donderdag 31 december 2009

2009: het jaar van de wederopstanding

Beurzen herstellen na crisis sneller dan verwacht

Amsterdam
Beursjaar 2009 kan de boeken in als het jaar van de wederopstanding. De financiële markten, de beurzen en de economie herstelden zich na de kredietcrisis en de dramatische koersverliezen van 2008 sneller dan menigeen had verwacht. Het ergste is achter de rug, stellen kenners nu.

Hoe anders was de stemming exact twaalf maanden geleden. Eind 2008 geven handelaren en analisten eerlijk toe dat ze geen idee hebben wanneer er een einde komt aan de vrije val die de beurzen in september van dat jaar hebben ingezet, na de implosie van de kredietmarkten en het faillissement van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers.

Sommige marktvorsers geven te kennen voorlopig niet meer bereikbaar te zijn voor commentaar: 'Ik weet het ook niet meer', is het verweer na de zoveelste handelsdag met koersverliezen. Vooruitzichten voor bedrijfswinsten en economie worden in sneltreinvaart naar beneden bijgesteld. De wereldeconomie zit in de grootste recessie na de Tweede Wereldoorlog en beelden van lange rijen werklozen uit de jaren dertig spoken weer rond. Er heerst angst dat de recessie een depressie wordt.

Begin dit jaar is er dan ook geen enkele reden om in de aandelenmarkten te stappen: het financiële systeem staat op instorten, wereldwijd is in de voorafgaande maanden voor duizenden miljarden beurswaarde verdampt. Het vertrouwen is volledig verdwenen.

Drastische ingrepen van overheden zijn nodig. Zij houden met miljarden belastinggeld banken overeind. Centrale banken verlagen de basisrente naar historisch lage niveaus en pompen extra geld in het systeem om het maar weer op gang te krijgen. Het duurt even, maar de maatregelen hebben effect en in maart bereiken de beurzen wereldwijd een bodem.

Twee opmerkelijke incidenten markeren de omslag. De Amerikaanse president Obama geeft beleggingsadvies als hij constateert dat de koers-winstverhoudingen op een dieptepunt zijn beland en dat beleggen in aandelen op de lange termijn interessant is. Een week later lekt een mail uit van topman Vikram Pandit van Citigroup waarin deze klaagt over de onderwaardering van het aandeel Citigroup.

Na maart komt een stroom cijfers op gang die allemaal wijzen op herstel van de reële economie. Het beeld kantelt en beleggers zien licht aan het einde van de tunnel. Tussen maart en nu stijgt de AEX-index met bijna 70%.

Het grootschalige overheidsingrijpen en de schulden die daarmee zijn opgebouwd, roepen wel belangrijke vragen op. Want was de kredietcrisis niet het gevolg van het grootschalig op de pof leven? En hadden we voormalig Fed-voorzitter Alan Greenspan niet beschuldigd van het te lang laag houden van de rente? De rente staat in de Verenigde Staten met 0,25% nu lager dan ooit en vergroot de kans op nieuwe speculatieve bubbels. Maar optimisme overheerst: '2010 en 2011 worden sterke jaren', aldus de Amerikaanse bank Goldman Sachs.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Optimisme over nieuw beursjaar overheerst na onverwacht snel herstel

De Amsterdamse index is dit jaar met ruim 35% gestegen. Het herstel komt na een van de slechtste beursjaren in mensenheugenis. Een vlug rekensommetje leert echter dat we er nog lang niet zijn. De index halveerde in 2008 en moet met minstens 100% stijgen om weer op hetzelfde niveau uit te komen. De beurzen hebben dus nog een lange weg te gaan. Zeker als wordt gekeken naar de hoogste stand ooit van 701,56, in september 2000.

Tot aan de eerste week van maart van dit jaar lijkt niets te wijzen op een herstel: op 6 maart sluit de Amsterdamse AEX-index op 199,5 punten en bereikt daarmee een niveau dat sinds juli 1995 niet meer is gezien. Een aandeel ING, jarenlang een 'zekerheidje' in ieders beleggingsportefeuille, kost nog 'slechts' euro 2,50, want nationalisatie van de ooit zo trotse bankverzekeraar dreigt. In de VS zakt de breed samengestelde S&P500-index twee dagen later een laagste stand van 666 punten. Het is alsof de duivel ermee speelt.

Het beroerde sentiment keert die maand echter, na twee opvallende gebeurtenissen. Allereerst is er de beste beleggingstip van het jaar. Die komt dit jaar niet op naam van een analist, aandelengoeroe of beursdolfijn, maar van de kersverse Amerikaanse president Barack Obama, die nog geen vijf weken aan de macht is. 'De koers-winstverhoudingen zijn op een punt aangekomen dat het kopen van aandelen voor de lange termijn in potentie een goede deal kan zijn', zegt Obama op 3 maart. Hij doet dat enkele dagen voordat wereldwijd de beurzen een bodem bereiken.

Het andere opmerkelijke incident is de 'uitgelekte' mail van topman Vikram Pandit van de Amerikaanse bank Citigroup een week later. Hij is teleurgesteld over de koers van het aandeel, dat op dat moment $ 1 noteert. Pandit denkt dat de markt de bank op termijn weer op de juiste wijze zal waarderen, want de eerste twee maanden van het lopende jaar zijn tenslotte 'winstgevend' geweest. Hoe kritisch en met hoon het bericht ook door diverse analisten en commentatoren wordt ontvangen, er is voor het eerst weer hoop op herstel en die hoop wordt door beleggers met beide handen aangegrepen.

In de loop van het jaar wordt duidelijk dat herstel zich daadwerkelijk aandient. Ja, de val was hard, maar de weg omhoog is alweer ingezet. Sombere scenario's worden minder donker en er is zelfs weer licht aan het eind van de tunnel. Bedrijven weten zich te herfinancieren en grijpen de recessie aan om in de kosten te snijden. De AEX eindigt dit jaar, met hulp van een kleine oudejaarsrally in de laatste weken, op een stand van 335 punten. Dat is ongeveer het niveau van september 2008. Dezelfde stand voelt na een klim vanaf 200 punten echter een stuk prettiger aan dan na een daling vanaf 518 punten.

Beleggers die niet in alle doemscenario's geloofden en een goed gevoel voor 'stockpicking' hadden, kunnen terugkijken op geweldige rendementen. Neem uitzender Randstad. Het aandeel is dit jaar met bijna 140% gestegen, bodemonderzoeker Fugro herstelde dit jaar met 95% en ook chemieconcern DSM is sinds de start van 2009 met bijna 90% opgelopen. Sterker nog, welk AEX-aandeel de belegger dit jaar ook heeft aangeschaft, ze zijn het jaar allemaal hoger geëindigd.

Het gevolg is dat eind 2009 het optimisme weer overheerst. Het kan verkeren. We durven weer vooruit te kijken. Als we de kenners moeten geloven, kunnen de koersen dan ook verder omhoog.

Neem de Amerikaanse bank Goldman Sachs. De gerenomeerde zakenbank was een van de partijen die de 'subprimecrisis' op tijd voelde aankomen en is zeer optimistisch voor de komende twee jaar. '2010 en 2011 worden economisch sterke jaren', schrijft de bank in een vooruitblikkend rapport. De rente blijft nog lang laag zegt de bank die er een uitroepteken aan toevoegt. Die lage rente is aantrekkelijk voor risicovollere beleggingen zoals aandelen.

De collega's van Bank of America zijn eveneens optimistisch gestemd, al is het iets conservatiever en geven zij aan dat het economisch herstel minder sterk kan uitvallen dan waar momenteel op wordt gerekend. Desondanks is de bank positief over de aandelenmarkten en adviseert het Europese en Aziatische aandelen en fondsen gericht op de consument in de opkomende markten te kopen.

Ook Nederlandse partijen zijn optimistisch gestemd. 'Gegeven het opwaartse economische momentum en de redelijke waarderingen denken wij in het eerste deel van 2010 opwaarts potentieel te zullen hebben', schrijven de analisten van SNS Securities. 'Wij rekenen niet op een dubbele dip voor de Benelux', aldus Royal Bank of Scotland (RBS). 2010 wordt volgens de bank 'meer van hetzelfde' en aandelen koopwaardig. Met de huidige koers-winstverhoudingen zijn aandelen in de Benelux, 'afgezet tegen staatsobligaties opvallend goedkoop', stelt RBS.

Het Zwitserse UBS voorziet een opwaarts potentieel voor de Europese aandelenmarkten met zo'n 25% vanaf het huidige niveau. De bank adviseert beleggers voor kwalitatief grote fondsen te gaan. Nederlandse aandelen als KPN, post- en logistiekconcern TNT en uitgeversconcern Reed Elsevier staan op de kooplijst van UBS.

Een van de centrale vragen die het aankomende jaar de beurzen zal bezighouden is hoe sterk het economische herstel zal zijn en of het aanhoudt. Hoe lang houden de centrale banken de rente laag en wanneer stoppen zij met stimuleringsmaatregelen? Blijven de opkomende markten de kar trekken en zijn zij blijvend de aanjagers van de wereldeconomie?

En dan zijn er nog altijd de onverwachte gebeurtenissen waar analistenrapporten nooit rekening mee houden: de pogingen tot een terroristische aanslag eerder deze week kunnen een vervolg krijgen en de beurzen onder druk zetten. Krijgt de economie toch te maken met een dubbele dip, of komt er een 'spike' in de dollar?

'Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft', zei de Amerikaanse schrijver Mark Twain. Dat is ook voor een jaar als 2010 niet anders.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

woensdag 30 december 2009

Amsterdamse beursindex is in tien jaar helft minder waard geworden

Beleggers in Nederlandse aandelen kijken terug op 'verloren' eerste decennium

Amsterdam
Beleggen doe je voor de lange termijn. Tenminste, dat is wat de experts ons adviseren. Maar wie zijn geld de afgelopen tien jaar in de AEX heeft gestoken, heeft zijn investering met ongeveer de helft in waarde zien dalen.

Zelfs als de uitkering van dividenden wordt meegenomen, staat de AEX-belegger nog altijd op een verlies van zo'n 30%. Worden de beleggingen ook nog eens gecorrigeerd voor inflatie, dan is het rendement over de afgelopen tien jaar nog slechter. Ter vergelijking: de Duitse DAX verloor over dezelfde periode exclusief dividend nog geen 20%.

'Voor aandelenbeleggers was het afgelopen decennium een dollemansrit. En als je puur naar de cijfers kijkt, is het beeld vrij dramatisch', zegt Corné van Zeijl, vermogensbeheerder bij SNS Asset Management.

'Het is maar vanaf welk punt je meet', zegt een Amsterdamse handelaar met een diepe zucht. Hij wijst erop dat de AEX in september 2000 een all-time high van 701,56 punten op de borden zette. Sindsdien is het bergafwaarts gegaan met de index. 'Het verhaal dat een lage rente, zoals we de afgelopen jaren hebben gezien, goed is voor de beurs, kan hiermee naar het rijk der fabelen worden verwezen', aldus de handelaar, die sinds het uitbreken van de kredietcrisis niet meer met zijn naam in de krant wil.

Uiteraard zijn er beleggers met een goed gevoel voor timing geweest, die met korte ritjes toch nog een aardig rendement hebben gemaakt. Daarnaast hebben beleggers in aandelen van bedrijven die zijn overgenomen het goed gedaan. Zij hebben in een flink aantal gevallen een hoge vergoeding ontvangen, zoals bij voedingsconcern Numico en ABN Amro. De bank kwakkelde jarenlang rond een koers van euro 20, maar het bankenconsortium legde in 2008 de hoofdprijs neer van euro 38.

Daartegenover staan aandelen waarvan de waarde bijna in haar geheel is verdampt (UPC en KPNQwest) of die voor een lage koers van de beurs zijn gehaald, zoals Versatel en Getronics. Wie de afgelopen tien jaar had belegd in een mandje AEX-aandelen en stil is blijven zitten, is geknipt en geschoren.

En dat terwijl het nieuwe millennium in een jubelstemming begint. De economie groeit in de jaren negentig hard en internet brengt ons de nieuwe economie. Voor de aandelenbeurzen is er maar één weg: omhoog.

Het jaar 2000 begint vanuit beleggersoogpunt ook uitstekend. De enige horde is de gevreesde 'millenniumbug'. Computers zouden op hol slaan als de tik van 1999 niet naar 2000, maar per ongeluk naar 1900 werd gemaakt. De millenniumbug heeft uiteindelijk lang niet het effect waarvoor is gevreesd. Computers draaien door en gevolgen voor centrales, ziekenhuizen en het bedrijfsleven zijn er nauwelijks.

Het eerste decennium wordt vooral gekenmerkt door bubbels die weer even hard uiteenspatten. Beleggers verwerken een internetbubbel, een telecombubbel, een vastgoedbubbel en vorig jaar kwam daar de kredietcrisis overheen. Vooral deze crisis drukt het rendement over het afgelopen decennium. 'Allemaal bubbels gevoed door hebzucht', stelt Michael Jabroer, hoofd trading van Keijser Capital. 'Niet alleen particulieren, maar ook verzekeraars en pensioenfondsen vertoonden kuddegedrag en sprongen op de rijdende trein.'

'Ik ben blij dat ik al deze bubbels heb meegemaakt', zegt Van Zeijl van SNS. 'Ik heb er veel van geleerd. Vooral dat een bubbel nog veel verder kan worden opgeblazen dan je denkt.'

Naast bubbels, krijgen de markten te maken met diverse aanslagen zoals die van 9/11 in New York. Deze aanslag geeft de beurzen, die in 2001 toch al hard zijn geraakt door het leeglopen van de internetbubbel, een extra opdoffer. Aanslagen in Madrid (2004) en Londen (2005) leiden niet tot grote dalingen, maar wel tot kortstondige paniek.

In de afgelopen tien jaar is de AEX niet alleen in waarde gedaald, maar ook getroffen door een ware leegloop. Het hoogtepunt vormt ongetwijfeld ABN Amro in 2008, maar de trend zette al in de jaren negentig van de vorige eeuw in. Een flink aantal bedrijven is overgenomen, gefuseerd of om andere redenen van de beurs gehaald.

In 2000 kent de AEX nog bedrijven als het roemruchte IT-fonds Baan en warenhuis Vendex. In de loop van de jaren verdwijnen nog veel meer bekende namen die al jaren tot de harde kern van de AEX behoorden. Wat te denken van handelshuis Hagemeyer, staalconcern Corus, voedingsconcern Numico, de banken ABN Amro en Fortis, uitgeversconcern VNU, automatiseerder Getronics en uitzendconcern Vedior.

Buhrmann verandert zijn naam in Corporate Express en wordt in 2008 gekocht door sectorgenoot Staples. Nauwelijks een jaar later komt er een einde aan de lange geschiedenis van effectenhandelshuis Van der Moolen. En Canon komt, eveneens in het voorbije jaar met een bod op kopieer- en printerfabrikant Océ. Als het bod slaagt, is ook dit fonds van de beurs verdwenen.

Andere fondsen, zoals KLM en Rodamco, komen na een fusie weer terug, maar menig belegger vraagt zich af hoe Nederlands fondsen als Unibail-Rodamco, Air France-KLM en staalconcern ArcelorMittal eigenlijk nog zijn.

'De AEX had vroeger een veel bredere samenstelling', zegt een beurshandelaar. 'Het lijkt op de teloorgang van onze voetbalcompetitie: de AEX is een Mickey Mouse-index geworden. Maar misschien staan we gewoon waar we horen.' Sterker nog, we moeten blij zijn dat we nog wereldbedrijven als Shell, Unilever, Heineken en Philips hebben, vindt de handelaar.

Van Zeijl schrijft de leegloop van de AEX en de beurs in het algemeen toe aan de groei van het aantal regels en het feit dat beursfondsen tegenwoordig transparant moeten zijn. 'Veel bedrijven hebben daar geen zin in.'

Volgens Jabroer van Keijser Capital geeft de leegloop van de AEX vooral 'een beeld van een veranderende wereld' weer. 'Daarnaast heeft de druk op marges bedrijven gedwongen overnames te doen.' Jabroer denkt dat deze trend de komende jaren doorzet. 'Neem Ahold of TNT. Ik vraag me af hoe lang het nog duurt voor ze worden overgenomen.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 15 december 2009

Kosten CO2-verdrag beperkt

Nederlandse bedrijven zijn al relatief goed voorbereid op mogelijk klimaatakkoord

Amsterdam
Mocht in Kopenhagen een nieuw klimaatverdrag worden gesloten, dan worden Nederlandse bedrijven financieel niet extra hard getroffen. Dankzij investeringen die de afgelopen jaren zijn gepleegd, staat het Nederlandse bedrijfsleven er relatief goed voor. Dat zeggen kenners van duurzaam ondernemen.

'Bedrijven in allerlei sectoren hebben zich al lang en breed georiënteerd op maatregelen', zegt Adrie Heinsbroek, analist duurzaam beleggen van ING Investment Office. 'Ik spreek met veel bedrijven en die geven bijna allemaal aan dat welk akkoord er ook in Kopenhagen wordt gesloten, zij doorgaan met investeringen in duurzaamheid en klimaatverandering. Heel veel bedrijven zijn al goed bezig.' Volgens Heinsbroek kunnen Nederlandse bedrijven hier ook niet meer onder deze investeringen uit: 'Van alle kanten, zowel door de buitenwereld, maar ook van binnenuit, worden bedrijven onder druk gezet om iets aan klimaatverandering te doen.'

Ook Erik Breen, hoofd responsible investing bij vermogensbeheerder Robeco, vindt dat Nederlandse bedrijven 'het doorgaans goed doen' als het om duurzaam ondernemen en klimaatverandering gaat. 'Nederland loopt in ieder geval niet fors achter, maar er moet nog altijd veel gebeuren en dat vergt investeringen.'

Dat productie van schonere energie gepaard gaat met grote bedragen, bleek gisteren uit een persbericht van energiebedrijf Delta. Het bedrijf heeft de De Sloecentrale in Vlissingen voorzien van de nieuwste gasturbines waardoor het 25% minder CO2 -uitstoot dan bestaande elektriciteitscentrales. Met de investering is een bedrag van euro 550 mln gemoeid.

Bas Ruter, directeur Investment Management van Triodos Bank, ziet dat met name Noord-Europese landen de afgelopen jaren een voorsprong hebben opgebouwd ten opzichte van Zuid-Europa, de VS en de zogeheten BRIC-landen. 'Dat is goed nieuws, maar we moeten wel zorgen dat we bij de koplopers blijven.' Net als Breen van Robeco en Heinsbroek van ING, wijst hij erop dat een voorsprong in energiezuinige technieken Nederland op de langere termijn geld kan opleveren. Nederland kan zijn kennis op dit gebied dan exporteren. Heinsbroek noemt als voorbeelden technisch dienstverlener Imtech en ingenieursbedrijf Arcadis, die zich hebben gespecialiseerd in respectievelijk waterbeheer en energie-efficiency.

Deze mening wordt ook gedeeld door Ad Schellen, fondsbeheerder van het Delta Lloyd Water & Climate Fund. 'Als je in het verleden veel pijn hebt genomen, dan kan dat ook sneller geld opbrengen.' Hij verwacht dat 'een goed klimaatakkoord' iedereen geld gaat kosten.

Ondanks dat in Nederland het bewustzijn rond klimaatverandering duidelijk is gegroeid, heeft Ruter van Triodos Bank ook kritiek. 'Vergeleken met andere landen hebben wij het hier bovengemiddeld begrepen, maar dat moet nog wel worden omgezet in actie. Daar ontbreekt het vaak aan. Er moet meer gebeuren, maar vooral ook sneller. Onze voorhoede is nog te klein.'

Die voorhoede wordt volgens Ruter gevolgd door een grote middengroep. Maar er zijn ook veel bedrijven die nog flink achterlopen. Ruter: 'Het ontbreekt veel bedrijven aan een duidelijke visie.'

Gisteren werd bekend dat Nederland op de internationale ranglijst voor klimaatbeleid is geklommen van 33 naar plaats 27, aldus de jaarlijkse index van het Climate Action Network (CAN), een koepel van milieuorganisaties. Volgens de stichting Natuur en Milieu is de 27ste plaats van Nederland onder meer te wijten aan de hoge CO2-uitstoot die niet snel genoeg daalt. Brazilië eindigde op de hoogste plek, gevolgd door Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

Klimaatindex CAN

  • Nederland 27ste
  • Lijst van 57 landen die verantwoordelijk zijn voor 90% van C02-uitstoot
  • Nederland 13e met internationaal klimaatbeleid
  • Nederland 45ste met nationaal klimaatbeleid
  • Eerste drie plekken zijn leeg: Geen enkel land doet voldoende, aldus CAN

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 12 december 2009

Chip-piek

Het gaat goed met de chipsector. Na een forse daling begin dit jaar, zitten de semiconductors alweer in een periode van sterk herstel.

Volgens een rapport van het Amerikaanse onderzoeks- en adviesbureau Gartner zijn de totale bestedingen dit jaar met 42,6% gedaald, maar wordt deze daling volgend jaar voor een groot deel weer goedgemaakt. Het bureau rekent erop dat de bestedingen voor de gehele branche in 2010 weer met 45,3% toenemen. Gartner voorspelt in alle onderdelen van de semiconductorsector een dubbelcijferige groei. Ook voor de jaren erna voorzien de analisten een toename. Pas in 2013 zakken de bestedingen licht in.

Op de Amsterdamse beurs is het herstel duidelijk terug te zien aan de koersontwikkeling van chipmachinebouwer ASML en toeleverancier ASM International (ASMI). Beide aandelen hebben traditioneel gezien een zeer cyclisch karakter, maar behoren dankzij het herstel in de sector dit jaar tot de pareltjes op het Damrak.

In maart van dit jaar zette ASML een dieptepunt van euro 12 op de borden. Gisteren sloot het aandeel 1,3% hoger op euro 22,29. Daarmee staat ASML bijna op de hoogste stand in de afgelopen vijf jaar. Die piek van euro 25 werd oktober vorig jaar bereikt.

Het aan de Midkap genoteerde ASMI deed het dit jaar nog beter: in maart was het aandeel te koop voor een bodemprijs van euro 5, vrijdag werd het aandeel verhandeld op euro 16,70.

Beleggers zouden het rapport van Gartner kunnen aangrijpen om een aandeel als ASML alsnog aan te schaffen. Ware het niet dat er in de markt al weinig twijfels zijn dat de investeringen in de chipsector een sterk herstel laten zien, aldus Victor Bareño van SNS Securities. Met andere woorden: het rapport van Gartner bevestigt wat de markt al wist. Het sterke herstel in de sector is daarom al in de koersen verwerkt. Daardoor is de waardering van chipfondsen 'dicht bij vorige piekniveaus', stelt Bareño.

Als beleggers dan toch willen kiezen uit een van beide Nederlandse chipfondsen, geeft de analist de voorkeur aan ASMI. Dat fonds heeft hij op 'kopen' staan bij een koersdoel van euro 20. ASMI, dat vooral in het nieuws is doordat het overhoop ligt met opstandige aandeelhouders, bestaat uit twee onderdelen: 'backend', dat verpakkingssystemen maakt, en 'frontend', dat processystemen levert.

Volgens de analist heeft ASMI nog opwaarts potentieel wegens hogere verwachtingen bij back-end-onderdeel ASMPT, waarin ASMI een belang heeft van 53%. Daarnaast heeft ASMI agressieve kostenbesparingen doorgevoerd en productieonderdelen samengevoegd.

Ofschoon een ritje in het verschiet ligt, is het voor beleggers wellicht verstandig om ook hier het 'piekniveau' (een hoogste stand van euro 21 in juli 2008) in de gaten te houden.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 11 december 2009

Fors minder overnames in 2009

Het aantal fusies en overnames is het afgelopen jaar wereldwijd aanzienlijk gedaald. Dat komt vooral doordat veel private-equitypartijen van de markt zijn verdwenen. Het totale bedrag dat met de transacties is gemoeid, daalde van begin dit jaar tot eind november met 56% tot $ 600 mrd.

Dit blijkt uit cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso). Het is volgens de organisatie de sterkste daling sinds 1995. Het overgrote deel van de krimp is toe te schrijven aan een sterke afname van fusies en overnames in de Oeso-landen: van $ 1000 mrd in 2008 naar $ 454 mrd dit jaar.

Björn van der Klip, advocaat bij Stibbe en gespecialiseerd in fusies en overnames, ziet de dalende trend dagelijks terug in zijn werk. 'De hausse aan transacties kwam de afgelopen jaren voor een groot deel van private equity, die met schuld bedrijven opkocht. Het is evident dat dit soort partijen door de kredietcrisis grotendeels uit de markt zijn', zegt Van der Klip. Toch hebben advocaten nog steeds veel werk: 'De transacties die we momenteel doen zijn bewerkelijker en duren langer.' Volgens de advocaat zijn bedrijven, veel meer dan voorheen, beducht voor risico en wordt een boekenonderzoek momenteel uitvoeriger gedaan dan in de afgelopen jaren. 'Ook financiering is voor bedrijven een stuk moeilijker geworden. Het kost daarom allemaal meer tijd.'

Het zijn vooral zakenbanken die last hebben van de dalende volumes. Zij worden veelal betaald in een percentage van de omzet van de transactie. 'Ook daar zie je dat banken dit compenseren door zich op herstructurering van bedrijven te richten', zegt Van der Klip. Zakenbanken verdienden dit jaar veel geld met het in de markt zetten van bedrijfsobligaties voor herfinanciering van bedrijven.

Hans Schenk, hoogleraar economie aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in fusies en overnames, is niet rouwig om de ingezette daling. 'Op de lange termijn moeten we hier gelukkig mee zijn: fusies en acquisities genereren nauwelijks meerwaarde voor de economie.' Volgens Schenk hebben 80% van de fusies en overnames die de afgelopen jaren zijn gepleegd nauwelijks waarde gecreëerd. 'Bedrijven hebben vooral veel middelen over de balk gegooid', stelt de hoogleraar.

Schenk legt uit dat fusies de afgelopen jaren in golven op gang zijn gekomen. In de tweede helft van de jaren negentig was er sprake van een explosie aan 'strategische fusies', met name de telecomsector deed toen grote overnames. Vanaf 2003 heeft vooral private equity zich geroerd op de overnamemarkt door met geleend geld op overnamepad te gaan. In Nederland werden op deze wijze NXP, Stork en VNU van de beurs gehaald. Volgens Schenk zouden bedrijven zich nu veel meer moeten richten op interne groei.

Ook de opkomende markten, waar consolidaties de laatste jaren sterk waren gegroeid, zagen deze het afgelopen jaar met 40% afnemen. Marktvorsers verwachten dat het aantal fusies en overnames volgend jaar weer toeneemt, met name in de opkomende markten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 4 december 2009

'Loskoppeling yuan goed voor China'

Een flexibel verhandelbare Chinese yuan is niet alleen goed voor de wereldeconomie, maar vooral ook voor China zelf. Dat stelt Michael Gomez, directeur opkomende markten van Pimco, 's werelds grootste obligatiebelegger, dat een vermogen beheert van $ 755 mrd.

'Een vrij verhandelbare yuan zou de wereldeconomie op vele wijzen goed doen, maar belangrijker nog, het vergroot de kansen dat het geld in China op de lange termijn effectiever rendeert', aldus Gomez in een rapport.

Zonder een flexibel valutabeleid zijn de kansen op toenemende verstoringen en bubbels in de markt groot, zegt Gomez. 'Door het gebrek aan een natuurlijk prijsmechanisme kan toegang tot kapitaal bemoeilijkt worden. Dit kan leiden tot verspilling van voorzieningen.'

Doordat China de munt heeft gekoppeld aan de dollar, is het bovendien indirect afhankelijk van het monetaire beleid van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. Een land dat zijn munt koppelt aan de dollar, importeert het beleid van de Fed. Dit kan op de lange termijn de Chinese economische groei schaden, aldus Gomez.

China heeft de yuan sinds juli vorig jaar vastgezet op 6,83 yuan tegen één Amerikaanse dollar, om zo de export van het land te ondersteunen. Van 2005 tot 2008, toen China de munt nog niet rechtstreeks aan de dollarkoers had geklonken, steeg de waarde van de yuan met 21%.

Gisteren werd de zogeheten non-deliverable twaalfmaandsfuture in de yuan in Hongkong verhandeld op 6,6225 yuan voor één dollar. Dit impliceert dat geldhandelaren denken dat de yuan het komende jaar zo'n 3% in waarde zal stijgen. Non-deliverable-contracten worden afgewikkeld in dollars.

Door de yuan flexibeler te verhandelen, verschuift het accent voor investeringen van de exportsector naar de binnenlandse markt. Gomez: 'Dit is een aanpassing die China sowieso moet maken gezien de lagere consumptie van de Amerikaanse consument de komende jaren.'

De Verenigde Staten oefenen al enige tijd diplomatieke druk uit op de Chinezen om de koppeling met de dollar los te laten. China wijst dit echter keer op keer af en geeft telkens aan dit pas te doen als het daar zelf de rijp voor acht.

Afgelopen weekend hebben hoge Europese functionarissen in gesprekken met de Chinese premier Wen Jiabao eveneens aangegeven dat een herwaardering van de yuan 'passend' is. Wen zei de munt 'op een redelijk en uitgebalanceerd niveau' te zullen houden. De Chinese premier beloofde ook de flexibiliteit van de wisselkoers van de yuan geleidelijk te vergroten.

Maar vanuit China komen ook tegenstrijdige geluiden. Gisteren zei Chen Deming, de Chinese minister van commercie, dat de wereld zich beter kan richten op de stabiliteit van de dollar dan op een herwaardering van de yuan. 'De wereldwijde aandacht zou niet op de wisselkoers van de yuan gericht moeten zijn, maar op de stabiliteit van de dollar', aldus Chen.

De minister deed de uitspraken in een interview met de International Herald Tribune en persbureau Reuters, zo blijkt uit een samenvatting die op de website van het ministerie van commercie staat.

Volgens de minister zou een instabiele yuan 'een negatieve impact op de wereldeconomie' hebben. De minister zegt in het interview dat China niet de 'intentie' heeft een groot handelsoverschot te hebben. Het land is op zoek is naar een betere balans tussen de import en export, aldus Chen. Hij gaf aan dat het handelsoverschot dit jaar niet boven de $ 200 mrd uitkomt. In 2008 bedroeg het Chinese handelsoverschot $ 290 mrd.

De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs kwam gisteren met een rapport waarin het signaleert dat China en andere opkomende landen steeds meer kapitaal uit de volwassen markt weghalen. Dit wordt de trend voor de komende tien tot twintig jaar, stelt Thomas Deng, hoofd China-strategie van Goldman. De kapitaalstroom die dit jaar tot dusverre naar Aziatische aandelenfondsen (exclusief Japan) is gevloeid, bedraagt $ 18 mrd, blijkt uit cijfers van EPFR Global.

Volgens Deng is de groeiende kapitaalstroom toe te schrijven aan de snellere economische groei in de opkomende markten. Deze landen groeien in 2010 naar verwachting met gemiddeld 5,1%, tegen 1,3% voor ontwikkelde economieën, aldus cijfers van het Internationale Monetaire Fonds.
Deng verwacht dat de gemiddelde bedrijfswinsten in China in 2010 met 20 tot 30% zullen toenemen. Hij rekent daarom op een verdere rally op de Aziatische aandelenmarkten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 3 december 2009

Grote interesse ECB-lening verwacht

Banken kunnen waarschijnlijk voor het laatst twaalfmaandsgeld bij de centrale bank krijgen

Amsterdam
De veiling van speciale twaalfmaandsleningen van de Europese Centrale Bank (ECB), kan rekenen op een grote interesse. Economen verwachten dat commerciële banken zich voor grote bedragen gaan inschrijven.

De veiling, die 15 december op stapel staat, is waarschijnlijk de laatste mogelijkheid voor banken om te profiteren van deze onconventionele maatregel om banken onbeperkt van relatief langlopende liquiditeit te voorzien.

De noodmaatregel werd door de kredietcrisis ingevoerd om banken van liquiditeit te voorzien. De ECB sprong in dit gat omdat banken elkaar onderling geen geld meer durfden te lenen.

ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet zei vorige maand de details van de veiling - in jargon de Long Term Repo Operation - vandaag bekend te maken. De ECB komt tevens met een rentebesluit. De uitkomst zal weinig verrassend zijn: de gehele mark rekent erop dat de basisrente op 1% blijft staan.

Trichet gaf aan vandaag duidelijk te maken of het rentetarief voor deze speciale lening wordt geïndexeerd, of zoals de bank bij eerdere veilingen heeft gedaan, de leningen aanbiedt tegen een vast rentetarief. 'Ik sluit niets uit', aldus Trichet enkele weken terug.

Ruim 80% van de geldhandelaren verwacht dat de ECB net als bij eerdere veilingen een vast tarief van 1% hanteert.

Economen gepolst door persbureau Bloomberg verwachten dat banken voor circa euro 150 mrd aan leningen zullen inschrijven. Volgens Nick Kounis, econoom bij Fortis Bank Nederland, is dit getal natte vingerwerk. 'Het is een zeer speculatieve voorspelling. Het is nauwelijks in te schatten hoeveel de banken willen ophalen.' Omdat het de laatste keer is dat banken op deze wijze kunnen lenen, rekent Kounis wel op meer interesse dan bij de laatste veiling in september. Toen leenden de banken euro 75,2 mrd bij de ECB. In juni leenden zij voor een recordbedrag van euro 442 mrd bij de centrale bank.

Kounis geeft aan dat de banken het geld niet meer nodig hebben wegens een tekort aan liquide middelen zoals eerder dit jaar het geval was. 'De banken zullen het gebruiken om geld te verdienen', zegt Kounis. Met het geleende geld worden staatsobligaties gekocht met een hogere opbrengst.

Het stopzetten van de twaalfmaandsleningen is volgens Chris Turner, hoofd valuta's van ING Wholesale Banking in Londen, een 'nette manier om langzaam van onconventionele monetaire maatregelen af te komen'. Turner verwacht eveneens dat de ECB de leningen tegen 1% aanbiedt.

Mocht de ECB bij oplopende risico's toch nog de geldmarkt willen steunen, dan zal de bank dat doen met leningen met een looptijd van een week. Deze kortlopende leningen kunnen dan met een flexibel rentetarief in de markt worden gezet, denkt Turner.

Kounis van Fortis noemt het beëindigen van twaalfmaandsgeld 'een tijdspad richting een normale situatie'. De grote bulk aan liquiditeit van euro 442 mrd die in juni werd uitgeleend door de ECB, zit nu in de markt. Door die enorme hoeveelheid zijn de kosten van geld dit jaar fors gedaald. De zogeheten Euro Overnight Index Average (Eonia), het rentetarief voor een dag dat banken elkaar onderling in rekening brengen, is gedaald van 2,2% begin dit jaar naar 0,34%. Het verschil van 66 basispunten tussen de Eonia en de basisrente is volgens Kounis 'een reflectie van de grote liquiditeit'.

De Fortis-econoom rekent erop dat in juli, als de twaalfmaandslening van euro 442 mrd afloopt, de Eonia weer naar het basistarief beweegt van 1%. 'Zonder nieuwe noodmaatregelen komt liquiditeit in de eurozone in het derde kwartaal weer op een normaal niveau.'

Zowel Kounis als Turner zien het beëindigen van de noodmaatregel niet als een opmaat naar een renteverhoging van de ECB. Een verkrapping van het monetaire beleid wordt pas eind volgend jaar, of begin 2011 verwacht. 'Door de lopende steunmaatregelen zoals de twaalfmaandsleningen heeft het toch geen zin om de basisrente te verhogen. Ook al zou de rente met 25 basispunten worden verhoogd, door de grote liquiditeit blijft de Eonia ruim onder het basistarief bewegen', legt Kounis uit.

Turner van ING verwacht dat de ECB vandaag de verwachtingen voor de economie 'significant naar boven bij zal stellen'. Maar Turner ziet ook nog steeds obstakels voor de ECB : 'De risico's van een Japan-scenario met lage groei en nauwelijks inflatie is echter nog niet geheel verdwenen. Een discussie over, of het overwegen van een renteverhoging is daarom ook hoogst onwaarschijnlijk.'

De beste indicator voor een mogelijke renteverhoging is volgens Turner de kredietgroei in de eurozone. 'Die is nu nog zeer mat.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 1 december 2009

Sterke start Aziatische markten

Chinese belofte om markt te blijven stimuleren en forse groei economie India doen beurzen goed

Amsterdam
De beurzen in opkomende landen kenden een goed begin van de week. Ondanks het tumult rondom de afbetalingsproblemen van Dubai wisten de markten zich op te trekken aan een sterke groei van de Indiase economie. Daarnaast beloofde China ook in 2010 de economie te blijven stimuleren.

Economen versterkten het vertrouwen in deze markten door te wijzen op het goede economische beleid dat er nu wordt gevoerd.

In China begonnen de beurzen aan een rally op nieuws van het staatspersbureau Xinhua dat de overheid volgend jaar een proactief fiscaal beleid zal blijven voeren. Dit jaar kwam de Chinese overheid met een stimuleringspakket van $ 586 mrd dat de binnenlandse economie moest versterken. De Hang Seng China Enterprises Index, een graadmeter van Chinese aandelen met een notering in Hongkong, steeg maandag met 4,1%. Het was de sterkste stijging sinds begin juni. Vorige week zakten de beurzen nog weg uit angst voor hogere kapitaaleisen voor de bankensector.

In India werd bekend dat de economie in het derde kwartaal op jaarbasis met 7,9% is gegroeid. De sterke groei wordt toegeschreven aan een lage rente in combinatie met lagere belastingen.

De beleidsmakers van de centrale bank van India twijfelen of de rente moet worden verhoogd om zo een oplopende inflatie tegen te gaan. De bank is bevreesd voor een te snelle verkrapping: men wil niet het economisch herstel weer de kop indrukken. India moet het monetaire beleid 'voorzichtig en geleidelijk' terugtrekken om zo duurzaam te blijven groeien, zei Subir Gokarn, de gouverneur van de centrale bank vorige week.

Volgens Agnès Belaisch, strateeg opkomende markten van de Britse vermogensbeheerder Threadneedle, is het huidige monetaire beleid een goed voorbeeld dat opkomende markten laten zien te hebben geleerd van eerdere crises. 'Niet alleen zijn de balansen van opkomende markten veel beter geworden, centrale banken hebben inflatiedoelstellingen en ook het fiscale raamwerk is bij veel landen flink verbeterd.' Als voorbeeld wijst ze op Mexico. Dat land heeft als streven het begrotingstekort op 0% uit te laten komen.

Belaisch is sinds enkele maanden werkzaam voor Threadneedle. Hiervoor was de Chileense als senior econoom werkzaam bij het IMF, de Chileense centrale bank en de European Investment Bank. Belaisch vindt het niet vreemd dat landen als China, Brazilië en India nu sneller over de crisis heen zijn dan de gevestigde economieën. 'De opkomende markten hebben wel geld in de markt gepompt, maar dat was vooral omdat er gebrek was aan liquide middelen.'

Gemiddeld hebben opkomende markten 13,6% van het bruto binnenlands product (bbp) besteed aan stimuleringsmaatregelen, tegen 6,9% door ontwikkelde landen. De ontwikkelde landen hebben daarentegen veel geld besteed aan overheidsgaranties, zo'n 14% van het bbp, tegen 0,1% bij opkomende markten. Ten slotte hebben veel westerse landen kapitaalinjecties gedaan en bedrijven overgenomen. Dit kostte de landen gemiddeld 8,7% van het bpp, tegen 0,5% bij opkomende markten.

Het gevolg is dat de opkomende markten er financieel veel beter voorstaan dan de westerse landen, zegt Belaisch. 'Neem alleen de vergrijzing. De kosten daarvan zijn voor de G20-landen tien keer hoger dan de kredietcrisis. Bovendien moeten de westerse landen schuld gaan afbetalen. De opkomende markten hebben én geen schuld én nauwelijks pensioenverplichtingen.' Belaisch vindt daarom dat westerse landen zich 'op zeer dun ijs' begeven. 'Ze kunnen niet anders dan of de belastingen verhogen, of flink in de kosten snijden.' Als dat niet gebeurt, kan het vertrouwen in westerse schuld verslechteren en het duurder worden om geld te lenen, verwacht zij. 'Voor opkomende markten is dit geen zorg. Het zijn rijke overheden met een relatief arme bevolking geworden. De focus zal de komende jaren gericht blijven op de binnenlandse markt.'

Ofschoon de landen nauwelijks schulden hebben, blijft er wel behoefte aan kapitaal. Daarom zijn volgens Belaisch staatsobligaties in opkomende markten in lokale valuta's de belegging van de toekomst. Deze markten zijn in de jaren negentig als alternatieve financieringsbron de afgelopen vijf jaar in volume verdubbeld naar $ 5500 mrd eind vorig jaar.

Een andere trend die Belaisch signaleert, is dat opkomende markten steeds vaker met elkaar handelen en daardoor minder afhankelijk zijn van het Westen. Een land als Brazilië exporteert sinds dit jaar 18% van zijn goederen naar China. Voor de kredietcrisis, nu ruim een jaar geleden, was de VS nog de grootste afnemer.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 28 november 2009

Dubai verstoort de rust

Beleggers maakten zich op voor een rustig jaareinde, totdat onheilspellende berichten uit Dubai de markten opschudden.

De richting voor de beurzen leek voor menig belegger duidelijk. De derdekwartaalcijfers zijn gerapporteerd, dus de markten gaan rustig op weg naar het einde van het jaar. Menigeen rekende op een zijwaartse beweging, en sommigen hoopten stiekem nog op een traditionele eindejaarsrally. Maar het voortkabbelende sentiment werd donderdag ruw verstoord door het verzoek van Dubai World, een staatsbedrijf in handen van het Arabische emiraat Dubai, om aflossing van schulden uit te stellen. Wereldwijd zakten aandelenmarkten hard weg.

'Alles stond deze week in het teken van Dubai', zegt handelaar Geoffrey Leloux van Keijser Capital. 'Dubai begon woensdag al te spelen en toen vroeg iedereen zich nog af wat er eigenlijk aan de hand was. Pas op donderdag drongen de implicaties tot de markt door en was er sprake van een heuse selloff.'

Thanksgiving

De Europese beurzen moesten het bovendien stellen zonder richting vanuit de Verenigde Staten, want de markten waren daar gesloten wegens de nationale feestdag Thanksgiving. Veel handelaren in de VS hebben dan vrij, waardoor de handel een stuk rustiger is dan normaal te doen gebruikelijk. Hierdoor waren de volumes relatief laag en kon de neerwaartse beweging sterk doorzetten. Bij lage omzetten is de kans op grote uitschieters - naar beneden of naar boven - veel groter dan bij hoge volumes.

'Je kunt rustig zeggen dat dit een aparte gebeurtenis was, want in eerste instantie denk je: wat hebben wij nou met Dubai te maken? Maar het is een vertrouwenskwestie en roept direct vragen op als wat is het besmettingsgevaar, wie krijgt er nog geld van deze partij? En dan blijken de financials toch weer heel kwetsbaar.' Verschillende bedrijven, zoals Aegon en ING waren er snel bij om via persberichten te verklaren dat zij geen blootstelling hebben aan Dubai World. Het hielp echter weinig: de aandelen werden toch van de hand gedaan.

Maar het waren niet alleen de financiële waarden. Ook een aandeel als Nutreco verloor donderdag 6%, terwijl de diervoederproducent geen enkele connectie met Dubai heeft.

Volgens Leloux drong het tot veel marktpartijen door dat ook een land als Dubai $ 80 mrd heeft geleend. 'Velen dachten dat zij dit allemaal financierden met oliegeld.'

Markt houdt zich staande

Ondanks het negatieve sentiment, vindt Leloux dat de markten zich goed staande hielden. Als voorbeeld wijst de handelaar op verzekeraar Aegon dat op vrijdag bij opening hard wegzakte, maar na enkele uren handel alweer een plus stond. Leloux: 'Bepaalde partijen sloegen groot in. Er zijn ook beleggers die op een dip zaten te wachten om alsnog in te stappen.'

De handelaar denkt dat beleggers zich dit jaar niet rijk hoeven te rekenen en er geen traditionele eindejaarsrally in zit. 'Voor veel marktpartijen is het jaar al gespeeld. Het is uiteraard een kerstcadeau die we onszelf toewensen, maar ik zie het niet gebeuren.' Leloux rekent de komende maanden juist op een zijwaartse beweging. 'Neem Philips, zij zeggen dat het ergste achter de rug is, maar zij zien nog geen langdurige en duurzame winstgroei.' De omzetten van bedrijven nemen nog niet toe en dus moet het weer van kostenbesparingen komen en je kunt nou eenmaal niet eeuwig in de kosten blijven snijden, aldus Leloux.

Positieve start

Voordat Dubai een rol van betekenis kreeg op de beurzen, begonnen de markten nog enthousiast aan de nieuwe handelsweek. De AEX, de belangrijkste graadmeter van de Amsterdamse beurs, sloot maandag 2,3% hoger op 317 punten. Ook dinsdag en woensdag waren positieve handelsdagen.

Beleggers keken vrijdag uit naar de details van de reeds aangekondigde claimemissie van ING. De emissie werd afgelopen woensdag goedgekeurd door de aandeelhouders. De bank wil euro 7,5 mrd ophalen om op die manier de staatssteun die het concern door de kredietcrisis nodig had, terug te betalen. De emissieprijs bedraagt euro 4,24 per nieuw aandeel en geeft daarmee een een korting van 52% vergeleken met de slotstand van euro 8,92 op donderdag. Handelaar Leloux vindt de korting op de aandelen hoger dan waar hij op had gerekend, maar het aantal nieuwe aandelen dat wordt uitgegeven juist aan de hoge kant. 'Ik neem aan dat de begeleidende banken eerst een rondje hebben gedaan en weten dat ze de aandelen kwijt kunnen.'

Over tot de orde van de dag

Dat beleggers soms kort van memorie zijn, bleek vrijdag. De AEX zakte bij opening hard weg tot net boven de 300 punten. Maar toen de futures op Wall Street aangaven dat in New York de schade mee zou vallen, kropen de beurzen snel weer uit het dal. De sterkste dalers op donderdag, waren een dag later weer de best presterende aandelen. Terwijl de markten donderdag wereldwijd 3 tot 4% inleverde, opende de Dow Jones-Index met een verlies van iets meer dan 1% en sloot de AEX 0,9% hoger op 309,52 punten. Dubai lijkt alweer vergeten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 27 november 2009

Zorgen om Chinese banken nemen toe

Door grote kredietvraag en verslechterde balansen vrezen beleggers grootschalige emissies bankensector

Amsterdam
De Chinese aandelenbeurs heeft gisteren een flinke tik gekregen. De belangrijkste graadmeters kenden de sterkste daling sinds eind augustus. Beleggers zijn bezorgd dat Chinese banken meer kapitaal uit de markt moeten halen door de groeiende vraag naar krediet.

Op maandag leverde de Chinese aandelenmarkten 3,5% in, waarna op dinsdag een herstel van 2,1% volgde, maar woensdagnacht zakte de belangrijkste Chinese graadmeter, de CSI 300, weer met 3,6% weg naar een stand van 3170,98 punten. Over de volle breedte gingen de aandelen omlaag, waarbij de bankensector de grootste verliezen kende.

De bankaandelen staan onder druk sinds de Chinese bankregulator, de Banking Regulatory Commission (CBRC) deze week zei maatregelen te nemen als banken zich niet beter beschermen tegen slechte leningen. De Chinese overheid probeert op die manier een rem te zetten op de onstuimige kredietgroei.

Bank of China , niet te verwarren met de Chinese centrale bank, gaf dinsdag aan 'verschillende opties' te bestuderen om geld op te halen. Daarnaast zouden de vijf grootste Chinese banken voorlopige plannen hebben ingeleverd bij de toezichthouder voor verbetering van de balansen, aldus persbureau Bloomberg.

Volgens twee verschillende rapporten van Citigroup en BNP Paribas moeten Chinese banken met een beursnotering mogelijk meer dan Rmb 300 mrd ($ 44 mrd) ophalen om de balansen te verbeteren.

'Of banken direct de markt op moeten om geld op te halen is nog de vraag, maar de balansen van de Chinese banken zijn sterk aan het verslechteren', zegt Jeroen van IJzerloo, senior econoom van het landenrisicoteam van Rabobank.

Van IJzerloo legt uit dat de sterke groei van het aantal kredieten de laatste maanden wat afneemt, maar dat de kredietgroei desondanks met een duizelingwekkende vaart is gegroeid. Tot nu toe dit jaar nam het krediet met $ 1300 mrd toe. 'De balans van Bank of China is dit jaar met 38% toegenomen. Dat is een beetje eng. In een dergelijk tempo is het bijna onmogelijk om de voorzieningen op orde te houden.'

De econoom wijst erop dat door de sterke groei van krediet ook het aantal wanbetalingen op leningen op de middellange termijn sterk gaat stijgen, waarmee de kredietkwaliteit verslechtert. Een Chinese bankencrisis acht Van IJzerloo niet onmogelijk, maar 'Chinezen zien zelf ook het gevaar van bubbels in de markt'.

Een groot deel van de verstrekte leningen zijn naar de vastgoed- en aandelenmarkten gevloeid. Het is echter onduidelijk welke maatregelen de Chinese overheid gaat nemen, zegt Van IJzerloo. 'Soms heeft de centrale overheid al plannen, maar weten we dat gewoon niet omdat het niet wordt gecommuniceerd.'

De econoom vindt de problemen met Chinese banken een vertrouwenskwestie. 'En we weten allemaal hoe belangrijk dat tegenwoordig is. China is op dit moment een lichtpunt in een zwarte wereld. Als dat licht wordt gedoofd kan het huidige enthousiasme over het economisch herstel juist weer een tik krijgen.'

De zorgen om de bankensector zetten ook een domper op de beursgang van kredietverlener China Minsheng Banking. Het concern kende woensdag zijn debuut op de beurs van Hongkong en verloor 1,2%. Het was voor het eerst in vier jaar tijd dat een Chinees aandeel op de eerste dag van notering geen koerswinst wist te boeken.

Op de beurs van Sjanghai is het aandeel het afgelopen jaar in waarde verdubbeld. Met de beursgang haalde China Minsheng Banking $ 3,9 mrd uit de markt. Beleggers vrezen dat de kredietverlener de eerste in een lange rij is die met een emissie komt.

Chinese aandelen kennen vaak een dubbele notering: een in China (A-Shares) en een in Hongkong (H-Shares). De A-shares zijn alleen te koop voor Chinese beleggers. Buitenlandse beleggers hebben wel toegang tot de markt van Hongkong. Chinese particuliere beleggers mogen op hun beurt weer niet in het buitenland beleggen.

'Versterking van de bankbalansen en de mogelijke emissies die hierdoor boven de markt hangen, hebben ervoor gezorgd dat het sentiment rond bankaandelen extreem zwak is', aldus Li Qing, analist bij CSC Securities in Hongkong tegenover Bloomberg. Hij wijst erop dat de emissie van Minsheng niet de laatste zal zijn. 'Als wordt gekeken naar het tempo waarmee Minsheng momenteel groeit, moet het bedrijf binnen twee jaar weer naar de beurs om aandelen te plaatsen.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 26 november 2009

Fed: lage rente voedt speculatie

Amsterdam
Het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Federal Reserve (Fed) , heeft voor het eerst gewezen op het mogelijke gevaar van speculatie door de lage rente die de Fed momenteel hanteert. Dit blijkt uit de notulen van het beleidsbepalend en besluitvormend orgaan van de Fed, de Federal Open Market Committee (FOMC) van 3 en 4 november.

De FOMC wijst erop dat door de lage rente beleggers mogelijk 'buitensporig risicogedrag' kunnen vertonen. Doordat het lenen van dollars zeer goedkoop is, gebruiken beleggers de munt om allerlei soorten beleggingen te kopen die beter renderen dan de dollar. Daarnaast zei het FOMC dat de inflatieverwachtingen kunnen veranderen door een verdere verzwakking van de dollar. De dollarzwakte zorgt voor 'een opwaartse inflatiedruk', aldus het FOMC. De Fed hanteert momenteel een basisrente van 0 tot 0,25%. Bij de laatste vergadering gaf de FOMC aan de rente nog voor een lange tijd laag te houden.

Vorige week gaven landen als Japan en China aan dat de dollarzwakte en lage rente door beleggers wordt gebruikt voor allerlei speculatieve doeleinden. Zo staat de goudprijs op een record en zijn de aandelenmarkten dit jaar aan een flink herstel bezig. De Amerikaanse graadmeter S&P is sinds de bodem van 9 maart met meer dan 60% gestegen. De MSCI World Index steeg over dezelfde periode met 72%.

Valentijn van Nieuwenhuijzen, macro-econoom van ING Investment Management, ziet de opmerkingen van de Fed niet als een opmaat naar een eerste renteverhoging. 'Wat ze eigenlijk zeggen, is dat ze geleerd hebben van het verleden en de rente niet nog eens jarenlang laag zullen houden en zo voor bubbels in de markt zorgen. Ik denk dat de uitlatingen vooral zijn bedoeld als een signaal naar de markt met de boodschap: de Fed is waakzaam.'

Volgens Van Nieuwenhuijzen zal de Fed eerst stappen zetten om een einde te maken aan kwantitatieve verruiming, zoals het opkopen van staatsobligaties. Doordat de Fed de treasuries opkoopt, houdt ze de rente kunstmatig laag. De macro-econoom verwacht dat de basisrente op zijn vroegst eind 2010 wordt verhoogd, 'maar het kan ook pas in 2011 zijn'.

De uitlatingen van de Fed kunnen ook een politieke lading hebben. De voorzitter van de Senate Banking Committee, democraat Christopher Todd, heeft de Fed onlangs verweten een gebrek aan supervisie te hebben. Todd vindt dat de Fed de huizenbubbel heeft gestimuleerd door de rente te lang te laag te houden. Het uiteenspatten van de huizenbubbel was een van de belangrijkste oorzaken van de kredietcrisis.

Ben Bernanke verschijnt op 3 december van dit jaar voor een hoorzitting van deze commissie omdat hij genomineerd is voor een tweede termijn als voorzitter van de Fed.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 21 november 2009

Dollar nu de munt voor 'carry trades'

Amsterdam
Jarenlang werden de Japanse yen en carrytrade in één adem genoemd. Maar sinds de Federal Reserve de rente heeft verlaagd naar 0 tot 0,25%, spelen geldhandelaren en hedgefondsen dit speculatieve spel nu in Amerikaanse dollars.

Het principe van een carrytrade is vrij eenvoudig. Beleggers lenen geld in een valuta van een land waar de rente laag is en zetten dit vervolgens uit in een land waar de rente hoger is.

Dat er geld verdiend kan worden met carrytrades is doorgedrongen tot het grote publiek. Zakenblad The Economist besteedde hier onlangs veel aandacht aan. Dat de carrytrade aantrekkingskracht heeft, blijkt ook uit gegevens van Google. In oktober van dit jaar werd gemiddeld vijf keer vaker dan gemiddeld gezocht naar de term 'carry trade'.

'Zolang de Fed aangeeft dat de rente voor langere tijd zeer laag blijft, blijft de dollar de belangrijkste munt voor het opzetten van carrytrades', aldus Chris Turner, hoofd valuta's van ING Wholesale Banking in Londen.

Vrijdag sterkte de dollar aan tegenover een mandje van de belangrijkste valuta's. Beleggers zijn bezorgd dat de rally op de aandelenbeurzen te ver is doorgeschoten en zochten hun heil in 'treasury's'.

De zorgen waren het beste terug te zien in Amerikaanse staatsleningen voor drie maanden, waarop de rente kortstondig negatief stond. Dit was voor het eerst sinds december vorig jaar, toen de kredietmarkt volledig tot stilstand kwam. Bij een stijgende dollar mijden beleggers risicovollere beleggingen zoals aandelen.

De afgelopen twintig jaar was de Japanse yen de belangrijkste munt voor carrytrades omdat de rente er al sinds de jaren negentig rond de 0% noteert. Gisteren maakte de Bank of Japan bekend dat de basisrente op 0,1% blijft staan.

De populariteit van de carrytrade nam de afgelopen jaren in Japan zo'n grote vlucht dat niet alleen traditionele spelers als hedgefondsen en geldhandelaren, maar zelfs Japanse huisvrouwen massaal in het buitenland gingen beleggen: yens werden geleend en uitgezet in Australië en Nieuw-Zeeland of er werden aandelen van gekocht in opkomende markten als India en China.

Deze trades werden vorig jaar na de val van Lehman in een razend tempo teruggedraaid. Hierdoor moesten geleende yens worden teruggekocht, waardoor de vraag naar yens steeg en de munt omhoog schoot. Omdat het terugdraaien van carrytrades een versterkend effect heeft, kende de yen daardoor een 'spike'.

Ofschoon er nog altijd carrytrades in yens worden opgezet, heeft de dollar deze rol nu deels overgenomen. Zo is een van de populairste transacties van het moment het verhandelen van de Amerikaanse dollar tegenover de Australische. Het verschil tussen de driemaandsrente op de Amerikaanse dollar en de Australische dollar is ongeveer 4%. Handelaren verkopen de driemaandsfuture op de Amerikaanse dollar en kopen vervolgens de driemaandsfuture op de Australische dollar. Verandert er niets aan de koers van beide valuta's, dan heeft de belegger op jaarbasis 4% verdiend.

De handelaar die aan het begin van het jaar zo'n transactie had opgezet, heeft een goed rendement behaald. Mede door een alsmaar verzwakkende Amerikaanse dollar heeft deze opzet sinds het begin van dit jaar een rendement opgeleverd van bijna 30%.

Volgens chef-econoom David Rosenberg van Gluskin Sheff wordt de Amerikaanse dollar momenteel gebruikt om allerlei risicovolle beleggingen te financieren. 'De dollar is één grote carrytrade geworden', zegt Rosenberg.

De econoom wijst erop dat er historisch gezien nooit enige correlatie is geweest tussen de S&P 500 en de DYX, de dollarindex. De afgelopen acht maanden is die opgelopen naar 90%.

Ook de VIX-index, een indicator die de beweeglijkheid op de markt meet, kwam historisch gezien nooit verder dan een correlatie van 20%. Nu is de samenhang tussen de VIX en de dollarindex 90%.

Tussen de prestatie van beurzen in opkomende markten en de dollar was er voor dit jaar een negatieve correlatie van 70%, maar ook die is gestegen naar 90%. Het verband tussen de dollar en grondstoffenprijzen was altijd al sterk, maar ook hier is de correlatie opgelopen naar meer dan 90%.

Hoofd valuta's Turner van ING, denkt dat de populariteit van de dollar voor carrytrades niet structureel is. 'Zodra de Fed hint op een renteverhoging verwacht ik dat ze worden teruggedraaid.' Beleggers zullen zich weer gaan richten op de yen omdat Turner denkt dat de rente in de Verenigde Staten eerder wordt verhoogd dan die in Japan.


Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 19 november 2009

Rustig Vaarwater

Als rond één fonds voldoende nieuws is om de koers in beweging te krijgen, dan is het wel Boskalis. De baggeraar deed vorige week een bod van euro 1,35 mrd op maritiem dienstverlener Smit. Deze week kwam het bedrijf met een tussentijds handelsbericht waarin het de winstverwachting voor het hele jaar verhoogde naar euro 215 mln.

Toch lijkt het aandeel niet van zijn plek te komen. Nadat de koers sinds juli met circa 80% is opgelopen van euro 15 tot een slot van euro 26,87 gisteren, lijkt het aandeel de afgelopen weken gevangen in een bandbreedte van euro 23,5o tot euro 27.

De terughoudende opstelling van beleggers kan worden toegeschreven aan een emissie van euro 200 mln voor de overname van Smit. Boskalis heeft een marktwaarde euro 2,4 mrd. Analisten vinden het logisch dat beleggers aan de zijlijn blijven: bij een emissie kunnen ze de stukken meestal met korting krijgen. 'Als ik belegger was, zou ik even wachten', zegt Edwin de Jong van SNS Securities.

Na de flinke stijging sinds juli ziet De Jong geen opwaarts potentieel meer voor het aandeel. SNS verwelkomt de overname van Smit vanwege de strategische voordelen die de deal met zich meebrengt. Toch is de meerwaarde die door de fusie wordt gecreëerd niet al te hoog. SNS schat deze op euro 0,50 per aandeel. Ook als de bank de cijfers van Smit meeneemt, komt er geen hoger koersdoel uit de koker, aldus De Jong.

Het advies van SNS wijkt nauwelijks af van het overgrote deel van de andere effectenhuizen, die gemiddeld een koersdoel hanteren dat varieert van euro 24 tot euro 27. Dit komt overeen met de bandbreedte waarin het aandeel momenteel wordt verhandeld. Dit komt niet vaak voor en daarmee lijken analisten op veilig te spelen.

Het rapport van Rabo Securities, toont een andere zienswijze. De bank handhaaft juist het koopadvies en zet het koersdoel op euro 32. De bank, die de cijfers van Smit pro forma meeneemt, komt tot dit doel door een koerswinstverhouding van 14 te hanteren.

Tussen de regels door geeft Rabo een hoger koersdoel af dan euro 32. Door de fusie zijn er voldoende argumenten voor een hogere koerswinstverhouding, denkt de bank. Het fusiebedrijf krijgt een bredere basis en een betere positionering. Met die hogere waardering wacht Rabo echter tot Smit echt is ingelijfd.

De enige kink in de kabel zou het afketsen van de overname van Smit zijn. Maar gezien het feit dat het aandeel Smit al sinds het bod op de biedingskoers van euro 60 per aandeel staat, is er niemand die daarop rekent.

Over de emissie komt pas de komende maanden meer duidelijkheid. Details daarover kan het aandeel weer uit het rustige vaarwater halen, waarin het zich momenteel bevindt.


Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 17 november 2009

'Curieuze' transactie in opties Océ

Amsterdam
Het bod op Océ is afgelopen zomer voorafgegaan door een opmerkelijke optietransactie. Volgens marktkenners kan er sprake zijn van voorkennis.

De transactie vond plaats in juli van dit jaar. Een onbekende koper kocht in de open markt 7500 callopties voor bijna euro 300.000 op het aandeel van de printer- en kopieerfabrikant. Het aandeel moest wel flink gaan stijgen, want op het moment van de aankoop stond Océ nog op euro 3,26. Dankzij het bod van Canon zijn de opties nu circa euro 2,2 mln waard.

Opvallend aan deze transactie is dat de opties een looptijd hebben tot december. Zonder het bod van Canon waren de opties de derde vrijdag van december vrijwel zeker waardeloos afgelopen.

Marktvorsers weten niet of het om voorkennis gaat, maar noemen het wel 'verdacht', 'opvallend' en 'curieus'.

'Slimme jongen', reageert een optiehandelaar. 'Het is lastig hard te maken, maar ik denk dat we met een insider te maken hebben.' Cees Smit, handelaar van Today's Beheer vindt 'verdacht' een groot woord, maar betwijfelt wel of het zomaar een toevalstreffer is. 'Het kan zo zijn dat hij op goed geluk een krant aan de muur heeft gehangen, een dartpijltje heeft gegooid en dat daar vervolgens Océ uitkwam. Maar die krant, inclusief het gaatje bij Océ, wil ik dan graag eens zien.'

'Als ik de AFM was, dan zou ik denken dat deze transactie wel een onderzoekje waard is', zegt een andere handelaar, die niet met zijn naam in de krant wil. Een analist van een Nederlandse grootbank die eveneens anoniem wenst te blijven, vindt het ook een onderzoek waard. 'Dat zal wel gebeuren, maar vervolgens hoor je er nooit meer iets van.'

Alle handelaren en optiekenners stellen dat 7500 verhandelde optiecontracten voor een fonds als Océ buitengewoon groot en opvallend is.

Het spreekt in het voordeel van de optiekoper dat de topman van Océ heeft gezegd open te staan voor een strategische samenwerking, fusie of overname. Dat de overname nu naar buiten komt, is dan ook geen grote verrassing. 'Het is uiteraard mogelijk dat iemand een gokje heeft gewaagd. Maar dan had je ook de aandelen kunnen kopen', zegt een Amsterdamse handelaar.

Volgens een woordvoerder van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) is de transactie 'te gedetailleerd' om er iets over te zeggen. De woordvoerder kan niet aangeven of er verdachte transacties in aandelen of opties Océ hebben plaatsgevonden. Zij geeft aan dat er bij overnames altijd wordt gekeken of er opvallende koersbewegingen en transacties waren in aanloop naar een overnamebod.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 14 november 2009

'Stap naar obligaties is structureel'

Bedrijven gaan voor financiering blijvend naar obligatiemarkt omdat banken geen geld uitlenen

Amsterdam
Doordat banken nauwelijks geld uitlenen, zoeken bedrijven steeds vaker de obligatiemarkt op. Deze trend, die dit jaar door de kredietcrisis is ingezet, is structureel. Dat stelt Roman Gaiser, portefeuillebeheerder van het European High Yield Bonds Fund van de Britse vermogensbeheerder Threadneedle. Hij heeft euro 2 mrd onder zijn hoede. Heel Threadneedle had eind september een beheerd vermogen van euro 64,1 mrd. 'Banken gaan niet ineens weer risicovolle leningen op de balans nemen', zegt Gaiser. 'De verschuiving van een kredietlijn bij de bank naar een gang naar obligaties is blijvend.'

Het verkrijgen van krediet bij banken is voor bedrijven lastig geworden, benadrukt Gaiser. 'Alle cijfers wijzen erop dat banken minder geld uitlenen ondanks dat ze op veel goedkoop geld zitten. De banken moeten hogere reserves aanhouden en het risico verlagen. Het gevolg is dat bedrijven op zoek moeten naar een alternatief.'

In de meeste gevallen is dat alternatief de obligatiemarkt, zegt Gaiser. Volgens hem zijn de banken in de VS bezig met het versterken van de kapitaalbalansen, terwijl in Europa de banken nog in een proces zitten waarin de schuldenportefeuilles worden verkleind: deleverage.

Door deze ontwikkeling zijn veel bedrijven - al dan niet gedwongen door de omstandigheden - de obligatiemarkt opgegaan voor (her)financiering. Citigroup voorspelt dat er dit jaar voor euro 300 mrd aan obligaties zal worden uitgegeven door Europese bedrijven. Het grootste deel hiervan is al geplaatst. Gaiser wijst erop dat er in de anderhalf jaar voor het uitbreken van de kredietcrisis nauwelijks aanbod was.

Gaiser vindt de verschuiving van bank naar obligatiemarkt een goede ontwikkeling. 'Het is eigenlijk heel logisch. Het risico verschuift van de bank naar de obligatiemarkt. De risico's zijn bovendien transparanter omdat die daar beter zijn ingeprijsd.'

Het zijn niet de minste namen die nu met grote obligatieleningen geld uit de markt halen. Automakers als BMW en Fiat zetten dit jaar obligatieleningen van enkele miljarden in de markt. In september haalde telecomconcern KPN met een twintigjarige obligatielening £ 850 mln op. Met een euro-obligatie werd in dezelfde maand nog eens euro 700 mln opgehaald bij institutionele partijen in Europa. Deze obligatie heeft een looptijd van vijftien jaar en een coupon van 5,625%.

Mede onder invloed van de lage rente op spaarrekeningen en op staatsobligaties, staan beleggers in de rij voor de obligaties. Ondanks het ruime aanbod, is het grootste deel van de obligaties met gemak geplaatst.

Bedrijfsobligaties behoren dit jaar tot een van de beleggingen die het zeer goed hebben gedaan. Highyieldbonds noteren momenteel hoger dan voor de val van Lehman Brothers, toen de kredietmarkten tot stilstand kwam. 'Bedrijfsobligaties hebben een ijzersterk jaar achter de rug. De koersen staan bijna 60% hoger dan aan de start van dit jaar. Ik moet erbij zeggen dat ze vorig jaar met ruim een derde gedaald zijn', aldus Gaiser.

De fondsbeheerder verwacht dat bedrijfsobligaties de komende tijd een betere belegging zijn dan bijvoorbeeld aandelen. Bonds doen het namelijk ook goed als de situatie stabiel blijft. 'Om aandelenkoersen te laten stijgen moet een bedrijf een verbetering van zijn bedrijfsresultaat, omzet of marges laten zien.'

Threadneedle rekent juist op een stabiele economische situatie. De vermogensbeheerder verwacht voor westerse economieën de komende jaren een zeer gematigde economische groei van 1 tot 2% per jaar. Als voorbeeld van een bedrijf waarvan hij de bonds in portefeuille heeft, wijst hij op het Duitse Heidelberg Cement. De volumes die het Duitse cementbedrijf exporteert zijn wel een stuk lager dan de afgelopen jaren, maar de inkomsten zijn stabiel en de marges naar behoren. Goed genoeg voor een belegger in bedrijfsobligaties.

Een ander positief punt voor bedrijfsobligaties is dat het aantal wanbetalingen, de zogeheten 'default rate', in 2010 verder afneemt. De default rate voor speculatieve bedrijfsobligaties stond in september op 8,8%, maar steeg in oktober weer door het bankroet van kredietverstrekker CIT Group.

Toch zijn er ook genoeg zaken waar de belegger rekening mee moet houden. 'De trek naar risicovollere beleggingen kan zomaar weer afnemen. Daarvoor hoeft er maar een grote naam om te vallen. Ook een oplopende rente kan negatief uitpakken.' Daarnaast speelt het grote aanbod een rol. 'Die vraag hangt zeker boven de markt: blijft de vraag op het huidige niveau?'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 12 november 2009

Recordveiling treasury's valt goed

Beleggers blijven Amerikaanse staatsleningen kopen ondanks groot aanbod op de markt

Amsterdam
Ondanks de enorme toevloed blijven Amerikaanse staatsobligaties gewild. Twee grote veilingen zijn deze week met gemak in de markt gezet.

De rendementen op de tienjarige Amerikaanse staatsleningen stegen na de veiling licht. Voor de veiling bedroeg de rente op de tienjarige 3,46%, na de veiling liep dit licht op naar 3,49%. De rente beweegt omgekeerd aan de koers van een obligatie. Als het rendement oploopt, daalt dus de koers van de obligatie.

Een veiling van $ 25 mrd aan tienjarige treasury's is dinsdag goed ontvangen. De Amerikaanse overheid heeft het aantal veilingen dit jaar fors verhoogd om op die manier het immense begrotingstekort van het land te financieren.

De zogeheten bid-to-cover-ratio - de verhouding tussen de vraag en de uiteindelijk toegewezen hoeveelheid leningen, die een indicatie is voor de vraag - bedroeg 2,81. De afgelopen vier veilingen kwam deze ratio gemiddeld uit op 2,34. Volgens Amced Younis, obligatiestrateeg van Fortis Bank Nederland, blijft de aanhoudende lage Amerikaanse rente kopers trekken. 'Een hoge liquiditeit en lage rente zorgt voor een trek naar staatsobligaties', zegt Younis. Volgens de strateeg zijn de afgelopen maanden vooral commerciële banken kopers van treasury's. Banken moeten meer kapitaal aanhouden en gebruiken daarvoor ook staatsobligaties. Younis geeft aan dat alleen al in de maanden juni tot en met augustus commerciële banken voor $ 200 mrd aan treasury's hebben gekocht.

HSBC, een van de zogeheten primary dealers, ziet eveneens dit beeld. Een primary dealer is een bank of effectenhuis dat rechtstreeks met de Federal Reserve handelt. Volgens HSBC zitten banken nu op veel goedkoop geld en zijn zij alleen bereid dit geld uit te lenen aan uiterst zekere bedrijven of consumenten. De banken kopen nu treasury's en verdienen geld met het verschil tussen de basisrente, bijna 0%, en de rendementen op staatsleningen. Dit verschil, de spread, is voor veel beleggers veel te laag, maar banken nemen daar nu genoegen mee.

De vraag van de commerciële banken naar treasury's helpt om het aanbod te absorberen, aldus HSBC in een rapport. Bovendien helpt deze vraag de Fed omdat deze dan minder staatsobligaties hoeft op te kopen. De Fed is na de kredietcrisis overgegaan tot het opkopen van staatsobligaties. De Fed nam vorig jaar onconventionele maatregelen zoals kwantitatieve verruiming en liquiditeitsoperaties om de marktrentes te drukken en het economisch herstel te stimuleren. De Fed kocht dit belastingjaar, dat loopt tot eind september, voor $ 300 mrd aan staatsobligaties. Dat is ongeveer 16% van alle obligaties die zijn uitgegeven.

Naast commerciële banken zijn er de gebruikelijke kopers, zoals buitenlandse centrale banken. Zij kochten in totaal 47,3% van de tienjarige leningen. Dit was iets meer dan bij de laatste veiling van tienjarige treasury's in augustus, toen het percentage op 45,7% lag. Het percentage directe bieders - dit zijn beleggers die voor eigen rekening handelen - kwam uit op 4,5%. Dit is het hoogste niveau in meer dan een jaar. Een hoger percentage directe bieders is gunstig voor de ontwikkeling van de obligatiekoers. De primary dealers doen de stukken na de veiling vaak direct weer van de hand, waardoor de koers onder druk komt te staan.

Dit beeld was dinsdag na de veiling ook terug te zien. De veiling kende weliswaar een solide interesse van beleggers, maar het grootste deel van de staatsleningen ging naar handelaren die de leningen meteen weer in de markt plaatsten. Marktvorsers zijn te spreken over het verloop van de veilingen. 'We hebben het al eerder gezegd en we willen niet klinken als een plaat die overslaat, maar iedere keer weer blijken de zorgen over inflatie, de toevloed aan obligaties, het begrotingstekort en allerlei andere zaken onterecht', aldus chef-econoom Dan Greenhouse van Miller Tabak gisteren in een e-mail. 'Dit gaat veranderen in 2010, maar momenteel houd de Fed de rente dusdanig laag dat dit iedere keer weer een steun is voor treasury's.'

Afgelopen maandag was een veiling van driejarige treasury's voor een bedrag van $ 40 mrd eveneens succesvol. Deze veiling brak een record, want de vraag buiten de primary dealers om was zo groot, in totaal $ 47,1 mrd, dat het gehele bedrag aan deze handelaren kon worden geleverd.

De succesvolle veiling van de tienjarige leningen is een goede opmaat naar de volgende veiling van dertigjarige obligaties, die vandaag plaatsvindt. Over het algemeen zijn deze langlopende leningen lastiger te plaatsen dan tienjarige.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

woensdag 11 november 2009

'Goudprijs is toe aan een correctie'

Credit Suisse verwacht lagere prijs omdat dollar gaat aantrekken door eerste signalen renteverhoging

Amsterdam
Goud staat momenteel volop in de schijnwerpers. Ofschoon een groot deel van de markt rekent op een verdere stijging en records van het populaire edelmetaal, verwacht analist Tobias Merath, hoofd onderzoek van Credit Suisse juist een correctie.

De Zwitserse zakenbank verwacht dat de goudprijs terugzakt naar een prijs van $ 900 tot $ 1000 per troy ounce, ofwel 31,1035 gram. Dinsdag zette de goudprijs met levering voor november door de handelsdag heen wederom een record van $ 1111,20 op de borden.

'Wij denken dat de Amerikaanse dollar wat kan aantrekken en dat is slecht voor de goudprijs', aldus Merath in een rapport. Merath verwacht dat de dollar in de loop van 2010 in waarde zal stijgen omdat de Amerikaanse Federal Reserve mogelijk de eerste signalen van een renteverhoging zal afgeven.

Credit Suisse is daarmee een van de weinige partijen die tegen de algemene markttrend ingaan. Overigens denkt Merath aan een tijdelijke correctie, want hij verwacht dat de goudprijs in 2011 weer gaat oplopen wegens 'aanhoudende dollarzwakte en stijgende prijzen van andere grondstoffen waardoor de opgaande trend voor de lange termijn blijft gehandhaafd'.

Een overgroot deel van de marktvorsers rekent er echter op dat de goudprijs, die dit jaar al met een kwart is opgelopen, verder zal stijgen. 'Goud is niet veranderd, maar de kopers zijn veranderd', aldus Suki Coop. Hij is analist kostbare metalen bij Barclays. 'Wij zien een structurele verschuiving. Niet alleen van beleggers, maar ook van centrale banken en de individuele consument', aldus Coop tegenover de New York Times. Hij rekent op een prijs van gemiddeld $ 1140 in het vierde kwartaal.

Ook zijn er analisten die menen dat de goudprijs in korte tijd te hard is opgelopen, met andere woorden: goud is 'overbought' en toe aan een correctie. Zo'n daling kan door nieuwe kopers worden aangegrepen om alsnog in goud te stappen. Op die manier blijft de opwaartse trend voor de lange termijn in stand.

'Goud is duidelijk te hard gestegen. Momenteel is er een overparticipatie van het beleggende en speculerende publiek', aldus de Amerikaanse econoom Dennis Gartman dinsdag in zijn nieuwsbrief Gartman Letter.

Goud staat sinds de aankoop van 220 ton goud door de centrale bank van India vorige week van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) volop in de schijnwerpers. De aankoop was zelfs voor de meest fanatieke goudvolgers een verrassing. India betaalde $ 1045 per troy ounce, in totaal $ 6,7 mrd.

Beleggers rekenden erop dat China een deel van zijn buitenlandse reserves zou inzetten om goud aan te kopen omdat het land de behoefte heeft om de portefeuille te diversifiëren.

De aankoop van India van 220 ton valt namelijk in het niets als wordt gekeken naar de buitenlandse reserves van China, die momenteel $ 2270 mrd bedragen. In april van dit jaar liet de Chinese overheid weten dat zij een goudreserve heeft van 1054 ton. Dit is een stijging van 76% vergeleken met de laatste melding, die overigens dateert van zes jaar terug.

Ondanks de verwachtingen in de markt liet een vertegenwoordiger van de Chinese centrale bank deze week tegenover persbureau Bloomberg weten dat het land helemaal geen haast heeft met het aankopen van goud. 'China is de grootste goudproducent van de wereld, dus wij hebben niet dezelfde urgentie als bijvoorbeeld India om grote volumes aan te kopen zodra die beschikbaar zijn op de wereldmarkt. Het is voor ons goedkoper om goud op de eigen markt in te kopen. Maar dat helpt niet om onze enorme valutareserve te diversifiëren.'

Volgens de vertegenwoordiger is het voor China ook weinig zinvol om goud op de internationale markt te kopen, want zelfs als het land de helft van het jaarlijkse goudaanbod opkoopt, zou de valutareserve 'slechts' met enkele miljarden dollars dalen. 'Mocht China wel IMF-goud kopen, dan is dat eerder een symbolische aankoop.'

Xia Bin, hoofd onderzoek en ontwikkeling, een belangrijke denktank van de Chinese regering, gaf deze week aan dat China juist wel IMF-goud moet kopen. 'Waarom niet? Zelfs als het voor de huidige marktprijs wordt aangeboden, moeten we het kopen.' Bin benadrukte op persoonlijke titel te spreken. 'Wat is het nut van het aankopen van dollars waarvan de waarde toch al daalt. Met zoveel valutareserves vind ik dat China goud moet kopen, zonder twijfel.'

Dit zou een slechte ontwikkeling zijn voor de dollar. Door die op grote schaal in te ruilen voor goud, komen er flinke hoeveelheden dollars op de markt, waardoor de waarde van de munt daalt.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

9 november 2009 was ik te gast bij Bureau Buitenland van de VPRO op radio1 om over de goudprijs te praten. Op de site is het fragment te beluisteren.

* Site Bureau Buitenland


dinsdag 10 november 2009

Tegendraads

Het was maandag een mooie dag voor de verzekeringssector. Het Duitse Allianz liet weten weer zwarte cijfers te schrijven. Daarnaast verwierp het Aziatische onderdeel van de Franse verzekeraar Axa gisteren een overnamebod van ruim $ 10 mrd van het moederconcern en de Australische vermogensbeheerder AMP.

Het gevolg was dat verzekeraars gisteren tot de beste presterende sectoren behoorde. Allianz sloot in Frankfurt 4,3% hoger, terwijl Axa in Parijs 0,4% won. In Amsterdam sloot Aegon - dat donderdag de cijfers rapporteert - met een winst van 6%. Opvallend genoeg wist Delta Lloyd zich niet op te trekken aan het sterke sentiment in de sector. Tegen de markttrend in noteerde Delta Lloyd de gehele dag lager om onveranderd op euro 16,10 te sluiten.

Om het koersverloop van Delta Lloyd zo kort na de emissie af te zetten tegen die van andere verzekeraars, is echter niet terecht. Er spelen kort na een beursgang andere zaken mee die van invloed zijn, zegt een bankier die beursgangen begeleidt.

De syndicaatbanken die het aandeel naar de beurs brachten, Goldman Sachs en Morgan Stanley, hebben een periode na de beursgang een soort zorgplicht. Meestal is dit een periode van dertig dagen. Banken mogen de koers van het aandeel 'stabiel' houden. Omdat de scheidslijn tussen een aandeel stabiel houden en koersmanipulatie nauw luistert, heeft toezichthouder Autoriteit Financiële Markten daar speciale regels voor opgesteld.

Ofschoon steunaankopen zijn toegestaan, mag het aandeel niet kunstmatig worden gestuwd. Er mogen alleen steunaankopen worden gedaan in een zogeheten downtick, een neerwaartse beweging in de prijsopgave.

Op een gegeven moment moeten die banken weer van deze stukken af. Het is dus goed mogelijk dat we daar gisteren een eerste begin van hebben gezien. Het is niet ondenkbaar dat de banken op de eerste handelsdag steunaankopen hebben gedaan omdat de koers direct na verhandeling wegzakte. Gisteren was een goede dag om die stukken weer te verkopen.

Volgens de bankier die emissies begeleidt, kan het door die stabilisatieperiode van een maand voorkomen dat een aandeel een hele andere beweging laat zien dan de rest van de markt. Maar, zegt de bankier, de macht van de banken is ook hier beperkt. Soms kan een koers zo'n gigantische beweging maken, dat er zelfs voor de begeleidende banken geen houden meer aan is.

Het is dus goed mogelijk dat de koers van Delta Lloyd de komende weken tegen de markt in blijft bewegen. Na dertig dagen zal de koers een stuk beter met de realiteit, of waan van de dag, overeen komen.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 7 november 2009

Cirkelen rond de 300

De AEX dreigde deze week door de psychologische grens van 300 punten te zakken, maar hield het hoofd uiteindelijk fier boven water.

Sinds de Amsterdamse hoofdgraadmeter op 19 oktober een hoogste stand van het jaar van 327,03 punten op de borden zette, zit de klad erin. Een overgroot deel van de marktvorsers rekende enkele weken terug nog op verder oplopende koersen, maar het tegenovergestelde blijkt het geval. De bedrijfsresultaten over het derde kwartaal vallen gemiddeld genomen mee, maar worden nauwelijks met koerswinst beloond. 'De cijfers waren dan wel beter dan verwacht, maar dit komt vooral doordat de bedrijven op de kostenontwikkeling hebben gelet. Ze zien nog geen duurzaam herstel', zegt Geoffrey Leloux, handelaar bij Keijser Capital. Hij ziet dan ook geen 'triggers' voor hogere koersen, tenzij macrocijfers enorm meevallen.

Volgens Leloux is de twijfel over de kracht van het herstel ook bij beleggers terug te zien. 'Ze vragen zich af of het wel terecht is dat we zo hoog staan. Daarnaast zijn er technisch analisten die zeggen dat we tegen weerstanden aanzitten. Het speelt allemaal een rol. De beurzen bevinden zich in een surplace.' Ook buitenlandse beleggers vertonen terughoudendheid, aldus Leloux.

CIT Group

De AEX leek al op de eerste handelsdag van de week door de grens van 300 punten te zakken. De aandelenbeurzen reageerden wereldwijd negatief op het faillissement van de Amerikaanse kredietverstrekker CIT Group. Het faillissement behoort samen Enron, Lehman Brothers, Washington Mutual, WorldCom en General Motors tot de grootste faillissementen in de Amerikaanse geschiedenis .

Net op het moment dat de graadmeter in de middag de 300-puntengrens leek te breken - heel even stond de AEX op 299,99 punten - werd de markt gered door meevallende Amerikaanse huizencijfers waardoor de AEX de dag met afsloot met een bescheiden winst van 0,15% op 302,82 punten.

Post- en logistiek concern TNT rapporteerde maandag de resultaten over het derde kwartaal. De winst ging voor de vijfde achtereenvolgende periode omlaag, maar de cijfers waren wel boven de verwachting van analisten. Maar doordat bestuursvoorzitter Peter Bakker zich slechts voorzichtig positief uitliet over de toekomst, werd het aandeel niet voor de meevallende winst beloond. Volgens Bakker is in het derde kwartaal het handelsklimaat gestabiliseerd 'met enkele eerste tekenen van positieve onderliggende ontwikkelingen'. Het aandeel TNT sloot het aandeel maandag 0,1% hoger.

Dinsdag stond Amsterdam geheel in het teken van de beursgang van verzekeraar Delta Lloyd. Het evenement werd door de gehele financiële wereld met grote belangstelling gevolgd. Delta Lloyd is de eerste grote financiële partij die het na de crisis heeft aangedurfd om de gang naar de aandelenmarkt te maken. Met de opbrengst van meer dan euro 1 mrd was het de grootste Europese beursgang van dit jaar. 'Het is jammer dat de introductie samen viel met een dalende beurs', zegt Keijser-handelaar Leloux. Hij wijst erop dat de koers in de loop van de week weer naar de emissieprijs van euro 16 kroop en er vrijdag zelfs boven sloot: euro 16,10. 'Delta Lloyd is relatief gezien een kleine speler, maar deze emissie was heel goed om het sentiment te testen. Ik vind dat het goed is gegaan en vind het aandeel ook interessant gezien de waardering en het feit dat ze dividend gaan uitkeren.'

Speculeren met Ahold

Analisten van ING bliezen deze week weer leven in overnamegeruchten rond supermarktconcern Ahold. Het bedrijf zou wel eens een interessante prooi voor het Britse Tesco kunnen zijn. Mochten de Britten dit ING-advies opvolgen, rekent de bank op een overnameprijs van euro 12,80 per Ahold-aandeel. Beleggers namen het advies serieus en zetten het aandeel deze week hoger. 'Een overname van Ahold door het Belgische Dellhaize is ook zo'n verhaal dat al jaren lang de ronde doet', aldus Leloux. Hij noemt de koersbeweging van Ahold van afgelopen week 'opvallend'. Het aandeel donderdag 4,5% nadat Ahold een reorganisatie aankondigde, die goed werd ontvangen. Gisteren maakte het bedrijf in deze krant bekend met zijn succesformule Albert Heijn naar het buitenland te willen. Duitsland en België komen daarvoor in eerste instantie in aanmerking. Dat kan eventueel gepaard gaan met een overname in een van die landen, aldus Ahold.

Op donderdag dook de AEX weer kortstondig onder de 300 punten. Dit keer stond de index even op 299,63. Wederom waren het Amerikaanse macrocijfers die de AEX aan winst hielp. De gedaalde loonkosten in de VS zorgden ervoor dat de angst voor inflatie afnam.

De week werd met verlies afgesloten na de publicatie van het Amerikaanse werkloosheidscijfer. De werkloosheid liep in oktober op naar 10,2% van de beroepsbevolking, het hoogste niveau sinds 1983. Beleggers schrokken in eerste instantie van de cijfers en de AEX zakte in rap tempo in de min, herstelde weer en ging uiteindelijk met een min van 0,22% op een stand van 307,14 de week uit.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 5 november 2009

Zorgen om bubbel in markt nemen toe

IMF en Wereldbank zien toenemende risico's van luchtbel in Aziatische aandelen- en vastgoedprijzen

Amsterdam
Door de lage rente en de enorme toevloed aan liquiditeit, dreigt een nieuwe bubbel in de Aziatische vastgoed-, aandelen- en geldmarkten te ontstaan. Hiervoor waarschuwen deze week zowel de Wereldbank als het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Aandelen- en grondstoffenprijzen stegen gisteren, terwijl de dollar en yen daalden op de verwachting dat de Amerikaanse rente gelijk blijft op het huidige niveau van 0 tot 0,25% en de Federal Reserve de uitspraak 'voor een langere periode' handhaaft in een toelichting op het rentebesluit. De Fed kwam gisterenavond met dat rentebesluit. De Europese en Britse centrale bank volgen vandaag.

De Wereldbank maakt zich in 'toenemende mate zorgen' over het feit dat de miljarden dollars die het afgelopen jaar in de markt zijn gepompt, zorgen voor bubbels in de prijzen van aandelen in Azië en van vastgoed in landen als China, Hongkong, Singapore en Vietnam.

Het IMF ziet 'risico's dat de vastgoedprijzen in Hongkong momenteel niet worden gedreven door de 'natuurlijke werking van vraag en aanbod', maar door de enorme toestroom aan kapitaal. 'We staan aan het begin van een nieuwe en buitensporige stijging van aandelen-, grondstof- en vastgoedprijzen', aldus Simon Johnson, voormalig chef-econoom van het IMF tegenover de Wall Street Journal.

Diverse grondstoffenprijzen zijn dit jaar al fors opgelopen. Zo kost een vat ruwe olie circa 80% meer dan begin dit jaar. De goudprijs is met bijna 45% gestegen en bereikte deze week een recordstand. De prijs van koper is dit jaar met de helft gestegen.

De resultaten van de lage rentestand zijn het duidelijkst zichtbaar in Azië omdat de economieën daar het snelst herstellen. In Hongkong lopen de prijzen van vastgoed in het hoogste segment momenteel hard op. Voor een luxe-appartement wordt voor een gemiddelde vierkante meter al vlug $ 9000 betaald. In Singapore zijn de huizen in het derde kwartaal 15,8% duurder geworden, de sterkste stijging in 28 jaar.

Wat daarnaast meespeelt zijn zogeheten 'carry trades' in de Amerikaanse dollars. Een carry trade houdt in dat dollars worden geleend en vervolgens worden omgewisseld in buitenlandse valuta's met een hogere rentevergoeding, zoals de Australische dollar. De Australische munt is dit jaar met 35% opgelopen tegenover de Amerikaanse.

Valutahandelaren speculeren erop dat de Australische centrale bank het monetaire beleid verder zal verkrappen. Afgelopen dinsdag verhoogde de bank de basisrente met 0,25%. Het was de tweede renteverhoging in twee maanden tijd. De centrale banken van Zuid-Korea en India hebben signalen afgegeven waaruit opgemaakt kan worden dat ook daar de rente binnen enkele maanden wordt verhoogd.

Deze week voorspelde een Australische onderzoeksbureau dat de huizen binnen twaalf jaar in prijs gaan verdubbelen. 'Deze wonderbaarlijke voorspelling wijst erop dat je een huis moet kopen zodra je het kunt betalen. Want met lang wachten kan je droom wel eens onbereikbaar worden', schreef de Australische krant de Herald Sun in een reactie.

Aziatische aandelen schieten eveneens omhoog door carry trades. Beleggers lenen dollars en zetten dit weg op de Aziatische markten in de hoop op een beter rendement. Die hoop is vooralsnog terecht, want de Chinese beurs staat ruim 70% hoger dan aan het begin van het jaar. De Braziliaanse Bovespa is 100% gestegen en de aandelenmarkt van Indonesië met bijna 103%. Ter vergelijking: de Amerikaanse Dow Jones-index staat sinds de start van het jaar 11% hoger. Tot nu toe stroomde er dit jaar $ 53 mrd in fondsen die beleggen in opkomende markten, aldus cijfers van EPFR Global. Wereldwijd is de waarde van de gezamenlijke aandelenmarkten sinds het dieptepunt op 9 maart met $ 17.000 mrd opgelopen.

De ervaring leert echter dat buitenlandse beleggers ook in rap tempo het geld weghalen, als er iets misgaat. Recente voorbeelden hiervan zijn de Azië-crisis in 1997 en de kredietcrisis vorig jaar.

De Wereldbank kwam gisteren met een rapport waarin het de verwachting voor de Oost-Aziatische economie heeft verhoogd. De bank gezeteld in Washington, rekent op- een groei van 6,7%, tegen een verwachting van 5,3% in april. De groei kan accelereren naar mogelijk 7,8% in 2010.

De Wereldbank denkt dat de opkomende markten deze groei kunnen vasthouden als men zich minder richt op export en blijft vasthouden aan het stimuleren van de binnenlandse markt zoals het afgelopen jaar is gebeurd.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 31 oktober 2009

Alex' nieuwe gezicht

Deze week zette Binck Alex-directeur Marcel Kalse om onduidelijke redenen aan de kant. De 33-jarige Matthijs Aler, directeur van Bincks Franse actviteiten en sinds 2001 werkzaam voor de beleggersbank, volgt hem op.

Amsterdam


V: Wanneer gaa u aan de slag?

'In principe per direct. Ik ben nu nog bezig met het overdragen van mijn taken aan Vincent Germyns, die mij opvolgt. Hij is al twee jaar directeur van Binck in België en heeft de bank daar groot gemaakt. Ik reken erop dat hij dat ook in Frankrijk zal doen.'

V: Wat gaat er onder uw leiding veranderen?

'We houden vast aan de door ons gekozen strategie, daar komen geen wijzigingen in. De enige verandering is dat de productontwikkelingsafdeling, die eerst onder Kalse viel, nu rechtstreeks aan het bestuur gaat rapporteren. Die afdeling kan dan onafhankelijker te werk gaan. Wij hopen hiermee in 2010 sneller te kunnen schakelen en innovaties snel naar de markt te kunnen brengen. Dit is overigens niet nieuw. We waren dit al voor het vertrek van Kalse van plan.'

V: Wat vindt u van het vertrek van Kalse? Hij was jarenlang het gezicht van Alex Vermogensbeheer?

'Eerlijk gezegd heb ik ver van dat besluit afgestaan. Kalse en ik zaten sinds de overname van Alex door Binck in het managementteam. We hebben dan ook regelmatig met elkaar samengewerkt en we konden dan ook prima door één deur. Maar over zijn vertrek wil en kan ik niets zeggen. Ook als ik er wel dichtbij had gestaan.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Oktober sterke maand voor olieprijs

Zwarte goud kent sterkste stijging sinds mei dankzij sterke macrocijfers en zwakke Amerikaanse dollar

Amsterdam
Tegenvallende consumentenuitgaven in de Verenigde Staten droegen gisteren bij aan een daling van de olieprjis.

Donderdag vierden de aandelen- en grondstoffenbeurzen nog een feestje op meevallende groeicijfers over de Amerikaanse economie. Die steeg met 3,5% in het derde kwartaal en dat was meer dan waarop werd gerekend. De olieprijs liftte mee op het enthousiasme rond het groeicijfer en maakte die dag een koerssprong van 3,1%.

Doordat de economische cijfers beter waren dan verwacht, had ook de vraag naar olie harder kunnen aantrekken dan eerder geanticipeerd. Maar op vrijdag speculeerden handelaren weer op een daling met als achterliggende gedachte dat de vraag naar olie toch niet voldoende aantrekt om de huidige prijs te rechtvaardigen. De prijs van een vat ruwe Texaanse olie van 159 liter met een levering voor de maand december, stond aan het eind van de handel in Europa op $ 78,14.

Naast het Amerikaanse groeicijfer waren ook de aanvragen voor een eerste werkloosheidsuitkering in de VS donderdag nog een steun voor de markt en olieprijs. De aanvragen daalden naar het laagste niveau in zeven maanden. Het was tevens de grootste afname sinds juli. Het cijfer kan erop duiden dat er een einde komt aan de oplopende werkloosheid in de VS.

'Donderdag vierden we nog het einde van de recessie, maar nu maken we ons alweer zorgen of macro-economische data wel goed genoeg zijn om een verdere prijsstijging te rechtvaardigen', aldus Phil Flynn van PFGBest tegenover persbureau Bloomberg. 'Het lijkt erop dat de rally van donderdag een eenmalige gebeurtenis was en we weer naar de aandelenmarkten kijken om richting te vinden.'

De aandelenmarkten stonden gisteren flink onder druk door een tegenvallend cijfers over de Amerikaanse consumentenbestedingen. Door het cijfer kroop de angst in de markt dat de economie maar langzaam zal groeien. De Amerikaanse groeicijfers over het derde kwartaal werden toch al kritisch tegen het licht gehouden omdat een groot deel van de groei te danken was aan overheidsmaatregelen, zoals de sloopsubsidie en een belastingvoordeel van startende huizenkopers. Zonder deze componenten, zagt het groeicijfer er aanzienlijk minder florissant uit, schreef ook professor Martin Feldstein van de Harvard Universiteit in een e-mail: 'De groei in het derde kwartaal is gestimuleerd door beleidsmaatregelen. Het gevaar van een vertraging van de economie blijft aanwezig en kan wellicht worden gevolgd door een krimp van de economie.' Dat de economie na een stijging vervolgens weer krimpt, wordt een 'double-dip-scenario' genoemd.

Ook Michael Lynch van onderzoeksbureau Strategic Energy & Economic Research vreest een dergelijk scenario. 'De angst is groot dat als de stimuleringsprogramma's uitgewerkt zijn, het einde van het economisch herstel wordt ingeluid.'

Ondanks de daling van de olieprijs vrijdag, was oktober een uitstekende maand voor oliebeleggers. Olie kende de scherpste maandelijkse stijging sinds mei. De prijs is vergeleken met de start van dit jaar met 78% opgelopen.

Voor de aankomende week zijn olieanalisten overwegend negatief gestemd. Van de analisten gepeild door persbureau Bloomberg rekent 44% op een daling, 29% verwacht een stijging en de rest denkt aan een zijwaartse beweging. Vorige week rekende 50% van de analisten op een daling. Bloomberg startte in 2004 met peilen van de verwachtingen. Sindsdien zijn de voorspellingen in 47% van de gevallen correct geweest. 'Ik reken op een verdere rally van de dollar en zwakte op de aandelenmarkten', zegt Peter Beutel, directeur van Cameron Hannover. 'Het ziet er naar uit dat we ons kunnen opmaken voor een flinke correctie van de olieprijs.'

Een stijgende dollar drukt de vraag naar grondstoffen, omdat beleggers bij een dalende dollar grondstoffen gebruiken om zich in te dekken tegen inflatie. Donderdag stond de Amerikaanse munt voor het eerst in twee weken op $ 1,4683 tegenover de euro. Vorige week noteerde de dollar voor het eerst sinds augustus 2008 boven de $ 1,50.

Dalende aandelenmarkten kunnen weer een signaal zijn dat de economie zich maar traag herstelt en dat ook de vraag naar olie minder hard oploopt.

De meningen over de richting van de olieprijs zijn echter verdeeld. 'Als macrocijfers goed zijn dan is er maar richting voor de olieprijs en dat is omhoog', stelt Tamas Varga van PVM Oil Associates in Londen. 'Als de beweging van de afgelopen maand een voorbode is, dan heeft de olieprijs een opwaarts potentieel van zo'n $ 25.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 30 oktober 2009

Vallend mes

Het gaat de afgelopen twee dagen hard met TomTom. Hard naar beneden wel te verstaan. De autonavigatieproducent rapporteerde woensdag de cijfers over het derde kwartaal. Amerikaanse zakenbanken als Goldman Sachs - nota bene TomToms' huisbank - en Merrill Lynch, waren bepaald niet te spreken over de cijfers. De banken waren geschrokken van de daling van de gemiddelde prijs, in jargon de avarage selling price (asp). Zij verlaagden gisteren prompt de verwachtingen en trokken koopadviezen in.

Nederlandse analisten waren een stuk milder in hun oordeel en vonden de cijfers in meerderheid beter dan verwacht. Maar een adviesverlaging van Goldman of Merrill Lynch hakt er nu eenmaal harder in dan een adviesverlaging van een Nederlandse partij.

De negatieve toon van de Amerikaanse zakenbanken leidde direct tot een verkoopgolf van Amerikaanse hedgefondsen. Volgens een Nederlandse analist, die niet met zijn naam in de krant wil, hebben die de afgelopen dagen 'rücksichtslos' aandelen TomTom geshort en gedumpt. Met als gevolg dat TomTom in twee dagen euro 632 mln van zijn beurswaarde zag verdampen.

Toch zegt deze analist dat de daling niets met de cijfers of een daling van de asp te maken had, maar met Google. 'Puur sentiment. Het almachtige Google roept iets en hup de aandelen gaan eruit.' Het internetbedrijf presenteerde woensdag zijn eigen navigatiesoftware en wordt daarmee dus een concurrent van TomTom.

Wat ook meespeelt, is dat beleggers die mee hebben gedaan aan de claimemissie in april, het moment mogelijk hebben aangegrepen om afscheid van hun stukken te nemen. Aandeelhouders die deelnamen aan deze emissie betaalden per nieuw aandeel euro 4,21. Per acht bestaande aandelen kregen ze de mogelijkheid om vijf nieuwe aandelen te kopen. Het is niet ondenkbaar dat beleggers die deze stukken hadden, het na een rit van euro 4,21 naar een slot van euro 10,24 dinsdag, het welletjes vonden en hun winsten hebben verzilverd.

Terwijl de 'grote jongens' hun aandelen dumpten, sloegen particuliere beleggers juist in. 'Die is erg actief en de volumes zijn buitensporig', zegt Matthijs Aler, directeur van internetbroker Alex. 'Tegenover één verkooporder, staan twee kooporders.' Op een normale handelsdag bestaat 3% van Alex' totale handel uit het populaire aandeel. De afgelopen dagen was dat 18%, meer dan in ING.

Onverstandig, zegt de analist die anoniem wil blijven. 'Tegen zo'n stroom aan verkooporders moet je niet in willen roeien. Laat het lekker uitrazen.' Kortom: een vallend mes moet je niet proberen te vangen, maar dat is nu precies wat de particulier momenteel doet.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad