donderdag 30 oktober 2008

Dividend telt

Het beursgeweld van de afgelopen weken begint te wennen. Een beweging van meerdere procenten op één dag voor de Amerikaanse Dow-Jonesindex is eerder regel dan uitzondering. Sinds 23 september zijn er slechts drie handelsdagen geweest waarop de Dow met minder dan honderd punten bewoog.

Dinsdag veerde de Dow met bijna 900 punten op, een winst van 10,88%. In procenten was het de op vijf na sterkste stijging in het bestaan van de Amerikaanse beursgraadmeter. Opvallend gegeven is dat vier van de vijf sterkste procentuele stijgingen werden geboekt tussen 1929 en 1932. Het zijn de drie jaren na de grote beurskrach van oktober 1929, beter bekend als Black Monday. Hierna belandde de mondiale economie in de jaren dertig in de Grote Depressie.

Het duurde tot 1954 voordat de index zich wist te herstellen van de klap en het hoogste punt van 381,17 punten uit 1929 weer op de borden stond.

Mocht de beurs wederom net zo veel tijd nodig hebben om te herstellen van de huidige koersdreun, dan gaan we sombere tijden tegemoet. De Dow noteerde op 9 oktober vorig jaar een 'all-time high' van 14.164 punten. Als het scenario van de jaren dertig zich herhaalt, dan zou dit betekenen dat pas in december 2032 dit hoogtepunt weer wordt bereikt.

Het is een somber gegeven, maar er zijn lichtpuntjes. Een nadere blik op de cijfers leert dat rendementen sneller herstellen dan de koers van de index aangeeft. Een van de belangrijkste factoren daarbij is dividend. Het dividend vertegenwoordigt een belangrijk deel van het totaalrendement. Een koersindex houdt hier geen rekening mee. Een beursgraadmeter is een afspiegeling van het sentiment en hangt af van de waan van de dag.

Het beleggingsboek Stocks for the Long Run van financieel professor Jeremy Siegel van de Wharton School van de universiteit van Pennsylvania brengt het belang van dividend duidelijk in beeld. In het boek - dat door The Washington Post is betiteld als een van de tien beste beleggingsboeken aller tijden - legt Siegel uit dat ten tijde van de Grote Depressie de dividenden in de dubbele cijfers noteerden.

Om beleggers naar de aandelenmarkten te lokken, bood een hoog dividend uitkomst. Daarnaast proberen bedrijven, ook als de winst lager uitvalt, het dividend zo veel mogelijk op peil te houden.

Rekening houdend met de uitkering van dividend, duurde het voor de breder samengestelde S&P 500 geen 25 maar 12,5 jaar totdat de verliezen waren weggepoetst. In 1954 was een belegging in de S&P 500, mede door het uitkeren van dividend, alweer drie tot vier keer zo veel waard als in 1929.

De stand van een index is één ding, maar het totaalrendement is zo mogelijk nog belangrijker.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

ING's antwoord op 'turbo' is 'sprinter'

Amsterdam
ING wil met het beleggingsproduct 'sprinter' de concurrentie aangaan met de populaire 'turbo' van ABN Amro.

De sprinter werkt hetzelfde als de turbo, die bijna vier jaar geleden door ABN Amro werd geïntroduceerd. 'De technische specificaties zijn identiek', zegt Leen Verdonk, hoofd gestructureerde producten van ING Wholesale Banking.

Beleggers kunnen met een turbo of sprinter speculeren op een koersstijging (de long), of op een daling (de short). De turbo werd de afgelopen jaren met name bij de particuliere belegger erg populair.

De sprinter en turbo lijken veel op een optie. Het grote verschil is dat een optie een aflooptijd kent, terwijl de sprinter gebruikmaakt van een zogeheten 'stop loss'. Daalt de onderliggende waarde onder de afgegeven prijs, dan loopt de long af. Bij een short is het omgekeerde het geval. Zo lang de stop loss niet wordt gebroken, blijft de sprinter verhandelbaar.

Dat de bank juist in deze turbulente beurstijden met dit product komt, is puur toeval. Verdonk: 'We zijn hier al sinds het begin van het jaar mee bezig.' Ondanks de populariteit van de turbo, ziet hij nog genoeg ruimte voor de sprinter. Binnen een jaar wil ING met de sprinter 'minimaal 50%' van de markt in handen hebben.

Deze maand vond de eerste handel plaats en is er door ING veel getest. 'Het was gezien de bewegelijkheid van de markt een goede testperiode', aldus Verdonk.

ING komt in eerste instantie met vijftig tot zeventig verschillende sprinters. Dit aantal zal langzaam worden uitgebreid. De onderliggende waarde van de sprinter varieert van aandelen, valuta's, en indices tot grondstoffen.

ING onderzoekt momenteel of de sprinter ook in andere landen in Europa en mogelijk ook in Azië kan worden geïntroduceerd.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 29 oktober 2008

Olie beweegt mee met aandelenmarkt

Grote correlatie tussen olieprijs en aandelenmarkten uit vrees voor diepe economische recessie

Amsterdam
De olieprijs krabbelde gisteren licht op. Net als de aandelenbeurzen is de prijs van olie de afgelopen weken in een vrije val beland. De daling van de prijs van olie vertoont een opvallende overeenkomst met die van de aandelenmarkten en met de dollarkoers.

De prijs van olie steeg dinsdag 'door een daling van de dollar' schreef Nimik Khamar, een energieanalist van Sucden Research. 'Olie profiteerde dinsdag verder van een hoger slot in Azië en hogere Europese aandelenmarkten.'

Volgens partijen in de markt heeft de prijs van olie momenteel een sterke band met de neerwaartse spiraal waarin de aandelenmarkten zich bevinden. Net zoals de aandelenmarkt een recessie inprijst, reageert de olieprijs met een daling door afnemende vraag in een recessie.

'Dat de acties van de Opec er niet toe doen, blijkt uit de prijsdaling van vorige week', zegt Zachary Oxman, handelaar bij Wisdom Financial. Vorige week besloot de Organisatie van olie-exporterende landen (Opec) de olieproductie vanaf 1 november met 1,5 miljoen vaten per dag te verminderen om zo de daling van de olieprijs een halt toe te roepen. De markt was echter niet onder de indruk: in een week daalde de olieprijs met 11%. Na de productieverlaging van de Opec vorige week vrijdag, daalde de olieprijs dezelfde dag ruim 5%.

'De dalende vraag stuurt de prijs. Daarbij is correlatie het woord waar het nu om draait. Ook de oliemarkten worden nu gedreven door de neergaande bewegingen op de aandelenmarkt.'

Analist Darin Newsom van DTN ziet ook een sterk verband tussen de aandelenmarkten enerzijds en de sterke opmars van de dollar anderzijds.

Afgelopen maandag veerde de olieprijs op, na een hogere opening van Wall Street. Toen in de laatste uren de koersen wegzakten, daalde de prijs van olie mee. Hierdoor zakte de prijs van een vat olie naar een stand van $ 63,22, het laagste niveau in 17 maanden.

Sinds de recordstand van $ 147,27 die 11 juli dit jaar werd bereikt, is de prijs met meer dan 55% onderuitgegaan. Alleen al deze maand zakte de olie met bijna 38% in prijs. Dit is de sterkste daling sinds 1986. Ter vergelijking: de Dow-Jonesindex verloor in de maand oktober ongeveer een kwart van zijn waarde. De S&P 500 verloor sinds het begin van deze maand circa 27%.

De secretaris-generaal van de Opec, Abdallah el-Badri, zei maandag een extra bijeenkomst, voor de reguliere vergadering van het oliekartel in december, niet uit te sluiten.

Een extra vergadering van de Opec voedt speculaties dat het kartel nogmaals de productie zal verlagen. 'Als de omstandigheden ons dwingen, komen we uiteraard weer bij elkaar', zei El-Badri, die daarnaast aangaf te verwachten dat de markt alsnog met een prijsstijging zal reageren op de productieverlaging van vorige week. De Opec is goed voor ongeveer 40% van de mondiale olieproductie.

Gisteren zei El-Badri dat de Opec de productie mogelijk verder naar beneden zal bijstellen als de olieprijs blijft zakken. 'We zullen moeten afwachten hoe de markt reageert, maar als dit probleem aanhoudt, dan zullen we nog een keer de productie moeten verlagen', aldus Badri tegenover het Franse persbureau AFP.

Een van de bepalende factoren voor de daling van de olieprijs is de tanende vraag naar olie door een vertraging van de wereldeconomie. Zo is de vraag naar benzine in de VS - het land verbruikt een kwart van de wereldconsumptie - al aan het dalen. Volgens het Amerikaanse ministerie van transport reden Amerikanen in augustus 5,6% minder dan een jaar eerder. Dit komt neer op 24,14 miljard minder kilometers. Dit is de scherpste daling sinds 1942.

Voor de Amerikaan is de prijs van benzine aan de pomp gedaald tot onder het niveau van een jaar geleden. Een gallon (3,785 liter) kostte dinsdag $ 2,629. Een jaar geleden was dit nog $ 2,856, aldus cijfers van Daily Fuel Gauge Rapport.

Vandaag worden de laatste cijfers over de Amerikaanse olievoorraad gepubliceerd. Analisten rekenen op een toename van de olievoorraad van 1,6 miljoen vaten en een stijging van de benzinevoorraden met 1,8 miljoen vaten. Daarmee staat de Amerikaanse olievoorraad boven het vijfjaarsgemiddelde.

De gasprijs zoekt eveneens steeds lagere regionen op. 'Handelaren zijn bezorgd dat de vraag naar gas steeds verder wegzakt nu het duidelijk is dat de economie in een recessie verkeert en consumenten minder goederen kopen', zegt Beth Sewell van Quantum Gas & Power Services. 'De productie van fabrieken daalt. Dat betekent dat er minder gas nodig is, en de gasvoorraad is al hoog.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 25 oktober 2008

Waar is toch de bodem?

Winstwaarschuwingen en recessievrees leidden weer tot verlies. De AEX zakte naar een nieuw dieptepunt. Maar of het de bodem is?

Oktober 2008 zal de boeken in gaan als een van de zwartste maanden uit de beursgeschiedenis. Exact een maand geleden noteerde de AEX nog 369 punten, gisteren sloot de index op 245,92. De Amsterdamse hoofdgraadmeter staat daarmee op het laagste punt sinds maart 2003. Toen de laagste stand in meer dan zeven jaar. Het verlies in oktober bedraagt 25,9%. Sinds het begin van dit jaar staat de AEX zelfs 52,4% lager.

'Er staan koersen op de borden waarvan ik denk: zijn beleggers collectief gek geworden of ik?', zegt vermogensbeheerder Raymond Lesparre van International Assets in Baarn. Hij merkt dat cliënten steeds moedelozer worden van de aanhoudende koersdalingen. 'Als een klant me de eerste keer belt met de opmerking: "Ik zie het niet meer zitten, verkoop al mijn aandelen maar", probeer ik ze met rationele argumenten ervan te weerhouden. Als de koersen blijven dalen wordt dat bij een tweede keer al lastiger en bij een derde keer sta ik ook met de rug tegen de muur.'

Geldmarkt toont herstel
Net als in de voorgaande week begon de handelsweek hoopvol. Beleggers putten maandag moed uit het feit dat de geldmarkten langzaam op gang beginnen te komen. De interbancaire rente begon te dalen, een eerste signaal dat het vertrouwen tussen de banken - hoe broos ook - terug begint te keren. De AEX sloot 6,8% hoger op 269,41 punten met ING als de grote smaakmaker. De overheid investeerde vorig weekend voor euro 10 mrd in preferente aandelen in ING en krijgt daarvoor een rente van 8,5% op jaarbasis. De steun stuwde de koers van de bank-verzekeraar met 29% op tot euro 9,48. Op woensdag werd het aandeel weer afgeslacht doordat kredietbeoordelaar Moody's de kredietstatus verlaagde. Beleggers vreesden daarnaast voor meer afschrijvingen op Alt-A-hypotheekobligaties, waarvan het bedrijf voor euro 22 mrd in de boeken heeft staan. Aan het eind van de week was er van de winst die maandag was geboekt nog maar weinig over en met een slotkoers van euro 7,20 daalde het aandeel onder de euro 7,33 waarop het aandeel vorige week vrijdag sloot. Dinsdag leek de beurs eveneens de weg omhoog in te slaan, maar aan het eind van de dag werd een groot deel van de opgebouwde winst ingeleverd door tegenvallend bedrijfsnieuws uit de Verenigde Staten.

Arcelor afgestraft, KPN in trek
ArcelorMittal behoorde deze week tot de fondsen die het hardst werden getroffen door de angst voor een diepe recessie. Vorig jaar was het staalconcern nog het sterkst presterende aandeel in de AEX. Dit jaar wordt het aandeel hard afgestraft. In een week verloor de zwaargewicht in de hoofdgraadmeter 22,4% op euro 17,17. In juli stond het aandeel nog boven de euro 60.

Op woensdag zakten de beurzen weer hard weg wegens de angst voor een recessie. Een van de weinige uitzonderingen die dag was telecomconcern KPN. Het bedrijf kwam met sterke cijfers en maakte bekend eigen aandelen in te kopen. Ahold was naast KPN een van de weinige aandelen die het hoofd boven water wisten te houden. Het supermarktconcern kwam vrijdag met beter dan verwachte cijfers. Ahold was vrijdag een van de weinige fondsen die een plus op de borden wisten te zetten.

Allesverzengende paniek
Na twee Black Mondays in één maand kwam daar gisteren een 'Bloody Friday' bij. Nadat in Azië de koersen hard onderuit waren gegaan met verliezen voor sommige indices van wel 10%, volgde Europa met zware verliezen. Herstel op Wall Street zorgde ervoor dat het verlies voor de AEX beperkt bleef tot 4,6%

Ondanks de sterke dalingen vindt Roelof-Jan van den Akker, technisch analist van ING Wholesale Banking, niet dat er sprake is van paniek. 'De beurzen gaan ordelijk met meerdere procenten per dag naar beneden en iedereen accepteert het gelaten. Om een echte bodem te vormen moet er allesverzengende paniek zijn.'

Door veel marktpartijen en technisch analisten wordt 218 punten genoemd als een belangrijke steun en mogelijke bodem in de markt. Dit niveau bleek in maart 2003 het laagste punt in meer dan zeven jaar, waarna de AEX in een bullmarkt belandde die dit jaar aan zijn einde kwam. 'We zullen dat punt zeker opzoeken. Het staat in de kranten en iedereen heeft het erover. Ik verwacht dat er dan koopjesjagers in de markt zullen stappen.' Toch gelooft hij niet dat dit de bodem is waar iedereen op wacht. Sterker nog, Van den Akker rekent erop dat de AEX verder zal zakken om 'tussen de 175 en 200' een bodem te zetten.

'Het sentiment is uitermate beroerd. Instituten zijn omgevallen en reputaties gesneuveld', aldus Lesparre. Hij ziet pas een omslagpunt als de Amerikaanse woningmarkt tekenen van herstel laat zien. 'Daar is het tenslotte allemaal begonnen, maar die signalen zijn er nog niet.' De vermogensbeheerder durft met geen zinnig woord aan te geven waar de door velen zo gewenste bodem ligt. 'Het is wachten op het moment dat verkopers zeggen: dit wordt me te gek, op deze koers verkoop ik niet meer.'

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl

donderdag 23 oktober 2008

Zwaar weer voor Aziatische valuta's

Beleggers vermijden risico's en ruilen munteenheden opkomende markten in voor Amerikaanse dollars

Amsterdam
Aziatische valuta's zijn uit de gratie. De tien belangrijkste Aziatische munten - exclusief de Japanse yen - daalden gisteren naar nieuwe dieptepunten. Beleggers trekken op grote schaal geld terug van de beurzen van opkomende markten wegens de angst voor een recessie. Zij verruilen de lokale munten voor de Amerikaanse dollar.

De Koreaanse won behoort dit jaar tot de slechtst presterende Aziatische valuta's. De won daalde dit jaar al met 32%. Woensdag daalde de munt met 3,3% naar Won 1363 voor één dollar. Voor de zesde dag op rij deden grote beleggers de won in de verkoop.

'De vraag naar dollars overtreft die van de won ruimschoots', zegt Kim Sung Soon, een Koreaanse valutahandelaar van Industrial Bank of Korea. 'Buitenlandse beleggers blijven aandelen verkopen en tegelijkertijd loopt de export terug', aldus de handelaar tegenover persbureau Bloomberg. Hij verwacht dat de centrale bank gaat interveniëren als de dollar boven de Won 1400 uitkomt.

De Koreaanse overheid heeft eerder aangegeven voor deze maand nog een overschot op de handelsbalans te hebben, maar die voorspelling zou wel eens verkeerd uit kunnen vallen, schrijft de Maeil Business Newspaper. De Koreaanse import over de eerste twintig dagen van deze maand zal $ 2,7 mrd hoger uitvallen dan de export, aldus de krant op basis van bronnen van het Koreaanse ministerie van economie.

Een andere munteenheid die het zwaar te verduren heeft is de Indonesische roepia. De munt daalde woensdag met 1,2% naar Rpe 9970 voor één dollar, de laagste stand in bijna drie jaar. Oorzaak van de daling waren berichten van de Indonesische overheid, die aangaf dat de export in 2009 minder hard zal stijgen dan de eerder geraamde 11,9%. Voor dit jaar verwacht Indonesië nog een exportgroei van 12,5%.

'Het vermijden van risico speelt de belangrijkste rol in de waardedaling van de roepia', stelt Gundy Cahyadi van Ideaglobal in Singapore. 'Beleggers zijn extreem voorzichtig. Iedere keer als de roepia oploopt richting de Rpe 9800, worden er weer dollars gekocht.' Cahyadi voorspelt dat de centrale bank de munt met interventies blijft ondersteunen. Dit gaat volgens hem gebeuren als de roepia onder de Rpe 9900 tegenover één dollar duikt.

In de tien weken tot 3 oktober daalden de valutareserves van Indonesië met circa $ 4 mrd naar $ 56,5 mrd omdat de centrale bank buitenlandse valuta's verkocht om de eigen munt te ondersteunen.

In Singapore daalde de lokale munt, de Singapore-dollar, naar het laagste niveau van het jaar. De Straits Times-index, de belangrijkste graadmeter van het land, leverde 5,5% in. Daarmee is het verlies van de index dit jaar uitgekomen op 48%. 'Er is veel angst voor de recessie voor dit en volgend jaar', zegt Ho Woei Chon, econoom van United Overseas Bank, de tweede bank van het land. De stadstaat is dit kwartaal voor het eerst sinds 2002 in een recessie terechtgekomen.

In de Filippijnen kwam de peso uit op de laagste stand in meer dan anderhalf jaar. Beleggers speculeren erop dat Filippijnen die in het buitenland werken door een stagnerende economie minder buitenlandse valuta's naar het thuisland sturen. In augustus groeiden deze afdrachten met 10% op jaarbasis, in juli was die groei nog 25%.

'We zien niet de gebruikelijke hoeveelheid geld naar de Filippijnen stromen die we normaal gesproken in de maanden voor kerst zien', aldus Ricky Cebrero van East West Banking in Manilla. 'Daarnaast vermoeden we dat onze werknemers in het buitenland wachten met het sturen van geld omdat ze verwachten dat de peso nog verder zal dalen.'

Hoofd opkomende markten Azië van Barclays, Peter Redward, verwacht dat de Indiase roepie nog voor het einde van dit jaar op een dieptepunt van Rpe 52 voor een dollar staat. Gisteren was dit Rpe 48,99. Redward rekent op verdere renteverlagingen in India. Afgelopen maandag verlaagde de bank de basisrente met 100 basispunten naar 8%. Redward verwacht dat de bank vandaag de rente voor de tweede keer in een week zal verlagen naar 7,5%. De roepie is dit jaar 20% gedeprecieerd. Na de won is de roepie de slechtst presterende munt van Azië.

Niet alleen Aziatische munten daalden gisteren in waarde. De dollar won ook tegenover de euro en het Britse pond. De euro daalde naar $ 1,28, het laagste niveau in twee jaar. De Britse munt kwam uit op het laagste punt in meer dan vijf jaar. De Britse bankpresident Mervyn King zei dat door de grootste financiële crisis sinds de Eerste Wereldoorlog het land waarschijnlijk in een recessie belandt.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 18 oktober 2008

Nervositeit naar hoogtepunt

Amsterdam
De AEX-index stuiterde deze week over de borden. In één week bewoog de Amsterdamse hoofdgraadmeter circa 60 punten op en neer, ofwel meer dan 20%. Het geeft aan dat de belegger hoogst nerveus is.

Deze nervositeit wordt gemeten in de volatiliteitsindex, een graadmeter waaraan de beweeglijkheid van de beurs is af te lezen. De index, in jargon de vaex, is in de afgelopen weken hard opgelopen.

'De afgelopen jaren werd 70 genoemd als een getal waarbij de paniek een hoogtepunt bereikt', zegt handelaar Gert-Jan Geels van Eur-effect, 'maar de laatste tijd staat de vaex daar ruim boven.' Een stand van 15 geeft een stabiele beurs aan. Gisteren noteerde de vaex 80,7.

Volgens Cees Smit, directeur van handelshuis Today's Beheer, valt de lange duur van nervositeit op. 'Tijdens de Aziëcrisis in 1998 stond de vaex nog hoger, maar de lange periode van nervositeit waarin we nu zitten, is heel bijzonder.'

De hoge volatiliteit heeft gevolgen voor optiepremies. Die lopen op naarmate de beweeglijkheid van de beurs toeneemt. Vooral zij die eerder putopties hebben gekocht, waarmee wordt gespeculeerd op dalingen van koersen, hebben geprofiteerd, zegt Smit. 'De volatiliteit gaat omhoog en de beurzen omlaag, dus zij hebben dubbel geld verdiend.'

Gisteren kende de AEX mede door de oktoberexpiratie wederom een beweeglijke dag met een laagste stand van 242,37 en een hoogste van 260,97. De index sloot op 252,26, een winst van 1,7%.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Eerst crisis, nu recessie

Nog meer ellende. Na wekenlang paniek door de financiële crisis laat de belegger zich nu leiden door de recessie die onvermijdelijk lijkt.

Het begon zo mooi. Na een week van blinde paniek, waarin de AEX een kwart van zijn waarde inleverde, gingen de beurzen maandag enthousiast van start. Een nieuwe bankgarantie gaf beleggers hoop. Leiders van de eurozone en Groot-Brittannië maakten vorig weekend bekend garant te staan voor de leningen die banken aan elkaar en aan grote institutionele beleggers verstrekken. De aandelenbeurzen maakten daarop een vreugdesprong: de AEX won in één dag 27 punten, een winst van 10,55%. Het was in procenten de grootste koerssprong sinds 11 november 1987.

Fortis pennystock
Op dinsdag leken de beurzen het herstel door te zetten. De AEX-index wist in de loop van de ochtendhandel met een winst van meer dan 6% kort boven de 300 punten uit te komen. De hervatting van de handel in Fortis gooide echter roet in het eten. Nadat de handel zes handelsdagen had stilgelegen na de opdeling van het concern tussen Nederland, België, Luxemburg en de Franse bank BNP Paribas, startte de handel met een koersdaling van 60%. Daarmee werd de AEX direct met tien punten teruggeworpen. Aan het eind van de dag zakte de koers van Fortis nog verder weg om te sluiten op euro 1,20, een verlies van bijna 78%. In de loop van de week daalde de koers zelfs onder euro 1. Fortis sloot vrijdag op een slotkoers van euro 0,88. Vorig jaar om deze tijd kostte het aandeel nog meer dan euro 20. Terwijl de rest van Europa aan het eind van de dag plussen op de borden had staan, leverde de Amsterdamse beurs 0,3% in.

Nieuwe tegenvallers
Op woensdag kreeg de beurs opnieuw een flinke tik, met name in de laatste uren van de handel. Een daling van de detailhandelsverkopen in de VS dompelde de markt in een mineurstemming. De winkelverkopen bleken met 1,2% te zijn gedaald. Uitspraken van Janet Yellen, de bankpresident van de Federal Reserve van San Francisco, strooiden eveneens zout in de wonden. Zij zei dat nagenoeg alle sectoren van de Amerikaanse economie nu zijn geïnfecteerd door de financiële crisis en dat de groei van de economie tot stilstand is gekomen. Voor het vierde kwartaal acht Yellen de kans op krimp 'heel waarschijnlijk'.

De AEX daalde in een rap tempo en sloot de dag af met een verlies van 21 punten, ofwel 7,6%. TomTom was met een verlies van 18% de grootste daler onder de hoofdfondsen. De koers werd gedrukt door een rapport van Goldman Sachs. Analisten van de bank stellen dat de toekomstige winst per aandeel van de producent van navigatieapparatuur wordt gehalveerd bij een wereldwijde recessie. Daarnaast vrezen ze voor de liquiditeitspositie van het bedrijf. TomTom zou in het ergste geval nieuw kapitaal moeten ophalen om de balans op orde te brengen. TomTom was in 2007 nog een van de sterkst presterende fondsen. Dit jaar is het aandeel al met 86% in waarde gedaald. Vrijdag sloot het aandeel op euro 7,07. TomTom is na Fortis het slechtst presterende hoofdfonds.

'Vanaf woensdag zijn beleggers zich gaan richten op de onderliggende resultaten', zegt Mark Pieter de Boer, hoofd aandelen van Royal Bank of Scotland. 'Daarbij lieten Philips, TNT en ASML een duidelijke verzwakking van de resultaten zien. Beleggers zullen huiverig blijven voor het verdere verloop van de kwartaalcijfers.'

Verwachtingen omlaag
Ofschoon sommige analisten menen dat aandelen nu goedkoop zijn, verwacht De Boer dat analisten de verwachtingen fors naar beneden bij moeten stellen. 'Voor Nederland en België rekenen analisten voor 2009 op een groei van het bedrijfsresultaat van gemiddeld 10%. In de huidige omstandigheden is dat eerder te hoog dan te laag.' Analisten lopen daarom niet alleen achter de feiten aan, ze spiegelen zich aan eerdere neerwaartse bewegingen van de economie. 'Iedereen houdt vast aan eerdere cycli. We hebben te maken met een financiële crisis die we nooit eerder hebben gezien. Wat zegt een analyse op basis van eerdere modellen?, vraagt De Boer zich af.

ING hard onderuit
Gisteren kende het Damrak de laatste grote oktoberexpiratie uit de geschiedenis. Vanaf volgend jaar expireren langlopende opties voortaan in december. Toch was dit niet het belangrijkste nieuws. Alle ogen waren gericht op bank-verzekeraar ING die het onderwerp van geruchten werd. Het aandeel daalde bij flinke omzetten met 27,5% naar euro 7,33, de laagste stand in meer dan dertien jaar. De vrees bestaat dat ING voor een kapitaalinjectie naar de overheid moet. ING maakte vrijdag net voor sluiten van de beurs bekend dat het verwacht het derde kwartaal af te sluiten met een verlies van euro 500 mln. De markt houdt rekening met het aanpassen van dividend over 2008 en 2009.

De AEX-index sloot uiteindelijk onder het slot van 258,05 van vorige week vrijdag en bereikte een nieuw dieptepunt dit jaar van 252,26 punten.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl

vrijdag 17 oktober 2008

Na de crisis Nigel Bolton

Amsterdam
Aandelen worden momenteel te hard afgestraft. Dat vindt Nigel Bolton, hoofd aandelen Europa van vermogensbeheerder BlackRock. Bolton is verantwoordelijk voor een portefeuille die eind september een waarde had van $12,5 mrd.

V: Zijn aandelen na de forse daling van de afgelopen weken echt zo goedkoop geworden?

'De markten prijzen nu een daling van de bedrijfswinsten in van 30 tot 40%, terwijl in een klassieke recessie een winstdaling van 25% gebruikelijk is.'

V: Waar moet de belegger op letten?


'Wij kijken zelf vooral naar bedrijven met een sterk dividendrendement, kasstroom en een krachtig merk. De dividendrendementen staan op de hoogste niveaus sinds het eind van de jaren tachtig. Juist als het pijn doet, is het de beste tijd om aandelen te kopen.'

V: De afgelopen weken werd het woord depressie vaak genoemd. Was dat terecht?


'Er zijn nu genoeg maatregelen genomen om een depressie te voorkomen en er moet worden gewerkt aan herstel van het vertrouwen. Zonder vertrouwen in het interbancaire systeem is er geen herstel mogelijk. De maatregelen gaan ons echter niet meer uit een recessie helpen, want daar zitten we al in. Een klassieke recessie duurt gemiddeld vier tot vijf kwartalen.'

V: Wat kan een belegger nu beter links laten liggen?


'De laatste jaren is een hoop geleend geld richting commercieel vastgoed gevloeid. De komende maanden zullen we al merken dat er minder wordt gebouwd. Ook landen die het de afgelopen jaren economisch sterk hebben gedaan, zoals Spanje, Ierland en Oost-Europa en waar risicovol is gefinancierd, kunnen beter worden gemeden.'

V: Waar gaan nog klappen vallen?

'Vooral bij private equity verwacht ik een "shake out". Ik verwacht dat het daar het einde wordt voor velen, maar dat hoort nu eenmaal bij een recessie. Private equity heeft op grote schaal en agressief gebruikgemaakt van goedkoop geld. De inkomsten die deze partijen binnenkrijgen, tegenover de rente die ze moeten betalen, zal veel partijen de das om doen.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

ECB blijft kort op de bal in geldmarkt

Centrale bank van eurozone verruimt kredietmogelijkheden voor banken en leent geld aan Hongarije

Amsterdam
Om de kredietmarkten weer op gang te krijgen schroeft de Europese Centrale Bank (ECB) de activiteiten steeds verder op. Tot nu toe sorteert dat een beperkt effect.

Woensdag gaf de centrale bank van de eurozone aan dat banken leningen met een lagere kredietstatus kunnen inruilen voor cash. Eerst was de minimale eis dat deze leningen een kredietstatus hadden van A-. Nu kunnen banken ook kredieten met een lagere status, tot BBB- aanbieden. In ruil daarvoor krijgen de banken zoveel euro's als zij wensen voor een periode van zes maanden. De maatregelen zijn met onmiddellijke ingang en blijven intact tot eind dit jaar.

De ECB heeft daarnaast het programma verruimd waarmee banken ongelimiteerd geld kunnen krijgen voor hun langlopende operaties. Tot vorige week werd dit geld alleen op wekelijkse basis verstrekt. 'De centrale banken halen alles uit de kast om de kredietmarkten weer op gang te krijgen', aldus Win Thin, econoom van Brown Brothers Harriman & Co tegenover persbureau Bloomberg.

Volgens een berekening van chef-econoom Julian Callow van Barclays Capital pompt de ECB op deze manier tot euro 450 mrd in de Europese geldmarkt. 'Op deze manier wordt op meer substantiële wijze geld in het bankensysteem gepompt', zegt Callow.

Woensdag leende de ECB $ 170,9 mrd uit voor een periode van zeven dagen tegen een vaste rente van 2,27%. 'De ECB probeert de renteverlaging van vijftig basispunten van vorige week op een zo effectief mogelijke manier door te spelen naar de economie', stelt Gilles Moec, econoom bij Bank of America.

Het lijkt erop dat de beleidsmakers kleine successen beginnen te boeken om de interbancaire markt weer op gang te laten komen. Gisteren daalde de rente die banken elkaar onderling berekenen voor een periode van drie maanden voor de vijfde dag op rij naar 5,175%. Dat is nog altijd ruim boven het officiële rentetarief van 3,75% die de ECB sinds vorige week als basisrente hanteert.

De ECB verstrekte gisteren een krediet van maximaal euro 5 mrd aan de centrale bank van Hongarije. Het land, dat niet tot de landen behoort die de euro gebruiken, krijgt op deze wijze meer mogelijkheden om de eigen banken van liquiditeit te voorzien. De ECB leent daarom euro's uit voor lokale valuta's.

Ook de Bank of England zal het voorbeeld van de ECB volgen, denkt econoom Kenneth Broux van Lloyds TSB Group. De centrale bank van Groot-Brittannië wil bovendien van de kritiek af dat het te weinig zou doen om de kredietcrisis te bestrijden. 'We zien steeds vaker een gecoördineerd optreden van de centrale banken. Dat is goed nieuws en geeft de Bank of England de ruimte om te volgen.'

Obligaties van financiële instellingen stegen gisteren voor de derde dag op rij. De winst was grotendeels te danken aan de hulp van de Zwitserse overheid om de twee grootste banken van het land, UBS en Credit Suisse, met miljarden aan kapitaal te ondersteunen.

UBS kreeg gisteren een kapitaalinjectie van ZFr 6 mrd (ruim euro 3,9 mrd) in ruil voor waardepapieren. UBS is een van de Europese banken die het zwaarst zijn getroffen door de kredietcrisis. De bank schreef sinds het begin van 2007 in totaal $ 44,2 mrd af op Amerikaanse hypotheekobligaties. Wereldwijd hebben banken meer dan $ 646 mrd afgeschreven.

De Markit iBoxx Financials Index, een graadmeter die bestaat uit 562 verschillende bedrijfsobligaties van een bank als Barclays of verzekeraar Axa, steeg met 0,24 punt naar 81,19. Het was de eerste keer sinds 8 augustus dat de graadmeter drie handelsdagen achtereen hoger sloot. In augustus noteerde de index nog op 90,53. De index heeft een waarde van circa euro 537 mrd.

Banken hebben het zwaar te verduren als het om het verkrijgen van krediet gaat. Beleggers vragen aan banken een renteopslag die momenteel 4,16 procentpunt hoger ligt dan op staatsobligaties. Afgelopen maandag was dit verschil nog groter: 4,31 procentpunt.

Beleggers zijn ook nog steeds huiverig als het om kredietverlening aan bedrijven gaat. Het werd donderdag duurder om risico's op bedrijfsobligaties af te dekken. De credit default swap (cds) is een betrouwbare indicator die aangeeft hoe hoog beleggers het risico op bedrijfsobligaties inschatten. De Markit iTraxx Crossover Index, een kredietverzekering waarin de vijftig meest risicovolle Europese bedrijfsobligaties met een hoge kredietstatus zijn samengenomen, steeg gisteren met 50 basispunten naar 740. Dit wil zeggen dat de koper van een cds euro 740.000 moet betalen voor een mandje van euro 10 mln aan bedrijfsobligaties.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 16 oktober 2008

Belegger kiest anders

Er resten nog 19 dagen voordat de Amerikanen hun stem kunnen uitbrengen op Barack Obama of John McCain. Een van de twee wordt in januari beëdigd als de nieuwe president van de Verenigde Staten.

Maar heeft een belegger nog iets aan de uitslag van de verkiezingen? Onderzoekers van de Pepperdine Universiteit in Malibu in de staat Californië, denken van niet.

Zij vergeleken vanaf 1952 de resultaten van de Amerikaanse S&P 500 en legden dit naast de vierjarige ambtstermijnen. Daaruit concludeerden zij dat de aandelenmarkten tijdens de ambtsperiode van vier jaar in een patroon terechtkomen. Regeringen zijn voorspelbaar als het gaat om het stimuleren van de economie. Een belegger kan daar dus rekening mee houden, stellen de onderzoekers.

Zo zeggen zij dat beurzen onrustiger bewegen vlak voor presidentsverkiezingen wegens de onzekerheid rond de uitslag. Zodra er weer zekerheid is, komt de markt weer tot rust. Gezien de huidige bewegingen op de aandelenmarkten geen gekke veronderstelling.

Een andere opvallende conclusie: de aandelenmarkten bereiken meestal in het tweede jaar na de inauguratie van een president een bodem, na 1,87 jaar om precies te zijn. Mochten ze gelijk hebben, dan betekent dit dat de huidige bearmarkt in november 2010 een dieptepunt bereikt.

De onderzoekers concludeerden daarnaast dat beleggers beter af zijn in het tweede deel van de ambtstermijn. De onderzoekers kozen hiervoor twee beleggingsstrategieën.

Om de hypothese kracht bij te zetten, stapt belegger A voor $ 1000 in op de eerste dag van de aanstelling van de president. Hij verkoopt zijn aandelen op 30 september in het tweede jaar van de ambtsperiode. Belegger B koopt op 1 oktober van het tweede jaar van de presidentiële termijn voor $ 1000 een mandje aandelen in de S&P 500 en blijft zitten tot het einde van het verkiezingsjaar.

Over de periode van 1952 tot en met 2008 waren er slechts twee voorbeelden te vinden waarin belegger A het beter deed dan belegger B: in 1984 onder president Ronald Reagan en in 2006 onder George W. Bush. In alle andere gevallen was belegger B het beste af. Belegger B verloor met zijn methode in ruim een halve eeuw slechts één keer geld, en dat is nu. Dat verlies bedraagt nu 17%, maar zou nog kunnen worden rechtgetrokken.

Zonder herbeleggingen en dividenduitkering had belegger A na 56 jaar een kapitaal over van $ 431, een verlies van bijna 47%. Belegger B heeft met zijn strategie een kapitaal opgebouwd van $ 64.704, een winst van 6470%. Een indrukwekkend verschil.

Tot diep in de nacht opblijven voor debatten en politieke programma's uitpluizen is voor een belegger niet nodig. Het maakt niet uit wie er wint.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 15 oktober 2008

'Opleving euro is van tijdelijke aard'

Valutastrategen rekenen op verdere daling van munt door vertraging economie en lagere rente eurozone


Amsterdam
De euro is dankzij het gemeenschappelijke Europese reddingsplan voor de financiële sector in twee dagen flink opgelopen. Valutastrategen verwachten dat het slechts een tijdelijke opleving van de Europese eenheidsmunt is. Ondanks de scherpe daling van $ 1,60 in juli naar $ 1,36 nu, kan de euro verder onder druk komen te staan.

'De verrassende gemeenschappelijke aanpak van de Europese leiders zal waarschijnlijk tijdelijk van enige steun zijn voor de euro', aldus Sebastien Galy, hoofd valutastrategie van BNP Paribas maandag in een rapport aan cliënten. 'Desondanks verwachten we dat op langere termijn de dollar in waarde zal aantrekken.' Galy is niet de enige valutastrateeg die deze mening is toegedaan.

Stephen Jen, hoofd onderzoek valuta's van Morgan Stanley in Londen, voorspelde vlak voor de daling in juli dat de euro een flinke duikeling zou maken. De munt staat inmiddels circa 15% lager dan het hoogtepunt van $ 1,60 dat in juli van dit jaar werd bereikt. 'De euro is te lang overschat en overgewaardeerd', aldus Jen over zijn voorspelling van enkele maanden terug. 'De visie was dat bij een wereldwijde recessie de munt zou worden verkocht.'

In april van dit jaar voorspelden de economen van het National Bureau of Economic Research van Cambridge nog dat de Europese munt binnen zeven jaar de rol van wereldreservemunt zou overnemen van de Amerikaanse dollar. Voor een deel klopt dit beeld, want wereldwijd houden centrale banken steeds meer euro's aan. Het aandeel in euroreserves bedroeg eind maart 27%, tegen 17% in 2000. In dezelfde periode daalde het percentage aangehouden dollars van 72,1% naar 62,5%. Dit blijkt uit cijfers van het Internationale Monetaire Fonds (IMF).

Het IMF voorspelde vorige week een terugval van de wereldwijde economie naar 3% groei in 2009, tegen 3,9% dit jaar. In 2007 groeide de wereldeconomie nog met 5%.

'In een wereldwijde recessie zal de dollar het goed doen', zegt ook Momtchil Pojarliev, hoofd valutastrategie van Hermes Pension Management. 'De dollar blijft vooralsnog de wereldreservemunt.' Hij verwacht dat de euro eind volgend jaar rond de $ 1,20 noteert. Ook tegenover een mandje van andere valuta, zoals het Britse pond, de Zwitserse franc en de Zweedse kroon, rekent Pojarliev op een daling van de euro.

Volgens valutatstrateeg Jeremy Stretch van de Rabobank heeft de grootste correctie van de euro al plaatsgevonden. 'De overwaardering van de euro is in de afgelopen maanden voor een groot deel rechtgetrokken', zegt Stretch. Toch denkt hij dat de munt het komende jaar verder kan dalen naar een niveau van circa $ 1,24 voor één euro. 'Ofschoon de VS last heeft van serieuze economische tegenwind, zal de economie in de VS in 2009 sterker groeien dan die van de eurozone. Daarbovenop gaan we nog een aantal renteverlagingen zien die de munt zullen drukken.' De economische groei in de eurozone komt volgens een gemiddelde verwachting van 32 economen uit op 1,35% dit jaar en op 1% voor volgend jaar. Vooral de verwachting voor volgend jaar wordt door menig econoom in rap tempo bijgesteld. Voor de VS rekenen economen op een groei van 1,6% in het lopende jaar, voor 2009 rekenen 75 door Bloomberg gepolste economen op een toename van de economie met 1,2%.

Stretch van de Rabobank rekent op een economische groei voor de eurozone van 0 tot 0,5% voor 2009 met 'risico's voor een neerwaartse bijstelling'. Hij verwacht dat de Europese Centrale Bank (ECB) de rente in de loop van het volgende jaar zal verlagen van de huidige 3,75% naar 3%, maar 'mochten de tekenen van een recessie groter zijn, dan hoeft die 3% geen bodem te zijn'.

Pojarliev wijst eveneens op het rentebeleid: 'De ECB zal de rente nog verder verlagen, terwijl de Fed bijna klaar is. Dit zal in het voordeel zijn van de dollar.' De Federal Reserve heeft nog maar weinig ruimte voor verdere renteverlagingen, aangezien de renteteller daar nu al op 1,5% staat. De verwachtingen voor de euro zijn de laatste maanden scherp bijgesteld. De gemiddelde verwachting van 38 valutastrategen ligt nu op een stand van $ 1,36 voor midden 2009. In augustus bedroeg de verwachting nog $ 1,45.

In de VS komen de verhalen over de politiek achter de euro weer naar boven nu de dollar weer in waarde aantrekt. Ondanks de gecoördineerde actie van afgelopen weekend is er te weinig eenheid in de financiële besluitvorming in de eurozone, stellen zij. Of zoals Tom Fitzpatrick van Citigroup het vorige week verwoordde: 'De euro is als een keizer zonder kleren. Het is een munt zonder de steun van een gecoördineerd systeem.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

dinsdag 14 oktober 2008

Analisten worstelen met kredietcrisis

Ondanks verslechterende vooruitzichten, zien analisten officieel nog 28%-winststijging voor S&P500

Amsterdam
De aandelenmarkten kenden gisteren een sterk herstel. Na de koersdreunen die vorige week werden uitgedeeld stelden analisten dat aandelen zeer goedkoop zijn geworden, althans op basis van de verwachte winstontwikkeling.

Nog altijd verwachten analisten dat bedrijven in de Amerikaanse S&P 500 in het vierde kwartaal voor een recordbedrag aan bedrijfswinsten zullen rapporteren. Berekeningen van persbureau Bloomberg laten zien dat de operationele winsten in het afgelopen kwartaal in de S&P 500 met gemiddeld 7,5% zijn gedaald. Toch verwachten analisten voor het vierde kwartaal een winststijging van 28% tot een recordbedrag van circa $ 241 mrd.

Hiermee zou het oude record uit het tweede kwartaal van vorig jaar van $ 222 mrd worden verbroken. De gemiddelde verwachting op Wall Street is dat zes van de tien bedrijven in de S&P een recordwinst zullen rapporteren. Analisten baseren zich bij hun taxaties deels op de verwachtingen die zijn afgegeven door het bedrijf zelf, en winstwaarschuwingen zijn schaars.

'Belachelijk', aldus Nick Sargen van Fort Washington Investment Advisors. 'Analisten lopen achter de feiten aan. Het is glashelder dat er de komende kwartalen sprake zal zijn van een zwakkere economie. Daar kun je nu eenmaal niet omheen', zegt Sargen.

'De moeilijkheidsgraad is het juist inschatten van de kredietcrisis', zegt Frank van Wijk, co-hoofd research van SNS Securities. 'Ieder bedrijf zal worden geraakt, maar de vraag is hoe hard? Maar het zal duidelijk zijn dat een flink aantal taxaties neerwaarts zullen worden herzien, maar een analist kan niet van de een op de andere dag de taxaties bijstellen. Een analist heeft vaak ook meer dan één fonds onder zijn hoede.'

Volgens Van Wijk zullen veel analisten de derdekwartaalcijfers afwachten omdat die een beter beeld zullen verschaffen. 'De eerste tekenen lijken er al op te wijzen dat het slechter is geworden.' Van Wijk noemt als voorbeeld het Britse wervings- en selectiebedrijf Michael Page. Dit bedrijf liet vorige week weten te kampen met een scherp teruglopende groei.

Van Wijk wijst erop dat veel managers van bedrijven de rapporten van analisten begin dit jaar nog 'te negatief' vonden. 'Niet vreemd, want veel bedrijven hadden nog steeds een volle orderportefeuille.'

'De huidige gemiddelde analistenverwachting zal significant omlaag moeten', zegt aandelenstrateeg John Praveen van Prudential International Investments. 'De verwachtingen zijn nu veel te hoog', stelt hij.

'Nu er geen krediet beschikbaar is, wat gaat een bedrijf dan doen? Een bedrijf zal gaan beknibbelen op zijn uitgaven en zal gaan nadenken over het ontslaan van personeel', zegt Sargen van Fort Washington. 'Dat zal een recessie nog eens verergeren.'

Voorbeelden dat analisten er nu al naast zitten bewijzen de cijfers van aluminiumproducent Alcoa en Bank of America. De analistenverwachting over het derde kwartaal werd bij deze bedrijven met respectievelijk 28% en 69% gemist. Vorige week maakte Alcoa bekend dat de nettowinst over het derde kwartaal met 52% was gedaald, veel meer dan waarop het bedrijf had gerekend. Het aandeel daalde in de twee daaropvolgende handelsdagen met 12% en 15%.

Bank of America legde een winstdaling voor van 68% tot $ 1,18 mrd ofwel 15 dollarcent per aandeel. De daling was twee keer zo groot als waar analisten rekening mee hielden en het aandeel duikelde na de cijfers met 26%.

Keith Horowitz, die voor Citigroup het aandeel Bank of America volgt, rekende op een winst per aandeel van 61 dollarcent. Hij zei na de bekendmaking van de cijfers dat zijn voorspelling te hoog was omdat hij niet had geanticipeerd op de snelheid en de ontaarding van de kredietcrisis. Ondanks de huidige crisis verwachten analisten dat de winst van Bank of America in het komend kwartaal bijna zal verzevenvoudigen. Horowitz van Citigroup rekent zelfs op een vertienvoudiging van de winst in het vierde kwartaal voor de bank.

De kans dat een flink aantal bedrijven nog met tegenvallers zal komen, is volgens Phil Orlando, aandelenstrateeg van Federated Investors uit New York, zeer groot. 'We zullen steeds meer bedrijven zien die hun verwachtingen naar beneden bij zullen stellen. Daarnaast zullen we nog steeds afschrijvingen zien bij bedrijven in de financiële sector.'

Beleggers die rekenen op een aanhoudend sterk herstel, kunnen van een koude kermis thuiskomen als blijkt dat de winstcijfers niet aan de verwachtingen voldoen. De bedrijven die dit jaar het hardste daalden, zijn juist de bedrijven in de S&P 500 die cijfers rapporteerden die niet aan de analistenverwachting voldeden.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 11 oktober 2008

Complete uitverkoop

Zelden kregen beleggers hardere klappen dan de afgelopen week. Paniek en capitulatie zorgden voor een crash van de markten. De AEX verloor in één week een kwart van zijn waarde.

'Dramatisch en historisch.' Zo vat vermogensbeheerder Raymond Lesparre, vermogensbeheerder van International Assets in Baarn, de rampweek samen. Vorige week vrijdag sloot de Amsterdamse hoofdgraadmeter op 341 punten, vijf handelsdagen later noteerde de index op 258,05 punten, een stand die in ruim vijf jaar niet meer is gezien. Naast de als een veenbrand voortrazende kredietcrisis, vrezen beleggers dat de crisis de wereld in een recessie zal storten, met alle gevolgen van dien voor de bedrijfswinsten.

De MSCI World-index kende deze week de hardste daling in één week sinds 1970. 'Ik ben sinds dat jaar werkzaam in de financiële wereld en heb zoiets als dit nog nooit meegemaakt', zegt Lesparre. 'We gaan in een rechte lijn naar beneden. De snelheid waarmee deze daling gaat, is uitzonderlijk. Als we in dit tempo doordalen, staat de AEX binnen twee weken op nul.'

Met de slotstand van vrijdag is de AEX beland op het niveau van september 1996, toen de Amsterdamse hoofdgraadmeter voor het eerst in de geschiedenis boven het niveau van, omgerekend in euro's, 258 punten wist te sluiten.

Tweede Zwarte Maandag op rij
Het herstel dat aan het einde van vorige week werd ingezet, bleek van korte duur. Op maandag gingen de beurzen opnieuw hard onderuit. Ingrepen van diverse overheden in het weekend om banken overeind te houden konden beleggers niet gerust stellen. De AEX-index verloor maandag 9,14%, het was de grootste daling van de index in één handelssessie sinds oktober 1987.

De daling van de graadmeter had nog groter moeten uitvallen omdat de handel in Fortis, na de ontmanteling van de bank-verzekeraar door de Belgische en Nederlandse autoriteiten in het weekend, niet werd hervat. De Belgische toezichthouder CFBA gaf aan dat de handel weer kon plaatsvinden als 'alle elementen duidelijk zijn'. In eerste instantie zei de CFBA dat de handel dinsdag zou worden hervat, weer een dag later rekende de CFBA op donderdag, maar uiteindelijk lag de handel de gehele week stil. 'En wij maar lachen om landen als Rusland en Indonesië waar ze de beurzen hebben dichtgegooid', reageerde handelaar Cees Smit van Today's Beheer cynisch.

Wat de koers bij heropening van de handel zal zijn is voor velen een vraagteken, al rekenen handelaren op een verlies van 40 tot 50%. Vorige week vrijdag sloot het aandeel op euro 5,42. De futures op de AEX, die wel rekening houden met een afstraffing van het aandeel Fortis, wijzen op een slotstand, die nog eens zes punten lager ligt dan het officiële slot dat vrijdag op de borden stond.

Door het putje
Ook op dinsdag lieten de markten geen herstel zien. Even veerden de beurzen op wegens de hoop op een gecoördineerde renteverlaging van verschillende centrale banken, maar de zorgen over de kredietcrisis voerden al snel weer de boventoon en de AEX sloot net boven de grens van 300 punten. Door technisch analisten gezien als een technisch steunniveau. Het doorbreken van ronde getallen heeft op beleggers ook een belangrijk psychologisch effect. Dit was vooral te merken in de Verenigde Staten waar de Dow-Jonesindex voor het eerst in vier jaar onder de 10.000 punten dook. Alsof het niets was, werd nog geen twee handelsdagen later ook de 9000-puntengrens geslecht. Dit was voor het eerst in vijf jaar. De breder samengestelde S&P 500 zakte door de grens van 1000 punten. Vorig jaar bereikte de S&P nog het recordniveau van 1565,15 punten.

Rente omlaag
De gecoördineerde renteverlaging waar de markten op hoopten, werd woensdagmiddag wereldkundig gemaakt. Zes centrale banken - die van de VS, Canada, de eurozone, Groot-Brittannië, Zweden en China - verlaagden de rente. Een dag eerder waren de centrale banken van Australië en Hongkong al overgegaan tot een verlaging van de basisrente. De maatregel, door velen gezien als een uniek moment in de wereldgeschiedenis, stuwde de beurzen in razendsnel tempo omhoog. Maar de euforie duurde slechts één uur, waarna de koersen wederom wegzakten. Op donderdag dachten beleggers eindelijk weer een dag in de plus af te sluiten, maar Wall Street werkte niet mee. Een winst van 2% werd in het laatste uur van de handel omgezet in een verlies van 2%. 'Ik weet eigenlijk niet wat ik hier nog doe', verzuchtte handelaar Rik Zwaneveld van AFS Brokers. 'Ik durf bijna niet meer te vertellen dat ik in de financiële wereld werk.'

De week werd vrijdag geheel in stijl afgesloten: aandelen gingen in de uitverkoop. 'Koersen zijn aangekomen op faillissementsniveaus', aldus handelaar Zwaneveld. 'Vroeg of laat moet er een herstel volgen', zegt Lesparre. 'Maar dat hangt af van wat er dit weekend weer staat te gebeuren.'

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl

Black October

Toeval of niet. De grootste beurscrashes uit de wereldgeschiedenis vonden plaats in oktober. De beroemdste crash is nog altijd die van oktober 1929. Na een vijfjarige bullmarkt was de Dow-Jonesindex in waarde vervijfvoudigd om op 3 september 1929 een hoogtepunt van 381,17 punten te bereiken. Dezelfde maand verloor de graadmeter 17%. In de eerste week van oktober maakte de Dow de helft van de verliezen goed om vervolgens weer in de min te duiken.

De koersdalingen accelereerden op 'Black Thursday' 24 oktober. Nadat de pers in het weekend uitgebreid verslag deed van de beursmalaise, stapten maandag ook de particuliere beleggers uit waarop de Dow met 13% daalde. De eerste 'Black Monday' was geboren.

Een dag later ging er nog eens 12% af. Er verdampte die dag $14 mrd aan beurswaarde. Daarmee kwam het verlies in een week uit op $ 30 mrd. Met de $ 6200 mrd die deze week verdampte, lijkt dit een klein bedrag. Maar toen was dit tien keer het jaarlijkse overheidsbudget van de Verenigde Staten.

De koersdalingen bleven aanhouden tot 13 november. Die dag werd voor het eerst een tussentijdse bodem van 198,6 bereikt. Vanaf dat punt herstelde de Dow naar een nieuwe piek van 294 punten in april 1930, een rally die de boeken in ging als de 'dead cat bounce'. Maar toen ging het weer bergafwaarts en sloot de Dow ruim twee jaar later op het laagste punt van 41,22.

Sinds de piek was de graadmeter met een duizelingwekkende 89% gedaald. Het duurde tot 1954 voordat de Dow weer het hoogtepunt van 1929 bereikte.

De andere beroemde oktobercrash is de 'Black Monday' van 19 oktober 1987. Die dag boekte de Dow in één handelsdag de grootste procentuele daling uit de historie. De index daalde met 508 punten, ofwel 22,6%.

Opvallend genoeg eindigde de Dow voor het gehele jaar toch op een plus. Op 2 januari opende de Dow-Jonesindex op 1897 punten en op 31 december werd een slot genoteerd van 1939. Het duurde bijna twee jaar voordat de Dow het hoogtepunt van dat jaar van 2722 weer bereikte. Precies één jaar na de crash stond de Dow 22,9% hoger.

De kredietcrisis en de crash die beleggers nu voor hun kiezen krijgen, zullen eveneens de boeken ingaan als historisch. De Dow stond begin deze week nog boven de 10.000 punten, vijf handelssessies later staat een stand van bijna 8000 op de borden, een daling van circa 20% in een week. Sinds vorig jaar oktober is het verlies al 40%.

De geschiedenis leert dat de aandelenbeurzen zich weten te herstellen van enorme klappen. Na oktober 1929 duurde het echter 25 jaar, na de crash van 1987 duurde het slechts twee jaar. Als nu weer maar twee jaar nodig is om te herstellen van de huidige dreun, zou dat zo slecht nog niet zijn.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 9 oktober 2008

Renteactie biedt beurzen geen soelaas

Angst voor recessie bij beleggers groter dan opluchting over gecoördineerde actie van centrale banken

Amsterdam
De gecoördineerde renteverlaging van zes centrale banken zorgde gistermiddag slechts voor een zeer kortstondige opluchting op de aandelenmarkten. De zorgen om een diepe recessie door de gevolgen van de kredietcrisis telde voor de markt zwaarder. Opnieuw zakten wereldwijd de graadmeters hard weg.

Aan het einde van de handelsdag stonden de Europese indices wederom diep in het rood. In Frankfurt daalde de DAX 5,9%, in Parijs verloor de CAC 6,3% en in Londen zakte de FTSE met 5,2%. In België verloor de Bel 20 7,4%. De Europese Dow Jones Stoxx 600 staat inmiddels 35% lager dan aan de start van dit jaar.

De beurzen in Azië kenden woensdagnacht al een dramatische sessie. De Nikkei in Japan leverde bijna 10% in, het zwaarste verlies sinds oktober 1987. De beurzen in Seoul, Hongkong en Australië noteerden allemaal verliezen van meer dan 5%. In Rusland en Indonesië werden de beurzen na forse koersdalingen gesloten.

Wall Street opende woensdag voor de zesde handelssessie op rij lager. Voor de S&P 500 is het sinds 2002 niet meer voorgekomen dat zes handelsdagen achtereen verliezen werden geboekt. 'De realiteit is dat deze enorme puinhoop meer tijd gaat kosten dan iedereen wil', aldus fondsbeheerder Matthew Kaufler van Clover Capital Management in New York. 'Voor het eerst in meerdere decennia staat een consumentenrecessie voor de deur', stelt Kaufler tegenover persbureau Bloomberg.

Volgens Jeffrey de Graaf van ISI Group, in de VS gezien als een van de topanalisten in de markt, is de huidige daling op de aandelenmarkten pas halverwege. 'De grote zorg is dat we afstevenen op een recessie', aldus De Graaf. 'Het eerste wat we nu zien, is het ontmantelen van de bubbel, dan volgt als tweede stap een recessie.' Ofschoon De Graaf geen bodem wil noemen, geeft hij aan dat in een klassieke bearmarkt de aandelenmarkten vanaf de top met 40 tot 50% kunnen dalen.

Gisteren liep in de Verenigde Staten het verbod op het shorten - het verkopen van aandelen die niet in bezit zijn - van 980 financiële beursfondsen af. De maatregel, die op 18 september werd ingevoerd, zette geen zoden aan de dijk, want de aandelen zijn in deze periode 16% gedaald.

De handelsdag begon in Europa met dieprode uitslagen met dalingen variërend van 8% tot 10%. De AEX-index stond in de ochtend op een dieptepunt van 280 punten. De gecoördineerde renteverlaging stuurde de beurzen in een rap tempo omhoog, waardoor de verliezen grotendeels werden weggewerkt. Het duurde slechts één uur, daarna begonnen de koersen weer weg te glijden om uiteindelijk op de laagste niveaus van de dag te sluiten.

'Er was zeker in de ochtend sprake van een paniek die ik in vijftien jaar niet meer heb gezien. Even was er het gevoel om de schermen maar op zwart te zetten', reageerde optiehandelaar Marcel Hendriks. Hij denkt dat de renteverlaging van de centrale banken de markten zou moeten helpen, al zegt Hendriks op dit moment nergens meer zeker van te zijn: 'Een paar dagen van stabiele of licht stijgende koersen zou al heel prettig zijn, want de markt blijft uitermate nerveus'.

De Federal Reserve verlaagde gisteren de rente met 50 basispunten naar 1,5%. In Canada bedraagt deze nu 2,5%. De Europese Centrale Bank (ECB) zette het belangrijkste rentetarief op 3,75%, de Bank of England verlaagde de basisrente naar 4,5% en in Zweden bedraagt de rente nu 4,25%. De Bank of China verlaagde de rente voor de tweede keer in drie weken naar een niveau van 6,93%. Een dag eerder verlaagde de centrale bank van Australië de basisrente met 100 basispunten van naar 6%.

'Je ziet wel vaker dat een ingreep als deze in eerste instantie een averechtseffect heeft. Vandaag verzandde de stap van de centrale banken in schoonheid', zegt handelaar Rik Zwaneveld van AFS Brokers. Voor beleggers is het volgens de handelaar 'een overlevingstocht geworden waarbij het onmogelijk is geworden om ongeschonden uit de strijd te komen'.

De rentevergoedingen op staatsobligaties daalden na het besluit van de centrale banken om in een gezamenlijke stap de rente te verlagen. Het rendement op een tweejarige Duitse staatsobligatie, dat omgekeerd beweegt aan de koers van de obligatie, daalde voor het eerst sinds maart van dit jaar naar een renteopslag van 3,05%. Het verschil tussen het tweejarig en het tienjarig Duitse schatkistpapier - de spread - liep gisteren op naar 77 basispunten. Een dergelijke spread is sinds de introductie van de euro in 1999 niet meer gezien.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 8 oktober 2008

Acht redenen van Dr. Ed om optimistisch te zijn

De pessimisten zijn momenteel in de meerderheid. Econoom Ed Yardeni, voormalig hoofdeconoom van Deutsche Bank ziet het nog wel zitten.

Amsterdam
1 De financiële systemen in zowel de Verenigde Staten als Europa worden zeer snel geherstructureerd. De zwakken worden of overgenomen door de sterken of zijn genationaliseerd. Anders worden ze, expliciet of impliciet, gesteund door de overheid.

2 Ondanks de volgens Yardeni vele nadelen van het reddingsplan van de Amerikaanse overheid van $700 mrd om slechte leningen op te kopen van banken, zou het toch kunnen werken, denkt hij. De staat heeft nu toegang tot een grote som geld dat kan worden gebruikt om weer een prijs te maken in markten waar de handel compleet is opgedroogd. Dit zou voor een herstel van de handel kunnen zorgen.

3 Dat de centrale banken wereldwijd extra geld in de markt pompen om zo de liquiditeit te bevorderen moet volgens de kleurrijke Yardeni zijn vruchten gaan afwerpen. Dr. Ed is ook voorstander van een gecoördineerde renteverlaging om de markten tot rust te kunnen brengen.

4 Overheden die garant staan voor spaargelden en kredieten kunnen het vertrouwen in het banksysteem herstellen. De Ieren en Grieken gingen vorige week al over tot deze maatregel. Duitsland deed dit afgelopen weekend. Andere landen verhogen de spaargarantie.

5 De Amerikaanse beursautoriteit, de SEC, zou de zogeheten 'market to market accounting' moeten opschorten totdat de kredietcrisis voorbij is. Dit wil zeggen dat de marktwaarde van bezittingen niet langer moet worden vastgesteld op één peildatum. Hierdoor hoeft er niet dagelijks te worden afgeschreven, waardoor de neerwaartse spiraal niet langer wordt versterkt.

6 Er is nog altijd een enorme hoeveelheid aan goed verhandelbare effecten tegen een rente van bijna 0%. Aandelen zijn volgens Yardeni nu supergoedkoop als je er als belegger van uitgaat dat de wereld gewoon zal blijven draaien. Als beleggers tot deze conclusie komen, en de vraag is wanneer dan, kan er een enorme opluchtingsrally komen, verwacht de econoom.

7 Veel opkomende markten hebben de afgelopen jaren grote hoeveelheden reserves opgebouwd. Yardeni verwacht dat zij dit geld in de economie zullen pompen om sociale en politieke onrust te voorkomen. Dit geldt met name voor China.

8 De prijs van olie zou rond de huidige, relatief lage niveaus moeten stabiliseren, als de wereld niet in een grote recessie belandt. Deze prijs is nog altijd voldoende voor enorme omzetten voor de olie-industrie. Maar de benzineprijs voor Amerikanen gaat dan weer richting de $ 3 per gallon, waardoor de inflatie zal dalen.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Daling S&P 500 grootste ooit

Zelfs in de jaren dertig waren de koersdalingen niet zo groot als in de laatste weken

Amsterdam
Zelfs ten tijde van de Grote Depressie in de jaren dertig waren de koersdalingen niet zo groot als de klappen die de beurzen de afgelopen weken hebben opgelopen.

De Amerikaanse graadmeter S&P 500 kent zelfs het slechtste decennium uit de geschiedenis. Alleen al dit jaar verdween er voor $ 6000 mrd aan beurswaarde. De S&P, die door de brede samenstelling door veel marktpartijen wordt gezien als een betrouwbaardere graadmeter dan de Dow-Jonesindex, daalde deze maand 10% en staat daarmee nu 17% lager dan in 2000.

Die krimp van 17% is de grootste daling in meer dan zeventig jaar, becijferen medewerkers van de Stern School of Business van de Universiteit van New York.

'Dit is veruit de zwartste pagina uit de financiële wereldgeschiedenis', zegt de 85-jarige Joseph Granville. Hij publiceert al 45 jaar de nieuwsbrief The Granville Market Letter from Kansas. 'We zitten in oktober en de markten crashen. Wat we nu zien is complete, algehele ontmoediging.'

De S&P stond een jaar geleden nog op een recordniveau van 1565,15 punten. Het was de piek van een vijf jaar durende bullmarkt waarin beleggers de verliezen wisten weg te poetsen van het uiteenspatten van de internetzeepbel aan het begin van dit decennium. Sindsdien is de index - inclusief dividend - met 31% gedaald naar een stand van 1056,89 afgelopen maandag. Daarmee kwam de S&P uit op de laagste slotstand sinds november 2003.

Terwijl aandelen onderuit zijn gegaan, hebben de Amerikaanse staatsleningen sinds 2000 een rendement behaald van 86%, berekenen persbureau Bloomberg en de Universiteit van New York.

Ondanks de koersdalingen, het omvallen van zakenbanken en het overheidsingrijpen bij Freddie Mac, Fennie Mae en AIG, is er nog geen economische crisis, zoals de Grote Depressie in de jaren dertig. Die ontstond na de beurskrach van 24 oktober 1929. Maar liefst 7000 banken vielen in die periode om. De economie van de VS kromp in de periode van 1929 tot 1932 met een duizelingwekkende 46% en een kwart van de Amerikanen werd werkloos.

De Dow-Jonesindex daalde van een hoogtepunt van 381,17 punten in 1929 naar een dieptepunt van 41,22 in juli 1932. Het duurde tot 1954 voordat de Dow de opgelopen verliezen wist goed te maken.

De huidige economische cijfers zijn een stuk minder somber. Economen gaan voor de Verenigde Staten nog altijd uit van een economische groei van 1,5% in 2009.

Iedere aandelenrally zal afhangen van het ontdooien van de kredietmarkt. Voorlopig is daar echter geen sprake van, denkt Arthur Cashin, 44 jaar lid van de New York Stock Exchange. Hij gelooft niet dat de beurzen zullen opveren. 'De kredietcrisis is een financiële bosbrand geworden. Ik heb het nooit eerder meegemaakt dat wereldwijd iedereen tegelijkertijd de impact voelt van een crisis.'

Ook de 82-jarige Robert Strovall van Wood Asset Management, sinds 1953 aandelenstrateeg in New York, gelooft niet in een herstel van de beurzen. 'Je kunt een oorlogswond als deze nou eenmaal niet verbinden met een verbandje. Het is goed mogelijk dat de gevolgen van deze crisis tot in 2009 voelbaar zijn.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Technisch analisten: AEX daalt verder naar 218

De AEX-index vertoont alle karakteristieken van een krach. Technisch analisten zien dan ook geen einde aan de huidige daling. Op korte termijn verwachten zij dat de beurs zal opveren, maar op de lange termijn blijft de trend neerwaarts waarbij de het dieptepunt uit maart 2003 van 218 punten voor de de graadmeter als een niveau wordt gezien waar de Amsterdamse graadmeter naar zal afglijden.

Technisch analist Roelof-Jan van den Akker van ING Wholesale Banking voorspelde eind mei in deze krant dat de AEX een stand van 300 zou opzoeken. Gisteren kreeg hij het gelijk aan zijn zijde. ´Ik heb op dat artikel heel veel reacties gekregen. Ik ben uitgelachen en ook vanuit de top van mijn eigen bedrijf heb ik de vraag gekregen waar ik in hemelsnaam mee bezig was', zegt Van den Akker. Volgens de analist hebben beleggers te lang in een ontkenningsfase gezeten en nu 'komt alle pus er ineens uit'. De vlag gaat echter niet uit: 'In een markt als deze had ik liever geen gelijk gekregen.'

'AEX kan dit jaar naar 300 punten' 24 mei 2008

Volgens Van den Akker zal in de komende weken een bodem worden gezocht tussen de 250 en 280 punten. 'De particulieren zijn tot nu toe stil blijven zitten, maar nu de AEX onder de 300 punten is gedoken zal de man op de straat de handdoek in de ring gooien en zorgen voor de laatste duw naar beneden. Een klassiek beeld in een capitulatiefase', stelt Van den Akker. Hij verwacht dat er vervolgens een rally zal komen richting de 350 punten. Dit niveau zal een lagere top opleveren. Lagere toppen en lagere bodems zijn een belangrijk kenmerk van een dalende markt. De analist stelt dat beleggers kunnen profiteren van deze rally, 'want procentueel zullen de uitslagen heel groot zijn'.

Een belangrijk niveau gebroken
'Deze week is met de daling van gisteren door de 300 punten een belangrijk niveau gebroken', zegt ook Ad Nooten van adnbeursanalyse.nl. Nooten wil het einde van de week afwachten, want mocht de AEX op weekbasis boven de 300 blijven noteren, dan blijft de steun alsnog gehandhaafd. Nooten werkt, net als veel andere technisch analisten, volgens de methode van Fibonacci. Dit is de bijnaam van Leonardo van Pisa, een Italiaanse wiskundige uit de 13e eeuw die een reeks van getallen vond waarvan het nieuwe getal steeds bestaat uit de som van de twee voorgaande getallen. Deze ratio's bleken niet alleen toepasbaar op natuurkundige fenomenen, maar ook op beurskoersen. De belangrijkste regel is dat steun- en weerstandniveaus vaak op 38,2%, 50%, 61,8% en 76,4% uitkomen.

Met het doorbreken van de 300 punten is volgens Nooten de 76,4% gebroken vanaf de top die vorig jaar rond de 560 punten werd genoteerd. 'Het zou logisch zijn als de index nu doorzakt naar de 218 punten.' Op de korte termijn denkt Nooten dat woensdag met een dieptepunt van 280 aan het begin van de handelsdag de onderkant van een lange termijn trendkanaal is bereikt waarop de beurzen zouden kunnen opveren. Iets dat in de loop van de handelsdag, mede door een gecoördineerde renteverlaging van de ECB en de Fed, ook gebeurde.

Sterk en spectaculair herstel
Technisch analist Edward Loef van Theodoor Gillisen zegt dat met het oog op de optie-expiratie van volgende week week vrijdag, een relatief fors en spectaculair technisch herstel kan worden verwacht. ´Wie zich heeft ingedekt met derivaten moet hier rekening mee houden´, waarschuwt de analist. ´Wat we geleerd hebben van de krach van 1929, de crash van 1987 en de klap na 9/11 is dat paniek een slechte raadgever is´, zegt Loef. Een ding is echter zeker: 'Op elke forse daling zal vroeg of laat een fors herstel komen.'

Loef rekent voorlopig op een daling richting van de AEX richting de 255 punten. Hij baseert zich op een zogeheten hoofd- en schouders patroon. Dit wordt in de technische analyse als één van de meest betrouwbare patronen beschouwt

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

dinsdag 7 oktober 2008

Bos geeft Fortis noodlening van euro 34 mrd

Amsterdam

Minister van Financiën Wouter Bos heeft Fortis Bank Nederland een noodlening verstrekt van maximaal euro 34 mrd om kortlopende schulden af te lossen. Dit blijkt uit een brief van Bos aan de Kamer.

Het krediet is noodzakelijk doordat Fortis Bank België maandag een abrupt einde maakte aan de liquiditeitssteun voor het Nederlandse bankbedrijf. Dit zegt bestuursvoorzitter Jan van Rutte van Fortis Bank Nederland. 'Wij verkregen altijd liquiditeit van Brussel. Die situatie is maandag beëindigd.' Volgens Van Rutte is de overbrugging tijdelijk. 'We verwachten dat partijen op de geldmarkt positief reageren op de nationalisatie.'

Eerder stelde de Belgische premier Yves Leterme dat Fortis Nederland een kredietlijn van euro 45 mrd had gekregen van Fortis België. Dat bedrag klopt volgens Van Rutte niet.

Wel erkent hij dat de liquiditeitspositie van Fortis Groep de afgelopen week verder verslechterde. 'We zagen al geld uitstromen, maar na de koersval van vorige week maandag begonnen vooral zakelijke klanten geld terug te trekken.' Toch was het volgens hem niet noodzakelijk dat de Nederlandse Staat een 100%-belang nam. 'Ook voor ons kwam het als een verrassing. Fortis Bank Nederland verkeerde in goede staat.' Ook Fortis-ceo Filip Dierckx zei maandag dat het de wens van DNB en Financiën was om behalve ABN ook Fortis Nederland te kopen.

In zijn brief stelt Bos echter dat Fortis wel degelijk in 'ernstige liquiditeitsproblemen' kwam. Dit maakte de volledige nationalisatie noodzakelijk.

Fortis Nederland moet volgens Van Rutte meerdere keren per dag aan DNB en Financiën verslag uitbrengen. 'Ze willen weten wat de gevolgen zijn voor de solvabiliteit en hoe de ontvlechting verloopt.'

Het meest complex aan de loskoppeling is volgens Van Rutte het opzetten van een eigen systeem voor risicomanagement. Tot nu toe gebeurde dat met name centraal in Brussel. Van Rutte: 'Afgelopen weekend zijn we meteen aan de slag gegaan om een eigen systeem op te zetten.' Gevolgen voor de kredietverstrekking zijn er volgens hem niet.

Met Financiën is volgens Van Rutte afgesproken om de integratie even stop te zetten. 'We gaan eerst afspraken maken hoe we nu verder moeten.' Wie de combinatie gaat leiden is onbekend. Van Rutte: 'Ik sta overal voor open.'

Prisco Battes en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 1 oktober 2008

Dow down...

Zwarte maandag. Een beetje belegger die deze term hoort denkt nog altijd terug aan 19 oktober 1987. De dag die de boeken in ging als Black Monday.

Na de dalingen van afgelopen maandag werd deze term weer van stal gehaald. Kelderende koersen, chaos op de beurzen, een bloedbad, een krach. Aan superlatieven geen gebrek.

Toch is het verstandig om de koersdaling van de Dow Jones in een historisch perspectief te plaatsen. Een daling van 777 punten was voor de Dow de grootste daling sinds de index in 1896 het levenslicht zag. Maar procentueel (7%) kwam het verlies niet in de buurt van de befaamde crash van oktober 1987. De Dow verloor toen in een dag 22,6%. Dit kwam overeen met een daling van 508 punten, tot dan toe de grootste koersdaling op één dag.

In Nederland duikelde de AEX-index, toen nog genoteerd in guldens, van een slotstand van 247,09 op vrijdag naar 217,43 op Black Monday, een daling van 12%. Een week later (26 oktober) ging daar nog eens 9,25% af. Deze twee handelsdagen blijven in de boeken staan als de grootste procentuele dalingen van de Amsterdamse graadmeter op één handelsdag.

In de VS zijn ze wel iets meer gewend. Een daling groter dan 7% is in de 112 jaar dat de Dow- Jonesindex bestaat zestien keer eerder voorgekomen. Dat komt neer op een gemiddelde van één keer in de zeven jaar. Voor afgelopen maandag klopte dat bijna exact, want het is bijna zeven jaar geleden dat de Dow zo hard daalde: 17 september 2001, de eerste dag dat de beurzen openden na de aanslagen van 9/11 in New York. De Dow zakte die dag met bijna 700 punten in elkaar. In punten werd dit oude record afgelopen maandag verbroken.

Enkele jaren terug kwamen onderzoekers van de universiteiten van New York en Boston met een complexe formule om te berekenen hoe vaak een daling van dit formaat over een langere periode voorkomt.

Volgens deze formule moeten beleggers er rekening mee houden dat dalingen van 7% gemiddeld om de 4,3 jaar voorkomen. Het verlies van afgelopen maandag kwam volgens deze onderzoekers dus 2,7 jaar later dan het gemiddelde.

De veel breder samengestelde S&P 500-index deed het maandag nog een stuk slechter dan de Dow en verloor 8,8%. Volgens dezelfde formule worden dalingen in deze orde van grootte voor de S&P gemiddeld één keer in de tien jaar gemeten. Maar de laatste keer dat de S&P 500 harder daalde dan aan het begin van deze week was Black Monday in 1987 en dus meer dan twintig jaar geleden. De S&P 500 verloor die dag 20,4% tot 225,06 punten.

Deze cijfers maken de verliezen van maandag voor de belegger niet minder pijnlijk. Ze maken duidelijk dat grote koersdalingen bij een aandelenmarkt horen. Maar een beetje belegger wist dat allang.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad