbinepark in zee. Het park heeft een vermogen van 105 megawatt. Shell geeft aan dat het in dit project zal blijven participeren.

'Wij waren op de hoogte van de plannen van Shell om minder te investeren in windenergie', aldus een zegsvrouw van energiebedrijf Nuon. 'Onlangs is pas duidelijk geworden dat ze niet met dit project doorgaan.' Hoe de bouw van het windturbinepark nu gefinancierd moet worden, kan de woordvoerder nog niet zeggen. 'Daarvoor zitten we nog in een te vroeg stadium. Wij willen duidelijk maken dat Nuon dit windpark ook zonder Shell wil bouwen.' Nuon zegt niet in gesprek te zijn met mogelijke nieuwe partners, maar de woordvoerder geeft aan 'alle opties open te houden'.

Nuon verwacht op korte termijn een vergunning van Rijkswaterstaat te krijgen voor de bouw van het windturbinepark 'Vervolgens wachten we op de toekenning van subsidie', zegt de woordvoerder. Het ministerie van Economische Zaken komt binnenkort met richtlijnen waaraan bedrijven die in aanmerking komen voor deze subsidie moeten voldoen.

Het kabinet besloot in maart de langetermijndoelstelling van 6000 megawatt in 2020 naar voren te halen. Dit moet nu in 2015 worden bereikt. Nuon zegt de intentie te hebben voor 2015 voor 1400 megawatt aan windenergie te willen ontwikkelen, bijna een kwart van de kabinetsdoelstelling.

Het nieuwe windpark, een zogeheten offshorewindturbinepark, dat 24 kilometer voor de kust van Zuid-Holland gebouwd moet worden, krijgt de naam Beaufort. Het windturbinepark wordt daarmee vernoemd naar de Ier Sir Francis Beaufort. Hij bedacht in de 19de eeuw een indeling in dertien windsterktes, beter bekend als de beaufortschaal, die nog steeds wordt gebruikt.

Volgens Nuon past het park in de ambitie van het energieconcern om samen met Vattenfall, het Zweedse staatsbedrijf dat het productie- en leveringsbedrijf van Nuon overneemt, Europees marktleider te worden op het gebied van windenergie op zee.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Voorkennis 2.0

De Amerikaanse beurswaakhond heeft een primeur: de eerste voorkenniszaak rond 'credit default swaps' (cds'en). De aanklacht heeft een Nederlands tintje, want het gaat om cds'en uitgegeven op obligaties van uitgeefconcern VNU.

De cds, een kredietverzekering waarmee een belegger zich kan indekken tegen wanbetalingen (default) op bedrijfsobligaties, was tot het uitbreken van de kredietcrisis een onbekende voor het grote publiek en de gemiddelde belegger. Inmiddels is de term dankzij de kredietcrisis niet meer weg te denken. De cds is op grote schaal gebruikt voor allerlei financiële producten die hebben geleid tot miljardenverliezen bij banken. Verzekeraar AIG ging bijna ten onder door de grote verplichtingen die het was aangegaan rond dit soort contracten.

De zaak rond VNU dateert echter nog van voor de kredietcrisis, namelijk juli 2006 en de Securities and Exchange Commission (SEC) klaagt twee personen aan. Renato Negrin, een voormalige portefeuillebeheerder van Millennium Partners en Jon-Paul Rorech, van de obligatie- en cds-salesafdeling van Deutsche Bank Securities.

Volgens de aanklacht van de SEC heeft Rorech op illegale wijze Negrin getipt over een verandering in de kredietstructuur van VNU. Om beleggers te lokken, onderzocht VNU de mogelijkheid om obligaties in de markt te plaatsen die werden afgedekt door cds'en op dat moment al in de markt werden verhandeld. Een onderdeel van Deutsche Bank in New York zorgde voor de plaatsing van een aanvullende tranche.

Doordat een cds een direct verband heeft met de onderliggende obligatie, heeft iedere wijziging van de voorwaarden van de obligatie of de kredietstructuur van het bedrijf invloed op de koers van de cds. Die kan bij dergelijke aanpassingen scherp dalen of stijgen.

Met deze voorwetenschap kocht Negrin cds'en op obligaties van VNU voor een hedgefonds van Millennium. Toen het nieuws over de plaatsing van extra obligaties eind juli 2006 naar buiten werd gebracht, sloot Negrin de cds-positie en wist zo in een dag rond de $ 1,2 mln te verdienen.

De SEC onderzoekt sinds 2007 de handel in cds'en, want de laatste jaren zijn vaker opmerkelijke koersvormingen in de handel met cds'en gesignaleerd, terwijl niet veel later bijvoorbeeld een bedrijfsovername werd aangekondigd. Dit riekt naar voorkennis en de kans dat er na de VNU-primeur meer van dit soort zaken volgen, lijkt dan ook groot.

Daar zal niemand rouwig om zijn. De cds mag voor de gemiddelde belegger een raadselachtig product zijn, zelfs als het gaat om de meest ingewikkelde financiële instrumenten, dient de markt voor iedereen transparant te zijn.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 2 mei 2009

Griep raakt beurs kort

De Mexicaanse griep leek de opwaartse trend te breken. De markt legde de mogelijke pandemie weer snel naast zich neer.

April is een uitstekende beursmaand geworden. In een maand tijd won de Amsterdamse AEX-index bijna dertig punten, een winst van 14%. Ondanks het hervonden optimisme staat de graadmeter nog wel onder het niveau van 245 punten waarop het jaar werd begonnen. De beurzen hebben echter nog een lange weg te gaan: exact een jaar geleden stond de AEX nog op ruim 475 punten. Macro-economische cijfers duiden nog altijd niet op herstel. Zo bleek de Amerikaanse economie in het eerste kwartaal met 6,1% te zijn gekrompen, nadat in het vierde kwartaal de economie in de VS met 6,3% terugging. Toch denken - en hopen - beleggers dat het ergste achter de rug is en slaan de markten de weg omhoog in.

Fors lagere start

De beurzen kwamen maandag fors lager uit de startblokken nadat in het weekend de berichten over de verspreiding van de Mexicaanse griep het nieuws hadden beheerst. Handelaren schreven de koersdalingen toe aan de angst voor een pandemie. Volgens Tom Muller van Theodoor Gilissen was het een aanleiding voor beleggers om even bij te komen van de koersstijgingen van de week ervoor. 'Het is een korte handelsweek en partijen zijn voorzichtig met het innemen van posities.' Met name de luchtvaartsector lag onder druk vanuit de gedachte dat minder mensen het vliegtuig zullen pakken uit angst voor een wereldwijde pandemie.

'De markt is bang voor een tweede Sars', reageerde analist Thijs Berkelder van zakenbank Petercam maandag. Sars is een ernstige acute ademhalingsziekte en greep begin 2003 om zich heen in Azië. 'Zakelijke vluchten richting Azië werden uit- of afgesteld, maar ook toeristen zochten toen naar andere bestemmingen', weet Berkelder zich te herinneren. In Amsterdam daalde Air France-KLM met 6,6%. Over de gehele week bleef het verlies beperkt tot 4,5%. Ook touroperators en hotelketens stonden die dag onder druk.

De farmasector profiteerde juist van de oprukkende epidemie. In Amsterdam blonk Crucell uit met een winst van bijna 8%. In Zwitserland koerste het aandeel Roche flink hoger. Het bedrijf is de maker van Tamiflu, een middel tegen influenzavirussen. Tamiflu werd in 2003 onder andere ingezet om de kans op besmetting van mensen met het vogelpestvirus te verkleinen. Het kan nu ook tegen de varkensgriep worden ingezet.

Identiek koersverloop

De fors lagere opening op maandag werd in de middag bijna compleet weggepoetst. Dit was vooral te danken aan Wall Street. Ook in New York openden de markten lager, maar ze herstelden zich nog tijdens de handel in Europa, waardoor de AEX, die de gehele dag ruim 2% lager stond, uiteindelijk met een verlies van een half procent de dag uit ging.

Dinsdag leek het koersverloop een kopie van dat van maandag. Weer was de Mexicaanse griep de aanleiding voor dalende koersen in de ochtend. Maandagavond na het sluiten van de Europese beurzen werd bekend dat de Wereldgezondheidsorganisatie het alarmniveau had verhoogd naar fase vier, het op een na hoogste niveau, uit angst voor een pandemie. De Amsterdamse graadmeter stond in de ochtend bijna 3% lager, maar door een beter dan verwacht Amerikaans consumentenvertrouwen over de maand april werd een groot deel van de daling weggewerkt en sloot de index 1,4% lager.

Naast de Mexicaanse griep drukte ook nieuws uit de Amerikaanse bankensector de stemming. Diverse banken moeten mogelijk meer kapitaal ophalen omdat ze de zogenoemde stresstest van de overheid niet helemaal zouden hebben gehaald en miljarden dollars tekortkomen. Het nieuws woog bij beleggers zwaarder dan de cijfers van Deutsche Bank. De bank kende een sterk eerste kwartaal en rapporteerde een beter dan verwachte nettowinst van euro 1,2 mrd. Het aandeel verloor in Frankfurt bijna 7%.

Banken sterk

Aan het begin van de beursweek stond de bankensector onder druk op geruchten dat de stresstest van de Amerikaanse overheid duidelijk maakte dat enkele banken behoefte hebben aan nieuw kapitaal. Donderdag, de laatste handelsdag van deze beursweek, gingen de koersen van bankaandelen weer hard omhoog. De winst was niet duidelijk te verklaren, maar volgens diverse marktpartijen zouden de uitkomsten van de stresstest juist meevallen. De uitslagen van de stresstest worden maandag bekendgemaakt, maar de publicatie wordt mogelijk verlaat omdat men bang is voor negatieve reacties op de financiële markten. In Amsterdam behoorden Aegon en bank-verzekeraar ING tot de best presterende fondsen van de week. Aegon werd in vier handelsdagen bijna een kwart meer waard en ING won in de korte handelsweek ruim 15%.

Staalconcern ArcelorMittal was met een verlies van circa 10% de sterkste daler onder de hoofdfondsen. Woensdag kwam het bedrijf met cijfers over het eerste kwartaal. Daarnaast meldde het voor euro 3 mrd aan kapitaal uit de markt te willen halen.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 1 mei 2009

Iets nieuws

Microsoft wil in een markt stappen waar concurrent Apple succesvol is. The Wall Street Journal meldde woensdag op basis van anonieme bronnen dat de softwaregigant met telecomconcern Verizon Wireless praat over de lancering van een multimediale mobiele telefoon die veel wegheeft van Apple's iPhone. De bedrijven willen het apparaat begin volgend jaar lanceren, aldus de krant.

Dit is opvallend nieuws. Want Microsoft-topman Steve Ballmer zag geen toekomst voor de iPhone. 'Er is geen enkele kans dat de iPhone een significant marktaandeel weet te behalen. Geen kans. Het is een gesubsidieerd apparaat van $500', zei Ballmer. Hij zei liever een groot marktaandeel te hebben dan een hip apparaat.

Ballmer heeft meerdere malen aangegeven dat het bedrijf niet met een eigen telefoon de markt wil betreden, maar dat het zich richt op Windows Mobile, de door Microsoft ontwikkelde software voor mobiele telefoons.

Een werkgroep die de naam 'Pink' heeft gekregen, werkt nu aan de ontwikkeling van een multimediale telefoon. De medewerkers van het project zijn grotendeels afkomstig van het begin vorig jaar overgenomen Danger. Dat bedrijf is de maker van de Sidekick-smartphone, vooral bij jongeren erg populair door applicaties die zijn gericht op communiceren met sms, e-mail of chatten. Al bij de overname van Danger speculeerden kenners dat Microsoft plannen had om een zogeheten 'Zune-phone' uit te brengen. Die verwachting lijkt nu uit te komen.

De vraag is in hoeverre Microsoft succes kan boeken met een eigen mobiele telefoon. Het moet hopen dat zich niet hetzelfde scenario ontvouwt als met de eind 2006 geïntroduceerde Zune. Deze digitale muziekspeler moest gaan concurreren met Apple's iPod. De Zune scoorde in tests weliswaar beter dan de iPod, maar met een marktaandeel van nog geen 8% tegen 75% voor de iPod, werd Zune nooit het succes dat Microsoft voor ogen had.

Voor beleggers bleek Apple ook een betere keuze. Vijf jaar geleden noteerde Apple op circa $ 12, tegen $ 120 nu. Microsoft stond in 2004 op $ 26 en nu op $ 20. Zelfs als het uitgekeerde dividend daarbij wordt opgeteld kan Microsoft niet tippen aan de koersontwikkeling van Apple.

Ofschoon Microsoft de slagkracht heeft om een nieuw product in de markt te zetten, moet het opboksen tegen het trendy imago van Apple. Door de iPhone eerst af te kraken en vervolgens met een gelijksoortig product te komen, wordt het bedrijf er bovendien niet geloofwaardiger op. Microsoft zou er goed aan doen om zelf met iets nieuws te komen en geen trendvolger, maar trendsetter te zijn.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad