zaterdag 27 december 2008

Strompelend het jaar uit

De verkorte beursweek was net zo troosteloos als de rest van 2008. Weer doken de beurzen in de min. Beleggers lijken eraan te wennen, ook aan een AEX van 241,9 punten.

Hoe anders was het een jaar geleden bij de vooruitblikken van de 'profs' voor het nieuwe beursjaar. Gemiddeld rekenden zij op een eindstand voor de AEX-index van ongeveer 537 punten. Voor beleggers voelt deze stand als eeuwen geleden, in werkelijkheid gaat het om iets meer dan een jaar geleden: begin november 2007 stond deze stand nog op de borden.

Op een enkele raspessimist na heeft niemand de forse dalingen van dit jaar zien aankomen. Een kleine greep uit de voorspellingen van vorig jaar. De analisten van Theodoor Gilissen rekenden op een eindstand voor de AEX van 540 à 570 punten. SNS Securities ging uit van een stand van 570 à 590 punten, maar een slotstand van boven de 600 punten werd ook mogelijk geacht. Ben Steinebach van Fortis MeesPierson rekende erop dat de kredietcrisis zou wegebben. Iris, het onafhankelijke onderzoeksbureau van Robeco en Rabobank, zei eind 2008 een slotstand in een bandbreedte van 560 à 580 punten te verwachten. Bij de outlook voor 2009 gaf Iris deze week aan geen voorspelling voor de AEX te willen doen. Niet vreemd na een turbulent beursjaar waarin de Amsterdamse hoofdgraadmeter meer dan de helft in waarde daalde. Ter herinnering: de AEX sloot 31 december 2007 op 515,77 punten.

Toppers en floppers
De analisten die jaarlijks door actualiteitenrubriek Nova worden gevraagd naar hun favoriete fondsen voor het nieuwe jaar, tipten voor 2008 BAM, SBM, ING, Unilever en Philips. De belegger die dit mandje aandelen in januari had aangeschaft staat op een gemiddeld verlies van 55%. Hierbij hield Unilever de schade beperkt met een min van 31%. ING leverde dit jaar maar liefst 73% in. Gelukkig voor de analisten deden de dolfijnen uit Harderwijk met een gemiddeld verlies van 61% het nog slechter. Met hun keus over 2007 wisten de dolfijnen de analisten te verslaan. Vorig jaar doken de dolfijnen de namen Fortis AkzoNobel, Van der Moolen, Philips en Océ uit het water. Zelfs als de AEX er volgende week nog een kleine rally uit weet te persen, blijven de verliezen over 2008 zeer aanzienlijk.

Eindejaarsrally blijft uit
Beleggers hoopten deze maand een deel van de dit jaar opgelopen verliezen goed te kunnen maken met een eindejaarsrally, maar die wens werd niet vervuld. Het tegendeel is het geval. De beurshandel strompelt naar het einde van een rampzalig verlopen jaar. Ook maandag begon de beurs met verlies, want de stroom aan slecht nieuws is nog steeds niet ten einde. Ditmaal was het een nieuwe winstwaarschuwing van automaker Toyota die tussen beleggers en hun gedroomde eindejaarsrally stond.

De uitzendsector werd opgeschrikt door het Britse Manpower. Het concern trok maandag de eerder afgegeven verwachting voor het vierde kwartaal in wegens een verdere verzwakking van arbeidsmarkten wereldwijd. Uitzenders kregen dit jaar rake klappen door de angst voor recessie en deden ook deze week een stap terug. Deze week sloot Randstad 1,3% hoger, terwijl USG People 5,1% inleverde.

Slappe handel
De omzetten waren in deze korte beursweek aan de lage kant, zoals gebruikelijk in de laatste handelsweken van het jaar. Een groot deel van de grote beleggers heeft de boeken al gesloten. Woensdag werd nog tot twee uur gehandeld op het Damrak. Cees Smit van Today's Beheer noemde de handelsdag complete onzin. 'Wat mij betreft hadden ze de beurs dicht kunnen gooien.' Smit verwacht dat de slappe handel de komende dagen alleen maar zal verslechteren, omdat veel handelaren vrij hebben tussen kerst en oud en nieuw.

Zorgen houden aan
Dinsdag leek de AEX de gehele dag op weg naar een winst van vijf punten, maar sloot met een plusje van 0,4%. Het sentiment werd gedrukt op het nieuws dat de gemiddelde prijs van een woning in de Verenigde Staten in november op jaarbasis met 13,2% is gedaald. Dat is de sterkste daling sinds 1968. De verkoop van bestaande woningen zakte met 8,6%, eveneens een record. Daarnaast maakten handelaren zich ondanks de toezegging van overheidssteun nog steeds grote zorgen over autoproducent General Motors.

Ook op woensdag was de stemming slecht. Bij gebrek aan belangrijk nieuws volgde Amsterdam het negatieve koersverloop op Wall Street en in Azië. Het veelgeplaagde Fortis dook weer onder de koers van euro 1. De bank-verzekeraar liet woensdag voorbeurs weten een verlies van euro 295 mln te hebben geboekt door het uitstel van de verkoop van onderdelen aan de Franse bank BNP Paribas. Fortis sloot op euro 0,95.

De komende week resten nog drie handelsdagen tot het nieuwe jaar. Op enig spektakel hoeven beleggers niet te rekenen. Het is wachten op het einde van rampjaar 2008.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 24 december 2008

Yahoo op zoek naar een geschikte partner

Vier scenario's voor de toekomst van het geplaagde internetbedrijf in het nieuwe jaar

Amsterdam
Internetbedrijf Yahoo was dit jaar lijdend voorwerp van een ware soap. Uiteindelijk mislukte een overname door Microsoft en een samenwerking met Google. Vandaag de dag staat het bedrijf met lege handen, is de beurswaarde fors gedaald en lijkt het een uitzichtloze toekomst te hebben. Wat nu? Vier scenario's voor 2009.

Google: twijfelachtig

De kans dat Yahoo volgend jaar wordt overgenomen door zoekgigant Google is niet groot. De twee bereikten eerder dit jaar een akkoord over een advertentiedeal, maar de druk van de mededingingsautoriteiten, het Amerikaans ministerie van justitie en belangrijke adverteerders werd Google te veel. De stekker werd - tot grote teleurstelling van Yahoo - alsnog uit de overeenkomst getrokken. 'Op de lange termijn is dit niet in het belang van Google en onze gebruikers', reageerde Google. Als een advertentiedeal al op zoveel weerstand stuit, lijkt een overname van Yahoo eigenlijk onmogelijk. De vraag is bovendien waarom Google een slechtlopende concurrent over zou willen nemen.

News Corp: mogelijk

Direct na het bod van Microsoft op Yahoo gonsden de geruchten dat Yahoo met mediaconcern News Corp. in gesprek zou zijn om zijn belager af te schudden. News Corp. zou zijn onlineactiviteiten, die voornamelijk bestaan uit het sociale netwerk MySpace, willen laten fuseren met Yahoo. Als ruil zou het concern een groot aandeel in Yahoo nemen. Het voordeel voor Yahoo zou zijn dat het meer pagina's te bieden zou hebben aan zijn adverteerders en met MySpace een stevige voet zou zetten in de wereld van de sociale netwerken. Hoewel de geluiden over de interesse van News Corp. inmiddels verstomd zijn, zou de deal nog altijd plaats kunnen vinden. Beide bedrijven zijn sinds de eerste geruchten ongeveer met gelijke tred in waarde gedaald.

Microsoft: zou kunnen

Het wil maar niet vlotten met de internetactiviteiten van Microsoft. Zoekvariant MSN verbleekt bij het succes van Google. Op het gebied van sociale netwerken legt Spaces het af tegen Facebook of Linkedin. Yahoo kan daarom een welkome aanvulling zijn om de internettak van de softwarereus te versterken. Microsoft-topman Steve Ballmer zag in januari nog grote schaalvoordelen en noemde een overname een 'geloofwaardig alternatief voor klanten, adverteerders en media'. De combinatie zou een alternatief moeten worden voor Google, al werd die naam door Ballmer in de brief an het bestuur van Yahoo niet genoemd. Een combinatie van Yahoo en Microsoft lijkt nog steeds mogelijk. Bovendien kan Microsoft Yahoo inmiddels voor een prikkie kopen.

AOL: kan nog steeds

Met grote regelmaat is America Online (AOL), de internetdivisie van uitgeversconcern Time Warner, genoemd als partner van Yahoo. Zo zou Yahoo AOL kunnen overnemen terwijl Time Warner dan een belang zou nemen in Yahoo. Uiteindelijk gebeurde er echter niets. Een terugkerende naam is Jonathan Miller, voormalig topman van AOL. Hij wordt genoemd als opvolger van Jerry Yang, de afgetreden topman van Yahoo. Ook kwam hij onlangs in het nieuws omdat hij volgens de Wall Street Journal in gesprek is met private equity-partijen om een bod uit te brengen op Yahoo. Een combinatie van Yahoo en AOL behoort nog steeds tot de mogelijkheden. De kans is aanwezig dat de namen in 2009 wederom met elkaar in verband worden gebracht.

Waarde Koers Yahoo zakt na bod in elkaar

Na het terugtrekken van het bod door Microsoft in juni van dit jaar, zakte de koers van Yahoo in elkaar. De markt schatte de waarde van het internetbedrijf blijkbaar een stuk lager in dan Microsoft-topman Steve Ballmer.

Toen daar teleurstellende kwartaalcijfers overheen kwamen, ging het rap bergafwaarts met het aandeel. Van februari tot juni noteerde het aandeel rond de $30, begin december bereikte het een dieptepunt van circa $9. De laatste weken is het aandeel door hernieuwde speculaties over een mogelijke overname opgekrabbeld naar $12.

Mocht Microsoft alsnog met Yahoo aan de haal willen, kan dit tegen een veel goedkopere prijs dan de bijna $ 50 mrd die het eerder wilde neerleggen. Een dag voor het bod van begin februari stond Yahoo op $19,18. Het eerste bod bedroeg $31, een premie van 62%. Het tweede bod was $33, een premie van 72%.

Bij de huidige koers van Yahoo zou een premie van 62% neerkomen op een prijs per aandeel van $ 20, bij een premie van 72% iets meer dan $ 21.

Vincent Andriessen en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 20 december 2008

One last thing...

Apple verraste deze week vriend en vijand door aan te kondigen dat het volgende maand voor de laatste keer aanwezig is op de Macworld Expo. De 25 jaar oude conferentie waar bijna geheel Silicon Valley aanwezig is, wordt van vijf tot negen januari gehouden in San Francisco. In het verleden bleek Macworld een uitermate geschikt podium om nieuwe producten als de iMac, iPod of iPhone bij het grote publiek te introduceren. Daarvoor heeft het de conferenties niet langer nodig, aldus Apple.

Het Amerikaanse elektronicaconcern zegt dat het producten op andere manieren aan de man weet te brengen. Zo zijn de Apple-stores in populariteit gegroeid. Ze trekken wekelijks 3,5 miljoen bezoekers. Via Apples website weet het bedrijf meer dan 100 miljoen klanten te bereiken. Bovendien heeft het dit jaar meer conferenties aan zich voorbij laten gaan. Zo was het niet aanwezig op de Macworld New York, Macworld Tokyo en de Apple Expo in Parijs. Het lijken plausibele verklaringen, maar volgens Apple-volgers is er meer aan de hand.

Want het meest schokkende nieuws is dat topman Steve Jobs verstek laat gaan bij de tot cultstatus verheven keynote speeches, bij de Apple-fan beter bekend als de 'Steve note'. Jobs sloot de presentatie traditioneel af met 'one more thing...', waarna hij met een spectaculair nieuwtje kwam. Zo haalde hij bij een van deze presentaties de nieuwste iPod Nano uit zijn broekzak.

Niet Jobs geeft de laatste keynote speech in San Fransisco, maar vicepresident marketing Philip Schiller. Daarmee kregen geruchten over de tanende gezondheid van Jobs een nieuwe impuls. De geruchten circuleren sinds afgelopen zomer, toen bij de presentatie van Apples vernieuwde iPhone Jobs mager en bleek oogde. In 2004 leed Jobs aan een zeldzame vorm van alvleesklierkanker, waarvan hij wist te genezen.

Wellicht had de ziekte opnieuw toegeslagen, vreesden analisten, fans en volgers. Ofschoon Apple er als de kippen bij was om de geruchten te ontzenuwen, zette het aandeel een daling in. Ook na het persbericht van dinsdag verloor het aandeel de dag erop bijna 7%.

Roger Kay, een analist die het bedrijf al meer dan tien jaar volgt, begrijpt de beslissing van Apple wel. 'Macworld werd het podium van Jobs om zich aan zijn publiek te presenteren. Het werd steeds moeilijker om aan de verwachtingen te voldoen. Iedere show moest beter zijn dan de vorige en elke "one more thing" nog spectaculairder.'

De aankondiging kan de opmaat zijn van het afscheid van Jobs. 2009 zou daarmee niet alleen het laatste jaar zijn waarin Apple op de Macworld verschijnt, maar ook het laatste jaar van Jobs als ceo. Komend jaar wordt duidelijk of dit nieuws al is ingeprijsd, of dat het aandeel alsnog een forse tik krijgt als Jobs werkelijk opstapt.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 17 december 2008

Extreme uitslagen valutamarkt blijven

Door lagere liquiditeit en minder marktspelers blijven extreme bewegingen ook in 2009 gebruikelijk

Amsterdam
Sinds de zomer zijn de bewegingen op de valutamarkten fors. De euro noteerde in juli nog een recordniveau van $ 1,60, maar zakte sinds het begin van de kredietcrisis in snel tempo weg. In de tweede helft van november stond de Europese eenheidsmunt met $ 1,2453 op de laagste koers van het jaar, na een daling van ruim 20% in een paar maanden. Sindsdien is de euro weer aangetrokken en kostte een euro gisteren aan het eind van de handelsdag $ 1,3785.

Niet alleen de aandelenmarkten kennen een grillig koersverloop, ook de valutamarkt is momenteel erg volatiel. Deze bewegelijkheid zal aanhouden, voorspelt Tom Levinson, valutastrateeg van ING Wholesale Banking. Ofschoon hij uitgaat van een stand van $ 1,10 gemiddeld voor een euro in 2009, houdt hij wegens de aanhoudende volatiliteit een bandbreedte aan van maar liefst $ 1,05 tot $ 1,50. Economen geraadpleegd door Bloomberg gaan gemiddeld uit van een waardering van $ 1,25 voor een euro in 2009.

'Een van de redenen waarom de markt volatieler is geworden, is het verdwijnen van een aantal belangrijke spelers op de valutamarkt', aldus Levinson van ING. Hij wijst op de voormalige zakenbanken Lehman Brothers, Goldman Sachs en Morgan Stanley. Alle drie de banken hadden een marktaandeel op de valutamarkt van 4 tot 5%. Ter vergelijking: Deutsche Bank is de grootste speler in deze markt met een marktaandeel van bijna 25%. Er zijn dus minder tegenpartijen om mee te handelen en dit verkleint de liquiditeit die tijdens de kredietcrisis toch al was gedaald, stelt Levinson.

'Een beweging van circa 7% of meer in de dollar tegenover de euro, maar ook in de dollar tegenover de yen, in één maand is ver boven het gemiddelde en zeker in de valutamarkt niet gebruikelijk', zegt Jeremy Stretch, valutastrateeg van de Rabobank in Londen. Tot aan het eind van het jaar verwacht hij dat de valutamarkt nog zeer sterke uitslagen kan laten zien. 'De liquiditeit in de markt is in deze weken toch al lager dan normaal en dit kan uitslagen nog eens extra vergroten', aldus Stretch.

Stretch verwacht net als zijn collega Levinson dat deze markt gedurende 2009 bewegelijk blijft. Ook hij wijst op het verdwijnen van de zakenbanken als een van de oorzaken van de toegenomen bewegingen in de geldmarkt. 'Er hebben zich dit jaar substantiële veranderingen voorgedaan. Een aantal spelers is verdwenen en dat heeft zeker zijn impact gehad in de markt. Er zijn minder tegenpartijen waarmee kan worden gehandeld.' Voor beleggers betekent dit dat ze alert moeten zijn op deze bewegingen en soms snel in of uit de markt moeten stappen. Dit heeft echter als neveneffect dat de volatiliteit nog eens extra wordt gestimuleerd.

Daarnaast heeft het proces waarin schulden werden verlaagd - in jargon deleveraging genoemd - eveneens voor een lagere liquiditeit gezorgd. 'Wat we de afgelopen maanden hebben gezien is een "short-squeeze" van de dollar', zegt Levinson. Beleggers trokken vanaf juli geld terug uit grondstoffen en opkomende markten en wegens een gebrek aan dollars werd het geld richting de VS gerepatrieerd.

Regelmatig worden de valutastrategen geconfronteerd met de vraag waarom de dollar niet daalt wegens het alsmaar oplopende begrotingstekort van de VS. Het ene na het andere noodplan wordt met overheidsgeld gefinancierd. Econoom Rob Carnell van ING zei vorige week in een vooruitblik op 2009 rekening te houden met een begrotingstekort van 6,5% eind 2009, maar sluit een tekort van 10% voor de Verenigde Staten niet uit. Het begrotingstekort zou kunnen oplopen omdat vooral de redding van Fannie Mae en Freddie Mac zwaar op de begroting zal drukken. Daarnaast rekent Carnell op een nieuw stimuleringspakket van aankomend president Barack Obama dat het tekort verder zal opstuwen. Voor dit jaar houdt ING rekening met een tekort van 3,5% op de federale begroting van de VS.

Volgens Stretch zal het oplopende tekort op de korte termijn geen rol spelen in de waardering van de dollar. Hij verwacht dat vanaf eind 2010 het tekort een negatieve impact op de dollar zal hebben.'Er wordt nu vooral gekeken naar cyclische factoren zoals een groeivertraging in de eurozone en de verwachting dat de economie in de VS eerder zal herstellen. Dit zal de druk op de Europese Centrale Bank (ECB) vergroten om de rente verder te verlagen.'

ECB-voorzitter Jean Claude Trichet liet gisteren weinig van deze verwachting over. 'Of wij het gevoel hebben dat er een limiet is aan het verlagen van de rente? Op dit moment is het antwoord ja', aldus Trichet gisteren.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 12 december 2008

Bodemonderzoek

Het is december en tijd voor de glazen bol. Banken en beleggingsinstellingen kijken vooruit naar het nieuwe beursjaar en daarbij laten ze 2008 het liefst zo snel mogelijk achter zich. Niet vreemd, want het komt niet vaak voor dat de aandelenmarkten in één jaar met de helft of meer dalen. 'Het enige voordeel aan 2008 is dat het nog maar een paar weken duurt', zei Simon Goodfellow, hoofd Europese aandelen van ING Wholesale Banking. Tegelijkertijd had hij weinig hoopgevend nieuws voor 2009.

Want de optimist die denkt dat de bodem op de aandelenmarkten achter ons ligt, heeft het volgens Goodfellow mis. Laat aandelen voorlopig links liggen, is het advies. ING hanteert in zijn beleggingsportefeuille voor 2009 een weging van slechts 0 tot 2% in aandelen in ontwikkelde markten. De aandelenmarkten gaan nog verder dalen, voorspelt hij. In het eerste kwartaal van 2009 duiken de beurzen onder de bodems van maart 2003.

Destijds bereikte de AEX in aanloop naar Golfoorlog II een laagste stand van 217,8 punten. In november van dit jaar kwam de Amsterdamse graadmeter met een slotstand van 220,12 dicht in de buurt van wat door technisch analisten wordt gezien als een belangrijk steunniveau. Zakt de index door deze grens, dan komen koersen op de borden die sinds 1996 niet meer zijn gezien. Veel beter wordt het niet, denkt ING, want eind volgend jaar staan de beurzen nog onder de huidige stand.

Ofschoon de markten dit jaar al een flinke smak hebben gemaakt, is de gemiddelde winstverwachting in enkele sectoren veel te hoog. 'Alles wat met grondstoffen te maken heeft, zal worden afgeslacht en met name olie', aldus Goodfellow. Ook een sector als chemie moet worden gemeden.

Mocht de markt in het eerste kwartaal van volgend jaar daadwerkelijk de voorspelde bodem bereiken, dan zou dat eerder zijn dan het herstel van bedrijfswinsten. Ook in 2010 zullen deze nog dalen, zegt Goodfellow. In eerdere recessies herstelden de beurzen als het dieptepunt van de bedrijfswinsten was bereikt. Nu zal dit herstel eerder intreden en daar heeft Goodfellow een aantal redenen voor.

Zo komt er een normalisering van de kredietmarkten waardoor ook de aandelenmarkten in rustiger vaarwater terecht zullen komen. Daarnaast zal ook de interbancaire rente zich stabiliseren en voor rust zorgen. Bovendien raken beleggers gewend aan slecht nieuws.

Is er dan helemaal helemaal geen licht aan het eind van de tunnel? Jawel, zegt Goodfellow, maar niet op de korte termijn. Hij verwacht dat de beurzen eind 2010 circa 70% hoger noteren dan de voorspelde bodem in het eerste kwartaal van 2009. Dat klinkt als een uitstekend rendement, maar de belegger die begin dit jaar in aandelen stapte, kijkt dan nog altijd tegen een flink verlies aan.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 11 december 2008

Rio Tinto schrapt 14.000 banen om schuldenpositie af te bouwen

Amsterdam
Rio Tinto gaat 14.000 banen schrappen. Het Brits-Australische mijnbouwconcern gaat hiertoe over wegens een snel dalende vraag naar grondstoffen doordat de wereldeconomie in een recessie is beland. Daarnaast gaat het concern fors in de kosten snijden waardoor projecten worden afgeblazen of uitgesteld.

Eind november maand zag BHP Billiton nog af van een vijandig bod van $ 66 mrd op Rio Tinto. Vanwege de kredietcrisis en slechte marktomstandigheden vond BHP het niet langer verantwoord om Rio in te lijven. Ook had BHP geen trek in de grote schuldenpositie van het bedrijf.

Rio heeft aangegeven deze schuldenpositie van $ 38,9 mrd binnen een jaar met $ 10 mrd te willen verlagen. Daarnaast zegt het bedrijf 'significante onderdelen' van de hand te willen doen. Gesprekken om onderdelen te verkopen, of met partners die deel willen nemen in projecten door middel van een joint venture, zijn volgens Rio Tinto reeds gestart.

Volgens Rio zijn de verkopen van de verpakkingsdivisie en van de Amerikaanse kolen- en mineralentak 'ingewikkeld'. Rio heeft daarnaast belangen in de Chileense kopermijn Escondida en in Bay Minerals, samen met BHP de grootste producent van titanium ter wereld. 'Projecten zullen over de volle breedte worden geraakt', aldus Rio Tinto in een verklaring zonder details vrij te geven. 'Sommige projecten zullen worden afgeblazen en andere stilgezet, totdat de marktomstandigheden verbeteren.'

Zakenbank Credit Suisse schat dat voor in totaal $ 32 mrd aan nieuwe projecten volgend jaar vertraging oplopen. Een investering van $ 6 mrd in een ijzerertsproject in Simandou in Nieuw-Guinea en een uitbreiding van $ 7 mrd van de Pilbara-mijnen in Australië staan volgens de bank op de lijst om te worden geschrapt.

Rio gaf in juli nog aan de Pilbara-mijnbouwactiviteiten in het westen van Australië te willen verdubbelen naar 320 miljoen ton ijzererts in 2012. De verwachting is dat er nu banen zullen sneuvelen.

Door de dalende grondstofprijzen kan de winst van Rio Tinto volgend jaar 36% lager uitvallen, aldus analisten van ABN Amro vorige week. De nettowinst over 2009 komt volgens de bank uit op $ 9,5 mrd, tegen een eerdere voorspelling van $14,9 mrd.

Topman Tom Albanese liet tegenover verslaggevers weten dat Rio geen nieuwe aandelen zal uitgeven om de financiële positie van het bedrijf te verbeteren. Een plan om het dividend te verhogen is geschrapt. Het snijden in het arbeidsbestand levert Rio een besparing op van circa $ 1,2 mrd per jaar. Rio Tinto heeft momenteel 112.000 medewerkers in dienst.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 6 december 2008

Helaas, niets helpt

Wereldwijd werden de rentestanden deze week verlaagd, de olieprijs daalde naar het laagste niveau in meer dan drie jaar. Het zou de markten moeten helpen, maar wederom zakten de koersen weg.

December en de eindejaarsrally worden vaak in één adem genoemd. Maar van enig herstel is vooralsnog geen sprake. Integendeel: weer doken de beurzen in de min en werd het herstel van 13% een week eerder tenietgedaan.

Feestmaand december werd vorige week in de Verenigde Staten ingeluid met Thanksgiving. Een dag nadat Amerikanen de kalkoenen hebben verorberd, loopt de consument de winkels plat om in te slaan voor de feestdagen. De dag, bekend als Black Friday, is de traditionele aftrap van het Amerikaanse inkoopseizoen voor de feestdagen. De dag die een stimulans moet zijn voor de omzet zorgde echter voor een sombere start van de nieuwe handelsmaand. Beleggers vrezen dat consumenten dit jaar de hand op de knip houden. Tegenvallende verkopen van Amerikaanse retailers drukten direct aan het begin van de week de stemming.

Later in de week werd bekend dat verkopen in de retailsector in november harder zijn gedaald dan ooit. De verkopen van de 35 retailers die door Thomson Reuters worden gevolgd, daalden in november met 2,1%. Het was de grootste daling sinds de meting tien jaar geleden van start ging. Het cijfer werd enigszins vertekend door supermarktketen Wal-Mart die de verkopen die maand met 3,4% zag stijgen. Zonder Wal-Mart zouden de verkopen zelfs met 7,8% zijn gedaald.

Zwakke start
Maandag begon het Damrak in mineurstemming aan de nieuwe week. Slechte macro-economische cijfers en tegenvallende kerstinkopen in de VS zetten de Amsterdamse AEX-index 6,75% lager. Zwaargewichten ArcelorMittal en oliegigant Shell zakten weg wegens dalende grondstofprijzen en de financiële waarden werden van de hand gedaan nadat de Japanse centrale bank bekend had gemaakt een spoedvergadering te houden om te kijken wat voor maatregelen ze kan nemen om de binnenlandse kapitaalmarkt weer op gang te brengen. Van Lanschot zei maandag voor euro 150 mln aan zogeheten Tier 1-preferente aandelen uit te geven aan institutionele en particuliere beleggers om de 'reeds solide solvabiliteitspositie' te verstevigen. Van de bankaandelen genoteerd aan het Damrak is Van Lanschot relatief het best presterende aandeel. Een aandeel Van Lanschot kostte begin dit jaar circa euro 70 en sloot vrijdag op euro 42, een verlies van 40%. Ter vergelijking: Fortis verloor dit jaar 96,6%, ING 77,7%, Aegon 67,2% en Midkapper SNS Reaal 75,9%.

De rest van de week vertoonden de beurzen een grillig koersverloop. Zo opende de AEX dinsdag tien punten in de min om uiteindelijk met een winst van 2,5% te sluiten. 'Kennelijk is men toch wat geschrokken van de extreme negativiteit', zei handelaar Rob Koenders van Harmony Vermogensbeheer dinsdag. Hij hoopte op een slotstand van boven 238 punten. 'Dan ziet het beeld er technisch gesproken weer wat beter uit.' De AEX wist die grens echter niet te doorbreken.

Ook de rest van de week bleef de beurs op en neer stuiteren. Zo schommelde de AEX-index woensdag de gehele dag rond een verlies van 2%. Dankzij een hogere opening van Wall Street krabbelde ook de Amsterdamse hoofdgraadmeter weer op, al was voor het herstel geen duidelijke aanwijzing te vinden. 'De beurs is momenteel volstrekt onvoorspelbaar', stelde André Sirks van Theodoor Gilissen.

Renteverlagingen
Donderdag jojode de beurs wederom heen en weer. Dan weer stond er winst op de borden, enkele uren later verlies en omgekeerd. Renteverlagingen van diverse centrale banken dreven de markten. Zo werd in Zweden de rente met 175 basispunten verlaagd naar 2%, de grootste renteverlaging sinds 1992. In Groot- Brittannië daalde de basisrente met een vol procentpunt van 3% naar 2% waarmee de rente op het laagste niveau sinds 1939 is beland. De Europese Centrale Bank zette de rentevoet op 2,5%, een verlaging van 75 basispunten. Het was de grootste renteverlaging sinds het bestaan van de Europese eenheidsmunt. Ofschoon renteverlagingen doorgaans goed zijn voor de aandelenmarkten, hadden de beurzen al rekening gehouden met de lagere rentestanden en eindigde de AEX met een kleine min.

Op de laatste handelsdag van de week incasseerden aandelen opnieuw een flinke tik. Ditmaal waren het Amerikaanse banencijfers die beleggers tot somberheid stemden. De werkgelegenheid in de VS daalde in november met 533.000 banen, ruim boven de gemiddelde verwachting in de markt. Het grootste banenverlies in 34 jaar. Bovendien werd het cijfer over oktober nog naar beneden bijgesteld van een daling van 240.000 banen, naar 320.000 arbeidsplaatsen die verloren zijn gegaan.

De AEX-index sloot hierdoor de week in het rood af met een verlies van 4,72% op een slotstand van 229,44 punten, tegen een slot van 252,55 vorige week vrijdag.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 5 december 2008

Rentebesluiten stellen markten teleur

Aandelenmarkten duiken in de min na verlagingen van Zweden, Groot-Brittannië en de eurozone

Amsterdam
De aandelenmarkten werden gisteren gedreven door renteverlagingen van centrale banken. In eerste instantie was de richting omhoog, maar nadat de besluiten naar buiten waren gekomen, zakten de beurzen in de min.

Bij de opening van de handel, noteerden de beurzen nog vlak omdat de futures op de S&P 500 duidden op een lagere opening van Wall Street. Door het rentebesluit van de Zweedse centrale bank, dat hoger uitviel dan werd verwacht, rekenden beleggers ook op forse rentestappen van de Bank of England (BoE) en de Europese Centrale Bank (ECB).

In Zweden werd de rente met 175 basispunten verlaagd naar 2%, de grootste renteverlaging sinds 1992. Economen rekenden voor het besluit van de Zweedse 'Riksbank' gemiddeld op een daling van 100 basispunten. Hierdoor liepen de winsten van de Europese aandelenmarkten op. Mogelijk zouden ook de Bank of England (BoE) en de Europese Centrale Bank (ECB) met een groter dan verwachte rentestap komen, was de gedachte. Echt grote verrassingen bleven echter uit.

De BoE volgde vroeg in de middag door de basisrente met een vol procentpunt te verlagen van 3% naar 2%. Daarmee staat de rente op het laagste niveau sinds 1939. In een toelichting op het besluit zei de BoE tot de renteverlaging te zijn overgegaan wegens aanwijzingen dat het tempo van de neergang van de Britse economie toeneemt. De BoE verlaagde in november de rente al met 150 basispunten. Het rentebesluit viel de markt tegen, want op 100 basispunten was gerekend. Direct na bekendmaking leverden de indices de winsten in.

Ook de beslissing van de ECB stelde de markt teleur. De centrale bank van de vijftien landen die de euro als gemeenschappelijke munt hebben, zette de rentevoet op 2,5%, een verlaging van 75 basispunten. Het was de grootste renteverlaging sinds het bestaan van de Europese eenheidsmunt. Economen waren vooraf verdeeld: een groot deel rekende weliswaar op een verlaging van 50 basispunten, maar sommigen hadden ingezet op een daling van een vol procentpunt. 'Dit is beter dan een verlaging met 50 basispunten, maar de ECB is alweer de bank die als laatste op het feestje komt', zei econoom Laurent Bilke van Nomura International in Londen. 'De economie zit in een diepe recessie, dus de rentestanden moeten zo snel mogelijk naar beneden.'

Julian Callow, chef-econoom van Barclays Capital in Londen had ook liever een renteverlaging van een vol procentpunt gezien. 'De Europese economie zit in zwaar weer, maar het lijkt erop dat de ECB niet naar buiten kijkt. Een rentestap met 100 basispunten was veel beter geweest.'

Maar niet alle economen delen die mening. 'Het bankensysteem in de eurozone heeft ook problemen, al zijn deze niet zo groot als in de VS en Groot-Brittannië', aldus professor Philip Lane van het Trinity College in Dublin. 'We moeten niet vergeten dat de euro de afgelopen maanden flink is verzwakt tegenover de dollar, dat is een substituutvoor een renteverlaging.' De euro is sinds de piek van $ 1,60 in juli met 20% gedaald tegenover de munt. Gisteren noteerde één euro op $ 1,2624.

Macro-econoom Nick Kounis van Fortis rekende op een verlaging van 75 basispunten. 'De economie is duidelijk verslechterd in het vierde kwartaal en daarnaast is de inflatiedruk door de dalende olie- en grondstofprijzen flink verminderd. Monetair beleid is zoiets als koorddansen: je moet evenwicht zien te vinden en ik denk dat dat de ECB de juiste balans heeft gevonden.'

Een rentestap van een vol procentpunt was voor de ECB te veel van het goede geweest, stelt Kounis. 'Je moet niet vergeten dat dit de grootste renteverlaging uit de geschiedenis van de bank is. Bovendien is de ECB een stuk conservatiever ingesteld.' Volgens Kounis is het onduidelijk of de ECB in januari nog een renteverlaging zal doorvoeren. 'Trichet was een stuk voorzichtiger in zijn toelichting. Bij het vorige rentebesluit hintte hij duidelijk op een verlaging. Nu wilde hij niets zeggen over januari en herhaalde hij dat de bank al veel had gedaan.' Kounis verwacht ondanks de onduidelijke woorden van Trichet aan het eind van het eerste kwartaal een rentestand van 2% voor de eurozone.

Na het rentebesluit van de ECB verdwenen de opgebouwde winsten op de aandelenbeurzen als sneeuw voor de zon en zakten diverse indices snel weg. Dat de beurzen de laatste maanden een uitermate grillig koersverloop kennen, werd duidelijk toen Wall Street opende. De verliezen werden dankzij een licht hogere opening weer weggewerkt. Uiteindelijk sloten de beurzen met kleine verliezen.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 3 december 2008

Rente gaat met grote passen de trap af

Australische centrale bank geeft startschot voor nieuwe serie renteverlagingen westerse centrale banken

Amsterdam
Een nieuwe ronde renteverlagingen is in de maak. Morgen komen de Bank of England (BoE) en de Europese Centrale Bank (ECB) afzonderlijk bijeen. De algemene verwachting in de markt is dat beide centrale banken de basisrente verder zullen verlagen om de economie te stimuleren.

Begin vorige maand verlaagde de BoE het belangrijkste rentetarief nog met 150 basispunten naar 3%. De ECB besloot het rentetarief terug te brengen van 3,75% tot 3,25%. Voormalig beleidsmaker van de BoE, Willem Buiter, verwacht dat de centrale bank de rente verder zal verlagen naar mogelijk 1,5%. Dit zou betekenen dat de BoE nogmaals een verlaging van 150 basispunten zal doorvoeren. Marktpartijen verwachten dat de ECB de rente met 50 basispunten terugbrengt, maar ook een daling van 75 basispunten wordt waarschijnlijk geacht.

De Australische centrale bank beet gisteren het spits af van een reeks monetaire versoepelingen door de basisrente met 100 basispunten te verlagen tot 4,25%. Daarmee is het rentetarief uitgekomen op het laagste niveau in zeven jaar. Sinds september heeft de centrale bank van Australië de rente al met 300 basispunten omlaag gebracht.

De Japanse centrale bank heeft niet meer zo veel ruimte voor renteverlagingen en besloot de rente ongewijzigd op 0,3% te laten. Wel kondigde de bank aan meer bedrijfsobligaties met een lagere waardering ('BBB') als onderpand te accepteren voor leningen aan banken. Daarnaast start de bank in het nieuwe jaar met een nieuwe kredietfaciliteit voor commerciële banken. De Japanse centrale bank kan bijna niet anders dan naar dit soort maatregelen te grijpen, want de basisrente verder laten zakken is nagenoeg onmogelijk.

Hetzelfde geldt voor de Amerikaanse Federal Reserve. Met een rentestand van 1% heeft de Federal Reserve nog maar weinig munitie om de recessie te bestrijden. Toch gaat Ben Bernanke, de voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, die munitie inzetten om de Amerikaanse economie uit het slop te trekken.

Verdere verlagingen van de rente op de korte termijn, zijn 'zeker aannemelijk', aldus Bernanke maandagavond in een speech in de staat Texas. De markt rekent op een verlaging van 50 basispunten bij de volgende bijeenkomst van de Fed op 15 en 16 december. Nog één stap van 50 basispunten, of twee stappen van 25 en een percentage van nul is bereikt. Een lagere rente kan helpen om de hypotheekrente te drukken en leenkosten voor consumenten en bedrijven te verlagen. Maar gezien de ernstige gevolgen van de kredietcrisis is het de vraag of particulieren en bedrijven nog wel krediet willen, al is het goedkoop.

Bernanke gaf aan naar andere mogelijkheden te kijken om de geldhoeveelheid te verruimen. Zo opperde hij een plan om staatsleningen op te kopen.

De opmerkingen van de Fed-voorzitter zorgden maandag direct voor kopers van de tienjarige treasuries. Zelfs marktpartijen die menen dat Amerikaanse staatsobligaties nu te duur zijn, blijven kopen. Het rendement op het tienjarige Amerikaanse schatkistpapier, dat omgekeerd beweegt aan de koers, zakte naar 2,719%. Het laagste rendement in meer dan 31 jaar.

De dertigjarige Amerikaanse rente flirt momenteel met de stand van 3%. Maandag bereikte de zogeheten 'long bond' een rente van 3,1825%. Dit is de laagste rentevergoeding sinds het papier in 1977 voor het eerst de markt op ging. Eind 2007 bedroeg het rendement nog 4,45%.

De dertigjarige obligatie kent het beste renderende jaar sinds 1995. Dit jaar boekte de obligatie een totaal rendement van circa 28%, inclusief een winst van 15,6% in de maand november.

De vraag naar obligaties is inmiddels dusdanig hard opgelopen dat Merrill Lynch-econoom David Rosenberg spreekt van een nieuwe 'bubble', zoals technologieaandelen in 2000 en vastgoed zes jaar later. Rosenberg was slechts één van de elf van de 51 door Bloomberg gepolste economen die vorig jaar voorspelden dat de rentevergoedingen op treasuries dit jaar zouden dalen. Rosenberg ging destijds uit van een renteopslag dit jaar van 4,05% op de long bond en voorspelt nu dat de rentevergoeding erop oploopt naar 3,6% eind volgend jaar.

De laatste keer dat de dertigjarige zo in trek was, was in 1995, toen het optimisme in de markt toenam nadat de regering van toenmalig president Bill Clinton het begrotingstekort had weten om te buigen in een overschot. Hierdoor kon de overheid de verkoop van schatkistpapier beperken. Het tekort liep terug van $ 163,9 mrd in 1995 naar een recordoverschot van $ 236,9 mrd in 2000.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 27 november 2008

Dieper graven

Beleggers in Rio Tinto zijn in mineur. Nadat mijnbouwbedrijf BHP Billiton het bod op de sectorgenoot had ingetrokken, stortte de koers van Rio in elkaar. Het aandeel Rio leverde dinsdag maar liefst 37% in. Het was de grootste daling voor het aandeel sinds 1987. BHP werd beloond met een winst van 7%.

BHP, het grootste mijnbouwconcern ter wereld, deed begin dit jaar een vijandig bod op Rio van circa $ 155 mrd. De bieding was volledig in aandelen. Omdat ook de koers van BHP door de kredietcrisis en fors gedaalde grondstoffenprijzen hard onderuit is gegaan, was de waarde van het bod inmiddels gezakt tot zo'n $ 66 mrd.

BHP vond het vanwege de kredietcrisis en slechte marktomstandigheden niet langer verantwoord om Rio in te lijven. Bovendien had BHP mogelijk enkele onderdelen van de hand moeten doen om te voldoen aan eisen van de Europese mededingingsautoriteiten terwijl het nu net niet de juiste tijd is om kopers te vinden. Daarnaast had het concern weinig trek in de forse schuldenpositie van Rio Tinto van $ 42,1 mrd.

Om Rio te kunnen kopen had BHP $ 55 mrd moeten lenen, waarmee het de grootste lening uit de bedrijfsgeschiedenis in de boeken had gezet. Op dit vooruitzicht zette kredietbeoordelaar Standard & Poor's de beoordeling van BHP op 'negative'. S&P houdt hier voorlopig aan vast totdat het duidelijk wordt welke kant het management van BHP nu op wil.

Voor vermogensbeheerder BlackRock is het klip en klaar wat die richting moet zijn: BHP moet op zoek naar andere overnamekandidaten. Nu de acquisitie van Rio niet doorgaat, zal BHP zijn groei ergens anders vandaan moeten halen, stelt Evy Hambro, portefeuillebeheerder van het BlackRock World Mining Fund met een waarde van zo'n $ 4,7 mrd.

Volgens Hambro liggen er juist nu mogelijkheden voor BHP om andere grondstoffenproducenten voor een mooie prijs in te lijven. Niet alleen de koers van BHP is fors gedaald, ook sectorgenoten hebben het zwaar voor de kiezen gehad.

Neem het Brits-Zwitserse Xstrata. Dat concern zag begin oktober af van een bod op branchegenoot Lonmin. Het aandeel Xstrata is dit jaar met 76% in waarde gedaald en wordt nu verhandeld op 2,3 keer de jaarwinst. Een andere mijnbouwer, Anglo American, wordt momenteel gewaardeerd op 4,3 keer de winst.

Door de kredietcrisis krijgt een flink aantal kleinere spelers de financiering voor grote projecten niet rond. Hier kan BHP op inspelen, aldus Hambro. Door af te zien van de overname van Rio, heeft het bedrijf nu de sterkste kaspositie in de sector. Hierdoor kan BHP fungeren als financier en opkoper, maar wel op de voorwaarden van BHP. Het concern zit hierdoor in een luxe positie die het met de koop van Rio nooit had kunnen verwerven.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 26 november 2008

Overnames grondstoffen op laag pitje

Kredietcrisis en dalende prijzen brengen consolidatieslag grondstoffensector knarsend tot stilstand

Amsterdam
Met het intrekken van het bod van $ 66 mrd op mijnbouwer Rio Tinto door branchegenoot BHP Billiton is gisteren voorlopig een einde gekomen aan de consolidatieslag in de grondstoffensector.

Door de sterk toenemende vraag vanuit de opkomende markten liepen de prijzen van grondstoffen zoals olie, goud, ijzer en koper tot dit jaar fors op. De stijgende prijzen waren de stuwende kracht voor de ene na de andere miljardenovername in de sector. Door de kredietcrisis en de snel gedaalde prijzen van diverse basismaterialen, is daar nu een eind aan gekomen.

BHP Billiton, het grootste mijnbouwbedrijf ter wereld, liet gisteren weten geen bod uit te brengen op sectorgenoot Rio Tinto. Volgens BHP zijn de verslechterende marktcondities en de crisis op de financiële markten de belangrijkste reden voor deze beslissing. BHP Billiton bracht in februari van dit jaar een vijandelijk bod uit op het Brits-Australische Rio Tinto.

'Ongetwijfeld is aan deze consolidatieslag even een einde gekomen', zegt Jurriaan Hofman, aandelenanalist van Iris, het onderzoeksbureau van de Rabobank en Robeco. 'Er is de afgelopen jaren al een enorme overnamegolf geweest, waardoor dit soort bedrijven nu met behoorlijke schuldniveaus zitten. Zij zullen zich nu concentreren op het afbouwen hiervan. Daardoor ontbreekt het nu aan slagkracht.'

Volgens Richard Keizer, portefeuillebeheerder van het fonds Basic Materials van ING Investment Management, valt het met de schuldposities van de bedrijven wel mee. 'Die zijn op een heel aanvaardbaar niveau, al is dit wel afhankelijk van de ontwikkeling van de economie.' Ook Keizer verwacht dat op korte termijn geen grote overnames worden gepleegd. 'Voor nieuwe deals is de financiering duur, zo niet onmogelijk geworden. Een overname als die van Rio Tinto moet door banken worden onderschreven. Zij moeten dat risico op de balans nemen. Daartoe zijn banken op dit moment gewoon niet bereid. Eerst moet de kredietmarkt zich weer normaliseren.'

Keizer denkt dat er nog wel kleine acquisities zullen worden gepleegd door de grote bedrijven. 'Dat zijn meestal bedrijven die op één project zitten en nu moeite hebben met de financiering ervan. Die gaan nu bij een grotere partij aankloppen.'

Niet alleen in de grondstoffensector, ook in de staalsector vond de afgelopen jaren een golf van consolidatie plaats, die ook in Nederland duidelijk merkbaar was. Zo nam het aan het Damrak genoteerde Mittal Steel in 2006 Arcelor over voor euro 18,6 mrd. Een jaar later kwam het Brits-Nederlandse Corus in handen van Tata Steel uit India voor euro 8,4 mrd.

Maar de kredietcrisis en de daaruit volgende economische neergang heeft ook de staalsector zwaar getroffen. ArcelorMittal liet deze maand weten de productie wereldwijd met gemiddeld 40% te verlagen. In september dacht de staalreus nog dat een verlaging van 15% toereikend zou zijn.

Gisteren maakte het Japanse Nippon Steel bekend de productieverlagingen te willen verdubbelen wegens een inzakkende vraag vanuit de autosector. 'De financiële crisis heeft een duidelijk effect op de reële economie', aldus Shoji Muneoka, topman van de Japanse staalproducent. 'Als de situatie verder verslechtert, zullen we de productieverlagingen nog verder moeten opvoeren.'

In Zuid-Korea neemt Dongkuk Steel, in grootte de derde staalproducent van het land, een week extra de tijd om na te denken over de overname van ingenieursbedrijf Ssanyong Engineering & Construction. Dongkuk wil heronderhandelen over de prijs. Korea Asset Management, die de verkoop van een belang van 50,7% leidt, weigert echter iets aan de prijs te doen. Dit ondanks dat het aandeel Ssanyong sinds juli met circa 67% is gedaald. Dongkuk wilde in eerste instantie omgerekend euro 283 mln betalen , gisteren noteerde het aandeel Ssanyong Won 6100, waarmee het belang nog circa euro 95 mln waard is.

Het aandeel Dongkuk steeg gisteren met 12%. Beleggers speculeerden dat het bedrijf het bod zal intrekken.

Voorlopig zijn overnames naar de achtergrond verdwenen, maar de meeste kenners verwachten dat zodra de economie aantrekt deze weer in aantal zullen toenemen.

'De cyclische vraag zakt nu in, maar dit was nooit het belangrijkste in deze consolidatieslag', zegt een portefeuillebeheerder die anoniem wenst te blijven. 'De echte stuwende kracht is schaarste. Dat is nu naar de achtergrond gedrongen, maar dat komt vanzelf weer terug, want het schaarsteprobleem is niet ineens verdwenen.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

dinsdag 25 november 2008

Dubai remt ontwikkeling eilanden










Ook in Dubai voelen ze de pijn van de kredietcrisis. Enkele grote projecten worden opgeschort. Vervelend nieuws voor baggeraars.

Amsterdam
De laatste jaren kon het niet op in het schatrijke oliestaatje Dubai. Het ene na het andere project werd uit de grond gestampt. Of beter gezegd: uit zee, waar een aantal eilanden in de vorm van palmbomen werd opgespoten.

Maar nu komt de klad erin. Tekenen dat ook in Dubai de (palm-) bomen niet tot in de hemel groeien, worden zichtbaar.

Vorige week maakte Nakheel, een van de grootste projectontwikkelaars van Dubai, bekend dat het een aantal van zijn projecten opschort. Het nieuws kwam enkele weken nadat Meed, een andere grote lokale ontwikkelaar, had aangegeven het opspuitwerk bij Palm Deira voorlopig stil te zetten.

Nakheel laat in een reactie per e-mail weten de gevolgen van de 'wereldwijde, negatieve economische ontwikkeling' te voelen. De projectontwikkelaar ziet het als zijn 'verantwoordelijkheid' ervoor te zorgen dat de regio zijn 'gezonde momentum behoudt'.

In gewone taal: laten we niet te veel bijbouwen nu het minder gaat, want dat komt de prijzen van het huidige aanbod niet ten goede.

Verstandig, vindt vastgoedadviseur Global Property Guide. Deze zegt dat het aanbod van huizen in Dubai zo overweldigend is dat de prijzen onder druk komen.

De ontwikkeling in Dubai kan gevolgen hebben voor de Nederlandse baggeraars Boskalis en Van Oord en hun Belgische concurrent Jan de Nul. Het Midden-Oosten, met Dubai, heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke regio. Vijf jaar terug was het gebied goed voor 5% tot 10% van de omzet in de baggersector; nu is dat circa 35%.

Boskalis, maar vooral Van Oord en het Belgische Jan de Nul, trokken de afgelopen jaren flink profijt van de opmars van Dubai.

Woordvoerders van Jan de Nul en Van Oord laten weten dat het vooralsnog om een verplaatsing van werkzaamheden gaat, en dat er per saldo geen werk verloren gaat. Maar de woordvoerder van Van Oord zegt ook: 'Wat de toekomst brengt, is lastig aan te geven. We zijn realistisch genoeg om te zien dat de wereldeconomie vertraagt en dat dat ook ons raakt.'

Mathijs Schifffers en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

maandag 24 november 2008

'Vroeger haalden mensen glas in lood weg, nu is het een groeimarkt'

Amsterdam
Hoe oud de techniek van het maken van glas in lood ook mag zijn, volgens aankomend eigenaar Freek van Elk van de Zaansche Glas-in-Loodzetterij heeft het nog steeds toekomst. 'Ik wil het ambacht lostrekken van het hobbyisme.'

Vanaf 1 januari aanstaande is Van Elk de baas van de zaak die door zijn opa in 1967 werd overgenomen van de Zaanse heer De Ronde. Vandaar het 'Zaansche' in de naam, legt Van Elk uit, die zelf Nijmeegse roots heeft. Trots laat hij een oude zwart-witfoto uit de jaren dertig van de vorige eeuw zien. Het ambachtelijke bedrijf is al sinds 1934 gesitueerd in het hartje van de Amsterdamse Jordaan. En dat blijft ook zo, zegt Van Elk: 'Het is een hartstikke mooie locatie en een zaak als deze past heel goed in een buurt waar vele kunstgalerieën en cultuur om de hoek liggen.'

Bij binnenkomst in zijn appartement boven de zaak aan de Looiersgracht wordt meteen duidelijk dat glas een belangrijke rol speelt in het leven van de 27-jarige ondernemer. Glas in lood in de tussendeur, glas in lood voorzien van brandschilderingen in de bovenramen van zijn huiskamer en nog meer glas: een verzameling vreemde bierflesjes. Die stammen uit de tijd dat hij voor zijn afstudeeropdracht bedrijfskunde in de Democratische Republiek Congo voor bierbrouwer Heineken werkte.

In het Afrikaanse land onderzocht hij de mogelijkheid om één bierflesje in heel Midden-Afrika in te voeren. De bierbrouwer wilde op die manier kosten besparen, maar die gedachte bleek niet juist. 'Ook toen ik daar drie jaar geleden werkte, was er al veel onrust in dat gebied en bleek dat de bewoners juist gehecht waren aan de verschillende flessen als onderdeel van hun identiteit.'

Opa Van Elk opende vlak na de Tweede Wereldoorlog al een glasgroothandel in Nijmegen waar onder meer broeikassen werden gebouwd. Vader Jan van Elk stapte in 1965 in de zaak en startte in 1972 de Wijchense Glashandel die zich voornamelijk richtte op de particuliere markt en nam in 1985 het gehele bedrijf over. Weer 23 jaar later wordt kleinzoon Freek de derde generatie die in het glas in lood gaat.

De Zaansche maakt niet alleen glas in lood en brandschilderijen. Een groot deel van de tijd besteed het bedrijf aan restauratiewerk. Niet de minste namen werden door de Zaansche onder handen genomen. Het glas in lood van bekende gebouwen als Paradiso, het Rijksmuseum, de Rozengrachtkerk in Amsterdam en de Waag in Nijmegen werden door het bedrijf opgeknapt. Dit jaar kreeg het glas in lood van de Amsterdamse Valeriuskliniek een opknapbeurt.

Veel glas-in-loodzaken zijn er niet meer in Nederland. Een stuk of zeven, schat Van Elk. 'Als hobby is het erg populair, maar ik wil daar bovenuit stijgen.' Daarom moet het eeuwenoude ambacht deels een verjongingskuur ondergaan om de tand des tijds te doorstaan. Zo is het met nieuwe technieken mogelijk om glas in lood te plaatsen in isolatieglas.

Hier wil de aanstaand eigenaar vol op inzetten. 'Vroeger werd glas in lood uit de huizen weggehaald, maar dat tijdperk ligt achter ons. Steeds meer mensen willen hun huis in de oude staat herstellen. De originele kenmerken van het huis kunnen nu ook worden hersteld zonder dat je inlevert op de kwaliteit van het wonen met energiezuinig glas in lood', zegt Van Elk. 'Dit is een markt waarin we kunnen groeien.'

Daarnaast ziet de nieuwe eigenaar groeimogelijkheden in brandschilderingen. Waar vroeger alleen kerken en herenhuizen werden voorzien van deze kunstige glaswerken, zijn er steeds meer particulieren die hun huis persoonlijker willen maken door brandschilderingen van de kinderen of een idool in glas in lood te plaatsen.

Een van de lastigste zaken bij een ambacht als glas in lood is het vinden van personeel. Momenteel heeft de Zaansche vier mensen in dienst. Een van de werknemers werkt al twintig jaar voor het bedrijf. Hier blijkt ook sprake van een familietraditie, want zijn vader werkte jarenlang voor het bedrijf.

De huidige vier personeelsleden moeten er meer worden. Daar ligt een probleem, want glas in loodzetter word je niet zomaar. Het duurt circa drie jaar voordat het vak volledig zelfstandig kan worden uitgeoefend. Van Elk heeft daarom plannen om een klein praktijkopleidingsinstituut op te zetten om zo nieuw en jong personeel in huis op te leiden. Ook denkt hij aan een samenwerking met een Regionaal Opleidingen Centrum. 'Het zou echt zonde zijn als dit ambacht zou uitsterven, bovendien heb ik het personeel nodig om de groei te kunnen waarborgen.'

Met zijn plannen denkt de nieuwe eigenaar de 74 jaar oude Zaansche Glas-in-Loodzetterij verder te kunnen uitbouwen. Zo moet de komende twee jaar de omzet worden verdrievoudigd naar zo'n euro 1 mln en moet de winst binnen vijf jaar zijn verdubbeld. Een doelstelling die hij ondanks de economische neergang handhaaft. 'Als de huizenprijzen dalen, blijven de meeste mensen zitten waar ze zitten. Vaak zijn ze dan bereid geld in het eigen huis te steken.'

Van Elk werkt tot het einde van dit jaar voor Sara Lee-Douwe Egberts. Daar is hij verantwoordelijk voor de commerciële controle van de koffiecategorieën van de koffiebrander. Het overnemen van de glas-in-loodzaak van zijn vader lijkt dan ook een stap in de andere richting. 'Ik wist altijd al dat ik ondernemer wilde worden. Dat het glas in lood is geworden? Het bloed kruipt toch waar het niet gaan kan.'

Dit jaar is hij bezig geweest met de overdracht van het bedrijf. Omdat hij de eenmanszaak van zijn vader overneemt, maakt hij gebruik van de zogeheten opvolgingsregeling waarmee fiscale voordelen te verkrijgen zijn. 'Het was samen met mijn accountant veel zoekwerk om te kijken aan welke eisen je moet voldoen. Het is een wirwar aan regels met uitzondering op uitzondering. Het kost veel tijd om alles te snappen.'

Naast het doornemen van alle regels en papierwerk, moest het worden getaxeerd en ook binnen de familie moest worden overlegd over de overdracht. 'Dat verliep vrij vlekkeloos', zegt Van Elk.

Vader Jan van Elk heeft het volste vertrouwen in zijn opvolger: 'Freek weet heel goed wat hij wil en ik heb hem altijd al ondernemer zien worden, al heb ik er een tijd lang niet meer op gerekend dat hij de zaak zou overnemen. En mijn andere zoon wilde sowieso niet', aldus de zestigjarige Van Elk. Nee, hij heeft zijn zoon nooit onder druk gezet, maar echt verbaasd dat het uiteindelijk toch zover is gekomen, is hij niet. 'Hij was altijd al kind aan huis, al vanaf zijn zesde was hij alle weekenden en vrije tijd in de zaak.'


Opvolging
Binnen de familie

Zo'n vijf jaar geleden heeft het ministerie van Financiën de vrijstelling van overdrachtsbelasting bij een bedrijfsoverdracht in de familiesfeer aangepast. Als een of meer familieleden een onderneming in haar geheel voortzet, hoeven zij daar geen overdrachtsbelasting over te betalen. Dat geldt bijvoorbeeld voor het onroerend goed dat tot het bedrijf behoort

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 20 november 2008

Olieconcerns snijden in investeringen door lage prijs

Olie daalt in vier maanden 64%

Amsterdam
Nu de wereld in een recessie wegzakt, snijden grote oliemaatschappijen sneller in investeringen of stellen projecten uit. De grootste olieconcerns ter wereld, waaronder Saudi Aramco, Shell en Petroleo Brasileiro, snijden versneld in investeringen, aldus zakenbank Morgan Stanley gisteren in een rapport. Tot 18 november zijn 44 projecten uitgesteld of zijn de investeringen teruggedraaid. Op 5 november waren dit er nog 19.

Volgens de bank overweegt Saudi Aramco de uitnodigingen om te investeren in een raffinageproject terug te trekken. 'De plannen zijn gemaakt in een tijdperk waarin olie tussen de $ 80 en $ 100 noteerden, en werken niet in een wereld waarin een vat olie $ 65 kost', aldus Aramco tegenover Morgan Stanley.

Het Franse Technip, in grootte Europa's tweede ingenieursbedrijf op het gebied van olievelden, zegt dat projecten met drie tot negen maanden worden uitgesteld omdat klanten willen heronderhandelen over de contracten.

Het Braziliaanse Petroleo Brasileiro (Petrobras) zei onlangs dat een vijfjarig investeringsplan vertraging oploopt. Het Russische Gazprom gaat volgende maand om de tafel zitten om de investeringsplannen nogmaals te bekijken.

Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) schreef vorige week in een rapport dat de vertragingen in nieuwe olie-investeringen de komende twee decennia tot een energiecrisis kunnen leiden. 'Het snijden in de investeringen volgend jaar heeft gevolgen voor de olietoevoer voor de lange termijn', aldus de IEA.

De alsmaar dalende olieprijs is debet aan de uitstel van projecten. Olie bereikte dinsdag het laagste punt in bijna twee jaar. Beleggers zijn nog steeds bevreesd dat de economische crisis de olieconsumptie zal verminderen. Dinsdagavond kostte een vat lichte Texaanse olie $ 54,39 in New York, een stand die in 22 maanden niet is gezien.

Sinds olie in juli een record van $ 147,27 bereikte, is de prijs in een razende vaart gezakt. In dollars bedraagt de daling ruim 60% in vier maanden tijd. In euro's is de olieprijs minder hard gezakt, maar komt de daling nog altijd uit op 34%. In juli noteerde de euro op circa $ 1,60 tegen $ 1,26 gisteren.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 19 november 2008

Opstappen Yahoo-topman Yang maakt weg vrij voor Microsoft

Amsterdam
Yahoo-topman Jerry Yang stapt op. Daarmee lijkt een overname van het Amerikaanse internetbedrijf door Microsoft weer een stap dichterbij te zijn gekomen.

Yang, medeoprichter van het bedrijf, heeft nog geen achttien maanden aan het roer van Yahoo gestaan. De periode waarin hij de leiding gaf werd gekenmerkt door mislukte overnames, fusies en een kelderende aandelenkoers.

De laatste weken werden de geruchten rond zijn aftreden hardnekkig, maar dit werd door Yahoo altijd ontkend. Nog geen twee weken geleden zei Yang tijdens de technologiebijeenkomst Web 2.0 Summit in San Francisco bereid te zijn 'door muren te gaan' om topman van Yahoo te blijven. 'Het beste wat Microsoft kan doen is Yahoo kopen', zei Yang op hetzelfde congres. Dit leidde tot de nodige gefronste wenkbrauwen, want juist Yang was eerder dit jaar een felle tegenstander van een overname door de softwaregigant.

Microsoft bood begin dit jaar $ 31 per aandeel en verhoogde dit tot $ 33, wat neerkomt op bijna $ 50 mrd. Het bestuur en Yang weigerden genoegen te nemen met minder dan $ 37 per aandeel.

Na maanden van onderhandelingen zag Microsoft in mei van dit jaar af van het bod. Het was de inleiding voor de duikeling van het aandeel. Sinds mei verloor het aandeel meer dan 50%. Maandag sloot het aandeel op $ 10,63.

De kritiek op Yang nam verder toe nadat ook maandenlange gesprekken met Time Warner om samen te werken met internetdivisie AOL in niets waren uitgemond. De kwartaalcijfers stelden teleur en twee weken geleden trok Google de stekker uit een overeenkomst op het gebied van onlineadvertenties. De samenwerking stuitte op bezwaren van onder meer Microsoft, een van de belangrijkste concurrenten van beide bedrijven, en verschillende adverteerders. Zij vreesden dat de combinatie veel te veel macht in handen zou krijgen.

Yahoo heeft een headhuntersbureau ingehuurd om een vervanger voor Yang te vinden. Volgens een woordvoerder van Yahoo is er geen tijdstip bepaald waarop Yang dient te vertrekken, maar naar verwachting wordt binnen vier tot twaalf weken een opvolger gepresenteerd.

In kringen rond Yahoo wordt directielid Sue Decker als een van de opvolgers van Yang genoemd. Analist Jeffrey Lindsay van Sanford Bernstein ziet in Jon Miller de nieuwe topman. Miller is de voormalig topman van AOL, de internetdivisie van Time Warner.

Yang richtte Yahoo op in 1995 met studiegenoot David Filo. Het duo mocht zich een van de eerste internetmiljardairs noemen toen zij het bedrijf in 1996 naar de beurs brachten. Filo zit nog steeds in het managementteam van Yahoo. Yang werd in juni 2007 de topman van Yahoo.

Yang keert na zijn aftreden terug in zijn oude functie als 'Chief Yahoo', waarbij hij zich richt op strategie en technologie. Yang blijft lid van de raad van bestuur.

Microsoft wilde geen commentaar geven op het vertrek van Yang. Ook de activistische aandeelhouder Carl Icahn, die aandrong op het vertrek van Yang, onthield zich van een reactie.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Wall Street trekt beurzen uit het slop

Zware verliezen in Europa verdwijnen als sneeuw voor de zon na optimisme in de Verenigde Staten

Amsterdam
De beurzen kenden gisteren een uitermate wispelturige handelsdag. In de ochtend noteerden de Europese graadmeters nog diep in het rood. In de middag werden de verliezen weggepoetst en sloten de aandelenmarkten met winst.

De beweging van gisteren lijkt veel op het koersverloop in de maand oktober. Een beweging van de AEX-index met tien punten of meer was in die maand meer regel dan uitzondering. Dinsdag kende de hoofdgraadmeter een laagste stand van 239,29 en een hoogste stand van 250,78. Uiteindelijk sloot de AEX op 250,62 punten, een winst van 1,74%.

Ook andere Europese beurzen sloten hoger. De Franse CAC 40 won 1,1%, ook de FTSE in Londen sloot 1,1% hoger. De DAX noteerde aan het slot een plus van 0,2%.

De helpende hand kwam vanuit New York. Daar openden de beurzen in de plus dankzij onder meer Hewlett-Packard (HP), het opstappen van topman Yang bij Yahoo en meevallende cijfers van retailer Home Depot.

HP, 's werelds grootste producent van pc's, boekte over het vierde kwartaal van het gebroken boekjaar beter dan verwachte cijfers. De winst en omzet van HP waren hoger dan de verwachting van analisten op Wall Street. Volgens topman Mark Hurd heeft HP het vermogen om 'goed te presteren in moeilijke omstandigheden'.

Nog meer steun voor de techsector kwam van internetfirma Yahoo. Het concern maakte maandag nabeurs bekend dat topman Jerry Yang vervangen zal worden. Het nieuws werd door veel beleggers gezien als een nieuwe opening naar Microsoft. De softwarereus trok een overnamebod van $ 33 per aandeel, bijna $ 50 mrd, in mei van dit jaar terug. Nu Yang het veld ruimt, speculeren beleggers op een nieuw bod van Microsoft.

Analisten denken dat het concern mogelijk tussen de $ 15 en $ 19 wil bieden. Microsoft heeft echter nog nergens op gereageerd. Beleggers reageerden toch verheugd op het vertrek van Yang, en het aandeel Yahoo stond aan het eind van de handelsdag in Amsterdam circa 13% hoger.

In de retailsector waren de cijfers van Home Depot een meevaller. De grootste doe-het-zelfretailer van de wereld zag de winst met 31% dalen naar $ 756 mln, tegen $ 1,09 mrd een jaar eerder. Analisten rekenden op een grotere winstdaling. Home Depot herhaalde de winstdoelstelling voor het gehele jaar, maar verwacht dat de omzet dit jaar met 8% zal dalen. Dit was wel meer dan het bedrijf eerder had aangegeven.

Op maandag kwam sectorgenoot Lowe's al met cijfers. De nummer twee achter Home Depot boekte een 24% lagere winst en verlaagde de winstverwachting voor het gehele jaar.

Beide bedrijven hebben veel last van de ingezakte Amerikaanse woningmarkt en consumenten die de hand op de knip houden.

'De daling van de consumentenbestedingen gaat als een olievlek door de gehele productieketen. Dit vermindert de inflatiedruk, en leidt mogelijk zelfs tot deflatie', aldus Gregory tegenover persbureau Bloomberg.

Beleggers putten gisteren moed uit een daling van de producentenprijzen. Voor opening van Wall Street werd bekend dat deze in oktober met 2,8% zijn gedaald, een niet eerder gemeten daling. In september daalden de prijzen met 0,4%. 'De brandstofprijzen zakken als een baksteen en dat zal aanhouden', zegt Michael Gregory, senior econoom van BMO Capital uit Toronto. Hij rekende vooraf op een daling van 2,5%. Economen rekenden gemiddeld op 1,9% lagere producentenprijzen.

De prijs van olie heeft een grote invloed op de producentenprijzen. Een vat ruwe olie daalde in oktober met bijna een kwart in prijs. Ook deze maand zette de olieprijs de daling door en is er weer een kwart van de prijs af gegaan. In juli had een vat olie nog een recordprijs van $ 147. Gisteren noteerde een vat lichte Texaanse olie rond $ 55.

De zogeheten kernproducentenprijzen - exclusief voedsel en energieprijzen - stegen met 0,4%. Dit duidt erop dat de daling van de grondstofprijzen nog niet in andere producten is terug te zien.

Dat de geldontwaarding hard terugloopt, was ook te zien aan het inflatiecijfer uit Groot-Brittannië. Op jaarbasis stegen de consumentenprijzen met 4,5%, terwijl economen rekening hielden met 4,8%. In september was dit nog 5,2%. De inflatie daalde tussen september en oktober in het sterkste tempo sinds werd begonnen met meten in 1997.

Vandaag worden in de VS het inflatiecijfer over de maand oktober bekendgemaakt. Analisten rekenen op een daling van de prijzen met 0,8%. Mocht dit cijfer uit de bus rollen, dan is dit de grootste prijsdaling sinds 1949.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 14 november 2008

'Wind is olie in de lucht, we hoeven het alleen maar te winnen'

Windenergie is één van de duurzame alternatieven om energie te winnen. Vestas is marktleider in deze relatief jonge bedrijfstak en 's werelds grootste producent en leverancier van windturbines.

Amsterdam

'Wind is olie in de lucht, we hoeven het alleen maar te winnen', zegt Ditlev Engel, de topman van Vestas. De Deense topman is in Nederland om spreken met aandeelhouders en mogelijk geïnteresseerde beleggers. En dat uitgerekend in het land dat de windmolen ziet als een onderdeel van zijn cultuur.

'Op een bepaald punt in de geschiedenis was Nederland inderdaad een voorloper op het gebied van wind', weet ook Engel. Maar Nederland is ingehaald. 'Het had niet genoeg prioriteit van de Nederlandse regering.'
Dat de overheid een leidende rol kan vervullen bij het ontwikkelen van duurzame alternatieven bewijst zijn eigen Denemarken. Daar wordt inmiddels 20% van de energie gewonnen uit wind.

Vestas had vorig jaar een marktaandeel van meer dan 23% in een sector die groeit als kool. Dit jaar verwacht Vestas een organische groei van euro 600 mln, volgend jaar rekent Vestas op een groei van euro 1,2 mrd. Topman Engel heeft hoge doelstellingen: in 2020 moet wind 10% van de totale energiehoeveelheid in de wereld gaan leveren. Nu is dat nog geen 1%.

'De reden waarom wij als Vestas bestaan, is dat de Deense regering prioriteiten en doelen heeft gesteld. Als je onafhankelijk wilt worden van olie of gas, dan moet je naar alternatieven zoeken.'

Die alternatieven zijn niet het bouwen van nieuwe kolen- en kerncentrales. 'Kernenergie is veilig zolang er niets gebeurt', zegt Engel. Hij wijst erop dat kerncentrales geen CO2 uitstoten. 'Er is wel ander restafval. Ook is het bouwen van een kerncentrale een dure grap.' Los van alle nadelen, vindt Engel dat innovatiekracht hierdoor wordt gesmoord. 'Meer geloof in eigen kunnen en innovatie moet juist worden gestimuleerd.'

Om die 'olie uit de lucht' te halen zijn volgens Engel grote investeringen nodig. 'Je moet niet denken aan her en der één windmolen, maar aan grote windparken op land of in zee. Toen we olie en gas uit de grond wilden halen, zijn ook grootschalige investeringen gedaan. Dit moet nu ook met duurzame energie gebeuren.'

Aan de techniek ligt het niet meer, zegt Engel. Die is er al. De turbines hoeven alleen maar te worden geïnstalleerd. Bovendien wordt de techniek ieder jaar beter. In 1986, toen Vestas begon met het produceren van windturbines, leverde een turbine 30 kilowatt per uur, inmiddels is dat opgelopen tot 3000 kilowatt per uur. De verwachting is dat deze techniek de komende jaren nog verder verbeterd zal worden.

Engel zegt niet bang te zijn dat de kredietcrisis zijn sector hard gaat raken. Ook al heeft ook het aandeel Vestas door de onzekerheid op de financiële markten een flinke tik gekregen en is het dit jaar met meer dan de helft gedaald.

Vanuit het perspectief van de belegger is windenergie interessant, stelt Engel: 'In een tijd waar risico's worden gemeden, is windenergie een belegging met een laag risicoprofiel. Het gaat hier om een investering voor een termijn van twintig jaar, die zichzelf terugverdient. De vraag naar energie neemt alleen maar toe. Neem India. Alleen in dat land zijn er nog 600 miljoen mensen die nu nog geen stroom hebben.' Ook hij vindt de kredietcrisis ernstig, maar Engel maakt zich meer zorgen om klimaatverandering. 'De kosten daarvan zijn vele malen groter dan die van de kredietcrisis.'

De topman van Vestas verwacht dat de nieuwe energiepolitiek van de vorige week tot president van de VS gekozen Barack Obama een positief effect zal hebben voor zijn bedrijfstak. Hij beloofde de kiezers miljoenen banen te creëren door in te zetten op duurzame energie. Een mening die Engel onderschrijft en staaft met de cijfers van zijn eigen bedrijf. In 2005 telde Vestas nog tienduizend werknemers. Nu is dit aantal verdubbeld. 'Dan heb ik het nog niet over de banen die zijn gecreëerd bij toeleveranciers en afnemers.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 13 november 2008

Nederland kleine speler in nieuwe Global Dow-index

Amsterdam
De Amerikaanse Dow-Jonesindex heeft er een broertje bij: de Global Dow. De nieuwe graadmeter moet de concurrentie aangaan met de MSCI World Index.

Met de Global Dow wil bedenker Dow Jones - uitgever van onder meer The Wall Street Journal - een beter beeld geven van de veranderde verhoudingen in de financiële wereld.

De Global Dow wordt net als de Dow-Jonesindex samengesteld door de redacteuren van The Wall Street Journal. De graadmeter bestaat uit de 150 grote fondsen uit de hele wereld, die alle een gelijke weging hebben. De redacteuren hebben vooral gelet op bedrijven uit opkomende markten. Azië kent in de Global Dow (exclusief Japan) een weging van 11%.

Doordat ING het enige bedrijf is met een notering, kent Nederland een weging van slechts 0,29%. Shell en ArcelorMittal staan ook in de index, maar vallen onder Groot-Brittannië en Frankrijk.

Ad van Tiggelen, senior beleggingsstrateeg van ING Investment Management, vindt 11% voor Azië een zeer behoorlijk aandeel. 'Opkomende markten zijn goed voor 30% van de wereldeconomie, maar dat zie je nog niet terug in de marktkapitalisatie op de beurs. Niet alle bedrijven hebben er een beursnotering. Bovendien zijn een hoop bedrijven uit opkomende markten in westerse handen.'

Voor veel institutionele beleggers is de MSCI nog altijd het benchmark, een index waaraan de fondsbeheerders de eigen resultaten afmeten. 'Het zal even duren voordat de Global Dow een echte concurrent wordt', aldus Feike Goudsmit, directeur vermogensbeheer van Threadneedle.

'Veel institutionele beleggers zijn door contracten gebonden aan MSCI. Daarnaast zijn er heel veel derivaten die de MSCI als onderliggende waarde gebruiken. De Global Dow is een indicator en net als de Dow zelf: iedereen heeft het erover maar niemand gebruikt hem.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad


dinsdag 11 november 2008

Yahoe?

Hoe moet het toch verder met Yahoo? Vorige week trok Google zich terug uit een advertentiedeal die de beide internetbedrijven eerder dit jaar met elkaar hadden gesloten. De druk van de mededingingsautoriteiten, het Amerikaans ministerie van justitie en belangrijke adverteerders werd Google te groot. Allen vreesden dat de combinatie veel te veel macht in handen zou krijgen. Volgens de adverteerders zouden de twee bedrijven samen zo'n 90% van de online advertentiemarkt in handen krijgen. 'Op de lange termijn is dit niet in het belang van Google en onze gebruikers', aldus het concern dat vervolgens de stekker uit de deal trok.

Dit tot grote teleurstelling van Yahoo. Het bedrijf rekende alleen in het eerste jaar van de overeenkomst al op $ 250 mln tot $ 450 mln aan extra omzet.

In een periode waarin internet een steeds belangrijkere positie inneemt en adverteerders steeds meer geld besteden op internet, wil Yahoo maar niet groeien. De cijfers over het derde kwartaal maakten dit pijnlijk duidelijk. De winst daalde met 64% en Yahoo kondigde aan ten minste 10% van zijn banen te schrappen. Daarnaast gaat Yahoo andere kostenbesparende maatregelen treffen zoals het verkopen van onroerend goed.

Voor de aandeelhouders van Yahoo is het huilen met de pet op. Het aandeel sloot vrijdag op $ 12,20. Dat is ruim onder het bod van $31 per aandeel dat Microsoft in februari van dit jaar uitbracht. Een bod dat later nog werd verhoogd naar $ 33.

Jerry Yang, topman en medeoprichter van Yahoo, weigerde en bleef koppig vasthouden aan een bod van minimaal $ 37. Toen Microsoft van de overname afzag was Yang bij aandeelhouders de gebeten hond.

Een van de mogelijkheden om geld aan aandeelhouders uit te keren en zo de druk op de top te verminderen, was het verkopen van minderheidsbelangen in Aziatische internetbedrijven. Deze hadden ooit een waarde van meer dan $ 10 mrd. Door het instorten van de koersen is dit niet het juiste moment de belangen van de hand te doen.

AOL, de internetdivisie van TimeWarner, wordt genoemd als een mogelijke overnamekandidaat. Maar AOL kost volgens geruchten $ 6 mrd tot $ 8 mrd. Een prijs die Yahoo mede door de daling van het eigen aandeel niet zomaar kan opbrengen.

Microsoft is ondertussen de lachende derde. Topman Steve Ballmer zei vorige maand dat een overname van Yahoo nog steeds 'logisch' is. De overname zou Microsoft houvast geven op de jonge en lucratieve markt voor onlineadvertenties.

Ofschoon Ballmer ontkende interesse te hebben in het herstarten van de overnamegesprekken, zegt topman Yang nu wel open te staan voor gesprekken met Microsoft. Het lijkt een kwestie van tijd voordat Microsoft alsnog met Yahoo aan de haal gaat. Maar dan voor een veel lagere prijs dan het eerder in gedachten had.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 8 november 2008

Olieconsumptie daalt

Mondiale vraag neemt af door groeivertraging opkomende markten

Amsterdam
Door een afnemende vraag uit de opkomende markten zal de wereldwijde consumptie van olie volgend jaar dalen. Het is voor het eerst sinds 1983 dat de olieconsumptie afneemt, stelt het Britse adviesbureau Wood Mackenzie.

De wereldwijde vraag naar olie zal met 250.000 vaten per dag dalen, een krimp van 0,3%. In de volgroeide westerse economieën is de daling dit jaar al geaccelereerd, dit werd echter gemaskeerd doordat de vraag in opkomende markten bleef groeien.

Maar ook in de opkomende markten, die de laatste jaren de vraag naar het zwarte goud stuwden, wordt volgend jaar minder olie verbruikt. Een begin van een groeivertraging van de Chinese economie is inmiddels zichtbaar. China is na de VS de grootste verbruiker van olie.

Door de afnemende vraag zal de prijs van olie 'relatief zwak' zijn, ofschoon productieverlagingen van de Organisatie van Olie-Exporterende Landen (Opec) een ineenstorting van de olieprijs richting $ 30 tot $ 40 zullen voorkomen.

Donderdag daalde de prijs van een vat olie richting $ 61 wegens de angst voor een afnemende vraag. De olieprijs kwam hierdoor op de laagste stand in anderhalf jaar. In juli noteerde de prijs van een vat olie nog een recordprijs van $ 147,27. Sindsdien is de prijs met bijna 60% gedaald.

Op de korte termijn zijn olie-analisten verdeeld over de richting van de olieprijs. Van de analisten gepolst door persbureau Bloomberg rekent 45% op een stijging. Ruim een derde van de analisten verwacht een daling en 20% gelijkblijvende prijzen. Vorige week rekende 57% nog op een stijging, de olieprijs daalde deze week echter met 10%.

Twee weken geleden besloot de Opec de olieproductie vanaf 1 november met 1,5 miljoen vaten per dag te verminderen om zo de daling van de olieprijs een halt toe te roepen. De secretaris-generaal van de Opec, Abdallah el-Badri, zei vorige week een extra bijeenkomst, voor de reguliere vergadering van het oliekartel in december, niet uit te sluiten. Een extra vergadering van de Opec voedt speculaties dat de productie verder zal verlagen.

Wood Mackenzie verlaagde ook de verwachting voor de olieproductie wegens de financiële crisis. Dit treft vooral investeringen voor de olieproductie voor de korte termijn. Het gaat om productiefaciliteiten in Rusland en de VS. Het bureau stelt dat hierdoor de olieproductie in Rusland in 2009, maar ook in 2010, zal afnemen.

Daarentegen blijft de olieproductie van niet-Opec-landen stijgen. Het gaat om de productie in de Golf van Mexico, de Kaspische zee, Canadese teerzanden en Brazilië.

Dit betekent volgens Wood Mackenzie dat de Opec de productie moet verlagen. Het adviesbureau verwacht dat de niet gebruikte productiecapaciteit van de Opec in 2009 in een sterk tempo toeneemt tot 5 miljoen vaten per dag.

Het Internationale Energie Agentschap (IEA) voorspelt in zijn World Energy Outlook dat zodra de wereldeconomie tekenen van herstel vertoont, de olieprijs weer zal oplopen richting $ 100. Het rapport verschijnt volgende week, maar de Financial Times heeft het al ingezien.

Ondanks de verwachtingen van Wood Mackenzie stijgen de verschepingen van Noordzee Brent-olie in december met 11%. In december worden 159.484 vaten per dag verscheept, tegen 144.000 vaten in november. Dit komt neer op 4,94 miljoen vaten in december, tegen 4,32 miljoen in november.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 7 november 2008

Analisten stellen verwachting snel bij

Een derde van bedrijfsresultaten in S&P 500 komt niet overeen met de berekeningen van analisten

Amsterdam
Beleggers richten zich weer op de ontwikkeling van de economie, nu de Amerikaanse presidentsverkiezingen voorbij zijn. De berichten die binnenkomen stemmen tot somberheid. De beurzen gingen gisteren voor de tweede dag op rij naar beneden.

'Het effect van de verkiezing van Obama is gisteren en vandaag weer verruild voor de realiteit van de economie', aldus Clemence Bounaix, fondsbeheerder van KBL Richelieu Gestion. 'De markt is nog steeds erg nerveus.'

De koersdalingen werden ingezet na teleurstellende resultaten van Toyota. De Japanse autoproducent verwacht de grootste winstdaling in 18 jaar. Het Amerikaanse Cisco Systems, producent van netwerkapparatuur, liet weten voor het eerst in vijf jaar een omzetdaling te verwachten en de Duitse sportartikelenproducent Adidas rapporteerde gisteren winstcijfers die niet met de verwachtingen van analisten overeenkwamen.

'We krijgen de ene na de andere winstwaarschuwing voor onze kiezen', zegt Romain Boscher, portefeuillebeheerder bij Groupama Asset Management in Parijs. Het fonds heeft circa $ 17 mrd aan aandelen in beheer. 'Er is een stroom aan slecht nieuws. De recessie is er, dat is duidelijk. Maar de vraag is: hoe lang duurt de recessie en hoe diep zal deze zijn? We zitten op onbekend terrein.'

Om de economie te stimuleren, verlaagde de Bank of England de rente met een ongekende 150 basispunten van 4,5% naar 3%. De Europese Centrale Bank verlaagde de basisrente met 50 basispunten van 3,75% naar 3,25%. De markten hadden al rekening gehouden met de renteverlagingen, waardoor de beurs hier nauwelijks op reageerde.

Door de lange rij aan winstwaarschuwingen snijden analisten in rap tempo in hun verwachtingen voor het vierde kwartaal en het eerste kwartaal van 2009. 'De verwachtingen worden in een duizelingwekkende vaart naar beneden bijgesteld', zegt Dirk van Dijk, directeur van onderzoeksbureau Zacks Investments Research in Chicago. 'Terecht, want het ziet er ook slecht uit', aldus van Dijk.

Volgens analisten zullen de winsten van de bedrijven, genoteerd aan de Amerikaanse S&P 500, in het vierde kwartaal met 15% toenemen. Eind augustus rekenden analisten nog op een gemiddelde winststijging van 42%. Voor geheel 2009 rekenen analisten nog altijd op een winstgroei van 13%, twee maanden geleden was dit nog 24%.

'Analisten op Wall Street hebben de negatieve impact van de mondiale groeivertraging op de bedrijfswinsten onderschat', zegt Alec Young, aandelenstrateeg van S&P in New York. 'Het is nog steeds een zoektocht om te zien waar de bodem ligt.'

Tot nu toe hebben 415 bedrijven in de S&P 500 de cijfers over het derde kwartaal gerapporteerd. Gemiddeld lieten zij een winstdaling zien van 9,6%. Met name bedrijven in de auto-, financiële en retailsector drukten de winsten. Meer dan 30% van de voorgelegde cijfers kwam niet overeen met de verwachting van analisten. Dit is het grootste aantal sinds 1997.

De S&P staat sinds het begin van dit jaar 35% lager en is daarmee op weg naar het slechtste jaarresultaat sinds 1937.

'Vooral de financiële sector wordt afgemaakt. En ik bedoel afgemaakt zoals in de "Sopranos", zegt Van Dijk, die verwijst naar de populaire Amerikaanse dramaserie over een georganiseerde misdaadfamilie in New Jersey. 'Het is echt een slagveld.'

Bank of America, de grootste retailbank van de VS, boekte dit kwartaal een winst van $ 1,18 mrd, wat neerkwam op een winst per aandeel van 15 dollarcent. Analisten rekenden gemiddeld op 61 dollarcent.

Maar banken staan niet alleen. De tweede retailer ter wereld op het gebied van kantoorartikelen, Office Depot, kwam met cijfers die nauwelijks overeenkwamen met de analistenverwachting. De omzet in Noord-Amerika was fors gedaald. Maar ook elektronicaketen Best Buy en vliegtuigbouwer Boeing kwamen met cijfers die ver beneden de gemiddelde verwachtingen lagen.

Door de klappen op de aandelenmarkten zijn de koers-winstverhoudingen gedaald naar het laagste niveau in 23 jaar. Volgens Young van S&P zegt dit lage niveau weinig. De kredietcrisis heeft er namelijk voor gezorgd dat bedrijven nog geen uitspraken over 2009 durven te doen, of de verwachtingen voor volgend jaar uitstellen. Ook worden groeidoelen naar beneden bijgesteld of teruggetrokken. 'Er is momenteel geen enkel inzicht', aldus Young. 'Ik kijk niet eens naar de verwachtingen voor 2009, want ik vertrouw ze niet. Ze zijn veel te hoog.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 6 november 2008

CNN pakt uit met Star Wars-gadget

Amsterdam

'We beamed you in', roept presentator Wolf Blitzer van CNN tot twee keer toe tegen zijn collega Jessica Yellin. De Amerikaanse nieuwszender pakte dinsdagnacht tijdens de presidentsverkiezingen uit met een nieuwe techniek die tot nu alleen bekend was bij de liefhebbers van de sciencefictioncyclus Star Wars: het hologram.

De verkiezingsnacht is voor de Amerikaanse zenders een gelegenheid als de Olympische Spelen om de kijker de nieuwste technische snufjes voor te schotelen.

'Zoiets heeft u nog nooit eerder gezien', zegt Blitzer tegen zijn kijkers. Dan verschijnt presentatrice Yellin in de studio. Niet echt, maar door hologramachtige techniek lijkt het alsof zij in de CNN-studio in New York staat. In werkelijkheid is zij in Chicago, waar toekomstig president Barack Obama op de uitslagen wacht.

Presentatrice Yellin, die de eer heeft om als eerste in hologram live op tv te verschijnen, legt uit hoe het werkt. In een speciaal gebouwde tent wordt zij door 44 camera's gefilmd. In combinatie met twintig computers wordt uit allerlei hoeken rondom een beeld van haar gemaakt. Vervolgens worden die beelden meegenomen in de beelden die de camera's in de CNN-studio in New York filmen. Daardoor lijkt het op televisie alsof zij er staat. Aanwezigen in de studio zien echter niets.

Yellin maakt tijdens de uitleg de vergelijking met prinses Leia Skywalker uit de film Star Wars. In de beroemde sciencefictionfilm is een holografische opname gemaakt van prinses Leia, die door middel van de holo-projector door robot R2-D2 wordt geprojecteerd.

Vicedirecteur David Bohrman van CNN droomde er al meer dan tien jaar van om deze techniek toe te passen. Tot nu toe was dit onmogelijk, omdat het te veel computerkracht kostte.

Of de nieuwe techniek vaker wordt ingezet, is volgens Bohrman nog maar de vraag. 'Ofwel dit is een evolutie op tv-gebied en dan gaan we live-interviews vaker op deze manier brengen. Anders was het een leuk uitprobeersel.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 5 november 2008

Roze bril

Oktober was een van de slechtste maanden uit de beurshistorie. Toch zijn analisten op Wall Street nog steeds positief gestemd.

Neem de winstverwachting van analisten voor de S&P 500. In deze index staan de 500 grootste beursgenoteerde bedrijven van de VS uit alle geledingen van de economie. De S&P wordt daarom gezien als een betrouwbaardere graadmeter dan de Dow-Jonesindex waaraan dertig bedrijven staan genoteerd.

Analisten verwachten dat bedrijven in de S&P 500 in het vierde kwartaal gemiddeld 29% meer winst zullen boeken. Voor het eerste kwartaal van 2009 stijgen de winsten met nog eens 15%, verwachten zij. Als alle winsten van de bedrijven in de S&P worden gedeeld door de miljarden uitstaande aandelen, komt een gemiddelde winst per aandeel uit de bus voor de S&P van $ 91,41. Een record.

Maar de markt heeft een andere kijk op de werkelijkheid dan analisten, want de S&P 500 daalde dit jaar met 35%. De markt neemt de recessie kennelijk serieuzer dan analisten.

Om een beter idee te krijgen wat de beurs mogelijk te wachten staat, is het goed te kijken naar de verwachtingen van strategen. In tegenstelling tot analisten letten zij niet op de resultaten van individuele bedrijven, maar kijken zij van bovenaf naar de invloed van de economie en werkgelegenheid op de bedrijfswinsten.

Beleggersblad Barron's peilde de mening van vijf vooraanstaande strategen. Zij verwachten voor dit jaar een winstdaling van 15% en nog eens 3% in 2009. Dit komt neer op een gemiddelde winst per aandeel van $ 70 volgend jaar. Deel de huidige koers van aandelen door de winst per aandeel en er komt een koers-winstverhouding (kw) uit van 13,7.

Dit lijkt redelijk gezien het feit dat de gemiddelde kw over de afgelopen zestig jaar 17,62 bedraagt. Het is laag als het wordt vergeleken met de huidige kw van 21.

Zakenbank Merrill Lynch is nog somberder dan de strategen. Ze hanteert voor 2009 een gemiddelde winst per aandeel van $ 60. Als je dit vermenigvuldig met het historisch kw-gemiddelde van 17,82 dan staat de S&P eind 2009 op 1069 punten. Dat is 10% hoger dan het slot van afgelopen maandag. Gezien de koersdalingen van dit jaar, is dat geen slecht rendement.

Er is wel één maar: de kw's moeten niet gaan dalen. De historie leert dat in eerdere recessies de kw's ver onder het meerjarige gemiddelde zakten. Tijdens de recessie van 1975 noteerde de kw op 7,28 en in 1980 kwam die zelfs op 6,84. Vermenigvuldig de winst per aandeel van $ 60 met 6,84 en eind volgend jaar staat de S&P op slechts 420 punten, 50% lager dan het huidige niveau.

De verhalen van analisten met een roze bril zijn prettig voor de belegger. Het is echter de vraag of dit wel realistisch is.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 30 oktober 2008

Dividend telt

Het beursgeweld van de afgelopen weken begint te wennen. Een beweging van meerdere procenten op één dag voor de Amerikaanse Dow-Jonesindex is eerder regel dan uitzondering. Sinds 23 september zijn er slechts drie handelsdagen geweest waarop de Dow met minder dan honderd punten bewoog.

Dinsdag veerde de Dow met bijna 900 punten op, een winst van 10,88%. In procenten was het de op vijf na sterkste stijging in het bestaan van de Amerikaanse beursgraadmeter. Opvallend gegeven is dat vier van de vijf sterkste procentuele stijgingen werden geboekt tussen 1929 en 1932. Het zijn de drie jaren na de grote beurskrach van oktober 1929, beter bekend als Black Monday. Hierna belandde de mondiale economie in de jaren dertig in de Grote Depressie.

Het duurde tot 1954 voordat de index zich wist te herstellen van de klap en het hoogste punt van 381,17 punten uit 1929 weer op de borden stond.

Mocht de beurs wederom net zo veel tijd nodig hebben om te herstellen van de huidige koersdreun, dan gaan we sombere tijden tegemoet. De Dow noteerde op 9 oktober vorig jaar een 'all-time high' van 14.164 punten. Als het scenario van de jaren dertig zich herhaalt, dan zou dit betekenen dat pas in december 2032 dit hoogtepunt weer wordt bereikt.

Het is een somber gegeven, maar er zijn lichtpuntjes. Een nadere blik op de cijfers leert dat rendementen sneller herstellen dan de koers van de index aangeeft. Een van de belangrijkste factoren daarbij is dividend. Het dividend vertegenwoordigt een belangrijk deel van het totaalrendement. Een koersindex houdt hier geen rekening mee. Een beursgraadmeter is een afspiegeling van het sentiment en hangt af van de waan van de dag.

Het beleggingsboek Stocks for the Long Run van financieel professor Jeremy Siegel van de Wharton School van de universiteit van Pennsylvania brengt het belang van dividend duidelijk in beeld. In het boek - dat door The Washington Post is betiteld als een van de tien beste beleggingsboeken aller tijden - legt Siegel uit dat ten tijde van de Grote Depressie de dividenden in de dubbele cijfers noteerden.

Om beleggers naar de aandelenmarkten te lokken, bood een hoog dividend uitkomst. Daarnaast proberen bedrijven, ook als de winst lager uitvalt, het dividend zo veel mogelijk op peil te houden.

Rekening houdend met de uitkering van dividend, duurde het voor de breder samengestelde S&P 500 geen 25 maar 12,5 jaar totdat de verliezen waren weggepoetst. In 1954 was een belegging in de S&P 500, mede door het uitkeren van dividend, alweer drie tot vier keer zo veel waard als in 1929.

De stand van een index is één ding, maar het totaalrendement is zo mogelijk nog belangrijker.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

ING's antwoord op 'turbo' is 'sprinter'

Amsterdam
ING wil met het beleggingsproduct 'sprinter' de concurrentie aangaan met de populaire 'turbo' van ABN Amro.

De sprinter werkt hetzelfde als de turbo, die bijna vier jaar geleden door ABN Amro werd geïntroduceerd. 'De technische specificaties zijn identiek', zegt Leen Verdonk, hoofd gestructureerde producten van ING Wholesale Banking.

Beleggers kunnen met een turbo of sprinter speculeren op een koersstijging (de long), of op een daling (de short). De turbo werd de afgelopen jaren met name bij de particuliere belegger erg populair.

De sprinter en turbo lijken veel op een optie. Het grote verschil is dat een optie een aflooptijd kent, terwijl de sprinter gebruikmaakt van een zogeheten 'stop loss'. Daalt de onderliggende waarde onder de afgegeven prijs, dan loopt de long af. Bij een short is het omgekeerde het geval. Zo lang de stop loss niet wordt gebroken, blijft de sprinter verhandelbaar.

Dat de bank juist in deze turbulente beurstijden met dit product komt, is puur toeval. Verdonk: 'We zijn hier al sinds het begin van het jaar mee bezig.' Ondanks de populariteit van de turbo, ziet hij nog genoeg ruimte voor de sprinter. Binnen een jaar wil ING met de sprinter 'minimaal 50%' van de markt in handen hebben.

Deze maand vond de eerste handel plaats en is er door ING veel getest. 'Het was gezien de bewegelijkheid van de markt een goede testperiode', aldus Verdonk.

ING komt in eerste instantie met vijftig tot zeventig verschillende sprinters. Dit aantal zal langzaam worden uitgebreid. De onderliggende waarde van de sprinter varieert van aandelen, valuta's, en indices tot grondstoffen.

ING onderzoekt momenteel of de sprinter ook in andere landen in Europa en mogelijk ook in Azië kan worden geïntroduceerd.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 29 oktober 2008

Olie beweegt mee met aandelenmarkt

Grote correlatie tussen olieprijs en aandelenmarkten uit vrees voor diepe economische recessie

Amsterdam
De olieprijs krabbelde gisteren licht op. Net als de aandelenbeurzen is de prijs van olie de afgelopen weken in een vrije val beland. De daling van de prijs van olie vertoont een opvallende overeenkomst met die van de aandelenmarkten en met de dollarkoers.

De prijs van olie steeg dinsdag 'door een daling van de dollar' schreef Nimik Khamar, een energieanalist van Sucden Research. 'Olie profiteerde dinsdag verder van een hoger slot in Azië en hogere Europese aandelenmarkten.'

Volgens partijen in de markt heeft de prijs van olie momenteel een sterke band met de neerwaartse spiraal waarin de aandelenmarkten zich bevinden. Net zoals de aandelenmarkt een recessie inprijst, reageert de olieprijs met een daling door afnemende vraag in een recessie.

'Dat de acties van de Opec er niet toe doen, blijkt uit de prijsdaling van vorige week', zegt Zachary Oxman, handelaar bij Wisdom Financial. Vorige week besloot de Organisatie van olie-exporterende landen (Opec) de olieproductie vanaf 1 november met 1,5 miljoen vaten per dag te verminderen om zo de daling van de olieprijs een halt toe te roepen. De markt was echter niet onder de indruk: in een week daalde de olieprijs met 11%. Na de productieverlaging van de Opec vorige week vrijdag, daalde de olieprijs dezelfde dag ruim 5%.

'De dalende vraag stuurt de prijs. Daarbij is correlatie het woord waar het nu om draait. Ook de oliemarkten worden nu gedreven door de neergaande bewegingen op de aandelenmarkt.'

Analist Darin Newsom van DTN ziet ook een sterk verband tussen de aandelenmarkten enerzijds en de sterke opmars van de dollar anderzijds.

Afgelopen maandag veerde de olieprijs op, na een hogere opening van Wall Street. Toen in de laatste uren de koersen wegzakten, daalde de prijs van olie mee. Hierdoor zakte de prijs van een vat olie naar een stand van $ 63,22, het laagste niveau in 17 maanden.

Sinds de recordstand van $ 147,27 die 11 juli dit jaar werd bereikt, is de prijs met meer dan 55% onderuitgegaan. Alleen al deze maand zakte de olie met bijna 38% in prijs. Dit is de sterkste daling sinds 1986. Ter vergelijking: de Dow-Jonesindex verloor in de maand oktober ongeveer een kwart van zijn waarde. De S&P 500 verloor sinds het begin van deze maand circa 27%.

De secretaris-generaal van de Opec, Abdallah el-Badri, zei maandag een extra bijeenkomst, voor de reguliere vergadering van het oliekartel in december, niet uit te sluiten.

Een extra vergadering van de Opec voedt speculaties dat het kartel nogmaals de productie zal verlagen. 'Als de omstandigheden ons dwingen, komen we uiteraard weer bij elkaar', zei El-Badri, die daarnaast aangaf te verwachten dat de markt alsnog met een prijsstijging zal reageren op de productieverlaging van vorige week. De Opec is goed voor ongeveer 40% van de mondiale olieproductie.

Gisteren zei El-Badri dat de Opec de productie mogelijk verder naar beneden zal bijstellen als de olieprijs blijft zakken. 'We zullen moeten afwachten hoe de markt reageert, maar als dit probleem aanhoudt, dan zullen we nog een keer de productie moeten verlagen', aldus Badri tegenover het Franse persbureau AFP.

Een van de bepalende factoren voor de daling van de olieprijs is de tanende vraag naar olie door een vertraging van de wereldeconomie. Zo is de vraag naar benzine in de VS - het land verbruikt een kwart van de wereldconsumptie - al aan het dalen. Volgens het Amerikaanse ministerie van transport reden Amerikanen in augustus 5,6% minder dan een jaar eerder. Dit komt neer op 24,14 miljard minder kilometers. Dit is de scherpste daling sinds 1942.

Voor de Amerikaan is de prijs van benzine aan de pomp gedaald tot onder het niveau van een jaar geleden. Een gallon (3,785 liter) kostte dinsdag $ 2,629. Een jaar geleden was dit nog $ 2,856, aldus cijfers van Daily Fuel Gauge Rapport.

Vandaag worden de laatste cijfers over de Amerikaanse olievoorraad gepubliceerd. Analisten rekenen op een toename van de olievoorraad van 1,6 miljoen vaten en een stijging van de benzinevoorraden met 1,8 miljoen vaten. Daarmee staat de Amerikaanse olievoorraad boven het vijfjaarsgemiddelde.

De gasprijs zoekt eveneens steeds lagere regionen op. 'Handelaren zijn bezorgd dat de vraag naar gas steeds verder wegzakt nu het duidelijk is dat de economie in een recessie verkeert en consumenten minder goederen kopen', zegt Beth Sewell van Quantum Gas & Power Services. 'De productie van fabrieken daalt. Dat betekent dat er minder gas nodig is, en de gasvoorraad is al hoog.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad