zaterdag 27 december 2008

Strompelend het jaar uit

De verkorte beursweek was net zo troosteloos als de rest van 2008. Weer doken de beurzen in de min. Beleggers lijken eraan te wennen, ook aan een AEX van 241,9 punten.

Hoe anders was het een jaar geleden bij de vooruitblikken van de 'profs' voor het nieuwe beursjaar. Gemiddeld rekenden zij op een eindstand voor de AEX-index van ongeveer 537 punten. Voor beleggers voelt deze stand als eeuwen geleden, in werkelijkheid gaat het om iets meer dan een jaar geleden: begin november 2007 stond deze stand nog op de borden.

Op een enkele raspessimist na heeft niemand de forse dalingen van dit jaar zien aankomen. Een kleine greep uit de voorspellingen van vorig jaar. De analisten van Theodoor Gilissen rekenden op een eindstand voor de AEX van 540 à 570 punten. SNS Securities ging uit van een stand van 570 à 590 punten, maar een slotstand van boven de 600 punten werd ook mogelijk geacht. Ben Steinebach van Fortis MeesPierson rekende erop dat de kredietcrisis zou wegebben. Iris, het onafhankelijke onderzoeksbureau van Robeco en Rabobank, zei eind 2008 een slotstand in een bandbreedte van 560 à 580 punten te verwachten. Bij de outlook voor 2009 gaf Iris deze week aan geen voorspelling voor de AEX te willen doen. Niet vreemd na een turbulent beursjaar waarin de Amsterdamse hoofdgraadmeter meer dan de helft in waarde daalde. Ter herinnering: de AEX sloot 31 december 2007 op 515,77 punten.

Toppers en floppers
De analisten die jaarlijks door actualiteitenrubriek Nova worden gevraagd naar hun favoriete fondsen voor het nieuwe jaar, tipten voor 2008 BAM, SBM, ING, Unilever en Philips. De belegger die dit mandje aandelen in januari had aangeschaft staat op een gemiddeld verlies van 55%. Hierbij hield Unilever de schade beperkt met een min van 31%. ING leverde dit jaar maar liefst 73% in. Gelukkig voor de analisten deden de dolfijnen uit Harderwijk met een gemiddeld verlies van 61% het nog slechter. Met hun keus over 2007 wisten de dolfijnen de analisten te verslaan. Vorig jaar doken de dolfijnen de namen Fortis AkzoNobel, Van der Moolen, Philips en Océ uit het water. Zelfs als de AEX er volgende week nog een kleine rally uit weet te persen, blijven de verliezen over 2008 zeer aanzienlijk.

Eindejaarsrally blijft uit
Beleggers hoopten deze maand een deel van de dit jaar opgelopen verliezen goed te kunnen maken met een eindejaarsrally, maar die wens werd niet vervuld. Het tegendeel is het geval. De beurshandel strompelt naar het einde van een rampzalig verlopen jaar. Ook maandag begon de beurs met verlies, want de stroom aan slecht nieuws is nog steeds niet ten einde. Ditmaal was het een nieuwe winstwaarschuwing van automaker Toyota die tussen beleggers en hun gedroomde eindejaarsrally stond.

De uitzendsector werd opgeschrikt door het Britse Manpower. Het concern trok maandag de eerder afgegeven verwachting voor het vierde kwartaal in wegens een verdere verzwakking van arbeidsmarkten wereldwijd. Uitzenders kregen dit jaar rake klappen door de angst voor recessie en deden ook deze week een stap terug. Deze week sloot Randstad 1,3% hoger, terwijl USG People 5,1% inleverde.

Slappe handel
De omzetten waren in deze korte beursweek aan de lage kant, zoals gebruikelijk in de laatste handelsweken van het jaar. Een groot deel van de grote beleggers heeft de boeken al gesloten. Woensdag werd nog tot twee uur gehandeld op het Damrak. Cees Smit van Today's Beheer noemde de handelsdag complete onzin. 'Wat mij betreft hadden ze de beurs dicht kunnen gooien.' Smit verwacht dat de slappe handel de komende dagen alleen maar zal verslechteren, omdat veel handelaren vrij hebben tussen kerst en oud en nieuw.

Zorgen houden aan
Dinsdag leek de AEX de gehele dag op weg naar een winst van vijf punten, maar sloot met een plusje van 0,4%. Het sentiment werd gedrukt op het nieuws dat de gemiddelde prijs van een woning in de Verenigde Staten in november op jaarbasis met 13,2% is gedaald. Dat is de sterkste daling sinds 1968. De verkoop van bestaande woningen zakte met 8,6%, eveneens een record. Daarnaast maakten handelaren zich ondanks de toezegging van overheidssteun nog steeds grote zorgen over autoproducent General Motors.

Ook op woensdag was de stemming slecht. Bij gebrek aan belangrijk nieuws volgde Amsterdam het negatieve koersverloop op Wall Street en in Azië. Het veelgeplaagde Fortis dook weer onder de koers van euro 1. De bank-verzekeraar liet woensdag voorbeurs weten een verlies van euro 295 mln te hebben geboekt door het uitstel van de verkoop van onderdelen aan de Franse bank BNP Paribas. Fortis sloot op euro 0,95.

De komende week resten nog drie handelsdagen tot het nieuwe jaar. Op enig spektakel hoeven beleggers niet te rekenen. Het is wachten op het einde van rampjaar 2008.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 24 december 2008

Yahoo op zoek naar een geschikte partner

Vier scenario's voor de toekomst van het geplaagde internetbedrijf in het nieuwe jaar

Amsterdam
Internetbedrijf Yahoo was dit jaar lijdend voorwerp van een ware soap. Uiteindelijk mislukte een overname door Microsoft en een samenwerking met Google. Vandaag de dag staat het bedrijf met lege handen, is de beurswaarde fors gedaald en lijkt het een uitzichtloze toekomst te hebben. Wat nu? Vier scenario's voor 2009.

Google: twijfelachtig

De kans dat Yahoo volgend jaar wordt overgenomen door zoekgigant Google is niet groot. De twee bereikten eerder dit jaar een akkoord over een advertentiedeal, maar de druk van de mededingingsautoriteiten, het Amerikaans ministerie van justitie en belangrijke adverteerders werd Google te veel. De stekker werd - tot grote teleurstelling van Yahoo - alsnog uit de overeenkomst getrokken. 'Op de lange termijn is dit niet in het belang van Google en onze gebruikers', reageerde Google. Als een advertentiedeal al op zoveel weerstand stuit, lijkt een overname van Yahoo eigenlijk onmogelijk. De vraag is bovendien waarom Google een slechtlopende concurrent over zou willen nemen.

News Corp: mogelijk

Direct na het bod van Microsoft op Yahoo gonsden de geruchten dat Yahoo met mediaconcern News Corp. in gesprek zou zijn om zijn belager af te schudden. News Corp. zou zijn onlineactiviteiten, die voornamelijk bestaan uit het sociale netwerk MySpace, willen laten fuseren met Yahoo. Als ruil zou het concern een groot aandeel in Yahoo nemen. Het voordeel voor Yahoo zou zijn dat het meer pagina's te bieden zou hebben aan zijn adverteerders en met MySpace een stevige voet zou zetten in de wereld van de sociale netwerken. Hoewel de geluiden over de interesse van News Corp. inmiddels verstomd zijn, zou de deal nog altijd plaats kunnen vinden. Beide bedrijven zijn sinds de eerste geruchten ongeveer met gelijke tred in waarde gedaald.

Microsoft: zou kunnen

Het wil maar niet vlotten met de internetactiviteiten van Microsoft. Zoekvariant MSN verbleekt bij het succes van Google. Op het gebied van sociale netwerken legt Spaces het af tegen Facebook of Linkedin. Yahoo kan daarom een welkome aanvulling zijn om de internettak van de softwarereus te versterken. Microsoft-topman Steve Ballmer zag in januari nog grote schaalvoordelen en noemde een overname een 'geloofwaardig alternatief voor klanten, adverteerders en media'. De combinatie zou een alternatief moeten worden voor Google, al werd die naam door Ballmer in de brief an het bestuur van Yahoo niet genoemd. Een combinatie van Yahoo en Microsoft lijkt nog steeds mogelijk. Bovendien kan Microsoft Yahoo inmiddels voor een prikkie kopen.

AOL: kan nog steeds

Met grote regelmaat is America Online (AOL), de internetdivisie van uitgeversconcern Time Warner, genoemd als partner van Yahoo. Zo zou Yahoo AOL kunnen overnemen terwijl Time Warner dan een belang zou nemen in Yahoo. Uiteindelijk gebeurde er echter niets. Een terugkerende naam is Jonathan Miller, voormalig topman van AOL. Hij wordt genoemd als opvolger van Jerry Yang, de afgetreden topman van Yahoo. Ook kwam hij onlangs in het nieuws omdat hij volgens de Wall Street Journal in gesprek is met private equity-partijen om een bod uit te brengen op Yahoo. Een combinatie van Yahoo en AOL behoort nog steeds tot de mogelijkheden. De kans is aanwezig dat de namen in 2009 wederom met elkaar in verband worden gebracht.

Waarde Koers Yahoo zakt na bod in elkaar

Na het terugtrekken van het bod door Microsoft in juni van dit jaar, zakte de koers van Yahoo in elkaar. De markt schatte de waarde van het internetbedrijf blijkbaar een stuk lager in dan Microsoft-topman Steve Ballmer.

Toen daar teleurstellende kwartaalcijfers overheen kwamen, ging het rap bergafwaarts met het aandeel. Van februari tot juni noteerde het aandeel rond de $30, begin december bereikte het een dieptepunt van circa $9. De laatste weken is het aandeel door hernieuwde speculaties over een mogelijke overname opgekrabbeld naar $12.

Mocht Microsoft alsnog met Yahoo aan de haal willen, kan dit tegen een veel goedkopere prijs dan de bijna $ 50 mrd die het eerder wilde neerleggen. Een dag voor het bod van begin februari stond Yahoo op $19,18. Het eerste bod bedroeg $31, een premie van 62%. Het tweede bod was $33, een premie van 72%.

Bij de huidige koers van Yahoo zou een premie van 62% neerkomen op een prijs per aandeel van $ 20, bij een premie van 72% iets meer dan $ 21.

Vincent Andriessen en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 20 december 2008

One last thing...

Apple verraste deze week vriend en vijand door aan te kondigen dat het volgende maand voor de laatste keer aanwezig is op de Macworld Expo. De 25 jaar oude conferentie waar bijna geheel Silicon Valley aanwezig is, wordt van vijf tot negen januari gehouden in San Francisco. In het verleden bleek Macworld een uitermate geschikt podium om nieuwe producten als de iMac, iPod of iPhone bij het grote publiek te introduceren. Daarvoor heeft het de conferenties niet langer nodig, aldus Apple.

Het Amerikaanse elektronicaconcern zegt dat het producten op andere manieren aan de man weet te brengen. Zo zijn de Apple-stores in populariteit gegroeid. Ze trekken wekelijks 3,5 miljoen bezoekers. Via Apples website weet het bedrijf meer dan 100 miljoen klanten te bereiken. Bovendien heeft het dit jaar meer conferenties aan zich voorbij laten gaan. Zo was het niet aanwezig op de Macworld New York, Macworld Tokyo en de Apple Expo in Parijs. Het lijken plausibele verklaringen, maar volgens Apple-volgers is er meer aan de hand.

Want het meest schokkende nieuws is dat topman Steve Jobs verstek laat gaan bij de tot cultstatus verheven keynote speeches, bij de Apple-fan beter bekend als de 'Steve note'. Jobs sloot de presentatie traditioneel af met 'one more thing...', waarna hij met een spectaculair nieuwtje kwam. Zo haalde hij bij een van deze presentaties de nieuwste iPod Nano uit zijn broekzak.

Niet Jobs geeft de laatste keynote speech in San Fransisco, maar vicepresident marketing Philip Schiller. Daarmee kregen geruchten over de tanende gezondheid van Jobs een nieuwe impuls. De geruchten circuleren sinds afgelopen zomer, toen bij de presentatie van Apples vernieuwde iPhone Jobs mager en bleek oogde. In 2004 leed Jobs aan een zeldzame vorm van alvleesklierkanker, waarvan hij wist te genezen.

Wellicht had de ziekte opnieuw toegeslagen, vreesden analisten, fans en volgers. Ofschoon Apple er als de kippen bij was om de geruchten te ontzenuwen, zette het aandeel een daling in. Ook na het persbericht van dinsdag verloor het aandeel de dag erop bijna 7%.

Roger Kay, een analist die het bedrijf al meer dan tien jaar volgt, begrijpt de beslissing van Apple wel. 'Macworld werd het podium van Jobs om zich aan zijn publiek te presenteren. Het werd steeds moeilijker om aan de verwachtingen te voldoen. Iedere show moest beter zijn dan de vorige en elke "one more thing" nog spectaculairder.'

De aankondiging kan de opmaat zijn van het afscheid van Jobs. 2009 zou daarmee niet alleen het laatste jaar zijn waarin Apple op de Macworld verschijnt, maar ook het laatste jaar van Jobs als ceo. Komend jaar wordt duidelijk of dit nieuws al is ingeprijsd, of dat het aandeel alsnog een forse tik krijgt als Jobs werkelijk opstapt.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 17 december 2008

Extreme uitslagen valutamarkt blijven

Door lagere liquiditeit en minder marktspelers blijven extreme bewegingen ook in 2009 gebruikelijk

Amsterdam
Sinds de zomer zijn de bewegingen op de valutamarkten fors. De euro noteerde in juli nog een recordniveau van $ 1,60, maar zakte sinds het begin van de kredietcrisis in snel tempo weg. In de tweede helft van november stond de Europese eenheidsmunt met $ 1,2453 op de laagste koers van het jaar, na een daling van ruim 20% in een paar maanden. Sindsdien is de euro weer aangetrokken en kostte een euro gisteren aan het eind van de handelsdag $ 1,3785.

Niet alleen de aandelenmarkten kennen een grillig koersverloop, ook de valutamarkt is momenteel erg volatiel. Deze bewegelijkheid zal aanhouden, voorspelt Tom Levinson, valutastrateeg van ING Wholesale Banking. Ofschoon hij uitgaat van een stand van $ 1,10 gemiddeld voor een euro in 2009, houdt hij wegens de aanhoudende volatiliteit een bandbreedte aan van maar liefst $ 1,05 tot $ 1,50. Economen geraadpleegd door Bloomberg gaan gemiddeld uit van een waardering van $ 1,25 voor een euro in 2009.

'Een van de redenen waarom de markt volatieler is geworden, is het verdwijnen van een aantal belangrijke spelers op de valutamarkt', aldus Levinson van ING. Hij wijst op de voormalige zakenbanken Lehman Brothers, Goldman Sachs en Morgan Stanley. Alle drie de banken hadden een marktaandeel op de valutamarkt van 4 tot 5%. Ter vergelijking: Deutsche Bank is de grootste speler in deze markt met een marktaandeel van bijna 25%. Er zijn dus minder tegenpartijen om mee te handelen en dit verkleint de liquiditeit die tijdens de kredietcrisis toch al was gedaald, stelt Levinson.

'Een beweging van circa 7% of meer in de dollar tegenover de euro, maar ook in de dollar tegenover de yen, in één maand is ver boven het gemiddelde en zeker in de valutamarkt niet gebruikelijk', zegt Jeremy Stretch, valutastrateeg van de Rabobank in Londen. Tot aan het eind van het jaar verwacht hij dat de valutamarkt nog zeer sterke uitslagen kan laten zien. 'De liquiditeit in de markt is in deze weken toch al lager dan normaal en dit kan uitslagen nog eens extra vergroten', aldus Stretch.

Stretch verwacht net als zijn collega Levinson dat deze markt gedurende 2009 bewegelijk blijft. Ook hij wijst op het verdwijnen van de zakenbanken als een van de oorzaken van de toegenomen bewegingen in de geldmarkt. 'Er hebben zich dit jaar substantiële veranderingen voorgedaan. Een aantal spelers is verdwenen en dat heeft zeker zijn impact gehad in de markt. Er zijn minder tegenpartijen waarmee kan worden gehandeld.' Voor beleggers betekent dit dat ze alert moeten zijn op deze bewegingen en soms snel in of uit de markt moeten stappen. Dit heeft echter als neveneffect dat de volatiliteit nog eens extra wordt gestimuleerd.

Daarnaast heeft het proces waarin schulden werden verlaagd - in jargon deleveraging genoemd - eveneens voor een lagere liquiditeit gezorgd. 'Wat we de afgelopen maanden hebben gezien is een "short-squeeze" van de dollar', zegt Levinson. Beleggers trokken vanaf juli geld terug uit grondstoffen en opkomende markten en wegens een gebrek aan dollars werd het geld richting de VS gerepatrieerd.

Regelmatig worden de valutastrategen geconfronteerd met de vraag waarom de dollar niet daalt wegens het alsmaar oplopende begrotingstekort van de VS. Het ene na het andere noodplan wordt met overheidsgeld gefinancierd. Econoom Rob Carnell van ING zei vorige week in een vooruitblik op 2009 rekening te houden met een begrotingstekort van 6,5% eind 2009, maar sluit een tekort van 10% voor de Verenigde Staten niet uit. Het begrotingstekort zou kunnen oplopen omdat vooral de redding van Fannie Mae en Freddie Mac zwaar op de begroting zal drukken. Daarnaast rekent Carnell op een nieuw stimuleringspakket van aankomend president Barack Obama dat het tekort verder zal opstuwen. Voor dit jaar houdt ING rekening met een tekort van 3,5% op de federale begroting van de VS.

Volgens Stretch zal het oplopende tekort op de korte termijn geen rol spelen in de waardering van de dollar. Hij verwacht dat vanaf eind 2010 het tekort een negatieve impact op de dollar zal hebben.'Er wordt nu vooral gekeken naar cyclische factoren zoals een groeivertraging in de eurozone en de verwachting dat de economie in de VS eerder zal herstellen. Dit zal de druk op de Europese Centrale Bank (ECB) vergroten om de rente verder te verlagen.'

ECB-voorzitter Jean Claude Trichet liet gisteren weinig van deze verwachting over. 'Of wij het gevoel hebben dat er een limiet is aan het verlagen van de rente? Op dit moment is het antwoord ja', aldus Trichet gisteren.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 12 december 2008

Bodemonderzoek

Het is december en tijd voor de glazen bol. Banken en beleggingsinstellingen kijken vooruit naar het nieuwe beursjaar en daarbij laten ze 2008 het liefst zo snel mogelijk achter zich. Niet vreemd, want het komt niet vaak voor dat de aandelenmarkten in één jaar met de helft of meer dalen. 'Het enige voordeel aan 2008 is dat het nog maar een paar weken duurt', zei Simon Goodfellow, hoofd Europese aandelen van ING Wholesale Banking. Tegelijkertijd had hij weinig hoopgevend nieuws voor 2009.

Want de optimist die denkt dat de bodem op de aandelenmarkten achter ons ligt, heeft het volgens Goodfellow mis. Laat aandelen voorlopig links liggen, is het advies. ING hanteert in zijn beleggingsportefeuille voor 2009 een weging van slechts 0 tot 2% in aandelen in ontwikkelde markten. De aandelenmarkten gaan nog verder dalen, voorspelt hij. In het eerste kwartaal van 2009 duiken de beurzen onder de bodems van maart 2003.

Destijds bereikte de AEX in aanloop naar Golfoorlog II een laagste stand van 217,8 punten. In november van dit jaar kwam de Amsterdamse graadmeter met een slotstand van 220,12 dicht in de buurt van wat door technisch analisten wordt gezien als een belangrijk steunniveau. Zakt de index door deze grens, dan komen koersen op de borden die sinds 1996 niet meer zijn gezien. Veel beter wordt het niet, denkt ING, want eind volgend jaar staan de beurzen nog onder de huidige stand.

Ofschoon de markten dit jaar al een flinke smak hebben gemaakt, is de gemiddelde winstverwachting in enkele sectoren veel te hoog. 'Alles wat met grondstoffen te maken heeft, zal worden afgeslacht en met name olie', aldus Goodfellow. Ook een sector als chemie moet worden gemeden.

Mocht de markt in het eerste kwartaal van volgend jaar daadwerkelijk de voorspelde bodem bereiken, dan zou dat eerder zijn dan het herstel van bedrijfswinsten. Ook in 2010 zullen deze nog dalen, zegt Goodfellow. In eerdere recessies herstelden de beurzen als het dieptepunt van de bedrijfswinsten was bereikt. Nu zal dit herstel eerder intreden en daar heeft Goodfellow een aantal redenen voor.

Zo komt er een normalisering van de kredietmarkten waardoor ook de aandelenmarkten in rustiger vaarwater terecht zullen komen. Daarnaast zal ook de interbancaire rente zich stabiliseren en voor rust zorgen. Bovendien raken beleggers gewend aan slecht nieuws.

Is er dan helemaal helemaal geen licht aan het eind van de tunnel? Jawel, zegt Goodfellow, maar niet op de korte termijn. Hij verwacht dat de beurzen eind 2010 circa 70% hoger noteren dan de voorspelde bodem in het eerste kwartaal van 2009. Dat klinkt als een uitstekend rendement, maar de belegger die begin dit jaar in aandelen stapte, kijkt dan nog altijd tegen een flink verlies aan.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 11 december 2008

Rio Tinto schrapt 14.000 banen om schuldenpositie af te bouwen

Amsterdam
Rio Tinto gaat 14.000 banen schrappen. Het Brits-Australische mijnbouwconcern gaat hiertoe over wegens een snel dalende vraag naar grondstoffen doordat de wereldeconomie in een recessie is beland. Daarnaast gaat het concern fors in de kosten snijden waardoor projecten worden afgeblazen of uitgesteld.

Eind november maand zag BHP Billiton nog af van een vijandig bod van $ 66 mrd op Rio Tinto. Vanwege de kredietcrisis en slechte marktomstandigheden vond BHP het niet langer verantwoord om Rio in te lijven. Ook had BHP geen trek in de grote schuldenpositie van het bedrijf.

Rio heeft aangegeven deze schuldenpositie van $ 38,9 mrd binnen een jaar met $ 10 mrd te willen verlagen. Daarnaast zegt het bedrijf 'significante onderdelen' van de hand te willen doen. Gesprekken om onderdelen te verkopen, of met partners die deel willen nemen in projecten door middel van een joint venture, zijn volgens Rio Tinto reeds gestart.

Volgens Rio zijn de verkopen van de verpakkingsdivisie en van de Amerikaanse kolen- en mineralentak 'ingewikkeld'. Rio heeft daarnaast belangen in de Chileense kopermijn Escondida en in Bay Minerals, samen met BHP de grootste producent van titanium ter wereld. 'Projecten zullen over de volle breedte worden geraakt', aldus Rio Tinto in een verklaring zonder details vrij te geven. 'Sommige projecten zullen worden afgeblazen en andere stilgezet, totdat de marktomstandigheden verbeteren.'

Zakenbank Credit Suisse schat dat voor in totaal $ 32 mrd aan nieuwe projecten volgend jaar vertraging oplopen. Een investering van $ 6 mrd in een ijzerertsproject in Simandou in Nieuw-Guinea en een uitbreiding van $ 7 mrd van de Pilbara-mijnen in Australië staan volgens de bank op de lijst om te worden geschrapt.

Rio gaf in juli nog aan de Pilbara-mijnbouwactiviteiten in het westen van Australië te willen verdubbelen naar 320 miljoen ton ijzererts in 2012. De verwachting is dat er nu banen zullen sneuvelen.

Door de dalende grondstofprijzen kan de winst van Rio Tinto volgend jaar 36% lager uitvallen, aldus analisten van ABN Amro vorige week. De nettowinst over 2009 komt volgens de bank uit op $ 9,5 mrd, tegen een eerdere voorspelling van $14,9 mrd.

Topman Tom Albanese liet tegenover verslaggevers weten dat Rio geen nieuwe aandelen zal uitgeven om de financiële positie van het bedrijf te verbeteren. Een plan om het dividend te verhogen is geschrapt. Het snijden in het arbeidsbestand levert Rio een besparing op van circa $ 1,2 mrd per jaar. Rio Tinto heeft momenteel 112.000 medewerkers in dienst.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 6 december 2008

Helaas, niets helpt

Wereldwijd werden de rentestanden deze week verlaagd, de olieprijs daalde naar het laagste niveau in meer dan drie jaar. Het zou de markten moeten helpen, maar wederom zakten de koersen weg.

December en de eindejaarsrally worden vaak in één adem genoemd. Maar van enig herstel is vooralsnog geen sprake. Integendeel: weer doken de beurzen in de min en werd het herstel van 13% een week eerder tenietgedaan.

Feestmaand december werd vorige week in de Verenigde Staten ingeluid met Thanksgiving. Een dag nadat Amerikanen de kalkoenen hebben verorberd, loopt de consument de winkels plat om in te slaan voor de feestdagen. De dag, bekend als Black Friday, is de traditionele aftrap van het Amerikaanse inkoopseizoen voor de feestdagen. De dag die een stimulans moet zijn voor de omzet zorgde echter voor een sombere start van de nieuwe handelsmaand. Beleggers vrezen dat consumenten dit jaar de hand op de knip houden. Tegenvallende verkopen van Amerikaanse retailers drukten direct aan het begin van de week de stemming.

Later in de week werd bekend dat verkopen in de retailsector in november harder zijn gedaald dan ooit. De verkopen van de 35 retailers die door Thomson Reuters worden gevolgd, daalden in november met 2,1%. Het was de grootste daling sinds de meting tien jaar geleden van start ging. Het cijfer werd enigszins vertekend door supermarktketen Wal-Mart die de verkopen die maand met 3,4% zag stijgen. Zonder Wal-Mart zouden de verkopen zelfs met 7,8% zijn gedaald.

Zwakke start
Maandag begon het Damrak in mineurstemming aan de nieuwe week. Slechte macro-economische cijfers en tegenvallende kerstinkopen in de VS zetten de Amsterdamse AEX-index 6,75% lager. Zwaargewichten ArcelorMittal en oliegigant Shell zakten weg wegens dalende grondstofprijzen en de financiële waarden werden van de hand gedaan nadat de Japanse centrale bank bekend had gemaakt een spoedvergadering te houden om te kijken wat voor maatregelen ze kan nemen om de binnenlandse kapitaalmarkt weer op gang te brengen. Van Lanschot zei maandag voor euro 150 mln aan zogeheten Tier 1-preferente aandelen uit te geven aan institutionele en particuliere beleggers om de 'reeds solide solvabiliteitspositie' te verstevigen. Van de bankaandelen genoteerd aan het Damrak is Van Lanschot relatief het best presterende aandeel. Een aandeel Van Lanschot kostte begin dit jaar circa euro 70 en sloot vrijdag op euro 42, een verlies van 40%. Ter vergelijking: Fortis verloor dit jaar 96,6%, ING 77,7%, Aegon 67,2% en Midkapper SNS Reaal 75,9%.

De rest van de week vertoonden de beurzen een grillig koersverloop. Zo opende de AEX dinsdag tien punten in de min om uiteindelijk met een winst van 2,5% te sluiten. 'Kennelijk is men toch wat geschrokken van de extreme negativiteit', zei handelaar Rob Koenders van Harmony Vermogensbeheer dinsdag. Hij hoopte op een slotstand van boven 238 punten. 'Dan ziet het beeld er technisch gesproken weer wat beter uit.' De AEX wist die grens echter niet te doorbreken.

Ook de rest van de week bleef de beurs op en neer stuiteren. Zo schommelde de AEX-index woensdag de gehele dag rond een verlies van 2%. Dankzij een hogere opening van Wall Street krabbelde ook de Amsterdamse hoofdgraadmeter weer op, al was voor het herstel geen duidelijke aanwijzing te vinden. 'De beurs is momenteel volstrekt onvoorspelbaar', stelde André Sirks van Theodoor Gilissen.

Renteverlagingen
Donderdag jojode de beurs wederom heen en weer. Dan weer stond er winst op de borden, enkele uren later verlies en omgekeerd. Renteverlagingen van diverse centrale banken dreven de markten. Zo werd in Zweden de rente met 175 basispunten verlaagd naar 2%, de grootste renteverlaging sinds 1992. In Groot- Brittannië daalde de basisrente met een vol procentpunt van 3% naar 2% waarmee de rente op het laagste niveau sinds 1939 is beland. De Europese Centrale Bank zette de rentevoet op 2,5%, een verlaging van 75 basispunten. Het was de grootste renteverlaging sinds het bestaan van de Europese eenheidsmunt. Ofschoon renteverlagingen doorgaans goed zijn voor de aandelenmarkten, hadden de beurzen al rekening gehouden met de lagere rentestanden en eindigde de AEX met een kleine min.

Op de laatste handelsdag van de week incasseerden aandelen opnieuw een flinke tik. Ditmaal waren het Amerikaanse banencijfers die beleggers tot somberheid stemden. De werkgelegenheid in de VS daalde in november met 533.000 banen, ruim boven de gemiddelde verwachting in de markt. Het grootste banenverlies in 34 jaar. Bovendien werd het cijfer over oktober nog naar beneden bijgesteld van een daling van 240.000 banen, naar 320.000 arbeidsplaatsen die verloren zijn gegaan.

De AEX-index sloot hierdoor de week in het rood af met een verlies van 4,72% op een slotstand van 229,44 punten, tegen een slot van 252,55 vorige week vrijdag.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 5 december 2008

Rentebesluiten stellen markten teleur

Aandelenmarkten duiken in de min na verlagingen van Zweden, Groot-Brittannië en de eurozone

Amsterdam
De aandelenmarkten werden gisteren gedreven door renteverlagingen van centrale banken. In eerste instantie was de richting omhoog, maar nadat de besluiten naar buiten waren gekomen, zakten de beurzen in de min.

Bij de opening van de handel, noteerden de beurzen nog vlak omdat de futures op de S&P 500 duidden op een lagere opening van Wall Street. Door het rentebesluit van de Zweedse centrale bank, dat hoger uitviel dan werd verwacht, rekenden beleggers ook op forse rentestappen van de Bank of England (BoE) en de Europese Centrale Bank (ECB).

In Zweden werd de rente met 175 basispunten verlaagd naar 2%, de grootste renteverlaging sinds 1992. Economen rekenden voor het besluit van de Zweedse 'Riksbank' gemiddeld op een daling van 100 basispunten. Hierdoor liepen de winsten van de Europese aandelenmarkten op. Mogelijk zouden ook de Bank of England (BoE) en de Europese Centrale Bank (ECB) met een groter dan verwachte rentestap komen, was de gedachte. Echt grote verrassingen bleven echter uit.

De BoE volgde vroeg in de middag door de basisrente met een vol procentpunt te verlagen van 3% naar 2%. Daarmee staat de rente op het laagste niveau sinds 1939. In een toelichting op het besluit zei de BoE tot de renteverlaging te zijn overgegaan wegens aanwijzingen dat het tempo van de neergang van de Britse economie toeneemt. De BoE verlaagde in november de rente al met 150 basispunten. Het rentebesluit viel de markt tegen, want op 100 basispunten was gerekend. Direct na bekendmaking leverden de indices de winsten in.

Ook de beslissing van de ECB stelde de markt teleur. De centrale bank van de vijftien landen die de euro als gemeenschappelijke munt hebben, zette de rentevoet op 2,5%, een verlaging van 75 basispunten. Het was de grootste renteverlaging sinds het bestaan van de Europese eenheidsmunt. Economen waren vooraf verdeeld: een groot deel rekende weliswaar op een verlaging van 50 basispunten, maar sommigen hadden ingezet op een daling van een vol procentpunt. 'Dit is beter dan een verlaging met 50 basispunten, maar de ECB is alweer de bank die als laatste op het feestje komt', zei econoom Laurent Bilke van Nomura International in Londen. 'De economie zit in een diepe recessie, dus de rentestanden moeten zo snel mogelijk naar beneden.'

Julian Callow, chef-econoom van Barclays Capital in Londen had ook liever een renteverlaging van een vol procentpunt gezien. 'De Europese economie zit in zwaar weer, maar het lijkt erop dat de ECB niet naar buiten kijkt. Een rentestap met 100 basispunten was veel beter geweest.'

Maar niet alle economen delen die mening. 'Het bankensysteem in de eurozone heeft ook problemen, al zijn deze niet zo groot als in de VS en Groot-Brittannië', aldus professor Philip Lane van het Trinity College in Dublin. 'We moeten niet vergeten dat de euro de afgelopen maanden flink is verzwakt tegenover de dollar, dat is een substituutvoor een renteverlaging.' De euro is sinds de piek van $ 1,60 in juli met 20% gedaald tegenover de munt. Gisteren noteerde één euro op $ 1,2624.

Macro-econoom Nick Kounis van Fortis rekende op een verlaging van 75 basispunten. 'De economie is duidelijk verslechterd in het vierde kwartaal en daarnaast is de inflatiedruk door de dalende olie- en grondstofprijzen flink verminderd. Monetair beleid is zoiets als koorddansen: je moet evenwicht zien te vinden en ik denk dat dat de ECB de juiste balans heeft gevonden.'

Een rentestap van een vol procentpunt was voor de ECB te veel van het goede geweest, stelt Kounis. 'Je moet niet vergeten dat dit de grootste renteverlaging uit de geschiedenis van de bank is. Bovendien is de ECB een stuk conservatiever ingesteld.' Volgens Kounis is het onduidelijk of de ECB in januari nog een renteverlaging zal doorvoeren. 'Trichet was een stuk voorzichtiger in zijn toelichting. Bij het vorige rentebesluit hintte hij duidelijk op een verlaging. Nu wilde hij niets zeggen over januari en herhaalde hij dat de bank al veel had gedaan.' Kounis verwacht ondanks de onduidelijke woorden van Trichet aan het eind van het eerste kwartaal een rentestand van 2% voor de eurozone.

Na het rentebesluit van de ECB verdwenen de opgebouwde winsten op de aandelenbeurzen als sneeuw voor de zon en zakten diverse indices snel weg. Dat de beurzen de laatste maanden een uitermate grillig koersverloop kennen, werd duidelijk toen Wall Street opende. De verliezen werden dankzij een licht hogere opening weer weggewerkt. Uiteindelijk sloten de beurzen met kleine verliezen.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 3 december 2008

Rente gaat met grote passen de trap af

Australische centrale bank geeft startschot voor nieuwe serie renteverlagingen westerse centrale banken

Amsterdam
Een nieuwe ronde renteverlagingen is in de maak. Morgen komen de Bank of England (BoE) en de Europese Centrale Bank (ECB) afzonderlijk bijeen. De algemene verwachting in de markt is dat beide centrale banken de basisrente verder zullen verlagen om de economie te stimuleren.

Begin vorige maand verlaagde de BoE het belangrijkste rentetarief nog met 150 basispunten naar 3%. De ECB besloot het rentetarief terug te brengen van 3,75% tot 3,25%. Voormalig beleidsmaker van de BoE, Willem Buiter, verwacht dat de centrale bank de rente verder zal verlagen naar mogelijk 1,5%. Dit zou betekenen dat de BoE nogmaals een verlaging van 150 basispunten zal doorvoeren. Marktpartijen verwachten dat de ECB de rente met 50 basispunten terugbrengt, maar ook een daling van 75 basispunten wordt waarschijnlijk geacht.

De Australische centrale bank beet gisteren het spits af van een reeks monetaire versoepelingen door de basisrente met 100 basispunten te verlagen tot 4,25%. Daarmee is het rentetarief uitgekomen op het laagste niveau in zeven jaar. Sinds september heeft de centrale bank van Australië de rente al met 300 basispunten omlaag gebracht.

De Japanse centrale bank heeft niet meer zo veel ruimte voor renteverlagingen en besloot de rente ongewijzigd op 0,3% te laten. Wel kondigde de bank aan meer bedrijfsobligaties met een lagere waardering ('BBB') als onderpand te accepteren voor leningen aan banken. Daarnaast start de bank in het nieuwe jaar met een nieuwe kredietfaciliteit voor commerciële banken. De Japanse centrale bank kan bijna niet anders dan naar dit soort maatregelen te grijpen, want de basisrente verder laten zakken is nagenoeg onmogelijk.

Hetzelfde geldt voor de Amerikaanse Federal Reserve. Met een rentestand van 1% heeft de Federal Reserve nog maar weinig munitie om de recessie te bestrijden. Toch gaat Ben Bernanke, de voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, die munitie inzetten om de Amerikaanse economie uit het slop te trekken.

Verdere verlagingen van de rente op de korte termijn, zijn 'zeker aannemelijk', aldus Bernanke maandagavond in een speech in de staat Texas. De markt rekent op een verlaging van 50 basispunten bij de volgende bijeenkomst van de Fed op 15 en 16 december. Nog één stap van 50 basispunten, of twee stappen van 25 en een percentage van nul is bereikt. Een lagere rente kan helpen om de hypotheekrente te drukken en leenkosten voor consumenten en bedrijven te verlagen. Maar gezien de ernstige gevolgen van de kredietcrisis is het de vraag of particulieren en bedrijven nog wel krediet willen, al is het goedkoop.

Bernanke gaf aan naar andere mogelijkheden te kijken om de geldhoeveelheid te verruimen. Zo opperde hij een plan om staatsleningen op te kopen.

De opmerkingen van de Fed-voorzitter zorgden maandag direct voor kopers van de tienjarige treasuries. Zelfs marktpartijen die menen dat Amerikaanse staatsobligaties nu te duur zijn, blijven kopen. Het rendement op het tienjarige Amerikaanse schatkistpapier, dat omgekeerd beweegt aan de koers, zakte naar 2,719%. Het laagste rendement in meer dan 31 jaar.

De dertigjarige Amerikaanse rente flirt momenteel met de stand van 3%. Maandag bereikte de zogeheten 'long bond' een rente van 3,1825%. Dit is de laagste rentevergoeding sinds het papier in 1977 voor het eerst de markt op ging. Eind 2007 bedroeg het rendement nog 4,45%.

De dertigjarige obligatie kent het beste renderende jaar sinds 1995. Dit jaar boekte de obligatie een totaal rendement van circa 28%, inclusief een winst van 15,6% in de maand november.

De vraag naar obligaties is inmiddels dusdanig hard opgelopen dat Merrill Lynch-econoom David Rosenberg spreekt van een nieuwe 'bubble', zoals technologieaandelen in 2000 en vastgoed zes jaar later. Rosenberg was slechts één van de elf van de 51 door Bloomberg gepolste economen die vorig jaar voorspelden dat de rentevergoedingen op treasuries dit jaar zouden dalen. Rosenberg ging destijds uit van een renteopslag dit jaar van 4,05% op de long bond en voorspelt nu dat de rentevergoeding erop oploopt naar 3,6% eind volgend jaar.

De laatste keer dat de dertigjarige zo in trek was, was in 1995, toen het optimisme in de markt toenam nadat de regering van toenmalig president Bill Clinton het begrotingstekort had weten om te buigen in een overschot. Hierdoor kon de overheid de verkoop van schatkistpapier beperken. Het tekort liep terug van $ 163,9 mrd in 1995 naar een recordoverschot van $ 236,9 mrd in 2000.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad