Posts tonen met het label Sport. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Sport. Alle posts tonen

zaterdag 28 mei 2011

Cup met grote oren altijd voor rijke clubs

Vanavond beslissen Barcelona en Manchester United wie er meer dan euro 100 mln opstrijkt.

Voetballiefhebbers spreken van 'een mooi affiche' of een 'droomfinale'. Maar voor de financieel onderlegde supporter kan het nauwelijks een verrassing zijn dat twee van de rijkste clubs ter wereld, Manchester United en FC Barcelona, strijden om 'dat ding met de grote oren' zoals voetbaltrainer Leo Beenhakker de beker voor landskampioenen ooit noemde. Iedereen weet dat Engelse, Spaanse, Italiaanse en in mindere mate Duitse teams bijna altijd zeker zijn van een plek in de finale. Deze landen hebben de clubs met de hoogste begrotingen, 's werelds meest talentvolle voetballers, best betalende sponsors en ontvangen de hoogste opbrengst in merchandise.

De relatie tussen clubinkomsten en ver komen in de Champions League is dit jaar enger dan ooit. De finalisten, Manchester United en Barcelona, staan in de top drie van clubs met de hoogste omzetten: euro 349 mln versus euro 398 mln. Dat blijkt uit onderzoek van het adviesbureau Deloitte naar de inkomsten van voetbalclubs in seizoen 2009-2010. Ook halve finalist Real Madrid is grootverdiener in het voetbal. En al lijkt de andere halve finalist, Schalke 04, financieel een vreemde eend in de bijt, ook de Duitse club hoort met een omzet van euro 139,8 mln tot de zestien rijkste. Na het succesvolle rondje Champions League dit seizoen stijgen de voetballers uit Gelsenkirchen bovendien enkele plaatsen op de lijst.

Nederlandse clubs halen die lijst van Deloitte niet, zoals ze ook al vijftien jaar lang in sportief opzicht een marginale rol spelen in de Champions League. Ajax zette vorig jaar euro 69,5 mln om en PSV euro 51,8 mln. Toch hadden Ajax en PSV, ondanks beduidend lagere begrotingen, voor de eeuwwisseling nog kans het kampioenbal te winnen. Sinds het poulesysteem de knock-out heeft vervangen, is de kans op vroegtijdige uitschakeling voor de grootverdieners marginaal. Een slechte dag maakt ieder team wel eens mee; zes slechte dagen is hoogstonwaarschijnlijk.

Die wetmatigheid heeft de verrassing uit het kampioenenbal gehaald. Na het seizoen 2003-2004, toen het Portugese Porto en het Franse AS Monaco het in de finale mochten uitvechten, trad steevast een van Europa's tien rijkste clubs aan in de finale.

Sportmarketeer Frank van den Wall Bake vindt het logisch - het zijn vaak ook de beste teams - maar benadrukt dat de Champions League ook een weldoener is voor minder presterende teams. 'Het is een toernooi voor kampioenen. Dat betekent dat ook veel andere Europese landskampioenen goed geld verdienen, door het spelen van voorrondes of uit te komen in poules. Dat Ajax zich rechtstreeks heeft geplaatst voor de Champions League levert de club toch weer minimaal euro 15 mln op.'

Niet voor niets heeft de kersverse landskampioen begin dit jaar victorie gekraaid bij de presentatie van de halfjaarcijfers. De Amsterdamse club schrijft mede zwarte cijfers dankzij de lucratieve deelname aan de Champions League. Die heeft sportief overigens niets opgeleverd. Meedoen of afvallen is voor clubs beslissend of ze al dan niet een gapend gat in de begroting hebben. Zo rekende voorzitter Joop Munsterman van FC Twente na de verloren kampioenswedstrijd tegen Ajax direct uit euro 10 mln te hebben verloren omdat directe plaatsing voor het kampioensb al is mislukt. En schroeft PSV, dat twee jaar op rij de Champions League heeft gemist, voor komend seizoen de begroting terug van euro 60 mln naar euro 40 mln.

'Het is verschrikkelijk moeilijk geworden om als Nederlandse club de Champions League te winnen', zegt Jeroen Slop, financieel directeur van Ajax. 'Maar we zijn niet kansloos. We moeten vindingrijker zijn dan rijke clubs door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat we spelers opleiden en zien te behouden.' Slop is daarom ook voor het invoeren van een salarisplafond en de zogeheten 'homegrown-regel' die een club verplicht om minimaal zes eigen opgeleide spelers op te stellen. 'Dat zou Ajax echt helpen, want dan wordt het eenvoudiger om spelers te behouden.' Bovendien wordt de Champions League er dan minder voorspelbaar op, denkt hij. 'Een paar jaar geleden kwamen van de vier halve finalisten er drie uit Spanje. Hoe leuk is dat?'

De term miljoenenbal kan inmiddels overboord als metafoor voor de Champions League. Vorig seizoen is de Europese voetbalbond Uefa voor het eerst in haar historie gastheer geweest van een miljardenbal. De sportorganisatie heeft in het seizoen 2009-2010 euro 1,1 mrd aan inkomsten overgehouden aan de Champions League, 73% van de totale omzet. Het grootste deel van de inkomsten komt uit de verkoop van uitzendrechten, gevolgd door marketing en verkoop van kaartjes. Ook sponsordeals met MasterCard, het Nederlandse Heineken, Sony en UniCredit laten de kassa rinkelen.

Van die euro 1,1 mrd keert de sportorganisatie euro 757 mln uit aan de 32 deelnemende clubs. Het is lekker geld verdienen met een startbonus van euro 4 mln, een wedstrijdbonus van euro 550.000 en daarbovenop euro 800.000 voor een gewonnen wedstrijd en euro 400.000 voor een gelijkspel. Voor clubs die zich bij de laatste 16 scharen, loopt de teller verder op. Voor het bereiken van de achtste finale wordt euro 3 mln aan prijzengeld uitbetaald, de kwartfinale levert euro 3,3 mln op en de halve finale euro 4 mln.

De finale is een warm geldbad. De verliezend finalist ontvangt euro 5,6 mln en de winnende euro 9 mln. En het houdt niet op na het eindduel. Het winnen van de Champions League kan een club een slordige euro 100 mln aan extra inkomsten opleveren, blijkt uit berekeningen van twaalf Europese experts op het gebied van voetbal en financiën. Ook creditcardbedrijf en toernooisponsor MasterCard heeft in 2009 eens uitgerekend wat de Champions League de finalisten - Manchester United en FC Barcelona, toevallig dezelfde als nu - waard is. Het bedrijf hield het op een meeropbrengst van ruim euro110 mln voor de winnaar. Daarnaast krijgt ook de stad van de ploeg die wint euro 17,5 mln overgemaakt.

De winnaar van de Champions League int ongeveer euro 30 mln aan startgelden, premies, kwalificatiebonussen en televisierechten. Dat betekent dat na het toernooi nog eens euro 70 mln lonkt in de vorm van verbeterde sponsorcontracten, hogere transferwaardes voor spelers en het spelen van lucratieve demonstratiepotjes.

Bij Liverpool kloppen die meeropbrengsten bijvoorbeeld tot achter de komma. Toen de Engelse club in 2005 de Champions League won, pluste zij het jaar daarop zo'n euro 70 mln in de vorm van gestegen consumptieve uitgaven, extra sponsors en hogere mechandise-inkomsten.

Voor Nederlandse clubs is deelname het hoogst haalbare in de huidige opzet van de Champions League. De kloof in begroting met de top van Europa is te groot geworden. 'Het is een illusie om te denken dat een Nederlandse club nog de Champions League kan winnen', zegt sportmarketeer Van den Wall Bake. 'Clubs met begrotingen van euro 200 mln tot 300 mln halen de beste spelers en de coach in huis. Dat levert niet per se de allerbeste teams op, maar wel betere kansen.

Heineken verlengt sponsorcontract

Heineken heeft zijn contract met de Europese voetbalbond Uefa over de sponsoring van de Champions League met nog eens drie jaar verlengd. Hoeveel geld de bierbrouwer voor die periode overmaakt naar de Uefa mag contractueel niet bekend worden gemaakt.

Heineken sponsort de Champions League inmiddels al zes jaar. In de verlenging van het voetbalevenement, dat volgens de brouwer wereldwijd meer dan vier miljard tv-kijkers trekt, zijn voor het eerst ook nieuwe digitale rechten opgenomen. Zo mag Heineken de herhalingen van de wedstrijden via de website van de Uefa sponsoren en heeft het ook de exclusieve rechten om content te leveren voor sites als Facebook en YouTube.

Volgens Hans Erik Tuijt, wereldwijd verantwoordelijk voor de sponsorships van Heineken, is met name het digitale aspect in het contract nieuw. 'Tot nu toe was de sponsoring traditioneel beperkt tot tv, maar we zien dat steeds meer mensen de wedstrijden digitaal bekijken.' De kijker die een wedstrijd op de website uefa.com bekijkt, krijgt voor, na en tijdens de wedstrijd uitingen van Heineken te zien.

Daarnaast wil de brouwer meer interactieve onderdelen toevoegen zodat de kijker tijdens een wedstrijd bijvoorbeeld vragen kan stellen aan deskundigen.

Heineken gaat met het verlengen van het sponsorcontractvoor het eerst ook adverteren in Duitsland. Een unicum, zegt Tuijt: 'Duitsland was lange tijd niet interessant genoeg, dus we verkochten de rechten altijd door aan een lokale brouwer. Het gaat goed in Duitsland, dus hebben we besloten daar reclames uit te zenden.' De naam Heineken zal vlak voor het begin van de wedstrijd te zien zijn in zogeheten 'bumpers' van enkele seconden.

Heineken wil ook zogeheten guerrilla-marketingcampagnes rond de wedstrijden blijven organiseren. Zo kwam de bierbrouwer vorig jaar met een campagne waarbij mannen, die al weken uitkeken naar de wedstrijd Real Madrid tegen AC Milan, door vriendin of vrouw werden gevraagd die avond mee te gaan naar een klassiek concert op een manier dat de man geen nee kon zeggen. Tijdens het concert waren op een scherm in de zaal teksten te lezen als: 'Had je nu niet veel liever met je vrienden naar de wedstrijd gekeken?' en: 'Hoe kan het dat je deze wedstrijd wil missen?', waarna het orkest de hymne van de Champions League inzette.

Beluister hier het fragment van Arnold Tankuş op BNR: 'Zonder poen geen kampioen'

Jorge Groen en Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

zaterdag 5 maart 2011

Clubliefde moet rijke fans over streep trekken

Voetbalclubs willen geld ophalen met de verkoop van aandelen. Een noodgreep: het water staat de clubs aan de lippen.

Amsterdam
Het Nederlandse voetbal schrijft bloedrode cijfers. Clubs zijn daarom naarstig op zoek naar alternatieve inkomsten. Het doorplaatsen van de eigen clubaandelen bij fans en rijke investeerders wordt steeds meer gemeengoed.

Eredivisieclubs zijn op korte termijn van plan voor bijna euro 33 mln aan aandelen te verkopen, leert een inventarisatie van deze krant bij de clubs. Onder meer PSV, FC Utrecht, NAC, NEC en ADO Den Haag overwegen emissies of stoeien met het idee. Een divisie lager in de Jupiler League gaan Sparta en Den Bosch ook mee in de trend. Bij Feyenoord en Vitesse zijn eind vorig jaar voor tientallen miljoenen euro's aan aandelen van eigenaar gewisseld, terwijl FC Groningen obligaties heeft uitgegeven.

Voetbalaandelen hebben, met uitzondering van het beursgenoteerde Ajax, één kenmerk gemeen: ze worden onderhands uitgegeven en doorgeplaatst. Geen enkele Nederlandse club overweegt een beursgang. Te veel gedoe en kosten, geven de clubs aan. Bovendien doet een slecht voorbeeld niet volgen. De beursgang van Ajax in 1998 is een mislukte introductie. Het aandeel ging voor f25 (ruim euro11) naar de markt, waarna de koers alleen maar wegzakte. Het 'emotieaandeel' uit Amsterdam kost nu iets minder dan euro7.

De huidige emissieplannen zijn alle uit financiële nood geboren. Alle Nederlandse voetbalclubs lijden onder de malaise op de internationale transfermarkt. Inkomsten uit de verkoop van spelers zijn na de kredietcrisis vrijwel opgedroogd. De achttien clubs in de Eredivisie leden hierdoor het afgelopen seizoen gezamenlijk een verlies van euro 71,7 mln, een verdubbeling van het verlies in 2008- 2009. Dit seizoen is de transfermarkt maar mondjesmaat in beweging gekomen. De overgang van Luis Suarez voor euro 26,5 mln van Ajax naar Liverpool is een uitzondering op de trend.

'Jarenlang was het beleid bij voetbalclubs gebaseerd op opportunisme', zegt Jacco Swart, directeur van NEC. 'Ook wij kregen de begroting op orde door een seizoen Europees voetbal of door inkomsten uit transfers.' De Nijmeegse club heeft de afgelopen jaren fors gesneden in de begroting, maar heeft nog altijd een negatief eigen vermogen van euro 6 mln tot euro 6,5 mln en overweegt 49% van de aandelen te verkopen om zo de vermogenspositie op orde te krijgen.

Een streefbedrag noemt Swart niet, maar het eigen vermogen moet in ieder geval weer positief worden. 'Wij denken in eerste instantie aan personen of partijen waarmee we een groot bedrag binnen weten te halen. Als dat kansrijk is, denken we ook aan de uitgifte van volksaandelen.'

Clubs verkopen liever grote participaties dan kleine volksaandelen. Feyenoord heeft eind 2010 voor euro 17 mln 30% van de aandelen overgedragen aan een club rijke investeerders, genaamd 'Vrienden van Feyenoord'. Het is de grootste emissie sinds jaren in het Nederlands betaald voetbal. Supporter en financier Pim Blokland is de animator achter het plan van de aartsrivaal van Ajax. De Rotterdammer, die een fortuin verdiende met de verkoop van zijn bedrijf Load-Lok, heeft potentiële geldschieters en fans aangeschreven. Hoe meer investeerders participeren hoe meer aandelen de Rotterdammers willen verkopen. Net als NEC wil Feyenoord maximaal 49% van de aandelen van de hand doen. Dat moet circa euro35 mln opleveren.

Plannen om aandelen uit te geven komen lang niet altijd uit de koker van de club. Zo presenteerde bij de Bredase voetbalclub NAC de ontevreden hoofdsponsor Jan Hoppen eind 2010 een aandelenplan. De Bredase club heeft euro 8 mln aan kapitaal nodig om het negatieve vermogen weg te poetsen. De directeur van de Bredase projectontwikkelaar Heja was de passieve houding van het bestuur zat en probeerde sponsors en financiers mee te krijgen om aandelen in de club te kopen. Voor supporters moesten er volksaandelen komen. Het plan ligt na een afwijzing van het bestuur weer in de koelkast. NAC wil de exploitatie eerst op orde brengen, pas daarna komt de eventuele emissie aan de orde.

Bij PSV neemt de supportersvereniging het voortouw. De fans leggen de verliesgevende Brabantse club eind 2010 een aandelenplan voor dat de koploper in de eredivisie miljoenen kan opleveren. De vereniging stelt voor dat PSV verhandelbare participaties van euro 150 per stuk uitgeeft. Als alle 14.500 leden van de vereniging één aandeel afnemen, dan levert dat de Eindhovense voetbalclub bijna euro 2,2 mln op.
Het eenzijdige faninitiatief is te revolutionair voor de leiding van PSV, zegt Dirk van Gestel van de supportersvereniging PSV. Directie en fans buigen zich nu gezamenlijk over een alternatief plan. Van Gestel wil niet op de details ingaan, omdat het plan nog 'embryonale vormen' heeft. Het moet binnen een jaar gestalte krijgen.

Het uitgeven van een volksaandeel is ook de nadrukkelijke wens van FC Utrecht-grootaandeelhouder Frans van Seumeren. De oud-directeur van het bergingsbedrijf Mammoet kocht in 2008 voor euro16 mln 63% van de aandelen FC Utrecht en werd daarmee eigenaar. Van Seumeren wil in de komende jaren zijn aandelenplan realiteit laten worden om 'fans meer bij te club te betrekken'. Op dit moment zijn details onbekend.

Naast het doorplaatsen van clubaandelen heeft de afgelopen vijf jaar bij clubs het spelersaandeel een grote vlucht genomen. Bij een profclub staat het kapitaal immers grotendeels op het veld. Investeerders kunnen inmiddels bij vrijwel alle clubs via een spelersfonds participeren in de selectie. Die fondsen kennen vele verschijningsvormen, maar de meeste gaan uit van het principe dat bij verkoop met winst van een speler de opbrengst of een percentage ervan terugvloeit naar de aandeelhouders. Andere keren jaarlijks ook een vast percentage over de investering uit.

Een spelersfonds geeft een club meer financiële armslag. Met de inleg kunnen spelers worden gekocht of balansen gezonder worden gemaakt. Maar tegelijkertijd geven voetbalclubs rendement uit handen. Transfers leveren minder op als ook aandeelhouders meedelen. Aan de andere kant daalt het risico voor de club. Lopen spelers een blessure op of zijn voetballers toch niet zo talentvol als de scouts dachten, dan staan de investeerders met lege handen.

FC Groningen beschikt over het oudste spelersfonds. Sinds 2006 is de selectie ondergebracht in het fonds, waarvan de inleg eind vorig jaar is opgehoogd van euro 7,5 mln naar euro10 mln. Met de opbrengst heeft de club talenten als Luis Suarez en Marcus Berg gekocht, die later met veel winst zijn verkocht. Het spelersfonds van de club uit het noorden heeft de afgelopen vier jaar bepaald geen misselijke rendementen opgeleverd. In het eerste jaar 96,4%, een jaar later 64,5%, gevolgd door twee relatief 'magere' jaren van 36% en 24,7%. Voor een belegger zijn dit opbrengsten om van te smullen.

Voor investeerders is de kans op rendement bijna volledig afhankelijk van winstgevende transfers. Feyenoord volgde in 2007 het voorbeeld van Groningen als tweede club van Nederland met twee zogeheten 'talentenpools'. Na inleg van euro250.000 konden investeerders 25% van de transferopbrengsten claimen van zeven spelers die in het fonds waren gestald. Was de eerste pool nog een succes door de verkoop van Royston Drenthe voor euro 13 mln aan Real Madrid, bij de tweede bleven beleggers met lege handen achter doordat talenten transfervrij vertrokken of te weinig geld in het laatje brachten.

Als de internationale transfermarkt niet aantrekt, dan zijn spelersfondsen en verkoop van aandelen middelen waarnaar voetbalclubs de komende jaren mogelijk vaker zullen grijpen. Overleven is momenteel het devies voor veel profclubs en het zal moeilijk genoeg zijn om het opportunistische beleid van jaren de kop in te drukken. Geen enkele bestuurder heeft zin om bij tegenvallende resultaten de supporters uit te leggen dat er geen geld is voor nieuwe aankopen.

Cultuuromslag

Veel Nederlandse betaaldvoetbalorganisaties (bvo's) zijn vanaf eind jaren negentig omgevormd tot vennootschappen. Voetbalbond KNVB stond het vanaf het begin van deze eeuw toe dat vennootschappen rechtstreeks lid konden worden.

Volgens Mark Boetekees, bestuurssecretaris betaald voetbal en hoofd juridische en licentiezaken KNVB, zijn er richtlijnen opgesteld waaraan bvo's moeten voldoen. 'Er is geen strak keurslijf. Er bestaat geen blauwdruk.' De belangrijkste regel is dat de continuïteit van de club wordt gewaarborgd. Per club wordt getoetst of die voldoet aan de richtlijnen en het Licentiereglement.

Boetekees zegt dat de overdracht en het emitteren van aandelen de aandacht van de bond heeft. Momenteel wordt met clubs over dit onderwerp 'gebrainstormd', maar het is te vroeg om daar iets concreets over te zeggen. 'De financiële positie van de bvo's behoeft nog altijd veel aandacht.' Van de 36 bvo's die Nederland rijk is, zijn er 16 ingedeeld in categorie 1 en dienen te saneren. Clubs in categorie 1 moeten op basis van een goedgekeurd plan van aanpak binnen drie jaar orde op zaken stellen, anders kunnen ze de licentie kwijtraken.

Boetekees merkt dat er sprake is van een cultuuromslag. 'Dat de crisis een zegen is, gaat me te ver, maar het heeft de zaken wel versneld. Alle clubs zijn nu bezig om financieel orde op zaken te stellen. Er is een klimaat van bewustwording ontstaan.'

Toch verwacht hij niet dat de clubs snel uit de problemen zijn. 'Het is een traject. Er zijn clubs die een salarisplafond hanteren, maar nog te maken hebben met oude, doorlopende contracten. Maar er wordt hard gewerkt en dat geeft hoop voor de toekomst.'

Jorge Groen en Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad