Posts tonen met het label Vastgoed. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Vastgoed. Alle posts tonen

zaterdag 26 maart 2011

Onverwacht vertrek in roerige tijden

Het vertrek van Richard Homburg als topman van vastgoedfonds Homburg Invest was deze week een grote verrassing op het Damrak. Samen met kompaan Richard Stolle gaat hij een nieuw vastgoedbedrijf opzetten.

Beleggers blijven na het opstappen van oprichter, naamgever en grootaandeelhouder Homburg met vragen achter. De onzekerheid omtrent het vertrek is goed terug te zien in het koersverloop deze week. Voor de aankondiging noteerde het aandeel rond de euro 3, in de dagen na het nieuws zakte het hard weg: vrijdag sloot Homburg Invest op euro 2,59, de laagste stand ooit.

Een belegging in Homburg is weinig succesvol gebleken. De aandeelhouder die Homburg Invest langer in handen heeft, kijkt inmiddels tegen een groot verlies aan. De belegger die vijf jaar geleden tegen euro 40 per aandeel instapte, krijgt voor hetzelfde bedrag nu zestien aandelen.

Net als sectorgenoten kreeg Homburg Invest door de kredietcrisis een flinke tik. Terwijl andere vastgoedaandelen herstelden van de klappen, bleef Homburg Invest dalen. Volgens Richard Homburg werd het fonds door beleggers door de grote spreiding niet op waarde geschat.

Daarom kwam de topman medio 2009 met een plan dat dit moest gaan verhelpen. Door het fonds in regio's op te splitsen en de verschillende onderdelen apart naar de beurs te brengen, zou de waarde van de portefeuille beter tot uiting komen. Zo werd het Canadese vastgoed in mei 2010 naar de beurs van Toronto gebracht. Dit leverde euro125 mln op. Het hielp echter niet, het aandeel bleef verder dalen.
Alsof het nog niet genoeg was, kwam Homburg Invest vorig jaar ook nog in aanvaring met toezichthouder AFM. De beurswaakhond verweet het fonds een ondoorzichtige organisatiestructuur en legde daarvoor een last onder dwangsom op.

Met de balans van Homburg Invest wil het ook niet vlotten, die blijft uiterst wankel: aan het einde van het derde kwartaal van 2010 was de solvabiliteit door afwaarderingen geslonken tot beneden een schrikbarende 5%.

Het onverwachte vertrek in roerige tijden doet beleggers het ergste vermoeden. Zij vragen zich of de kapitein een zinkend schip verlaat. Volgens Homburg is 'de tijd rijp voor een nieuw iemand die de strategie naar het volgende niveau kan tillen'. Die opmerking roept vragen op, want als een ervaren vastgoedrot als Homburg het niet lukt om de strategie 'naar een volgende niveau' te tillen, waarom zou dit opvolger Jan Schöningh wel lukken?

Voor Schöningh zit er weinig anders op dan snel naar buiten te treden en de mist rond Homburg te klaren. Beleggers die nog in het fonds zitten, kijken met smart uit naar 31 maart als de jaarcijfers worden voorgelegd. Pas dan zal duidelijk worden hoe solvabel het vastgoedfonds nog is.

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

maandag 17 mei 2010

'Duurzame huisvesting wordt de trend voor de komende vijftien jaar'

Kantoorhuurders willen heldere wetten en regelgeving voor de lange termijn

Amsterdam

Nederlandse kantoorhuurders willen in overgrote meerderheid de werkaccomodatie verduurzamen. De sector is zelfs bereid daarvoor een extra premie bovenop de huur te betalen, maar daar moeten wel heldere wetten en een duidelijk beleid voor de lange termijn tegenover staan. 'Wetten en regels moeten de kantoorsector een zetje geven.'

Crisis of geen crisis, het verduurzamen van de huisvesting staat bij kantoororganisaties hoog op de agenda. De economische crisis speelt het verduurzamen van kantoorhuisvesting zelfs in de kaart. Nu in de operationele kosten moet worden gesneden, is het besparen van energie buitengewoon interessant geworden. Energie beslaat het grootste deel van huurkosten en die kunnen in sommige gevallen met de helft omlaag.

Plannen om te verduurzamen zijn er in overvloed en de intentie is er, maar aan de uitvoering ontbreekt het vooralsnog, concluderen hoofd advies Pim Macke en hoofd onderzoek Ruben Langbroek van vastgoedadviseur Jones Lang LaSalle. Zij peilden het duurzame sentiment bij 163 kantoororganisaties in Nederland.

Uit het onderzoek blijkt dat de wil om te verduurzamen overduidelijk aanwezig is. Van de ondervraagde bedrijven heeft bijna driekwart het onderwerp hoog op de agenda staan. Een forse stijging ten opzichte van twee jaar geleden, toen bij het eerste onderzoek nog maar 38% aangaf hierover na te denken. Nederland heeft hiermee een fikse international achterstand ingelopen en staat nu boven het internationale gemiddelde van 70%.

Dat het onderwerp de laatste jaren zoveel media-aandacht heeft gekregen, heeft zeker geholpen om de bekendheid in de sector te vergroten. Maar er is meer, zeggen Macke en Langbroek. Ofschoon de huidige wet- en regelgeving door de sector als onvoldoende wordt gezien, vervult de overheid al wel een belangrijke voorbeeldfunctie. Langbroek en Macke noemen de Rijks Gebouwen Dienst (RGD) als belangrijkste voorbeeld. De RGD is de grootste kantoorhuurder van Nederland en stelt inmiddels al eisen aan de duurzaamheid van de accommodaties die worden betrokken, zo moeten de te huren accommodaties minimaal een energielabel C hebben. 'Dit is een zeer sterk signaal dat in de markt veel heeft losgemaakt.'

Door de beleidswijziging van de RGD zijn veel verhuurders gaan kijken hoe het aan deze eisen kan voldoen. 'Een klant als de RGD hou je nou eenmaal graag binnenboord of je wil ze juist graag als nieuwe klant binnenhalen. De signaalfunctie die van de RGD uitgaat is vrij groot.'

Ook de roep om meer maatschappelijk verantwoord te ondernemen, is volgens Langbroek en Macke hard tot de kantoorsector doorgedrongen. 'Vanuit het oogpunt van imago naar potentiële aandeelhouders, financiers en klanten, is het onderwerp duurzaamheid steeds belangrijker geworden. Beleggers zijn steeds kritischer geworden over waarin ze investeren.' Ook institutionele beleggers zoals grote pensioenfondsen komt de eis om ook de sector te verduurzamen.

Ondanks alle goede wil worden de duurzame investeringen gemiddeld met zo'n twee tot vijf jaar uitgesteld. Dit komt omdat het verduurzamen van een kantoorhuisvesting praktisch gezien tijd kost, maar ook door de fragiele toestand van de economie en een gebrek aan heldere wetgeving worden plannen vooralsnog doorgeschoven.

De roep om een helder overheidsbeleid is dan ook rationeel te verklaren, zeggen Langbroek en Macke. 'De sector wil duidelijkheid. Zo wordt er momenteel heel erg goed naar de terugverdienmodellen van duurzame investeringen gekeken. We hebben het nier niet over charitatieve instellingen.'

Omdat dit soort investeringen een lange periode beslaan en langer dan een huurcontract mee kunnen, is er behoefte aan beleid voor de lange termijn. 'In het buitenland is dat beleid er al wel. In Nederland zijn er wel subsidies, maar het beleid is toch vrij ad hoc.'

De roep om stringentere maatregelen is zo groot dat 90% van de ondervraagde kantoororganisaties voor het belasten van niet-energiezuinige gebouwen is en een CO2-belasting wil. 'Het is echt niet zo dat ze zichzelf willen straffen. De sector wil daar subsidies en regels voor terug.' Volgens de onderzoekers wil de sector een beleid dat voor minimaal tien jaar vast staat. 'In de kantoorsector zijn contracten met een looptijd van tien jaar een normale zaak.'

Om te laten zien dat er met duurzame renovatie een wereld valt te winnen, laat het adviesbureau in presentaties de vele mogelijkheden zien. Want wie denkt met het plaatsen van dubbel glas lekker duurzaam bezig te zijn, loopt jaren achter. Het beroemde Empire State Building in New York neemt Jones Lang LaSalle als voorbeeld hoe een kantoor grondig verduurzaamd kan worden.

Na de renovatie verbruikt het tachtig jaar oude gebouw nu 38% minder energie en is de uitstoot van CO2 in 15 jaar met 102 ton teruggebracht. De besparing levert jaarlijks $ 4,4 mln op en is in drie jaar weer terug verdiend.

Stevig op de agenda

De wil is er

  • 73% kantoorgebruikers vindt duurzaamheid belangrijk
  • 86% stelt plannen op om duurzame huisvesting te realiseren
  • 83% is bereid tot het betalen van extra premie boven huur
  • 90% wil stimulerende regels en wetgeving
  • 53% wil een wettelijk duurzaamheidscertificaat


Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

donderdag 22 april 2010

Cor van Zadelhoff leegt op luide toon zijn agenda

'Ik houd het nog heel lang vol in de vastgoedsector, maar dan alleen als ik zelf mijn tempo kan gaan bepalen'

Amsterdam
Aan het begin van het gesprek rinkelt de telefoon. 'Goedemorgen Mark', buldert Cor van Zadelhoff in de hoorn. 'Ja, het was een geslaagde bijeenkomst. Maar ik heb nu even geen tijd, ik zit midden in een interview.' 'Dat was Mark Rutte', zegt de vastgoedondernemer als hij heeft opgehangen. 'We hadden gisteren bij mij een succesvolle bijeenkomst om centjes op te halen voor de verkiezingscampagne van de VVD.'

Van Zadelhoff is kamervullend. Met zijn bijna twee meter lange gestalte en zijn luide manier van spreken heeft hij een natuurlijk overwicht op zijn omgeving. Hij is gewend zelf de regie in handen te hebben. Natuurlijk mag hij gebeld worden, maar alleen als hem dat uitkomt. En vragen over de vastgoedfraude gebruikt hij vooral om het blazoen van de sector op te poetsen. 'Onlangs vergeleek een jezuïet de sector met de katholieke kerk. Als een paar geestelijken misstappen maken, betekent dat niet dat de hele kerk er pedofiele praktijken op nahoudt.'

Van Zadelhoff ziet zichzelf als iemand van de langdurige en persoonlijke relaties. 'Het gaat niet om het snelle gewin. Als mensen je vertrouwen, komen ze terug met een nieuwe opdracht. Je moet negatief kunnen adviseren over een transactie, ook als er dan niets wordt verdiend.' Hij benadrukt keer op keer het belang van transparantie. Aantijgingen van begin dit jaar in de Volkskrant waarin zijn naam in verband wordt gebracht met verdachte transacties in Amsterdam, noemt hij 'stemmingmakerij'. 'Mijn naam werd misbruikt en de kop van het artikel dekte de lading niet.'

Vandaag wordt Van Zadelhoff 72 jaar en is het moment gekomen om langzaam afstand te nemen. Over een jaar vertrekt hij met zijn zeilschip, een lemsteraak, voor een lange reis door Oost-Europa, een regio waarmee hij een haat-liefdeverhouding heeft. Zo hekelt hij de corruptie. 'Als buitenstaander word je daar vaak niet rechtstreeks mee geconfronteerd, maar ik heb altijd wel het bange vermoeden gehad dat de aannemers die wij inschakelden, ruimte in hun budget inbouwden. Toch ben ik blij dat ik met deze lokale partijen al die prachtige gebouwen heb kunnen restaureren.'

Van Zadelhoff profileert zich tot ongenoegen van een deel van de sector als het geweten van het vastgoed. 'Natuurlijk heb ik vijanden, maar meestal wordt er positief op mij gereageerd. Zo zat ik onlangs naast Ewald Kist, de voormalige bestuursvoorzitter van ING. Hij zei blij te zijn dat hij mij ondanks de vastgoedfraude zonder terughoudendheid gewoon een hand kon blijven geven.'

Van Zadelhoff stopt binnenkort met de meeste van zijn adviseurschappen en commissariaten bij onder meer Damen Shipyards en de Rabo Vastgoedgroep. 'Ik wil meer controle over mijn agenda, dan kan ik het nog heel lang volhouden.'

Toen hij 25 jaar geleden afscheid nam als bestuurder van DTZ en 75% van zijn aandelen verkocht, vertrok Van Zadelhoff 'om afstand te nemen' naar Londen. Daar ging hij zich bezighouden met vastgoedbeleggingen, eerst in de VS en Groot-Brittannië, later ook in Rusland en Oekraïne. 'In Nederland ben ik een belegger voor de lange termijn en heb ik op verzoek ook veel partnerships, zoals met de Maarsen Groep, Vopak en GAK Onroerend Goed. Bij die samenwerkingsverbanden is transparantie een voorwaarde, de betrokkenen mogen geen geheimen hebben voor elkaar.'

Van Zadelhoff spreekt van onthechting, niet van een afscheid. Hij blijft betrokken bij DTZ Zadelhoff dat hij 42 jaar geleden heeft opgericht. 'Ik vind het leuk als ambassadeur een nuttige rol te blijven spelen. Ze kunnen tot mijn dood een beroep op mij doen.' Probleemanalyse en het verzinnen van oplossingen benoemt hij als zijn sterke eigenschappen. 'Als er sprake is van een conflict, is het soms verstandig de strijdende partijen even uit elkaar te halen en vooral de zaak te ontjuridiseren.'

Boerenzoon Van Zadelhoff geeft een voorbeeld uit het dierenrijk. 'Op mijn land hebben we twee rammen. Elke ochtend hetzelfde ritueel, een aanloopje en dan hard met de koppen tegen elkaar. Toen werden ze opgesloten in een hok dat net te klein was om te vechten. Op die manier raakten ze aan elkaar gewend.' Na een tevreden trek aan zijn ochtendsigaar voegt hij met een gulle lach toe : 'Inmiddels zijn het goede vriendjes.'

Van Zadelhoff benadrukt dat hij niet is opgegroeid met een 'silver spoon' in zijn mond. 'Het was geen bittere armoede, maar in ons gezin met acht kinderen moest elke stuiver worden omgedraaid. Daardoor heb ik goed met geld leren omgaan. Nu vind ik het heerlijk dat ik niet meer hoef op te letten bij mijn dagelijkse uitgaven. Geld is niet zo belangrijk, de vrijheid die dat geeft, is dat wel.'

Zijn studie economie aan de Vrije Universiteit kon alleen met een bijbaantje als reisleider. 'Ik heb Amerikanen begeleid bij hun reis door Europa. Het was de kunst ze naar winkels te loodsen waar wij een percentage van de omzet kregen. Deze strategie leverde een mooi bedrag op, op de universiteit was ik de enige die met een auto naar college kwam. Maar mijn klanten deed ik niets tekort, zij bleven de gewone prijs betalen.'

Na een stage bij een veearts - een logische stap gezien zijn achtergrond - en een korte loopbaan bij een veevoederfabriek, vond Van Zadelhoff zijn roeping. 'Toen ik 25 jaar was, ontmoette ik een makelaar die van de gemeente Amsterdam de opdracht had de gronden in de Bijlmermeer te verwerven. Ik zei hem dat hij mij in dienst moest nemen: ik kende alle boeren in die regio omdat ik ze veevoer had verkocht en wist dus wie geld had en wie niet. De volgende dag ben ik naar een drukkerij gegaan en heb ik kaartjes laten maken met daarop de drie rode kruisjes van de gemeente Amsterdam.'

Het valt niet mee om Van Zadelhoff over zijn kinderloze bestaan aan het woord te krijgen. 'De leegte is opgevuld door mijn familie.' Hij wijst naar een foto met 53 van zijn familieleden die is genomen tijdens een vakantie enkele weken terug. Meer wil hij over dit onderwerp niet kwijt. Toch weet iedereen in de sector dat het gebrek aan nageslacht zijn zwakke plek is.

Over de dood zegt Van Zadelhoff nooit na te denken. 'Dood is dood', zegt hij stoïcijns. Voorlopig is er ook geen reden om er over na te denken: 'Mijn overgrootvader werd 74, mijn opa 84 en mijn vader 94. Dus als je die reeks doortrekt zou ik 104 moeten worden.'

Frits Conijn en Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 17 april 2010

Vastgoedsector voor ingreep renteaftrek

Een prominent deel van de Nederlandse vastgoedsector vindt dat het CDA en de VVD de 'koppen in het zand steken' door niets aan de hypotheekrenteaftrek te willen doen. Het geluid is afkomstig van de Stichting Vastgoed Overleg, een nieuw platform waarin onder meer bouwer Ballast Nedam, woningbelegger Vesteda en Schiphol Area Development Company zich hebben verenigd.

Normaal gesproken staat de branche bekend als zeer behoudend tegenover een beperking van de hypotheekrenteaftrek. 'Het is buitengewoon teleurstellend dat deze partijen aan de huidige regeling vast willen houden. Zowel in goede als slechte tijden gebeurt er niets, dat is geen besturen', zegt Huub Smeets van Vesteda.

De stichting pleit voor een brede hervorming van de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek zou per 2014 gefaseerd in dertig jaar moeten worden afgebouwd en voor huurders in de sociale sector moet er om de vijf jaar een inkomenstoets komen die het scheefwonen moet tegengaan. Ook moet de overdrachtsbelasting worden afgeschaft. De stichting wil na haar eerste bijeenkomst, volgende maand in Maastricht, met een manifest komen met adviezen voor een volgend kabinet.

De vastgoedstichting merkt dat alle politieke en media-aandacht rond de hypotheekrenteaftrek tot onrust bij de consument leidt. 'De woningmarkt was bezig aan een langzaam herstel, maar de laatste weken zien we weer een stagnatie in de huizenmarkt. De onduidelijkheid over de hypotheekrenteaftrek heeft acuut effect op het vertrouwen van de woonconsument', zegt Smeets. Desondanks laat hij zich niet op andere gedachten brengen.

'Een buitengewoon merkwaardige stelling. Deze mannen praten de sector zo in de put', zegt VVD-Kamerlid Frans Weekers. 'We hebben een economische crisis en dan kunnen we er niet nog een crisis in de woningmarkt bij hebben.'

Gisteren kwam ook een commissie van de Sociaal-Economische Raad met een advies naar buiten over de woningmarkt. Deze commissie adviseert onder andere om de woning fiscaal onder te brengen in box 3 en de overdrachtsbelasting af te schaffen. Verder wil de commissie scheefwonen op de huurmarkt tegengaan.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

Top Nederlandse vastgoedsector pleit voor radicale hervorming woningmarkt

Maastricht
De overheid moet de komende kabinetsperiode inzetten op een brede hervorming van de Nederlandse grond-, bouw- en woningmarkt om de vastgoedsector er weer bovenop te helpen. Dat stelt de Stichting Vastgoed Overleg, een nieuw platform waarin een dwarsdoorsnede van de Nederlandse vastgoedsector zich heeft verenigd.

Zoals het er nu naar uitziet zal de sector niet eerder dan 2014 terugkeren op het niveau van voor de crisis, stelt Ruud Jacobs, bestuurslid van bouwbedrijf Ballast Nedam en voorzitter van de vorig jaar opgerichte stichting. Daarom moet de overheid juist in deze tijden van bezuinigingen er voor zorgen dat de sector weer gezond wordt.

De stichting pleit onder meer voor een hervorming van de woningmarkt. De huidige onzekerheid over de hypotheekrenteaftrek werkt verlammend en zou per 2014 gefaseerd in 30 jaar moeten worden afgebouwd. Voor huurders in de sociale sector moet er om de vijf jaar een inkomenstoets komen die het scheefwonen moet tegengaan.

De nieuwbakken stichting, waarin naast Ballast Nedam en woningbelegger Vesteda ook partijen als Synthus Achmea Vastgoed, ontwikkelaar Schiphol Area Development Company, Ymere en Ontwikkelings Bedrijf Rotterdam elkaar hebben gevonden, wil dat de top van de Nederlandse vastgoedsector zich voortaan met een mond uitspreekt richting kabinet.

Tot nu toe zijn de geluiden vanuit de sector 'te versplinterd'. 'Ontwikkelaars, vastgoedbeleggers, bouwers en corporaties hebben allemaal een eigen club. Juist in lastige tijden zoals nu, moeten we vanuit alle segmenten integraler gaan denken', zegt Huub Smeets, Vesteda-topman en een van de initiatiefnemers van de stichting.

Belangrijke Nederlandse vastgoedpartijen besloten vorig jaar zomer 'de koppen bij elkaar te steken' toen de crisis in de Nederlandse vastgoedsector zich op een hoogtepunt bevond. 'Vanaf het vierde kwartaal van 2008 is deze vrij hard en plotseling aangekomen. Bovendien in een hevigheid die we niet eerder hebben meegemaakt', aldus Smeets.

Stichtingsleden zullen volgende maand in Maastricht voor het eerst bij elkaar komen om een manifest met adviezen voor een volgend kabinet op te stellen. Vervolgens wil de stichting minimaal een keer per jaar de gehele Nederlandse vastgoedtop bijeen brengen om actuele vraagstukken aan te pakken en te agenderen. Jacobs: 'Een eenduidig geluid van de totale sector, daar staan we voor.'

Volgens Smeets maakt de sector zich op dit moment vooral zorgen over de op hande zijnde bezuinigingen. 'Die zullen ertoe leiden dat er op termijn de investeringen in de sector fors terug zullen lopen.' De stichting wil dat de overheid met een consistent plan voor de lange termijn komt. Want de vastgoedmarkt mag dan een licht herstel hebben ingezet, de sector staat er nog steeds niet goed voor.

Volgens Smeets is de vastgoedbranche vooral gebaat bij consistent beleid. En daar schort het momenteel aan. 'In sommige delen van het land krimpt de bevolking en daar moet dus gericht worden gesloopt, terwijl in steden als Amsterdam de vraagdruk groot is. Het is duidelijk dat er meer gebouwd moet worden, toegespitst op wat de consument wil.'

Ondanks de sterke woonvraag in de Randstad is het toch moeilijk om tot productie te komen. Niet alleen de landelijke, maar ook gemeentelijk politiek is daar debet aan. Smeets: 'Beslissingen worden uitgesteld, of de stekker wordt uit een project getrokken omdat een wethouder is vervangen. Door het duale stelsel maakt de politiek zichzelf onzeker. Je moet vaak opnieuw uitzoeken met wie je nu weer zaken moet doen.'

Smeets noemt als voorbeeld het oude ABN Amro-kantoor aan de Vijzelstraat in Amsterdam dat door Vesteda en corporatie Stadgenoot is gekocht. 'Dat willen wij ombouwen naar woningen. Maar het was zo ontzettend moeizaam om met de gemeente tot een bouwvergunning te komen.'

Ook de sector zelf moet consistent zijn. 'Dan kun je een vertrouwensrelatie opbouwen en dat is belangrijk. We mogen nu wel in tijden van bezuinigingen terecht komen, maar uiteindelijk moet er weer geïnvesteerd worden.'

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 3 april 2010

Hopen op Homburg

Er zit eindelijk weer eens schot in de koers van vastgoedfonds Homburg Invest. Donderdag schoot het aandeel met ruim 9% omhoog naar euro 5,03. Een slotstand die sinds begin januari niet meer is gezien.

De enige voor de hand liggende verklaring voor de koerssprong zouden de jaarresultaten over 2009 moeten zijn, ware het niet dat deze wat tegenvielen. De in Canadese boekhoudkundige regels gerapporteerde cijfers - Homburg is officieel gevestigd in het Canadese Halifax en heeft naast Amsterdam een notering in Toronto - waren, ondanks enkele optimistische geluiden, niet bepaald om vrolijk van te worden.

Homburg, dat belegt in verschillende soorten vastgoed in Noord-Amerika, Nederland en de Baltische staten, wist in 2009 een 18,7% hoger direct resultaat te behalen. Dit zijn de huuropbrengsten minus kosten. De opbrengsten uit vastgoed lieten een bescheiden groei zien van 2,8%. De bezettingsgraad daalde van 97,1% naar 93%, maar dat is gezien de huidige marktomstandigheden geen schande.

Tegenover deze meevallers staat echter een verlies dat in het afgelopen jaar is opgelopen naar C$ 247,3 mln (euro 180,8 mln), tegen C$ 98,7 mln een jaar eerder. Met name de afschrijvingen op Duits vastgoed van in totaal C$ 231,1 mln drukten fors op het resultaat.

De koersstijging van donderdag ging gepaard met volumes die flink hoger lagen dan op een gemiddelde handelsdag. Over de afgelopen drie maanden bedroeg de dagomzet zo'n 23.000 stuks. Donderdag waren dat er bijna 169.000. Het meest opvallende is dat de koers van Homburg aan het einde van de handelsdag snel opliep. Kort na vijf uur werd een groot pakket verhandeld. De koers volgde daarmee de opwaartse beweging in Canada, waar de koers rond halfvijf opveerde.

Ondanks de stijging van donderdag vindt topman, oprichter en grootaandeelhouder Richard Homburg de huidige koers al langere tijd geen correcte afspiegeling meer van de onderliggende waarde.

Nadat hij vorig jaar een beursexit aankondigde, liet hij dit proefballonnetje weer varen om in januari aan te kondigen het fonds te willen opdelen in vijf verschillende entiteiten, waarvan drie regionale fondsen.

Aankomende week kunnen beleggers rekenen op de details van de eerste afsplitsing: Homburg Canada, dat vervolgens naar de beurs wordt gebracht.

Homburg zei in januari tegen deze krant dat volgens zijn financiële experts alleen Canada al C$ 320 mln waard is. Dat is twee keer zo veel als de beurswaarde die Homburg Invest nu heeft, en waarvan Homburg Canada maar 25%van uitmaakt.

Aankomende week moet blijken of zijn experts gelijk hebben. Mocht dit tegenvallen, dan is Homburg mogelijk weer terug bij af.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

vrijdag 2 april 2010

Alliantie Corio en Multi smaakt naar meer

Amsterdam
De vorige week aangekondigde deal tussen vastgoedbelegger Corio en ontwikkelaar Multi Development bevalt beide partijen zo goed dat er mogelijk meer wordt samengewerkt. Zo ziet Corio mogelijkheden om samen met Multi de portefeuille verder uit te breiden. 'Polen is een van de landen die we in de gaten houden', aldus bestuursvoorzitter Gerard Groener van Corio.

De strategische doelstellingen van beide partijen maken een intensievere samenwerking mogelijk. Corio wil de vastgoedportefeuille verder laten groeien, terwijl Multi Development juist een vaste afnemer van zijn projecten wil.

Vorige week nam Corio voor euro 1,3 mrd aan bestaande en nog te ontwikkelen projecten over van het Goudse Multi Development, waarvan het overgrote deel in Duitsland. Voor Corio ging daarmee een lang gekoesterde wens in vervulling om in Duitsland vaste voet aan de grond te krijgen.

Multi Development wilde juist van een deel van zijn vastgoed af, zegt Hans van Veggel, directeur van Multi Development. 'Wij hebben een sterke projectportefeuille van euro 12 mrd, maar omdat wij momenteel moeilijker aan financiering komen, was dit voor ons niet langer houdbaar.'

Op zoek naar financiering belde Van Veggel in de zomer van 2009 voor het eerst met Corio-topman Groener. 'Wij waren op zoek naar een vaste exitstrategie. Omdat Corio en wij een geografische overlap hebben, passen zij heel goed bij ons.'

'We hebben in de eerste gesprekken gekeken hoe we konden samenwerken en hoe we dat ook concreet konden maken', vult Groener aan. 'Al vlug kwamen we uit op Duitsland.' De overnamegesprekken begonnen afgelopen december. De definitieve afronding moet in de loop van deze maand plaatsvinden.

De bestuursvoorzitter van Corio vindt een samenwerking met Multi logisch, 'maar we zijn niet aan elkaar gebonden. We gaan nu eerst laten zien dat het ook werkt'. Zowel Van Veggel als Groener beaamt dat 'chemie en een goede klik' belangrijk zijn geweest voor de onderhandelingen. Van Veggel: 'Duitsland was ons tafelzilver, we hadden het ook voor een hogere prijs aan een andere partij kunnen verkopen, maar de strategische samenwerking die er nu aan vast zit, is ons meer waard.' Zo heeft Corio bij verschillende projecten het eerste recht om een winkelcentrum over te nemen van Multi Development.

Groener benadrukt dat er, net als bij de overname van de Duitse portefeuille, 'kritische massa' moet zijn om zo'n markt te betreden. 'Wij hanteren daarvoor een ondergrens van euro 500 mln tot euro 600 mln.' Multi Development is in Polen bezig met enkele grote projecten in steden als Warschau en Gdansk. Ook kijkt Groener naar overnames in Turkije, waar Multi Development eveneens een flink aantal projecten heeft lopen.

Gisteren werd bekendgemaakt dat de raad van commissarissen van Corio Ben van der Klift wil benoemen tot chief financial officer ter vervanging van Jan Haars. Francine Zijlstra wordt voorgesteld als chief operational officer, een nieuwe functie bij Corio.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 27 maart 2010

Equity heeft overgroot deel DIM in handen

Amsterdam
Beleggers in DIM Vastgoed hebben de aandelen grotendeels aangemeld bij Equity One. De Amerikaanse vastgoedbelegger heeft nu 92,5% van de aandelen DIM Vastgoed in handen en doet daarmee het bod gestand, aldus beide bedrijven vrijdag in een gezamenlijk persbericht. Daarmee is een overname van DIM zeer nabij.

Donderdagavond sloot de aanmeldingstermijn om de aandelen DIM aan te bieden tegen $7,30 per stuk. Equity One bracht eind november vorig jaar, via dochter Southeast US Holdings, een eerste bod uit van $ 6,16 per aandeel op de resterende aandelen van de Rotterdamse vastgoedbelegger DIM. Equity One had voor het bod al circa 75% van de aandelen DIM in bezit. Het eerste bod werd door het bestuur als te laag afgewezen. Na onderhandelingen met Equity One volgde in december een verhoogd bod van $ 7,30.

Een deel van de minderheidsaandeelhouders vond dit bod te laag. Nu blijkt dat een overgroot deel de aandelen toch heeft aangemeld. Advocaat Pieter van der Korst, die investeringsmaatschappij MultiQuest en grootaandeelhouder familie Kerckhof bijstaat, zegt dat zij de aandelen nog steeds niet aanmelden. Deze aandeelhouders komen samen echter niet aan 5% en kunnen daardoor geen zogeheten uitrookprocedure tegenhouden.

De advocaat zegt nu de na-aanmeldingstermijn, die loopt tot en met 9 april, af te willen wachten voordat actie wordt ondernomen. 'De kans is groot dat een aantal spijtoptanten de aandelen alsnog aanmeldt en dat de 95% wordt gehaald', zegt Van der Korst. 'Het nadeel is dat Equity One dan kan zeggen dat een groot deel van de aandeelhouders het een prima prijs vindt. Het voordeel is dat we een extra middel hebben en naar de Ondernemingskamer kunnen om een redelijke prijs te bedingen.'

Ook de Vereniging van Effectenbezitters wil de na-aanmeldingstermijn afwachten. 'Wij hebben ons kritisch uitgelaten over het bod, maar het is een feit dat $ 7,30 meer is dan de koers die het afgelopen jaar op de borden heeft gestaan. Wij raden beleggers aan zelf een beslissing te nemen', zegt Jasper Jansen van de VEB. Hij wijst erop dat de achterblijvers met aandelen blijven zitten die nauwelijks zijn te verhandelen. 'Dan is er nog de kans dat er een sterk verwaterende claimemissie komt.'

'Wij hebben het bod aanbevolen, omdat wij denken dat ze daarmee het beste af zijn', aldus scheidend DIM-directielid Tim Koster, die per 1 april zijn functie neerlegt. 'Het is goed om te merken dat een belangrijk deel van de aandeelhouders ook tot deze conclusie is gekomen.'


Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

Kardan in rode cijfers door herwaarderingen

Amsterdam
Investeringsgmaatschappij Kardan heeft door herwaarderingen op vastgoed en de leningenportefeuille over 2009 verlies geboekt. Kardan belegt vooral in vastgoed in Centraal- en Oost-Europa en China.

Met name een verlies van euro 63 mln op de vastgoedportefeuille drukte Kardan in de rode cijfers. De negatieve herwaarderingen zijn volgens directeur Jan Slootweg toe te schrijven aan de hogere rendementseisen en een lagere verwachting van huuropbrengsten. 'Bovendien was het voor onze externe taxateurs lastig het vastgoed te taxeren, want er waren nauwelijks transacties. Pas in het vierde kwartaal zagen we de markt weer wat op gang komen en was er voldoende vergelijkingsmateriaal.'

Volgens Slootweg kwam de klap op de vastgoedmarkt in Centraal- en Oost-Europa veel later dan in de VS en West-Europa. Slootweg verwacht dat de markt in 2010 enigszins zal herstellen. 'In welke mate is echter lastig te voorspellen.'

Kardan boekte in totaal over geheel 2009 een nettoverlies van euro 92 mln. In 2008 werd nog een winst van euro 52 mln geboekt. Slootweg wijst erop dat er toen door boekhoudkundige veranderingen een eenmalige boekwinst van euro 20 mln in de cijfers was verwerkt.

Directeur Slootweg zegt in een toelichting op de cijfers op zoek te zijn naar circa euro 70 mln voor de divisie Infrastructuur om investeringen in China te kunnen doen. Kardan is daar actief in watergerelateerde activa zoals waterzuiveringsinstallaties. Het bedrijf denkt daar langdurige contracten met de Chinese overheid te kunnen sluiten. 'We zijn momenteel met verschillende partijen in gesprek over de financiering', aldus Slootweg.


Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

vrijdag 26 maart 2010

Effe DIMmen

Het gevecht om DIM Vastgoed lijkt ten einde. De overgebleven minderheidsaandeelhouders staan nu met de rug tegen de muur. Gisteren liep de aanmeldingstermijn van het bod op DIM van de Amerikaanse grootaandeelhouder Equity One af. Het vastgoedfonds is al jaren bezig om DIM in te lijven. Al in 2005 nam het een belang in DIM en bood in hetzelfde jaar $ 20,50 per aandeel. Dit bod werd door het bestuur afgewezen en dat adviseerde aandeelhouders tegen te stemmen. Als DIM zijn winkelcentra in de VS op de markt zou verkopen, leverde dat meer op dan $ 20,50, was de onderbouwing. Aandeelhouders steunden dit standpunt. Ondertussen toonde ook vastgoedmagnaat Richard Homburg interesse en bouwde een groot belang in DIM op.

Na de kredietcrisis en een forse daling van de vastgoedprijzen in de VS ziet de wereld voor vastgoedbeleggers er heel anders uit. Met als gevolg dat DIM sinds de herfst van 2007, toen het aandeel nog rond de $ 20 noteerde, fors in waarde is gedaald. DIM heeft naast de afwaarderingen op vastgoed, last van de opzet van de portefeuille, die voor 65% wordt gefinancierd met geleend geld. Hierdoor hakte de waardedaling van DIM's winkelcentra er extra hard in.

Grootaandeelhouder Homburg koos in januari vorig jaar eieren voor zijn geld door zijn belang via een aandelenruil voor $ 11 per aandeel aan Equity One over te doen, die daarmee 73% van DIM in handen kreeg. De Amerikanen zeiden geen bod te willen doen op het resterende deel.

DIM had eind september 2009 geld nodig voor de financiering van Carolina Pavilion, een groot winkelcentrum in de staat North Carolina en met 25% veruit het grootste object in de portefeuille. DIM kondigde daarom een claimemissie aan, waardoor het aandeel een nieuwe duikeling maakte naar circa $ 4. Nog geen twee maanden later kwam Equity One alsnog met een bod. Alleen hadden zij nu nog maar $ 6,16 per aandeel over. Na volgens het bestuur 'uiterst scherpe onderhandelingen', kwam er een bod van $ 7,30 op tafel. Nu adviseerde het bestuur wel op het bod in te gaan en 'de knopen te tellen'.

De minderheidsaandeelhouders zijn ontevreden. Zij wijzen op de waardering van DIM in de boeken van Equity One: die is hoger dan het bod. Equity One schrijft dit verschil toe aan Amerikaanse boekhoudregels, US Gaap, waar naar de kostprijs wordt gekeken, terwijl op basis van IFRS de marktprijs wordt ingeboekt.

Het is 'slikken of stikken' vinden de overgebleven aandeelhouders. Daar zit een harde kern van waarheid in. Doordat Equity One de meerderheid van de aandelen in handen heeft, hebben de overgebleven aandeelhouders weinig tot niets in de melk te brokkelen. Bovendien zijn Equity One en DIM nauw verbonden doordat Equity One twee hypothecaire leningen voor Carolina Pavilion van $ 51,8 mln heeft overgenomen.

Voor een hoger bod zouden de aandeelhouders nog een gang naar de Ondernemingskamer kunnen maken. Vergelijkbare zaken in het verleden leren echter dat dit soort stappen in de meeste gevallen weinig kans van slagen heeft.

Bartjens@fd.nl

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

maandag 22 maart 2010

Hanzevast rekent op rust met nieuwe vijfjarige financiering

Vastgoedbelegger moet beleggers overtuigen van nut fusie negen maatschappen

Hilversum

Hanzevast Capital, een grote aanbieder van niet-beursgenoteerde vastgoedbeleggingen, heeft met Deutsche Pfandbriefbank, een akkoord bereikt over een vijfjarige financiering van euro 132 mln voor negen van zijn vastgoedmaatschappen. Voorwaarde is dat de negen fondsen worden samengevoegd om zo het risicoprofiel te verlagen.

'De bank heeft risico's en de participanten hebben belangen. We moesten dit op een manier gelijkschakelen zodat iedereen er voordeel bij heeft', aldus financieel directeur Niek Broeijer van het Hilversumse Hanzevast.

Hanzevast is al enige tijd bezig met de herfinanciering van de negen maatschappen, maar Deutsche Pfandbriefbank, het voormalige Hypo Re, wilde deze enkel voor een korte periode financieren en bovendien tegen een hoge prijs. Hanzevast betaalt nu een rente van 5 procentpunt boven Euribor, dat is de rente waartegen banken bij elkaar lenen. Op dit moment staat de Euribor op een historisch laag niveau en komt de totale rentevergoeding uit op ongeveer 5,6%.

Deutsche Pfandbriefbank heeft in een eerder stadium aangegeven zich in zijn geheel terug te willen trekken van de Nederlandse vastgoedmarkt. Om die reden heeft Hanzevast geprobeerd de financiering bij 'gangbare Nederlandse en enkele Duitse vastgoedfinanciers' onder te brengen. Zonder succes. 'Het gaat om relatief kleine maatschappen van één tot maximaal vier kantoorpanden. Mede door de grote volatiliteit in de kasstroom is dit moeilijk te financieren', legt Broeijer uit.

Deutsche Pfandbriefbank wilde alsnog akkoord gaan met een verlenging van vijf jaar, mits de negen maatschappen worden ondergebracht in een fusiefonds. De pijn van de huuruitval wordt zo over een grotere portefeuille verdeeld.

Door deze constructie neemt de bank genoegen met een renteopslag van 1,5%. Op basis van de nieuwe voorwaarden komt de totale financieringslast uit op 4% per jaar. 'Objectief gezien zijn dit mooie voorwaarden, zeker in de huidige markt.' Hanzevast moet de schuld van euro 132 mln in etappes aflossen.

De maatschappen die de vastgoedbelegger wil samenvoegen zijn alle vanaf de periode 1998 geinitieerd. Het vastgoed bestaat in zijn geheel uit kantoorpanden in Nederland.

De originele kostprijs van het vastgoed van de negen maatschappen bedroeg euro 217 mln. Na een afwaardering is de waarde eind 2009 vastgesteld op euro 166 mln. Broeijer: 'Dit is toe te schrijven aan een combinatie van leegstand en lagere huurniveaus. Er is duidelijk prijserosie in de huuropbrengsten opgetreden.'

Hanzevast wil de fusie zo snel mogelijk doorvoeren en moet daarvoor toestemming krijgen van de meer dan 2500 participanten die samen zo'n euro 50 mln hebben ingelegd. Een belangrijke horde wordt het overtuigen van beleggers die in de goeddraaiende fondsen zitten om in te stemmen in de constructie waarbij zij ook de pijn van de slecht draaiende fondsen voor hun kiezen krijgen. Dat dit een stevige hobbel kan zijn, volgt uit de grote verschillen tussen de prestaties van de fondsen.

Zo kent het best presterende fonds een leegstand van circa 10%, wat acceptabel te noemen is in deze markt. In het slechtst presterende fonds loopt de leegstand medio dit jaar op naar maar liefst 90%, aangezien een grote huurder - de Rijksgebouwendienst - een pand in Zwolle verlaat. Gemiddeld bedraagt de bezettingsgraad van alle maatschappen 63%.

Hanzevast wil de komende maanden de participanten ervan overtuigen dat deze constructie ook in het belang is van beleggers in de goed draaiende fondsen. Broeijer wijst erop dat de financiering enkel wordt aangeboden bij samenvoeging.

Broeijer zegt dat er bovendien weinig alternatieven zijn: 'Je kunt wel een goed draaiende maatschap hebben, met vaste huurinkomsten, maar zonder financiering heb je helemaal niets.'

Volgens de financieel directeur is er voor de beleggers in de goede maatschappen een extra prikkel om met het fusieplan in te stemmen. Want op dit moment verbiedt Deutsche Pfandbriefbank een winstuitkering in alle maatschappen van Hanzevast. Als er ingestemd wordt met de nieuwe constructie, wordt dit verbod opgeheven nog voordat de fusie officieel plaatsvindt, aldus Broeijer. 'Beleggers in de slechter draaiende maatschappen profiteren dus niet van een betaling uit de beter lopende fondsen.'

Hanzevast wil twee vergaderingen beleggen waarbij minimaal driekwart van de participanten aanwezig dient te zijn. Van deze participanten moet nog eens driekwart instemmen met het voorstel. Dit betekent dat per maatschap 57% van de beleggers akkoord moet gaan met de fusie.

Hanzevast heeft accountantsbureau KPMG ingehuurd om vastgoedmaatschappen objectief te waarderen. 'Dat wordt een spannende operatie, want over de waardering van vastgoed kun je lang discussiëren. Als je puur naar de waarde van het vastgoed of de huurinkomsten kijkt, kom je er niet uit. Het lijkt namelijk heel objectief, maar dat is het niet.' Het onderzoek van KPMG moet in april zijn afgerond.

De resultaten van het onderzoek worden eerst besproken met de besturen van de fondsen, vervolgens worden de participanten geïnformeerd. In juni volgen vergaderingen waar de goedkeuring van de participanten wordt gevraagd.

Hanzevast rekende er eerder op dat de fusie tot extra kosten zou leiden vanwege een overdrachtsbelasting, maar dit is niet het geval, blijkt uit eigen fiscaal onderzoek. Doordat tussen de negen maatschappen een extra schakel wordt geplaatst en er dus met participaties wordt geschoven, is er geen sprake van een daadwerkelijke overdracht. Om die reden dient er dus geen overdrachtsbelasting te worden afgedragen.

Broeijer verwacht dat beleggers akkoord gaan met de fusie. 'Het plan is aangekondigd en ik heb overwegend positieve geluiden gehoord.' Tegelijkertijd beseft Broeijer ook dat er wel degelijk risico's zijn: 'Er hoeft maar één belegger ontevreden te zijn en naar de rechter te stappen. Met 2500 beleggers is die kans aanwezig.'

Mathijs Schiffers en Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

vrijdag 19 maart 2010

Waardering DIM blijft gemoederen bezig houden

Rotterdam
Hoe zit het nu precies met de waardering van DIM Vastgoed? Dat was donderdag de belangrijkste vraag op de aandeelhoudersvergadering van het Nederlandse vastgoedfonds.

De Amerikaanse sectorgenoot Equity One (EO), dat zo'n 75% van de aandelen in handen heeft, deed in december een bod van $ 7,30 op het resterende deel van de aandelen DIM. Een deel van de minderheidsaandeelhouders vindt dit te laag. De discussie spitste zich gisteren toe op het bod dat EO heeft uitgebracht, vergeleken met de waardering die het Amerikaanse vastgoedfonds voor DIM in de boeken heeft staan. Volgens advocaat Pieter van der Korst, die aandeelhouders investeringsmaatschappij MultiQuest en de familie Kerckhof bijstaat, waardeert EO de aandelen op ruim $ 16, terwijl in het biedingsbericht wordt gesproken van een waarde van $ 3,50 en $ 6,85 per aandeel.

Tijdens de bijzondere aandeelhoudersvergadering van vorige week waarin directie en bestuur het bod van EO steunden , kaartte de advocaat dit verschil aan, maar kreeg toen nul op het rekest. 'Wij houden ons niet bezig met de boekhouding van een ander bedrijf. Als u daar meer over wil weten dan moet u naar de aandeelhoudersvergadering van EO', zei Kees van Rees, de voorzitter van de raad van commissarissen.

Afgelopen maandag kwam DIM alsnog met een brief waarin het deze vraag beantwoordde. DIM stelt dat door Amerikaanse verslaggevingsregels, US Gaap, verschillen bestaan in waardering. De Amerikaanse manier van boekhouden kijkt naar de kostprijs, terwijl in Nederland op basis van IFRS naar de marktprijs wordt gekeken. Van Rees voegde tijdens de vergadering eraan toe dat de Amerikaanse boekhoudkunde 'merkwaardige regels' kent. DIM-commissaris Tom Caputo las vanaf zijn Blackberry een uitleg voor van financieel topman van Mark Langer van EO. Als Van der Korst nog steeds vragen had, kan hij contact opnemen met Langer, zei Caputo.

De advocaat zegt snel op dit aanbod in te gaan. 'Het is er voor mij niet duidelijker op geworden. Ik wil best geloven dat er één of twee dollar verschil zit in de prijs, maar dat er ergens in de Atlantische Oceaan zo'n $ 10 is verdwenen, dat snap ik echt niet.'

Ook voor de Vereniging van Effectenbezitters bracht het antwoord van DIM geen duidelijkheid. 'Sterker nog, het is er voor mij alleen nog maar onduidelijker op geworden', reageerde Wim Swarte namens de beleggersvereniging.

Volgens Tim Koster, scheidend directielid van DIM, is het allemaal niet zo moeilijk. 'Dat EO de aandelen DIM voor een bepaalde prijs in de boeken heeft staan, betekent nog niet dat ze dat ervoor kunnen krijgen. Als ze morgen hun belang van 75% voor $ 7,40 verkopen dan moeten ze echt een forse afboeking doen. Het bod van $ 7,30 is een heel mooie prijs. Ik adviseer beleggers op dat bod in te gaan.'

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

donderdag 11 maart 2010

Beleggers ZOM voor het blok

Amsterdam
Nederlandse beleggers in vastgoedfonds ZOM Allen Parkway zijn mogelijk de helft van hun inleg van $ 12,5 mln kwijt, omdat ZOM de herfinanciering van een Amerikaans project niet rondkrijgt. Om zo veel mogelijk van de inleg te redden wil het fonds het vastgoedproject aan een derde partij verkopen. Beleggers moeten voor zaterdag bij het fonds aangeven of zij akkoord gaan met de verkoop van het vastgoed.

Dit blijkt uit een brief die is verstuurd aan de participanten van het fonds. Het betreft het vastgoedproject The Bel Air-Allen Parkway in de Amerikaanse stad Houston. Dit complex van 431 appartementen werd zo'n twee jaar geleden opgeleverd.

Het fonds kan het complex voor $ 68 mln verkopen aan een potentiële koper, zegt Rene Smeehuijzen, directielid van Stonebridge Investments, die de participaties destijds plaatste. Hij benadrukt dat Stonebridge formeel niet verantwoordelijk is voor de gang van zaken bij ZOM.

Als beleggers toestemming verlenen, krijgen zij 55% van het ingelegde geld terug, aldus de brief. Het zijn participaties met een inleg van $ 100.000 per stuk. Het voorstel van 55% geldt alleen voor de beleggers die in december 2008 $ 30.000 hebben bijgestort. Het deel van de participanten dat dit niet heeft gedaan, is achtergesteld. Het complex wordt verkocht als minimaal 60% van de participanten zijn goedkeuring geeft.

Het fonds waarschuwt dat als het complex niet wordt verkocht, de verliezen verder kunnen oplopen en dat er bij een herfinanciering er een gat blijft van $ 13 mln tot $ 17 mln.

Voor de bouw van het complex is ruim $ 70 mln geïnvesteerd. Van dat geld bestaat circa $ 10 mln uit eigen vermogen, de rest uit kredieten. ZOM is in de problemen gekomen doordat de afgesloten financiering met SNS Property Finance niet is verlengd. SNS verkocht de lening als onderdeel van een groter pakket door aan Deutsche Bank (DB). Het fonds zegt niet te weten wat de plannen van DB zijn en het is onduidelijk of de financiering, die 31 juli aanstaande afloopt, wordt verlengd.

ZOM Allen Parkway was een project van ZOM Holland. Dit fonds veranderde de naam in Stonebridge Investments en is een onderdeel van Bouwfonds REIM en Timeless Investments, het beleggingsvehikel van Hans van Veggel, bestuursvoorzitter van Multi.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

woensdag 10 maart 2010

Bod op DIM blijft op flinke weerstand stuiten

Rotterdam
Een deel van de minderheidsaandeelhouders in DIM Vastgoed blijft zich verzetten tegen het bod van de Amerikaanse sectorgenoot Equity One. Aandeelhouders kregen van bestuur en raad van commissarissen het advies om in te gaan op het bod. 'U kunt beter uw knopen tellen', aldus DIM-directeur Tim Koster gisteren tijdens een bijzondere aandeelhoudersvergadering van DIM.

'Als u als belegger wilt profiteren van een herstel van de Amerikaanse vastgoedmarkt, kunt u beter de vrijgekomen middelen in een ander fonds steken', adviseerde ook Kees van Rees, voorzitter van de raad van commissarissen. Van Rees liet in een presentatie zien dat de situatie van het vastgoed van DIM, voornamelijk in het zuidoosten van de Verenigde Staten, zeer slecht is. 'Gezien de huidige economische situatie is dit een uitstekend bod.'

Equity One heeft al bijna 75% van de aandelen DIM in handen. Daardoor bepaalt het bedrijf volgens Van Rees al een groot deel van de strategie. Daarnaast kunnen aandeelhouders hun stukken beter aan Equity One verkopen omdat de liquiditeit bijzonder laag is.

Met het bod van $ 7,30 wil Equity One het overige deel van DIM in bezit krijgen. Equity One nam vorig jaar 24% van de aandelen DIM over door een aandelenruil met Homburg. Dit vastgoedbedrijf kreeg $ 11 per aandeel in aandelen Equity One. Extra pijnlijk voor de nog zittende aandeelhouders is dat het aandeel Equity One sinds die transactie op de beurs van New York is opgelopen van $ 9 naar $ 19, terwijl het aandeel DIM juist sterk is gedaald.

Door afwaarderingen en de aankondiging van een claimemissie in september vorig jaar zakte het aandeel naar bijna $ 4. Enkele weken na het bekendmaken van de claimemissie bracht Equity One een bod uit van $ 6,16. Dit bod werd in december verhoogd naar $ 7,30. Een deel van de minderheidsaandeelhouders voelt zich benadeeld en vindt de gang van zaken wel 'erg toevallig' verlopen. 'Er wordt hier de suggestie gewekt dat er sprake is van een complot. Dat is niet zo. We hebben op het scherp van de snede over het bod onderhandelt', aldus Van Rees tegenover de aandeelhouders.

Investeringsmaatschappij MultiQuest, dat circa 1% van DIM bezit, beraadt zich over mogelijke juridische stappen. De investeringsmaatschappij van Michael Wyler plaatst vraagtekens bij de waardering die Equity One aan DIM geeft.

MultiQuest, dat zich laat bijstaan door advocaat Pieter van der Korst van Houthoff Buruma, wees op openbare stukken van Equity One waaruit blijkt dat het een boekwinst van bijna $ 27 mln heeft gemaakt op de transactie met Homburg. Hij zegt het bod op DIM niet te kunnen rijmen met deze melding. Van Rees had hier echter geen kennis van genomen en zei zich niet bezig te willen houden met de boekhouding van een ander bedrijf.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 6 maart 2010

VastNed ziet veel pijn Nederlandse kantorenmarkt

Amsterdam
De Nederlandse kantorenmarkt staat er nog steeds slecht voor. 'Het zijn geen mooie tijden voor de sector. Bedrijven slinken en hebben minder ruimte nodig. De leegstand stijgt', aldus Reinier van Gerrevink, bestuursvoorzitter van vastgoedbelegger VastNed.

VastNed bestaat uit twee beursgenoteerde onderdelen: een fonds belegt in winkels, het andere in kantoren. VastNed rapporteerde vrijdag de cijfers over 2009.

De VastNed-topman verwacht niet dat de kantoorhuurprijzen dit jaar stabiliseren. VastNed zag de bezettingsgraad voor de gehele portefeuille dalen naar 84,3% tegen 91,2% in 2008. In Nederland bedroeg de bezettingsgraad 80,2%. In het laatste kwartaal viel geen verbetering te bespeuren: de bezettingsgraad daalde in de laatste maanden van 2009 naar 79%.

Van Gerrevink verwacht dat het lopende jaar 'uitdagend' wordt omdat in Nederland 16% en in België 20% van de lopende huurcontracten aflopen. De managers van VastNed hebben van de directie de opdracht gekregen om zich tijdens onderhandelingen flexibel op te stellen om leegstand zo veel mogelijk te voorkomen.

Volgens Jaap Kuin, analist van Royal bank of Scotland (RBS), is VastNed terecht voorzichtig. 'De huren komen dit jaar gelijk of lager uit dan in 2009. Er zijn weinig positieve punten aan te wijzen.' De analist zegt dat de lage bezettingsgraad voor de markt geen verrassing is. 'Het aandeel staat daarom al een tijd ruim onder de intrinsieke waarde.'

Mede door een 'cyclisch en structureel lagere vraag naar kantoorruimte' spreekt de bestuursvoorzitter van 'een vechtmarkt'. Van Gerrevink hoopt dat de huurprijzen van kantoren dit jaar uitbodemen, maar houdt daar geen rekening mee.

De VastNed-topman is bezorgd over de toestand van de Nederlandse kantorenmarkt. 'Sommige kantoren staan zo lang leeg dat het gras uit de ramen groeit.' Volgens Reinier van Gerrevink is van de 60 miljoen m2 kantoorruimte die Nederland rijk is, 3 tot 4 miljoen m2 in onbruik geraakt. De markt houdt momenteel rekening met 1 tot 2 miljoen m2 aan verouderde kantoren, mogelijk ook slooprijpe kantoren.

De retailportefeuille van VastNed kende een aanzienlijk hogere bezettingsgraad. Voor de gehele portefeuille kwam deze uit op 95,5%, tegen 97,9% in 2008. Met name in Nederland en België liggen de bezettingsgraden van de retailportefeuille op een volgens VastNed 'solide niveau' van respectievelijk 98,1% en 99,1%.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

donderdag 4 maart 2010

Wereldhave op jacht in VK

Vastgoedbelegger wil uitbreiden met winkelcentra en kijkt ook rond in Frankrijk

Amsterdam
Wereldhave is op zoek naar winkelcentra in het Verenigd Koninkrijk. De vastgoedbelegger ziet de Britse prijzen weer opkrabbelen en wil daarom snel toeslaan. Ook in Frankrijk kijkt Wereldhave rond voor uitbreiding van de portefeuille.

'De afgelopen tien jaar stegen de prijzen in het Verenigd Koninkrijk te snel. Nu liggen er kansen', aldus bestuursvoorzitter Hans Pars woensdag in een toelichting op de cijfers. 'We kijken actief naar winkelcentra in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.' De vastgoedprijzen zijn in het Verenigd Koninkrijk sinds de piek in 2007 met ruim 40% gedaald. Pars zegt ook in Spanje te willen uitbreiden, maar vindt de prijzen daar nog niet op het juiste niveau.

Wereldhave heeft, mede dankzij een vorig jaar uitgegeven converteerbare obligatie, zo'n euro 220 mln om dergelijke overnames te doen. De vorig jaar aangetreden directievoorzitter kondigde afgelopen oktober aan het accent in de portefeuille te willen verschuiven van kantoren en woningen naar winkelcentra, omdat die minder conjunctuurgevoelig zijn en stabielere inkomsten genereren.

De eerste stap in deze strategie werd vorige maand bekendgemaakt met de overname van vier Nederlandse winkelcentra van sectorgenoot Unibail-Rodamco. De aankoop van een vijfde winkelcentrum, Utrecht Overvecht, is afgeblazen. Wereldhave had met Unibail-Rodamco afgesproken van de koop af te zien als supermarktconcern Ahold het uitoefenrecht tot koop zou benutten. Ahold heeft dit gedaan.

Het aan de Amsterdamse beurs genoteerde Wereldhave heeft aan het eind van het jaar de afwaarderingen op vastgoed zien afnemen. Tot aan het derde kwartaal boekte Wereldhave euro 221,8 mln af. Over geheel 2009 kwamen de afschrijvingen uit op euro 247 mln. Pars: 'Het vierde kwartaal was duidelijk minder slecht. In landen als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hebben we zelfs weer opwaarderingen gezien.'

Pars verwacht 'gezien de kwaliteit van de portefeuille' geen verdere afschrijvingen op de portefeuille. Hij hield echter wel een slag om de arm: 'Het is een garantie tot aan de voordeur; de toestand van de economie is nog steeds fragiel.' Hij sluit niet uit dat de prijzen, met name in de kantorensector, verder onder druk komen te staan. 'Er zit nog veel pijn in de markt, zeker bij vastgoed van mindere kwaliteit.'

Ofschoon Wereldhave zelf geen afschrijvingen meer verwacht, rekent analist Harm Meijer van JPMorgan nog wel op wat afwaarderingen. Volgens Meijer, die de resultaten van Wereldhave solide noemt, is dat de belangrijkste reden waarom het aandeel ruim onder de intrinsieke waarde van euro 73,77 staat. Gisteren won het aandeel 1,9% op euro 68,23.

Wereldhave zegt flink te hebben geprofiteerd van de lagere rente. 'Die heeft ervoor gezorgd dat de kosten van leegstand ruimschoots zijn gecompenseerd', zegt Pars. De kredietfaciliteiten van Wereldhave zijn voor 40% variabel. Pars zegt hieraan vast te willen houden omdat hij verwacht dat de rente nog voor een langere tijd laag blijft.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 20 februari 2010

Apple Store straks welkom in Villa Arena

Amsterdam
Corio wil de leegstand in meubelboulevard Villa Arena in Amsterdam aanpakken door het aanbod van winkels te verruimen. Het vastgoedfonds wil dat 10% tot 20% van het aanbod uit andere winkels bestaat dan alleen woninginrichters.

Om het aanbod te vergroten moet het bestemmingsplan voor het winkelcentrum in Amsterdam Zuidoost worden aangepast. Corio overlegt momenteel met de gemeente Amsterdam om het huidige bestemmingsplan te verruimen. 'Het plan met ruimte "alleen voor meubels" is te eng geformuleerd', aldus Gerard Groener, bestuursvoorzitter van Corio, vrijdag in een toelichting op de jaarcijfers.

Corio is voor 70% eigenaar van Villa Arena, dat een vloeroppervlak heeft van 75.000 vierkante meter. De overige 30% is in handen van particulieren en winkeliers. Het vastgoedfonds heeft het winkelcentrum voor euro 70 mln in de boeken staan. Corio kocht Villa Arena in 2001 en zegt dat het door een combinatie van investeringen van de gemeente en Corio zelf, moeilijk te zeggen is hoeveel er op de meubelboulevard is afgeboekt.

Groener erkent dat er problemen zijn in Villa Arena: 'Het is er geen business as usual. We steken de koppen dus echt niet in het zand.' Volgens de bestuursvoorzitter is de formule 'alleen meubels' door zowel ontwikkelaar ING Vastgoed als Corio zelf overschat en moet daarom niet langer worden vastgehouden aan het huidige bestemmingsplan. Groener: 'We weten allemaal dat de meubelindustrie onder druk staat. Zeker nu het economisch tij tegenzit.'

Groener zegt dat er momenteel vier winkels die Corio in beheer heeft leegstaan en dat het heronderhandelt over de verhuur ervan. Deze week berichtte De Telegraaf op basis van bronnen dat de helft van de huurders in Villa Arena de huur niet meer zou kunnen opbrengen. Corio spreekt dit met klem tegen. 'We kennen één geval dat problemen heeft, maar dat de helft van de huurders in problemen verkeert is pertinent onjuist', aldus een woordvoerder van Corio.

Woninginrichter De Mandemakers Groep (DMG), die meerdere winkels in Villa Arena exploiteert, zegt de plannen van Corio te steunen. 'Wij hebben samen met drie andere retailers bij de gemeente de zorg uitgesproken over het monotone winkelaanbod in Villa Arena', zegt Jef van de Zande, verantwoordelijk voor vastgoed bij DMG. Ook Map Uittenboogaard, eigenaar van Lederland, ziet de plannen van Corio zitten. 'Het aanbod is nu te geconcentreerd en te eenzijdig.' Uittenboogaard wil dat er winkels komen die aansluiten op het huidige aanbod.

Bep van der Molen, centrummanager van Villa Arena en in dienst van Corio, zegt dat het concept van woning en woninginrichting moet worden bijgesteld. 'We denken dan aan bedrijven die tegen woninginrichting aanschurken zoals elektronicaconcerns Bang & Olufsen of een Apple Store.' Van der Molen geeft aan dat er geen plaats is voor discounters. 'We denken niet aan een keten als Zeeman of BCC.'

Niet alle winkeliers zijn overtuigd van de plannen. 'Het is niet voor niets een meubelboulevard. Andere winkels erbij levert ons geen extra winst op', zegt een winkeleigenaar die niet met naam in de krant wil.

Een woordvoerder van de gemeente Amsterdam zegt dat Corio gesprekken heeft gehad met ambtenaren. 'Er is echter nog geen concreet plan ingediend, maar we staan zeker open voor suggesties uit de markt. We wachten zo'n voorstel met belangstelling af.'

Het aan de beurs genoteerde Corio heeft een vastgoedportefeuille van euro 5,9 mrd dat grotendeels bestaat uit winkelcentra. Corio is actief in Nederland, Frankrijk, Italië, Spanje en Turkije.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

woensdag 17 februari 2010

Wereldhave zet eerste stap nieuwe strategie

Amsterdam
Wereldhave heeft voor bijna euro 250 mln vijf Nederlandse winkelcentra overgenomen van sectorgenoot Unibail-Rodamco.

Met de aankoop van winkelcentra in Purmerend, Capelle, Eindhoven, Utrecht en Roosendaal zet het vastgoedfonds een flinke eerste stap in de nieuwe strategie die het fonds vorig jaar bekendmaakte. Het aan de Amsterdamse beurs genoteerde Wereldhave maakte in oktober bekend het accent in de portefeuille te verschuiven van kantoren en woningen naar winkelcentra omdat die minder conjunctuurgevoelig zijn.

Wereldhave wil het aandeel van winkelcentra verhogen naar 50 tot 60% van de portefeuille. Volgens de vorig jaar aangetreden bestuursvoorzitter Hans Pars is met de overname van deze vijf winkelcentra het aandeel verhoogd van 45% naar bijna 50%. Pars: 'Dit is de eerste majeure overname die in lijn is met onze nieuwe strategie.'

Analist Harm Meijer van de Amerikaanse zakenbank JPMorgan vindt euro 235 mln - inclusief transactiekosten komt het bedrag uit op bijna euro 250 mln - een 'acceptabele prijs', maar geen koopje. Volgens de analist ligt de prijs 'grofweg 10% onder de piek van eind 2007'. Meijer zegt dat de prijzen van Nederlands retailvastgoed in vergelijking met de rest van Europa minder hard zijn gedaald. 'Neem het Verenigd Koninkrijk. Daar zijn de prijzen ten opzichte van de piek met 44% gezakt.'

Dat Wereldhave nu een marktconforme prijs moet betalen, heeft volgens Meijer te maken met het feit dat Unibail-Rodamco niet onder druk stond om het vastgoed snel van de hand te doen. Wereldhave rekent op een netto aanvangsrendement van 6,1%. JPMorgan-analist Meijer vindt dit aanvangsrendement te rechtvaardigen gezien de te verwachten kasstroom. Volgens Meijer is de verkoop logisch voor beide partijen: 'Unibail-Rodamco heeft eerder aangegeven dat het af wil van kleinere winkelcentra, terwijl Wereldhave daar juist meer van wil.'

Bestuursvoorzitter Pars is erg content met de aankoop, mede omdat Nederlandse winkelcentra niet vaak op de markt komen. 'Er zijn in grootte maar 43 van deze winkelcentra in Nederland. Dus de markt is relatief klein. Als er één keer per jaar een dergelijk winkelcentrum wordt verkocht, is het veel. Het zijn centra die soms wel twintig jaar in handen zijn van een en dezelfde investeerder', legt Pars uit. Wereldhave had tot deze transactie drie van deze winkelcentra in bezit. Dat worden er nu acht, waarmee het in Nederland een marktaandeel krijgt van 13%.

'De Nederlandse winkelcentra zijn in handen van maar een paar investeerders, waaronder Corio en Unibail-Rodamco', zegt Dick Boer, analist van Kempen & Co. Ook Boer spreekt van een logische stap van Wereldhave: 'Ik denk dat dit een goede transactie is tegen een marktconforme prijs. Bovendien doen de bestuurders wat ze aan de aandeelhouders hebben beloofd.'

Met de aankoop komt Wereldhave in Nederland boven de zelf gestelde eis uit om in ieder land waar het actief is een minimum portfolio-omvang van euro 400 mln te hebben. 'Je moet aan dit bedrag komen om zo een professioneel apparaat op te zetten en te behouden', zegt medebestuurder Dirk Anbeek.

De aankopen, die half maart effectief worden, dragen direct bij aan de winst per aandeel. De aankoop is gefinancierd met bestaande kredietlijnen. Wereldhave plaatste in augustus vorig jaar voor euro 230 mln aan converteerbare obligaties met een looptijd van vijf jaar. 'Wereldhave maakt nu iets meer gebruik van financiering, maar met deze aankoop verhogen ze de kasstroom aanzienlijk. Ze hebben nog altijd een sterke balans', aldus Boer van Kempen.

Volgens Anbeek heeft Wereldhave na deze transactie nog euro 100 mln in kas voor overnames.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

dinsdag 16 februari 2010

Direct Wonen en Annexum willen euro 60 mln ophalen

Amsterdam
Annexum, een grote Amsterdamse aanbieder van vastgoedfondsen, wil samen met woningbemiddelaar Direct Wonen de komende twee jaar euro 60 mln ophalen met vastgoed-cv's. Met het geld willen de partijen voor euro 200 mln aan Nederlandse woningen aankopen. De overige euro 140 mln wordt met geleend geld gefinancierd.

Annexum en Direct Wonen hebben daartoe een joint venture opgericht waarin beide een gelijk gewicht krijgen. De partijen denken dat het na de afkoeling van de huizenmarkt een goed moment is om in de Nederlandse woningmarkt te stappen.

De fondsen worden opgebouwd uit bestaande en nog te bouwen woningen in de prijsklasse tot euro 250.000. De woningen die aangekocht worden, liggen in en rond de grotere steden in heel Nederland en zijn veelal verhuurd. De partijen denken goed aan deze constructie te kunnen verdienen omdat in tegenstelling tot bijvoorbeeld de kantorenmarkt woningen nauwelijks tot geen leegstand kennen.

Om het beoogde bedrag bijeen te krijgen, gaat de nieuwe joint venture participaties uitgeven van euro 20.000 per stuk. Dit betekent dat er circa 30.000 participaties geplaatst moeten worden. 'Wij willen de cv's voornamelijk plaatsen bij particuliere beleggers', aldus Olle van Alphen, directielid van Annexum en verantwoordelijk voor nieuwe producten.

Van Alphen verwacht dat de vastgoed-cv een rendement gaat opleveren van circa 8%. Hij verwacht dat de eerste vastgoed-cv voor de zomer op de markt komt. Volgens Van Alphen vullen Direct Wonen en Annexum elkaar goed aan. 'Direct Wonen heeft veel expertise op het gebied van woningverhuur, wij zijn gespecialiseerd in kantoren en winkelgebieden. Direct Wonen heeft minder ervaring op het gebied van beleggingsproducten. Dat deel gaan wij verzorgen', aldus Van Alphen.

Annexum breidt door de samenwerking met Direct Wonen de portefeuille verder uit. Annexum kwam afgelopen oktober in het nieuws door de overname van branchegenoot Bakkenist & Emmens uit Zeist. Door die overname heeft Annexum nu euro 1,1 mrd aan niet-beursgenoteerd vastgoed onder beheer en heeft het daarmee Homburg als marktleider in dit segment van de troon gestoten.

Bij de overname zei Annexum dat schaalgrootte nodig is in de sector. Die is hard geraakt door de financiële crisis. Er zijn de afgelopen twee jaar nauwelijks nieuwe fondsen in de markt gezet. Daardoor is voor een groot deel van de sector een belangrijke bron van inkomsten opgedroogd.

Direct Wonen is met 21% naar eigen zeggen de grootste woningbemiddelaar van Nederland. Het bedrijf heeft sinds 2007 een notering aan de beurs van Londen en haalde daarmee euro 60 mln op.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad