donderdag 31 december 2009

2009: het jaar van de wederopstanding

Beurzen herstellen na crisis sneller dan verwacht

Amsterdam
Beursjaar 2009 kan de boeken in als het jaar van de wederopstanding. De financiële markten, de beurzen en de economie herstelden zich na de kredietcrisis en de dramatische koersverliezen van 2008 sneller dan menigeen had verwacht. Het ergste is achter de rug, stellen kenners nu.

Hoe anders was de stemming exact twaalf maanden geleden. Eind 2008 geven handelaren en analisten eerlijk toe dat ze geen idee hebben wanneer er een einde komt aan de vrije val die de beurzen in september van dat jaar hebben ingezet, na de implosie van de kredietmarkten en het faillissement van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers.

Sommige marktvorsers geven te kennen voorlopig niet meer bereikbaar te zijn voor commentaar: 'Ik weet het ook niet meer', is het verweer na de zoveelste handelsdag met koersverliezen. Vooruitzichten voor bedrijfswinsten en economie worden in sneltreinvaart naar beneden bijgesteld. De wereldeconomie zit in de grootste recessie na de Tweede Wereldoorlog en beelden van lange rijen werklozen uit de jaren dertig spoken weer rond. Er heerst angst dat de recessie een depressie wordt.

Begin dit jaar is er dan ook geen enkele reden om in de aandelenmarkten te stappen: het financiële systeem staat op instorten, wereldwijd is in de voorafgaande maanden voor duizenden miljarden beurswaarde verdampt. Het vertrouwen is volledig verdwenen.

Drastische ingrepen van overheden zijn nodig. Zij houden met miljarden belastinggeld banken overeind. Centrale banken verlagen de basisrente naar historisch lage niveaus en pompen extra geld in het systeem om het maar weer op gang te krijgen. Het duurt even, maar de maatregelen hebben effect en in maart bereiken de beurzen wereldwijd een bodem.

Twee opmerkelijke incidenten markeren de omslag. De Amerikaanse president Obama geeft beleggingsadvies als hij constateert dat de koers-winstverhoudingen op een dieptepunt zijn beland en dat beleggen in aandelen op de lange termijn interessant is. Een week later lekt een mail uit van topman Vikram Pandit van Citigroup waarin deze klaagt over de onderwaardering van het aandeel Citigroup.

Na maart komt een stroom cijfers op gang die allemaal wijzen op herstel van de reële economie. Het beeld kantelt en beleggers zien licht aan het einde van de tunnel. Tussen maart en nu stijgt de AEX-index met bijna 70%.

Het grootschalige overheidsingrijpen en de schulden die daarmee zijn opgebouwd, roepen wel belangrijke vragen op. Want was de kredietcrisis niet het gevolg van het grootschalig op de pof leven? En hadden we voormalig Fed-voorzitter Alan Greenspan niet beschuldigd van het te lang laag houden van de rente? De rente staat in de Verenigde Staten met 0,25% nu lager dan ooit en vergroot de kans op nieuwe speculatieve bubbels. Maar optimisme overheerst: '2010 en 2011 worden sterke jaren', aldus de Amerikaanse bank Goldman Sachs.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Optimisme over nieuw beursjaar overheerst na onverwacht snel herstel

De Amsterdamse index is dit jaar met ruim 35% gestegen. Het herstel komt na een van de slechtste beursjaren in mensenheugenis. Een vlug rekensommetje leert echter dat we er nog lang niet zijn. De index halveerde in 2008 en moet met minstens 100% stijgen om weer op hetzelfde niveau uit te komen. De beurzen hebben dus nog een lange weg te gaan. Zeker als wordt gekeken naar de hoogste stand ooit van 701,56, in september 2000.

Tot aan de eerste week van maart van dit jaar lijkt niets te wijzen op een herstel: op 6 maart sluit de Amsterdamse AEX-index op 199,5 punten en bereikt daarmee een niveau dat sinds juli 1995 niet meer is gezien. Een aandeel ING, jarenlang een 'zekerheidje' in ieders beleggingsportefeuille, kost nog 'slechts' euro 2,50, want nationalisatie van de ooit zo trotse bankverzekeraar dreigt. In de VS zakt de breed samengestelde S&P500-index twee dagen later een laagste stand van 666 punten. Het is alsof de duivel ermee speelt.

Het beroerde sentiment keert die maand echter, na twee opvallende gebeurtenissen. Allereerst is er de beste beleggingstip van het jaar. Die komt dit jaar niet op naam van een analist, aandelengoeroe of beursdolfijn, maar van de kersverse Amerikaanse president Barack Obama, die nog geen vijf weken aan de macht is. 'De koers-winstverhoudingen zijn op een punt aangekomen dat het kopen van aandelen voor de lange termijn in potentie een goede deal kan zijn', zegt Obama op 3 maart. Hij doet dat enkele dagen voordat wereldwijd de beurzen een bodem bereiken.

Het andere opmerkelijke incident is de 'uitgelekte' mail van topman Vikram Pandit van de Amerikaanse bank Citigroup een week later. Hij is teleurgesteld over de koers van het aandeel, dat op dat moment $ 1 noteert. Pandit denkt dat de markt de bank op termijn weer op de juiste wijze zal waarderen, want de eerste twee maanden van het lopende jaar zijn tenslotte 'winstgevend' geweest. Hoe kritisch en met hoon het bericht ook door diverse analisten en commentatoren wordt ontvangen, er is voor het eerst weer hoop op herstel en die hoop wordt door beleggers met beide handen aangegrepen.

In de loop van het jaar wordt duidelijk dat herstel zich daadwerkelijk aandient. Ja, de val was hard, maar de weg omhoog is alweer ingezet. Sombere scenario's worden minder donker en er is zelfs weer licht aan het eind van de tunnel. Bedrijven weten zich te herfinancieren en grijpen de recessie aan om in de kosten te snijden. De AEX eindigt dit jaar, met hulp van een kleine oudejaarsrally in de laatste weken, op een stand van 335 punten. Dat is ongeveer het niveau van september 2008. Dezelfde stand voelt na een klim vanaf 200 punten echter een stuk prettiger aan dan na een daling vanaf 518 punten.

Beleggers die niet in alle doemscenario's geloofden en een goed gevoel voor 'stockpicking' hadden, kunnen terugkijken op geweldige rendementen. Neem uitzender Randstad. Het aandeel is dit jaar met bijna 140% gestegen, bodemonderzoeker Fugro herstelde dit jaar met 95% en ook chemieconcern DSM is sinds de start van 2009 met bijna 90% opgelopen. Sterker nog, welk AEX-aandeel de belegger dit jaar ook heeft aangeschaft, ze zijn het jaar allemaal hoger geëindigd.

Het gevolg is dat eind 2009 het optimisme weer overheerst. Het kan verkeren. We durven weer vooruit te kijken. Als we de kenners moeten geloven, kunnen de koersen dan ook verder omhoog.

Neem de Amerikaanse bank Goldman Sachs. De gerenomeerde zakenbank was een van de partijen die de 'subprimecrisis' op tijd voelde aankomen en is zeer optimistisch voor de komende twee jaar. '2010 en 2011 worden economisch sterke jaren', schrijft de bank in een vooruitblikkend rapport. De rente blijft nog lang laag zegt de bank die er een uitroepteken aan toevoegt. Die lage rente is aantrekkelijk voor risicovollere beleggingen zoals aandelen.

De collega's van Bank of America zijn eveneens optimistisch gestemd, al is het iets conservatiever en geven zij aan dat het economisch herstel minder sterk kan uitvallen dan waar momenteel op wordt gerekend. Desondanks is de bank positief over de aandelenmarkten en adviseert het Europese en Aziatische aandelen en fondsen gericht op de consument in de opkomende markten te kopen.

Ook Nederlandse partijen zijn optimistisch gestemd. 'Gegeven het opwaartse economische momentum en de redelijke waarderingen denken wij in het eerste deel van 2010 opwaarts potentieel te zullen hebben', schrijven de analisten van SNS Securities. 'Wij rekenen niet op een dubbele dip voor de Benelux', aldus Royal Bank of Scotland (RBS). 2010 wordt volgens de bank 'meer van hetzelfde' en aandelen koopwaardig. Met de huidige koers-winstverhoudingen zijn aandelen in de Benelux, 'afgezet tegen staatsobligaties opvallend goedkoop', stelt RBS.

Het Zwitserse UBS voorziet een opwaarts potentieel voor de Europese aandelenmarkten met zo'n 25% vanaf het huidige niveau. De bank adviseert beleggers voor kwalitatief grote fondsen te gaan. Nederlandse aandelen als KPN, post- en logistiekconcern TNT en uitgeversconcern Reed Elsevier staan op de kooplijst van UBS.

Een van de centrale vragen die het aankomende jaar de beurzen zal bezighouden is hoe sterk het economische herstel zal zijn en of het aanhoudt. Hoe lang houden de centrale banken de rente laag en wanneer stoppen zij met stimuleringsmaatregelen? Blijven de opkomende markten de kar trekken en zijn zij blijvend de aanjagers van de wereldeconomie?

En dan zijn er nog altijd de onverwachte gebeurtenissen waar analistenrapporten nooit rekening mee houden: de pogingen tot een terroristische aanslag eerder deze week kunnen een vervolg krijgen en de beurzen onder druk zetten. Krijgt de economie toch te maken met een dubbele dip, of komt er een 'spike' in de dollar?

'Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft', zei de Amerikaanse schrijver Mark Twain. Dat is ook voor een jaar als 2010 niet anders.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

woensdag 30 december 2009

Amsterdamse beursindex is in tien jaar helft minder waard geworden

Beleggers in Nederlandse aandelen kijken terug op 'verloren' eerste decennium

Amsterdam
Beleggen doe je voor de lange termijn. Tenminste, dat is wat de experts ons adviseren. Maar wie zijn geld de afgelopen tien jaar in de AEX heeft gestoken, heeft zijn investering met ongeveer de helft in waarde zien dalen.

Zelfs als de uitkering van dividenden wordt meegenomen, staat de AEX-belegger nog altijd op een verlies van zo'n 30%. Worden de beleggingen ook nog eens gecorrigeerd voor inflatie, dan is het rendement over de afgelopen tien jaar nog slechter. Ter vergelijking: de Duitse DAX verloor over dezelfde periode exclusief dividend nog geen 20%.

'Voor aandelenbeleggers was het afgelopen decennium een dollemansrit. En als je puur naar de cijfers kijkt, is het beeld vrij dramatisch', zegt Corné van Zeijl, vermogensbeheerder bij SNS Asset Management.

'Het is maar vanaf welk punt je meet', zegt een Amsterdamse handelaar met een diepe zucht. Hij wijst erop dat de AEX in september 2000 een all-time high van 701,56 punten op de borden zette. Sindsdien is het bergafwaarts gegaan met de index. 'Het verhaal dat een lage rente, zoals we de afgelopen jaren hebben gezien, goed is voor de beurs, kan hiermee naar het rijk der fabelen worden verwezen', aldus de handelaar, die sinds het uitbreken van de kredietcrisis niet meer met zijn naam in de krant wil.

Uiteraard zijn er beleggers met een goed gevoel voor timing geweest, die met korte ritjes toch nog een aardig rendement hebben gemaakt. Daarnaast hebben beleggers in aandelen van bedrijven die zijn overgenomen het goed gedaan. Zij hebben in een flink aantal gevallen een hoge vergoeding ontvangen, zoals bij voedingsconcern Numico en ABN Amro. De bank kwakkelde jarenlang rond een koers van euro 20, maar het bankenconsortium legde in 2008 de hoofdprijs neer van euro 38.

Daartegenover staan aandelen waarvan de waarde bijna in haar geheel is verdampt (UPC en KPNQwest) of die voor een lage koers van de beurs zijn gehaald, zoals Versatel en Getronics. Wie de afgelopen tien jaar had belegd in een mandje AEX-aandelen en stil is blijven zitten, is geknipt en geschoren.

En dat terwijl het nieuwe millennium in een jubelstemming begint. De economie groeit in de jaren negentig hard en internet brengt ons de nieuwe economie. Voor de aandelenbeurzen is er maar één weg: omhoog.

Het jaar 2000 begint vanuit beleggersoogpunt ook uitstekend. De enige horde is de gevreesde 'millenniumbug'. Computers zouden op hol slaan als de tik van 1999 niet naar 2000, maar per ongeluk naar 1900 werd gemaakt. De millenniumbug heeft uiteindelijk lang niet het effect waarvoor is gevreesd. Computers draaien door en gevolgen voor centrales, ziekenhuizen en het bedrijfsleven zijn er nauwelijks.

Het eerste decennium wordt vooral gekenmerkt door bubbels die weer even hard uiteenspatten. Beleggers verwerken een internetbubbel, een telecombubbel, een vastgoedbubbel en vorig jaar kwam daar de kredietcrisis overheen. Vooral deze crisis drukt het rendement over het afgelopen decennium. 'Allemaal bubbels gevoed door hebzucht', stelt Michael Jabroer, hoofd trading van Keijser Capital. 'Niet alleen particulieren, maar ook verzekeraars en pensioenfondsen vertoonden kuddegedrag en sprongen op de rijdende trein.'

'Ik ben blij dat ik al deze bubbels heb meegemaakt', zegt Van Zeijl van SNS. 'Ik heb er veel van geleerd. Vooral dat een bubbel nog veel verder kan worden opgeblazen dan je denkt.'

Naast bubbels, krijgen de markten te maken met diverse aanslagen zoals die van 9/11 in New York. Deze aanslag geeft de beurzen, die in 2001 toch al hard zijn geraakt door het leeglopen van de internetbubbel, een extra opdoffer. Aanslagen in Madrid (2004) en Londen (2005) leiden niet tot grote dalingen, maar wel tot kortstondige paniek.

In de afgelopen tien jaar is de AEX niet alleen in waarde gedaald, maar ook getroffen door een ware leegloop. Het hoogtepunt vormt ongetwijfeld ABN Amro in 2008, maar de trend zette al in de jaren negentig van de vorige eeuw in. Een flink aantal bedrijven is overgenomen, gefuseerd of om andere redenen van de beurs gehaald.

In 2000 kent de AEX nog bedrijven als het roemruchte IT-fonds Baan en warenhuis Vendex. In de loop van de jaren verdwijnen nog veel meer bekende namen die al jaren tot de harde kern van de AEX behoorden. Wat te denken van handelshuis Hagemeyer, staalconcern Corus, voedingsconcern Numico, de banken ABN Amro en Fortis, uitgeversconcern VNU, automatiseerder Getronics en uitzendconcern Vedior.

Buhrmann verandert zijn naam in Corporate Express en wordt in 2008 gekocht door sectorgenoot Staples. Nauwelijks een jaar later komt er een einde aan de lange geschiedenis van effectenhandelshuis Van der Moolen. En Canon komt, eveneens in het voorbije jaar met een bod op kopieer- en printerfabrikant Océ. Als het bod slaagt, is ook dit fonds van de beurs verdwenen.

Andere fondsen, zoals KLM en Rodamco, komen na een fusie weer terug, maar menig belegger vraagt zich af hoe Nederlands fondsen als Unibail-Rodamco, Air France-KLM en staalconcern ArcelorMittal eigenlijk nog zijn.

'De AEX had vroeger een veel bredere samenstelling', zegt een beurshandelaar. 'Het lijkt op de teloorgang van onze voetbalcompetitie: de AEX is een Mickey Mouse-index geworden. Maar misschien staan we gewoon waar we horen.' Sterker nog, we moeten blij zijn dat we nog wereldbedrijven als Shell, Unilever, Heineken en Philips hebben, vindt de handelaar.

Van Zeijl schrijft de leegloop van de AEX en de beurs in het algemeen toe aan de groei van het aantal regels en het feit dat beursfondsen tegenwoordig transparant moeten zijn. 'Veel bedrijven hebben daar geen zin in.'

Volgens Jabroer van Keijser Capital geeft de leegloop van de AEX vooral 'een beeld van een veranderende wereld' weer. 'Daarnaast heeft de druk op marges bedrijven gedwongen overnames te doen.' Jabroer denkt dat deze trend de komende jaren doorzet. 'Neem Ahold of TNT. Ik vraag me af hoe lang het nog duurt voor ze worden overgenomen.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 15 december 2009

Kosten CO2-verdrag beperkt

Nederlandse bedrijven zijn al relatief goed voorbereid op mogelijk klimaatakkoord

Amsterdam
Mocht in Kopenhagen een nieuw klimaatverdrag worden gesloten, dan worden Nederlandse bedrijven financieel niet extra hard getroffen. Dankzij investeringen die de afgelopen jaren zijn gepleegd, staat het Nederlandse bedrijfsleven er relatief goed voor. Dat zeggen kenners van duurzaam ondernemen.

'Bedrijven in allerlei sectoren hebben zich al lang en breed georiënteerd op maatregelen', zegt Adrie Heinsbroek, analist duurzaam beleggen van ING Investment Office. 'Ik spreek met veel bedrijven en die geven bijna allemaal aan dat welk akkoord er ook in Kopenhagen wordt gesloten, zij doorgaan met investeringen in duurzaamheid en klimaatverandering. Heel veel bedrijven zijn al goed bezig.' Volgens Heinsbroek kunnen Nederlandse bedrijven hier ook niet meer onder deze investeringen uit: 'Van alle kanten, zowel door de buitenwereld, maar ook van binnenuit, worden bedrijven onder druk gezet om iets aan klimaatverandering te doen.'

Ook Erik Breen, hoofd responsible investing bij vermogensbeheerder Robeco, vindt dat Nederlandse bedrijven 'het doorgaans goed doen' als het om duurzaam ondernemen en klimaatverandering gaat. 'Nederland loopt in ieder geval niet fors achter, maar er moet nog altijd veel gebeuren en dat vergt investeringen.'

Dat productie van schonere energie gepaard gaat met grote bedragen, bleek gisteren uit een persbericht van energiebedrijf Delta. Het bedrijf heeft de De Sloecentrale in Vlissingen voorzien van de nieuwste gasturbines waardoor het 25% minder CO2 -uitstoot dan bestaande elektriciteitscentrales. Met de investering is een bedrag van euro 550 mln gemoeid.

Bas Ruter, directeur Investment Management van Triodos Bank, ziet dat met name Noord-Europese landen de afgelopen jaren een voorsprong hebben opgebouwd ten opzichte van Zuid-Europa, de VS en de zogeheten BRIC-landen. 'Dat is goed nieuws, maar we moeten wel zorgen dat we bij de koplopers blijven.' Net als Breen van Robeco en Heinsbroek van ING, wijst hij erop dat een voorsprong in energiezuinige technieken Nederland op de langere termijn geld kan opleveren. Nederland kan zijn kennis op dit gebied dan exporteren. Heinsbroek noemt als voorbeelden technisch dienstverlener Imtech en ingenieursbedrijf Arcadis, die zich hebben gespecialiseerd in respectievelijk waterbeheer en energie-efficiency.

Deze mening wordt ook gedeeld door Ad Schellen, fondsbeheerder van het Delta Lloyd Water & Climate Fund. 'Als je in het verleden veel pijn hebt genomen, dan kan dat ook sneller geld opbrengen.' Hij verwacht dat 'een goed klimaatakkoord' iedereen geld gaat kosten.

Ondanks dat in Nederland het bewustzijn rond klimaatverandering duidelijk is gegroeid, heeft Ruter van Triodos Bank ook kritiek. 'Vergeleken met andere landen hebben wij het hier bovengemiddeld begrepen, maar dat moet nog wel worden omgezet in actie. Daar ontbreekt het vaak aan. Er moet meer gebeuren, maar vooral ook sneller. Onze voorhoede is nog te klein.'

Die voorhoede wordt volgens Ruter gevolgd door een grote middengroep. Maar er zijn ook veel bedrijven die nog flink achterlopen. Ruter: 'Het ontbreekt veel bedrijven aan een duidelijke visie.'

Gisteren werd bekend dat Nederland op de internationale ranglijst voor klimaatbeleid is geklommen van 33 naar plaats 27, aldus de jaarlijkse index van het Climate Action Network (CAN), een koepel van milieuorganisaties. Volgens de stichting Natuur en Milieu is de 27ste plaats van Nederland onder meer te wijten aan de hoge CO2-uitstoot die niet snel genoeg daalt. Brazilië eindigde op de hoogste plek, gevolgd door Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

Klimaatindex CAN

  • Nederland 27ste
  • Lijst van 57 landen die verantwoordelijk zijn voor 90% van C02-uitstoot
  • Nederland 13e met internationaal klimaatbeleid
  • Nederland 45ste met nationaal klimaatbeleid
  • Eerste drie plekken zijn leeg: Geen enkel land doet voldoende, aldus CAN

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 12 december 2009

Chip-piek

Het gaat goed met de chipsector. Na een forse daling begin dit jaar, zitten de semiconductors alweer in een periode van sterk herstel.

Volgens een rapport van het Amerikaanse onderzoeks- en adviesbureau Gartner zijn de totale bestedingen dit jaar met 42,6% gedaald, maar wordt deze daling volgend jaar voor een groot deel weer goedgemaakt. Het bureau rekent erop dat de bestedingen voor de gehele branche in 2010 weer met 45,3% toenemen. Gartner voorspelt in alle onderdelen van de semiconductorsector een dubbelcijferige groei. Ook voor de jaren erna voorzien de analisten een toename. Pas in 2013 zakken de bestedingen licht in.

Op de Amsterdamse beurs is het herstel duidelijk terug te zien aan de koersontwikkeling van chipmachinebouwer ASML en toeleverancier ASM International (ASMI). Beide aandelen hebben traditioneel gezien een zeer cyclisch karakter, maar behoren dankzij het herstel in de sector dit jaar tot de pareltjes op het Damrak.

In maart van dit jaar zette ASML een dieptepunt van euro 12 op de borden. Gisteren sloot het aandeel 1,3% hoger op euro 22,29. Daarmee staat ASML bijna op de hoogste stand in de afgelopen vijf jaar. Die piek van euro 25 werd oktober vorig jaar bereikt.

Het aan de Midkap genoteerde ASMI deed het dit jaar nog beter: in maart was het aandeel te koop voor een bodemprijs van euro 5, vrijdag werd het aandeel verhandeld op euro 16,70.

Beleggers zouden het rapport van Gartner kunnen aangrijpen om een aandeel als ASML alsnog aan te schaffen. Ware het niet dat er in de markt al weinig twijfels zijn dat de investeringen in de chipsector een sterk herstel laten zien, aldus Victor Bareño van SNS Securities. Met andere woorden: het rapport van Gartner bevestigt wat de markt al wist. Het sterke herstel in de sector is daarom al in de koersen verwerkt. Daardoor is de waardering van chipfondsen 'dicht bij vorige piekniveaus', stelt Bareño.

Als beleggers dan toch willen kiezen uit een van beide Nederlandse chipfondsen, geeft de analist de voorkeur aan ASMI. Dat fonds heeft hij op 'kopen' staan bij een koersdoel van euro 20. ASMI, dat vooral in het nieuws is doordat het overhoop ligt met opstandige aandeelhouders, bestaat uit twee onderdelen: 'backend', dat verpakkingssystemen maakt, en 'frontend', dat processystemen levert.

Volgens de analist heeft ASMI nog opwaarts potentieel wegens hogere verwachtingen bij back-end-onderdeel ASMPT, waarin ASMI een belang heeft van 53%. Daarnaast heeft ASMI agressieve kostenbesparingen doorgevoerd en productieonderdelen samengevoegd.

Ofschoon een ritje in het verschiet ligt, is het voor beleggers wellicht verstandig om ook hier het 'piekniveau' (een hoogste stand van euro 21 in juli 2008) in de gaten te houden.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 11 december 2009

Fors minder overnames in 2009

Het aantal fusies en overnames is het afgelopen jaar wereldwijd aanzienlijk gedaald. Dat komt vooral doordat veel private-equitypartijen van de markt zijn verdwenen. Het totale bedrag dat met de transacties is gemoeid, daalde van begin dit jaar tot eind november met 56% tot $ 600 mrd.

Dit blijkt uit cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso). Het is volgens de organisatie de sterkste daling sinds 1995. Het overgrote deel van de krimp is toe te schrijven aan een sterke afname van fusies en overnames in de Oeso-landen: van $ 1000 mrd in 2008 naar $ 454 mrd dit jaar.

Björn van der Klip, advocaat bij Stibbe en gespecialiseerd in fusies en overnames, ziet de dalende trend dagelijks terug in zijn werk. 'De hausse aan transacties kwam de afgelopen jaren voor een groot deel van private equity, die met schuld bedrijven opkocht. Het is evident dat dit soort partijen door de kredietcrisis grotendeels uit de markt zijn', zegt Van der Klip. Toch hebben advocaten nog steeds veel werk: 'De transacties die we momenteel doen zijn bewerkelijker en duren langer.' Volgens de advocaat zijn bedrijven, veel meer dan voorheen, beducht voor risico en wordt een boekenonderzoek momenteel uitvoeriger gedaan dan in de afgelopen jaren. 'Ook financiering is voor bedrijven een stuk moeilijker geworden. Het kost daarom allemaal meer tijd.'

Het zijn vooral zakenbanken die last hebben van de dalende volumes. Zij worden veelal betaald in een percentage van de omzet van de transactie. 'Ook daar zie je dat banken dit compenseren door zich op herstructurering van bedrijven te richten', zegt Van der Klip. Zakenbanken verdienden dit jaar veel geld met het in de markt zetten van bedrijfsobligaties voor herfinanciering van bedrijven.

Hans Schenk, hoogleraar economie aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in fusies en overnames, is niet rouwig om de ingezette daling. 'Op de lange termijn moeten we hier gelukkig mee zijn: fusies en acquisities genereren nauwelijks meerwaarde voor de economie.' Volgens Schenk hebben 80% van de fusies en overnames die de afgelopen jaren zijn gepleegd nauwelijks waarde gecreëerd. 'Bedrijven hebben vooral veel middelen over de balk gegooid', stelt de hoogleraar.

Schenk legt uit dat fusies de afgelopen jaren in golven op gang zijn gekomen. In de tweede helft van de jaren negentig was er sprake van een explosie aan 'strategische fusies', met name de telecomsector deed toen grote overnames. Vanaf 2003 heeft vooral private equity zich geroerd op de overnamemarkt door met geleend geld op overnamepad te gaan. In Nederland werden op deze wijze NXP, Stork en VNU van de beurs gehaald. Volgens Schenk zouden bedrijven zich nu veel meer moeten richten op interne groei.

Ook de opkomende markten, waar consolidaties de laatste jaren sterk waren gegroeid, zagen deze het afgelopen jaar met 40% afnemen. Marktvorsers verwachten dat het aantal fusies en overnames volgend jaar weer toeneemt, met name in de opkomende markten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 4 december 2009

'Loskoppeling yuan goed voor China'

Een flexibel verhandelbare Chinese yuan is niet alleen goed voor de wereldeconomie, maar vooral ook voor China zelf. Dat stelt Michael Gomez, directeur opkomende markten van Pimco, 's werelds grootste obligatiebelegger, dat een vermogen beheert van $ 755 mrd.

'Een vrij verhandelbare yuan zou de wereldeconomie op vele wijzen goed doen, maar belangrijker nog, het vergroot de kansen dat het geld in China op de lange termijn effectiever rendeert', aldus Gomez in een rapport.

Zonder een flexibel valutabeleid zijn de kansen op toenemende verstoringen en bubbels in de markt groot, zegt Gomez. 'Door het gebrek aan een natuurlijk prijsmechanisme kan toegang tot kapitaal bemoeilijkt worden. Dit kan leiden tot verspilling van voorzieningen.'

Doordat China de munt heeft gekoppeld aan de dollar, is het bovendien indirect afhankelijk van het monetaire beleid van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. Een land dat zijn munt koppelt aan de dollar, importeert het beleid van de Fed. Dit kan op de lange termijn de Chinese economische groei schaden, aldus Gomez.

China heeft de yuan sinds juli vorig jaar vastgezet op 6,83 yuan tegen één Amerikaanse dollar, om zo de export van het land te ondersteunen. Van 2005 tot 2008, toen China de munt nog niet rechtstreeks aan de dollarkoers had geklonken, steeg de waarde van de yuan met 21%.

Gisteren werd de zogeheten non-deliverable twaalfmaandsfuture in de yuan in Hongkong verhandeld op 6,6225 yuan voor één dollar. Dit impliceert dat geldhandelaren denken dat de yuan het komende jaar zo'n 3% in waarde zal stijgen. Non-deliverable-contracten worden afgewikkeld in dollars.

Door de yuan flexibeler te verhandelen, verschuift het accent voor investeringen van de exportsector naar de binnenlandse markt. Gomez: 'Dit is een aanpassing die China sowieso moet maken gezien de lagere consumptie van de Amerikaanse consument de komende jaren.'

De Verenigde Staten oefenen al enige tijd diplomatieke druk uit op de Chinezen om de koppeling met de dollar los te laten. China wijst dit echter keer op keer af en geeft telkens aan dit pas te doen als het daar zelf de rijp voor acht.

Afgelopen weekend hebben hoge Europese functionarissen in gesprekken met de Chinese premier Wen Jiabao eveneens aangegeven dat een herwaardering van de yuan 'passend' is. Wen zei de munt 'op een redelijk en uitgebalanceerd niveau' te zullen houden. De Chinese premier beloofde ook de flexibiliteit van de wisselkoers van de yuan geleidelijk te vergroten.

Maar vanuit China komen ook tegenstrijdige geluiden. Gisteren zei Chen Deming, de Chinese minister van commercie, dat de wereld zich beter kan richten op de stabiliteit van de dollar dan op een herwaardering van de yuan. 'De wereldwijde aandacht zou niet op de wisselkoers van de yuan gericht moeten zijn, maar op de stabiliteit van de dollar', aldus Chen.

De minister deed de uitspraken in een interview met de International Herald Tribune en persbureau Reuters, zo blijkt uit een samenvatting die op de website van het ministerie van commercie staat.

Volgens de minister zou een instabiele yuan 'een negatieve impact op de wereldeconomie' hebben. De minister zegt in het interview dat China niet de 'intentie' heeft een groot handelsoverschot te hebben. Het land is op zoek is naar een betere balans tussen de import en export, aldus Chen. Hij gaf aan dat het handelsoverschot dit jaar niet boven de $ 200 mrd uitkomt. In 2008 bedroeg het Chinese handelsoverschot $ 290 mrd.

De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs kwam gisteren met een rapport waarin het signaleert dat China en andere opkomende landen steeds meer kapitaal uit de volwassen markt weghalen. Dit wordt de trend voor de komende tien tot twintig jaar, stelt Thomas Deng, hoofd China-strategie van Goldman. De kapitaalstroom die dit jaar tot dusverre naar Aziatische aandelenfondsen (exclusief Japan) is gevloeid, bedraagt $ 18 mrd, blijkt uit cijfers van EPFR Global.

Volgens Deng is de groeiende kapitaalstroom toe te schrijven aan de snellere economische groei in de opkomende markten. Deze landen groeien in 2010 naar verwachting met gemiddeld 5,1%, tegen 1,3% voor ontwikkelde economieën, aldus cijfers van het Internationale Monetaire Fonds.
Deng verwacht dat de gemiddelde bedrijfswinsten in China in 2010 met 20 tot 30% zullen toenemen. Hij rekent daarom op een verdere rally op de Aziatische aandelenmarkten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 3 december 2009

Grote interesse ECB-lening verwacht

Banken kunnen waarschijnlijk voor het laatst twaalfmaandsgeld bij de centrale bank krijgen

Amsterdam
De veiling van speciale twaalfmaandsleningen van de Europese Centrale Bank (ECB), kan rekenen op een grote interesse. Economen verwachten dat commerciële banken zich voor grote bedragen gaan inschrijven.

De veiling, die 15 december op stapel staat, is waarschijnlijk de laatste mogelijkheid voor banken om te profiteren van deze onconventionele maatregel om banken onbeperkt van relatief langlopende liquiditeit te voorzien.

De noodmaatregel werd door de kredietcrisis ingevoerd om banken van liquiditeit te voorzien. De ECB sprong in dit gat omdat banken elkaar onderling geen geld meer durfden te lenen.

ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet zei vorige maand de details van de veiling - in jargon de Long Term Repo Operation - vandaag bekend te maken. De ECB komt tevens met een rentebesluit. De uitkomst zal weinig verrassend zijn: de gehele mark rekent erop dat de basisrente op 1% blijft staan.

Trichet gaf aan vandaag duidelijk te maken of het rentetarief voor deze speciale lening wordt geïndexeerd, of zoals de bank bij eerdere veilingen heeft gedaan, de leningen aanbiedt tegen een vast rentetarief. 'Ik sluit niets uit', aldus Trichet enkele weken terug.

Ruim 80% van de geldhandelaren verwacht dat de ECB net als bij eerdere veilingen een vast tarief van 1% hanteert.

Economen gepolst door persbureau Bloomberg verwachten dat banken voor circa euro 150 mrd aan leningen zullen inschrijven. Volgens Nick Kounis, econoom bij Fortis Bank Nederland, is dit getal natte vingerwerk. 'Het is een zeer speculatieve voorspelling. Het is nauwelijks in te schatten hoeveel de banken willen ophalen.' Omdat het de laatste keer is dat banken op deze wijze kunnen lenen, rekent Kounis wel op meer interesse dan bij de laatste veiling in september. Toen leenden de banken euro 75,2 mrd bij de ECB. In juni leenden zij voor een recordbedrag van euro 442 mrd bij de centrale bank.

Kounis geeft aan dat de banken het geld niet meer nodig hebben wegens een tekort aan liquide middelen zoals eerder dit jaar het geval was. 'De banken zullen het gebruiken om geld te verdienen', zegt Kounis. Met het geleende geld worden staatsobligaties gekocht met een hogere opbrengst.

Het stopzetten van de twaalfmaandsleningen is volgens Chris Turner, hoofd valuta's van ING Wholesale Banking in Londen, een 'nette manier om langzaam van onconventionele monetaire maatregelen af te komen'. Turner verwacht eveneens dat de ECB de leningen tegen 1% aanbiedt.

Mocht de ECB bij oplopende risico's toch nog de geldmarkt willen steunen, dan zal de bank dat doen met leningen met een looptijd van een week. Deze kortlopende leningen kunnen dan met een flexibel rentetarief in de markt worden gezet, denkt Turner.

Kounis van Fortis noemt het beëindigen van twaalfmaandsgeld 'een tijdspad richting een normale situatie'. De grote bulk aan liquiditeit van euro 442 mrd die in juni werd uitgeleend door de ECB, zit nu in de markt. Door die enorme hoeveelheid zijn de kosten van geld dit jaar fors gedaald. De zogeheten Euro Overnight Index Average (Eonia), het rentetarief voor een dag dat banken elkaar onderling in rekening brengen, is gedaald van 2,2% begin dit jaar naar 0,34%. Het verschil van 66 basispunten tussen de Eonia en de basisrente is volgens Kounis 'een reflectie van de grote liquiditeit'.

De Fortis-econoom rekent erop dat in juli, als de twaalfmaandslening van euro 442 mrd afloopt, de Eonia weer naar het basistarief beweegt van 1%. 'Zonder nieuwe noodmaatregelen komt liquiditeit in de eurozone in het derde kwartaal weer op een normaal niveau.'

Zowel Kounis als Turner zien het beëindigen van de noodmaatregel niet als een opmaat naar een renteverhoging van de ECB. Een verkrapping van het monetaire beleid wordt pas eind volgend jaar, of begin 2011 verwacht. 'Door de lopende steunmaatregelen zoals de twaalfmaandsleningen heeft het toch geen zin om de basisrente te verhogen. Ook al zou de rente met 25 basispunten worden verhoogd, door de grote liquiditeit blijft de Eonia ruim onder het basistarief bewegen', legt Kounis uit.

Turner van ING verwacht dat de ECB vandaag de verwachtingen voor de economie 'significant naar boven bij zal stellen'. Maar Turner ziet ook nog steeds obstakels voor de ECB : 'De risico's van een Japan-scenario met lage groei en nauwelijks inflatie is echter nog niet geheel verdwenen. Een discussie over, of het overwegen van een renteverhoging is daarom ook hoogst onwaarschijnlijk.'

De beste indicator voor een mogelijke renteverhoging is volgens Turner de kredietgroei in de eurozone. 'Die is nu nog zeer mat.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 1 december 2009

Sterke start Aziatische markten

Chinese belofte om markt te blijven stimuleren en forse groei economie India doen beurzen goed

Amsterdam
De beurzen in opkomende landen kenden een goed begin van de week. Ondanks het tumult rondom de afbetalingsproblemen van Dubai wisten de markten zich op te trekken aan een sterke groei van de Indiase economie. Daarnaast beloofde China ook in 2010 de economie te blijven stimuleren.

Economen versterkten het vertrouwen in deze markten door te wijzen op het goede economische beleid dat er nu wordt gevoerd.

In China begonnen de beurzen aan een rally op nieuws van het staatspersbureau Xinhua dat de overheid volgend jaar een proactief fiscaal beleid zal blijven voeren. Dit jaar kwam de Chinese overheid met een stimuleringspakket van $ 586 mrd dat de binnenlandse economie moest versterken. De Hang Seng China Enterprises Index, een graadmeter van Chinese aandelen met een notering in Hongkong, steeg maandag met 4,1%. Het was de sterkste stijging sinds begin juni. Vorige week zakten de beurzen nog weg uit angst voor hogere kapitaaleisen voor de bankensector.

In India werd bekend dat de economie in het derde kwartaal op jaarbasis met 7,9% is gegroeid. De sterke groei wordt toegeschreven aan een lage rente in combinatie met lagere belastingen.

De beleidsmakers van de centrale bank van India twijfelen of de rente moet worden verhoogd om zo een oplopende inflatie tegen te gaan. De bank is bevreesd voor een te snelle verkrapping: men wil niet het economisch herstel weer de kop indrukken. India moet het monetaire beleid 'voorzichtig en geleidelijk' terugtrekken om zo duurzaam te blijven groeien, zei Subir Gokarn, de gouverneur van de centrale bank vorige week.

Volgens Agnès Belaisch, strateeg opkomende markten van de Britse vermogensbeheerder Threadneedle, is het huidige monetaire beleid een goed voorbeeld dat opkomende markten laten zien te hebben geleerd van eerdere crises. 'Niet alleen zijn de balansen van opkomende markten veel beter geworden, centrale banken hebben inflatiedoelstellingen en ook het fiscale raamwerk is bij veel landen flink verbeterd.' Als voorbeeld wijst ze op Mexico. Dat land heeft als streven het begrotingstekort op 0% uit te laten komen.

Belaisch is sinds enkele maanden werkzaam voor Threadneedle. Hiervoor was de Chileense als senior econoom werkzaam bij het IMF, de Chileense centrale bank en de European Investment Bank. Belaisch vindt het niet vreemd dat landen als China, Brazilië en India nu sneller over de crisis heen zijn dan de gevestigde economieën. 'De opkomende markten hebben wel geld in de markt gepompt, maar dat was vooral omdat er gebrek was aan liquide middelen.'

Gemiddeld hebben opkomende markten 13,6% van het bruto binnenlands product (bbp) besteed aan stimuleringsmaatregelen, tegen 6,9% door ontwikkelde landen. De ontwikkelde landen hebben daarentegen veel geld besteed aan overheidsgaranties, zo'n 14% van het bbp, tegen 0,1% bij opkomende markten. Ten slotte hebben veel westerse landen kapitaalinjecties gedaan en bedrijven overgenomen. Dit kostte de landen gemiddeld 8,7% van het bpp, tegen 0,5% bij opkomende markten.

Het gevolg is dat de opkomende markten er financieel veel beter voorstaan dan de westerse landen, zegt Belaisch. 'Neem alleen de vergrijzing. De kosten daarvan zijn voor de G20-landen tien keer hoger dan de kredietcrisis. Bovendien moeten de westerse landen schuld gaan afbetalen. De opkomende markten hebben én geen schuld én nauwelijks pensioenverplichtingen.' Belaisch vindt daarom dat westerse landen zich 'op zeer dun ijs' begeven. 'Ze kunnen niet anders dan of de belastingen verhogen, of flink in de kosten snijden.' Als dat niet gebeurt, kan het vertrouwen in westerse schuld verslechteren en het duurder worden om geld te lenen, verwacht zij. 'Voor opkomende markten is dit geen zorg. Het zijn rijke overheden met een relatief arme bevolking geworden. De focus zal de komende jaren gericht blijven op de binnenlandse markt.'

Ofschoon de landen nauwelijks schulden hebben, blijft er wel behoefte aan kapitaal. Daarom zijn volgens Belaisch staatsobligaties in opkomende markten in lokale valuta's de belegging van de toekomst. Deze markten zijn in de jaren negentig als alternatieve financieringsbron de afgelopen vijf jaar in volume verdubbeld naar $ 5500 mrd eind vorig jaar.

Een andere trend die Belaisch signaleert, is dat opkomende markten steeds vaker met elkaar handelen en daardoor minder afhankelijk zijn van het Westen. Een land als Brazilië exporteert sinds dit jaar 18% van zijn goederen naar China. Voor de kredietcrisis, nu ruim een jaar geleden, was de VS nog de grootste afnemer.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad