zaterdag 29 december 2007

Roulette op obligatiemarkt

Door de kredietcrisis kenden obligatiefondsen een slecht jaar. Ook het aankomende jaar wordt roerig en er liggen risico’s op de loer. Alleen de oude vertrouwde staatslening is een veilige haven.

Een belegger die spreiding in de portefeuille wil, hoort een deel van zijn vermogen te beleggen in obligatiefondsen. Het is het advies van zowat iedere beleggingsspecialist. Maar vrolijk zijn beleggers niet geworden van de rendementen op obligaties het afgelopen jaar. Door de zich voortslepende kredietcrisis hebben obligatiefondsen een slecht jaar achter de rug. ‘Ook voor volgend jaar verwacht ik niet al te hoge rendementen, maar het alternatief — de aandelenbeurs — ziet er ook niet aantrekkelijk uit’, zegt Edith Siermann, hoofd vastrentende waarden van vermogensbeheerder Robeco.

Aan het begin van dit jaar leek er nog niets aan de hand en doken beleggers nog massaal op risicovolle bedrijfsobligaties met een hoog rendement. In jargon ‘high yields’, ‘junk bonds’ of rommelobligaties genoemd. Met name private equity-partijen maakten gebruik van dit soort leningen om grote overnames te financieren. Door de crisis op de Amerikaanse huizenmarkt en de daaruit voortvloeiende subprime- en kredietcrisis is de plaatsing van dit soort obligaties stukken duurder geworden.

Onstuimig jaar
Het verhaal over het afgelopen jaar is vrij duidelijk, aldus Siermann. ‘Het was voor obligatiebegrippen een onstuimig jaar. Door de kredietcrisis heeft de belegger afstand genomen van bedrijfsobligaties.’ Daarbij hebben ook leningen met een hoge waardering van kredietbeoordelaars ‘flinke klappen’ gekregen.

Siermann heeft niet gemerkt dat klanten door de kredietcrisis zich terugtrekken uit de diverse risicovollere obligatiefondsen die de vermogensbeheerder aanbiedt. ‘Wij merken dat beleggers niet direct reageren op de huidige ontwikkelingen. De meesten zitten voor de langere termijn in dit soort fondsen. Dat is ook het verstandigste.’

Volgens het hoofd vastrentende waarden biedt de huidige zwakte op de markt weer mogelijkheden. ‘Er zijn leningen geraakt door de crisis zonder dat er wat mis is met het bedrijf.’ Vooral bij bedrijfsobligaties van een flink aantal banken en verzekeraars en ABS-leningen met een hoge kredietwaardering, de zogeheten triple A-status, ziet zij kansen. Toch adviseert ze beleggers die nu geen positie hebben de ontwikkelingen rond de kredietcrisis af te wachten. ‘De markt zal ook in het volgende jaar nog omgeven zijn met vele onzekerheden. Er kan echter weer een moment komen dat de spreads weer oplopen en het weer interessant wordt om in te stappen.’

Ook Christiaan Potjer, portefeuillemanager vastrentende waarden van Kempen Capital Management, denkt als eerste aan bedrijfsobligaties in de bancaire wereld. ‘In die sector zijn er nogal wat schokken geweest het afgelopen jaar. Op de korte termijn zullen dit soort bedrijfsobligaties nog de neiging hebben om verder te dalen, maar op de lange termijn valt er zeker wat te verdienen. Wij verwachten namelijk niet dat dit soort bedrijven failliet zal gaan. Beleggers die niet al te zenuwachtig zijn, kunnen hier eens voorzichtig naar kijken.’

Siermann spreekt daarnaast een voorkeur uit voor Amerikaanse staatsleningen, ook bekend als treasuries. ‘De afzwakking van de Amerikaanse economie zal sterker zijn dan die van de Europese, dus dat is gunstiger voor het rendement.’ Over mogelijke valutarisico’s hoeft de belegger in Robecofondsen zich geen zorgen te maken: ‘Buiten de eurozone worden in beleggingsfondsen als Rorento sinds 2006 de valutarisico’s standaard afgedekt.’

Freddy van Mulligen, hoofd onderzoek van beleggingsbeoordelaar Morningstar ziet echter nog genoeg valkuilen voor de belegger, want ‘risico heeft weer een prijs’. Doordat de rendementen op risicovolle obligaties fors zijn gedaald, heeft een grote groep beleggers afstand genomen van dit soort obligatiefondsen, zegt Van Mulligen. ‘Begin dit jaar wilde iedereen dit nog in de portefeuille hebben. Die vraag is nu weg.’ Hij adviseert beleggers om een afwachtende houding aan te nemen, want bedrijfsobligaties kunnen nog een flinke tik naar beneden krijgen: ‘De kredietagentschappen zoals Moody’s en Standard & Poor’s bestuderen op dit moment de situatie van bedrijven en zullen binnenkort met nieuwe beoordelingen komen. Daar kan slecht nieuws bij zitten, waardoor de koersen verder onder druk komen te staan.’

Voor de belegger die zijn zenuwen juist niet in bedwang heeft en op zoek is naar absolute zekerheid, is er maar één oplossing: de oude vertrouwde staatsobligatie. De interesse in het schatkistpapier is door de zorgen om een mogelijke economische teruggang en de kredietcrisis weer toegenomen, zegt Van Mulligen. ‘Je ziet daar precies het omgekeerde beeld van bedrijfsobligaties. Een jaar geleden waren deze fondsen niet aan de man te brengen, maar nu beleggers weer op zoek zijn naar een veilige haven trekt de vraag duidelijk aan.’ Hij adviseert beleggers vooral te kijken naar Europese staatsleningen.

Verschillende vermogensbeheerders bieden beleggingsfondsen aan die zich richten op staatsobligaties. Bij Aegon kunnen beleggers bijvoorbeeld kiezen voor het Aegon Europees Obligatiefonds. De portefeuillemanager van dit fonds, Erik Leseman, wijst op twee grote voordelen van de staatslening: ‘Het is veilig en de markt is liquide.’ Vooral dat laatste is op dit moment een must, want door de kredietcrisis droogde de handel in de markt voor risicovolle bedrijfsobligaties nagenoeg op. De Duitse, Nederlandse en Franse staatsleningen vormen volgens Leseman als het om liquiditeit gaat de kopgroep.

De portefeuillebeheerder van Aegon verwacht dat obligaties met meer risico het in de tweede helft van het volgende jaar beter zullen doen. ‘De economische groei trekt dan aan en de inflatiedruk neemt dan weer toe. Wij zullen tot die tijd inspelen op de korte termijn totdat de draai duidelijk wordt.’

Waar de belegger in ieder geval van af moet blijven is volgens Christiaan Potjer van Kempen heel helder: ‘Obligaties uit de VS waarvan je de structuren niet kunt doorgronden, moet je links laten liggen.’ Maar de belegger moet vooral rust bewaren, is zijn devies. ‘Blijf zitten waar je zit, want er breken voor obligaties nog roerige tijden aan.’

Staatsobligatie
Een staatsobligatie is een lening die wordt uitgegeven door de overheid van een land. Binnen dat land heeft die lening de hoogste kwaliteit, maar tussen landen onderling kan een groot kwaliteitsverschil optreden. Zo heeft een lening van de Staat der Nederlanden de hoogst mogelijke kwaliteit, voor een staatslening van bijvoorbeeld Somalië geldt dat op dit moment in veel mindere mate. De staatsobligatie wordt ook wel schatkistpapier of staatslening genoemd.

High yield-bond
De term voor een hoogrentende, zeer risicovolle obligatie. Ook wel ‘junk bond’ of rommelobligatie genoemd. De obligaties hebben deze bijnaam omdat de kwaliteit beneden de waarderingsstandaard (lager dan BBB) van kredietbeoordelaars Moody’s en Standard & Poor’s ligt. Vanwege het hoge risico wordt vaak een hoge couponrente uitgekeerd. Junk bonds zijn in de jaren zeventig en tachtig groot geworden door Michael Milken. Hij financierde grote bedrijfsovernames met nauwelijks eigen vermogen door de uitgifte van junk bonds.

Kredietwaardering
Een onafhankelijke beoordeling van de kredietwaardigheid van een bedrijf, instelling, overheidsorgaan, land of beleggingsfonds, uitgedrukt in symbolen van AAA (triple A, de rating voor de hoogste kredietwaardigheid) tot en met D. Het gaat hier om de relatieve waarschijnlijkheid dat aan alle verplichtingen zal worden voldaan. ‘Credit ratings’ worden verstrekt door onafhankelijke credit rating-instituten zoals Moody’s en Standard & Poor’s. Deze instituten analyseren niet alleen de huidige kredietwaardigheid van een debiteur, maar geven ook een oordeel over de toekomstige kredietwaardigheid.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

donderdag 27 december 2007

Veilig in Vietnam

Vietnam is in trek. De buitenlandse investeringen nemen in een rap tempo toe. Alleen dit jaar verwacht het land in het zuidoosten van Azië dat de overzeese investeringen met 50% toenemen tot $18 mrd. Leningen met een lage rente zijn met 22% gestegen naar $ 5,43 mrd, aldus de Vietnamese minister van planning en investeringen, Vo Hong Phuc, begin deze maand.

Omdat de buitenlandse schuld van de Socialistische Republiek dit jaar daalt naar 22% van het bruto binnenlands product, tegen 31% een jaar eerder verhoogde kredietbeoordelaar Moody’s de waardering van Vietnamees schuldpapier in maart van dit jaar al van ‘stable’ naar ‘positive’.
Het gevolg is dat de Vietnamese staatsobligatie snel toeneemt in populariteit. De vraag naar het schatkistpapier is inmiddels zo groot dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank zich inmiddels zorgen beginnen te maken. Vietnam moet een ‘verstandig’ kredietbeleid hanteren.

Wat is het geval? Vietnam bereidt de lancering voor van zijn tweede dollargerelateerde staatsobligatie die begin volgend jaar zal worden geveild. In 2005 was de vraag naar de eerste dollarobligatie zes keer groter dan het aanbod. De verwachting is dat de vraag nu nog vele malen hoger zal zijn. De rendementen zijn ook niet verkeerd. De twee jaar geleden voor $ 750 mln uitgegeven staatsobligatie van 6,875% met een looptijd van 40 jaar noteert 2,07 procentpunt hoger dan het Amerikaanse equivalent. Tegenover de Amerikaanse Treasuries noteert het schatkistpapier zelfs 2,56% hoger.

Het probleem is echter dat Vietnam het geld dat het ophaalt, investeert in staatsbedrijven. Het Vietnamese ministerie van financiën stak de eerste dollarlening in de door de staat gecontroleerde scheepsbouwer Vietnam Shipbuilding Industry Group. De lening, die begin volgend jaar wordt geveild, zal grotendeels gaan naar Vietnam Oil & Gas. Wederom een staatsconcern.

Juist de investeringen door middel van obligaties in staatsbedrijven baren het IMF grote zorgen. Grootschalig in het buitenland lenen om staatsbedrijven te ondersteunen schroeft de buitenlandse schulden weer op en leidt tot inflatiedruk. Bovendien werken staatsbedrijven vaak niet efficiënt.

Het IMF moedigt de regering in Hanoi daarom aan om de leningen te gebruiken voor investeringen in de infrastructuur. Een goede infrastructuur lokt buitenlandse bedrijven naar het land die vervolgens weer in het land zullen investeren. Een betere manier dan de huidige aanpak van de regering van Vietnam, meent het IMF.

De regering in Hanoi is koppig en zet de staatslening door. Een aantrekkelijk rendement lonkt, maar de risico’s die het IMF noemt, moeten wel in het achterhoofd worden gehouden.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

donderdag 20 december 2007

Snijden in chips

Het gaat niet goed met NEC Electronics. De Japanse chipproducent verwacht aan het eind van het lopende boekjaar een operationele marge over te houden van 0%. Daardoor zal het bedrijf voor het derde jaar op rij een verlies rapporteren.

De tegenvallende cijfers zijn duidelijk terug te zien in de koersontwikkeling. Dit jaar verloor het aandeel 27% van zijn waarde. Daarmee deed NEC Electronics het twee keer zo slecht als de Japanse hoofdgraadmeter, de Nikkei, die dit jaar bijna 13% lager noteert. Sinds 2004 is het fonds zelfs 68% minder waard geworden. Hiermee behoort NEC Electronics tot de slechtst presterende van de grootste tien chipmakers ter wereld.

Vroeg of laat staat bij bedrijven die slecht draaien een activistische aandeelhouder op die aandringt op verbeteringen. In het geval van NEC is dat het Amerikaanse Perry Capital. Het hedgefonds, dat vorige maand aangaf een belang te hebben opgebouwd van 6,03%, schreef in februari van dit jaar al een brief aan het bestuur met maatregelen om het bedrijf weer winstgevend te maken.

Blijkbaar gelooft Perry Capital dat een ommekeer te bereiken is, want afgelopen zomer wilde het nog een kwart van de aandelen overnemen voor $ 1,4 mrd van moederconcern NEC Corporation, dat 70% van de aandelen in handen heeft maar dit aanbod afwees.
Perry Capital wil dat het management snijdt in de onderzoekskosten en slecht presterende onderdelen van de hand doet. Het bedrijf moet zich richten op de zogeheten microcontrollerchips die de cruisecontrol in de auto bedienen. NEC heeft in dit segment een marktaandeel van 34% en is daarmee de derde speler van de wereld.

Negen maanden later lijkt bestuursvoorzitter Toshio Nakajima de adviezen ter harte te nemen. ‘We delen de visie van Perry als het gaat om het verbeteren van de winstgevendheid’, aldus de topman.

Het grote snijden kan dus beginnen. Het onderzoeksbudget voor mobiele telefonie wordt met de helft gereduceerd. Er worden geen nieuwe fabrieken meer gebouwd. Van de zes divisies die het bedrijf nu heeft, moeten er drie overblijven. Het concern zit om de tafel met vakbonden om een deel van de 24.000 werknemers vervroegd met pensioen te sturen om zo de arbeidskosten te drukken. Tot slot kondigde NEC aan te gaan samenwerken met sectorgenoot Toshiba en Taiwanese chipproducenten om de productiekosten te verlagen. Door deze maatregelen moet de operationele marge aan het eind van het volgende boekjaar op 5% uitkomen.

Of de maatregelen zullen leiden tot winst, blijft de vraag. Zakenbank JPMorgan Chase denkt van niet. De concurrentie tussen de chipproducenten is zo groot dat ‘zelfs na het snijden in de kosten het worstelen blijft om winstgevend te worden’.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

dinsdag 18 december 2007

KPN schrapt drie noteringen

Aandeel vanaf volgend jaar alleen nog verhandelbaar op de beurs van Amsterdam

Amsterdam
KPN maakt een einde aan beursnoteringen in New York, Frankfurt en Londen. Het telecomconcern ziet het schrappen van de noteringen vooral als een kostenbesparende maatregel en wil in het eerste kwartaal van het volgende jaar de drie noteringen ontmantelen. KPN bespaart met de zogeheten delisting circa € 10 mln per jaar.

‘De afschaffing van onze meervoudige beursnoteringen en de bijbehorende complexiteit maakt deel uit van het algemene streven naar een meer eenvoudige en kosteneffectieve bedrijfsvoering’, aldus Marcel Smits, de financieel topman van KPN, in een toelichting op de beslissing.

‘We hebben alle noteringen in één adem bekeken en besloten deze te schrappen. De handel in onze aandelen vindt voor 99% plaats in Amsterdam. Bijna niemand maakt gebruik van de andere noteringen’, zegt woordvoerder Marinus Potman van het telecombedrijf. Bovendien scheelt het schrappen van de notering in New York ‘een hoop gedoe’, aldus de zegsman. ‘We kregen in de VS bijvoorbeeld vragen over onze omzet in Cuba. Op dat soort extra werk zitten we niet te wachten.’

KPN, dat in 1995 een notering in New York kreeg en een jaar later in Londen en Frankfurt, zal door het schrappen van zijn beursnotering in de VS niet langer onder de strenge eisen vallen van beurstoezichthouder Securities and Exchange Commission.

Door de VS te verlaten, hoeft het bedrijf bijvoorbeeld niet meer te voldoen aan de zogeheten Sarbanes Oxley Act. Deze wet eist onder meer dat de bestuursvoorzitter en de financieel topman persoonlijk verantwoordelijk zijn voor de financiële rapportage. Dit was echter geen reden om de VS te verlaten, zegt Smit. ‘De aandacht voor kwaliteitsverbetering van onze interne controleprocedures en risicobeheer om te voldoen aan de eisen van de Amerikaanse Sarbanes Oxley Act heeft ons bedrijf goed gedaan, en deze aandacht zal zeker niet minder worden.’

‘De notering in de VS van KPN stamt nog uit de tijd dat IT en telecom enorm “hot” was. Je hoorde er pas bij als je een notering in de VS had. Dat is nu niet meer nodig’, zegt analist Wing-Yen Choi van Theodoor Gilissen. Choi noemt de stap van KPN ‘begrijpelijk’, want een extra notering kost geld. Zo maakt het bedrijf dubbele boekhoudkundige kosten. KPN moet in de VS nog steeds rapporteren onder de boekhoudkundige US Gaap-regels, terwijl in Nederland IFRS-regels worden toegepast.

KPN staat niet alleen als het gaat om het terugbrengen van het aantal beursnoteringen. Gisteren werd bekend dat de Spaanse sectorgenoot Telefónica de noteringen in Parijs en Frankfurt gaat schrappen. Eerder dit jaar staakten grote Europese ondernemingen als Danone, het Zwitserse uitzendconcern Adecco en luchtvaartbedrijf British Airways hun Amerikaanse noteringen. Ook Nederlandse bedrijven als Arcadis, Besi en Océ verlieten de beurs van New York. Dit wil echter niet zeggen dat alle Nederlandse bedrijven New York de rug zullen toekeren. De handel in aandelen ASML, Philips, Crucell en DSM is goed voor een behoorlijk deel van het totaal. Olieconcern Shell behoort tot de meest verhandelde buitenlandse fondsen in de VS.

Naast de kosten spelen ook de snelle veranderingen op de internationale kapitaalmarkt mee. Op de beurs van New York kunnen beleggers nu nog handelen in zogenoemde American Depository Receipts (ADR’s). Dit zijn certificaten op niet-Amerikaanse aandelen die worden uitgegeven door Amerikaanse banken waarbij de bank de onderliggende stukken bewaart zodat beleggers in de VS toch in buitenlandse aandelen kunnen handelen. Maar ook zij kunnen nu veel gemakkelijker over de grens handelen dan tien jaar geleden. Daardoor is de handel in ADR’s steeds beperkter geworden.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 15 december 2007

Hoop op renteverlaging verdampt

Centrale bank kan geldontwaarding alleen verbaal bestrijden en wacht ontwikkelingen kredietcrisis af

Amsterdam
De inflatie in de eurozone blijft oplopen. Gisteren werd bekend dat de inflatie in november in de dertien landen die de euro als munt hanteren is uitgekomen op 3,1%. Sinds mei 2001 was het cijfer niet zo hoog, blijkt uit gegevens van Eurostat, het bureau voor de statistiek van de Europese Unie. In Duitsland bedroeg de inflatie 3,3%. In twaalf jaar was de inflatie in de grootste economie van de eurozone niet zo sterk opgelopen.

Na de publicatie van het macrocijfer zakten de aandelenmarkten weg. De hoop dat de ECB de rente in navolging van de Fed zal verlagen, verdampte volledig. De rendementen op Europese staatsobligaties stegen voor de derde week op rij. De afgelopen handelsweek liep het rendement op de tienjarige Duitse Bund met elf basispunten op tot 4,30%.

In de middag werd bekend dat ook in de VS de inflatie hard is opgelopen. In november stegen de consumentenprijzen, inclusief voeding en energie, op jaarbasis met 4,3%. De centrale bank van de VS, de Federal Reserve, heeft als bijkomend probleem dat het rentewapen wordt ingezet om de economie te stimuleren. Door het gisteren gerapporteerde cijfer lijkt de Fed nu minder mogelijkheden te hebben om de rente nog verder te verlagen.

Een inflatiecijfer van 3,1% is ruim boven de grens die de Europese Centrale Bank (ECB) zich ten doel heeft gesteld. De ECB wil de inflatie onder, maar in ieder geval dicht bij de 2% houden. Vooral de laatste maanden komt dit niveau niet meer in zicht. De stijging van het algemeen prijspeil is volgens Eurostat toe te schrijven aan de kosten voor energie en voedingsmiddelen. De energieprijzen stegen op jaarbasis met 9,7% in november, voedselprijzen met 4,3%.

ECB-president Jean-Claude Trichet zit nu in een lastige situatie. Met de huidige inflatiecijfers zou de bank moeten ingrijpen door de rente te verhogen, maar door de liquiditeitscrisis ziet de bank daarvan af. ‘Een renteverhoging zorgt juist voor extra krapte op de geldmarkt, terwijl de markt al krap is. De ECB kan op dit moment niets anders doen dan deze crisis afwachten. Het enige wat ze kunnen doen is verbaal de inflatie bestrijden en dat gebeurt al sinds de zomer’, zegt macro-econoom Philip Marey van de Rabobank. Vandaar dat de ECB hamert op bijvoorbeeld loonmatiging om de inflatie te beteugelen.

Een lastige boodschap, vindt macro-econoom Nick Kounis van Fortis. ‘Het is nogal wat om aan de werknemers in Europa te vragen de lonen te matigen, terwijl de inflatieverwachtingen van de ECB niet overeenkomen met de werkelijkheid. Je kunt het werknemers niet kwalijk nemen dat ze compensatie willen als hun geld steeds minder waard wordt.’ Een stijging van de lonen zullen werkgevers weer willen doorberekenen in de prijzen. Dit zorgt voor elkaar opdrijvende tarieven voor lonen en prijzen. Hierdoor ontstaat een zichzelf versterkende opwaartse druk op de inflatie.
Het huidige monetaire beleid kan volgens Kounis leiden tot imagoschade voor de ECB als inflatiebestrijder. Sinds de start van de ECB en de euro in 1999 heeft de centrale bank de doelstelling om de inflatie onder de 2% te houden slechts één keer weten te behalen, namelijk in 1999 toen de inflatie uitkwam op 1,1%. In de daarop volgende jaren werd de doelstelling niet gehaald, al bleef het cijfer dicht in de buurt van de 2% liggen.

De ECB verwacht nu in 2009 aan de doelstelling te kunnen voldoen. In dat jaar rekent de bank op een inflatie van 1,8%. ‘Dat is een slecht trackrecord. Dat wil zeggen dat ze al tien jaar achter elkaar hun eigen doelstellingen niet weten te halen’, aldus Kounis. ‘Bovendien leert het verleden dat de ECB de inflatiecijfers altijd te optimistisch inschat. De ECB spreekt met stoere taal over het in toom houden van de inflatie, maar ze handelen er niet naar.’ Ook Marey ziet krassen komen op het imago van de ECB als inflatiebestrijder: ‘De ECB lijkt nu met hun hoofddoelstelling te gaan schipperen.’

Ondanks de oplopende inflatie verwachten beide economen geen rentestap van de centrale bank. Sinds december 2005 heeft de ECB de herfinancieringsrente in acht stappen van 25 basispunten verhoogd van 2% naar het huidige niveau van 4,0%. Zowel Kounis als Marey rekent pas in de tweede helft van het volgende jaar op een renteverhoging. ‘De ECB koopt op dit moment tijd: ze wachten af hoe de economie zich ontwikkelt en wat de effecten zullen zijn van de kredietcrisis’ , aldus Kounis. Marey van de Rabobank spreekt van ‘een zorgelijke ontwikkeling, want er is al veel tijd verloren. Bovendien duurt het altijd enkele maanden voordat een rentestap daadwerkelijk doorwerkt in de reële economie.’

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 8 december 2007

Spotgoedkoop

Alsof er niets aan de hand is noteert de Amerikaanse Dow Jones-index slechts 4% onder de hoogste slotstand ooit. De AEX stijgt, maar blijft achter.

‘De AEX kruipt omhoog als andere beurzen stijgen en dendert mee naar beneden bij een omgekeerde beweging’, zegt handelaar Rob Koenders van Harmony Vermogensbeheer. Terwijl het sentiment op andere aandelenmarkten is verbeterd, blijft de Amsterdamse achter en is daarmee volgens Koenders inmiddels ‘spotgoedkoop’ geworden. Het is daarom niet vreemd dat zoveel fondsen dit jaar van de Nederlandse beurs zijn verdwenen, stelt de handelaar. ‘Overnemende partijen erkennen de goedkope Nederlandse beurs. Je hoeft daarvoor alleen maar naar de overnamepremies te kijken.’ De handelaar verwacht daarom dat er nog voor het einde van het jaar interesse zal zijn in een of meer Nederlandse bedrijven.

Slecht beursjaar
De AEX startte dit jaar op 495 punten, met een slotstand van 513,59 afgelopen vrijdag bedraagt de jaarwinst een bescheiden 4,0%. Daarmee staat de hoofdgraadmeter bijna 10% onder het hoogste niveau van dit jaar. De recordstand van 703,18 punten die in september 2000 op de borden werd gezet is nog veel verder weg. ‘Als de overname van ABN Amro niet wordt meegenomen, en die was goed voor circa 25 punten in de index, dan staan we er op jaarbasis nog slechter voor’, zegt Koenders. Ter vergelijking: de Duitse DAX noteert ruim 20% hoger dan aan het begin van dit jaar en de Dow Jones-index staat ondanks de kredietcrisis en een neergaande huizenmarkt bijna 10% hoger.

‘De Duitse beurs presteert dit jaar subliem, maar een vergelijking met de Dow is niet terecht’, aldus een Amsterdamse handelaar die niet bij naam genoemd wil worden. ‘Als je de daling van de dollar meeneemt in dit plaatje dan heeft de Dow Jones-index het helemaal niet zo goed gedaan.’ Daarnaast wijst de handelaar op andere Europese beurzen die ongeveer eenzelfde koersontwikkeling laten zien als de AEX. De Britse FTSE 100 staat circa 6% hoger dit jaar en de Franse CAC 40 ongeveer 4%. ‘We staan dus echt niet alleen’, relativeert de handelaar de stelling van collega Koenders.

Hij kan zich ook niet vinden in Koenders’ mening dat de Nederlandse beurs goedkoop is. ‘Omdat veel aandelen hard zijn gedaald, liggen er kansen, maar extreem goedkoop zou ik de beurs niet willen noemen. Dat vind ik een te groot woord.’

Banken en verzekeraars
Een groot deel van de daling voor de AEX schrijven beide handelaren toe aan de financiële sector. Zonder het overgenomen ABN Amro wegen Fortis, Aegon en ING met ruim 30% nog altijd zwaar in de index. Juist deze drie aandelen deden het slecht. Fortis verloor dit jaar 30%, ING 19% en Aegon 14%. ‘ING heeft in november al laten weten dat het geen last heeft van de kredietcrisis. De winst per aandeel laat een groei zien van 21%. Het is mij een raadsel waarom het aandeel dan zo hard is gedaald’, vraagt Koenders zich af.

Ook de uitzendsector liet het afweten dit jaar. Volgens handelaar Koenders wordt de sector inmiddels gewaardeerd op ‘recessieniveau’. Doordat Randstad begin deze week officieel een bod uitbracht op sectorgenoot Vedior laat de laatste nog een aardig koersverloop zien, maar Randstad zelf zag dit jaar bijna de helft van zijn beurswaarde verdampen. Midkapper USG People, in 2006 nog een van de pareltjes op het Damrak, kent dit jaar een negatief rendement van ruim 30%.

Opleving
Goedkoop of niet. Na een sterk herstel in de voorafgaande week, begon de handelsweek in mineur door oplaaiende zorgen rond de kredietcrisis. Een matte stemming zette de AEX dinsdag nog onder de 500 punten.

Hoewel menig econoom spreekt van een ‘decoupling’, ontkoppeling, van de VS van andere economieën, kantelde de stemming op de aandelenbeurzen woensdag door gunstige Amerikaanse macrocijfers. De arbeidsproductiviteit nam in het derde kwartaal sneller toe dan verwacht, terwijl tegelijkertijd de arbeidskosten sterker daalden dan de gemiddelde verwachting van economen. De jongste cijfers over de wekelijkse hypotheekaanvragen waren eveneens beter dan waarop werd gerekend. De nauwlettend in de gaten gehouden arbeidscijfers die gisteren werden voorgelegd waren ook al beter dan de verwachting.

Vrijdag profiteerden de beurzen van het reddingsplan van president George Bush voor Amerikanen die in de problemen komen met de aflossing van hun hypotheek. Bush wil de tarieven voor die hypotheken voor vijf jaar bevriezen. Door deze opsomming van positieve berichten wist de AEX in drie handelssessies circa 15 punten aan te dikken.

Eindejaarsrally
‘Ik denk dat er deze maand nog meer in het vat zit. Een eindejaarsrally richting de 530 punten zit er zeker nog in’, aldus de anonieme handelaar. Daarmee zou eind december toch nog een aardig jaarrendement uit de bus kunnen rollen. ‘Omdat Nederlandse bedrijven goede dividendbetalers zijn, komen we toch op een rendement van zo’n 10% uit. Dat is helemaal niet slecht.’

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

Achtbaan aan de Bosporus

De belegger die de afgelopen jaren Turkije in zijn portefeuille had, heeft goed geboerd. Beleggingsfondsen in het land laten dit jaar rendementen zien van 35% of meer. Stalen zenuwen zijn vereist. De Turkse beurs is een achtbaan.

‘Soms weten klanten niet eens dat ze in Turkije beleggen’, zegt directeur Jeroen Vetter van SNS Fundcoach. De meeste Oost-Europa- of Balkanfondsen investeren namelijk ook voor een groot deel in Turkije. Samen met Rusland is het land, inmiddels de 18de economie van de wereld, de grootste markt in deze regio.

Van Vetters klanten ‘die de wereld als hun speelveld zien’, belegt een groot deel in de verschillende Turkse fondsen die Fundcoach aanbiedt. Maar de enorme populariteit die de fondsen bij de introductie in 2005 kenden, is afgenomen. In het voorjaar van 2006 kreeg de Turkse munt, de lira klappen, en gingen de beurzen hard onderuit. ‘Als je dan op 100 instapt en het wordt 50, dan is dat natuurlijk niet leuk.’ Maar het ging daarna net zo hard weer omhoog. ‘Chinese toestanden met procenten winst per dag. Met als groot verschil dat de waarderingen in China te hard zijn opgelopen en de Turkse beurs nog steeds goedkoop is. Van alle opkomende markten is Turkije de goedkoopste van de wereld.’

Door de wereldwijde kredietcrisis kreeg vorige maand ook de Turkse hoofdgraadmeter, de ISE National 100, net als andere beurzen een flinke tik te verwerken. Daarbovenop speelt de dreigende inval van Turkije in Noord-Irak om de Koerdische verzetsbeweging PKK aan te pakken. Dit zorgt voor druk op de Turkse munt, de lira, en op de aandelenmarkt. De meeste beleggingsfondsen kenden in november om die redenen een negatief rendement van circa 10%. Naast de beweeglijkheid van de beurs zijn geopolitieke ontwikkelingen een van de risico’s die beleggers in hun achterhoofd moeten houden. ‘Ze moeten de bereidheid hebben om voor een langere termijn de achtbaan in te gaan’, zegt Vetter.

De Warren Buffett-methode van kopen en houden is volgens Vetter daarbij de beste houding: ‘Kopen en er een jaar of tien niet naar kijken. Een fonds als East Capital Turkish Fund laat dat aan zijn klanten weten. Dat fonds raakt niet in paniek als de markt zakt en blijft bij zijn langetermijnstrategie. Ook als de fondsmanagers boze klanten aan de lijn krijgen die een verlies hebben moeten incasseren.’

Het komt erop neer, aldus de directeur van Fundcoach, dat een belegger niet om Turkije heen kan: een sterke economische ontwikkeling, een markt van 70 miljoen mensen en een jonge, goed opgeleide bevolking. Een land waar bovendien een goede mentaliteit heerst. ‘Op mijn laatste bezoek merkte ik dat er een spirit heerst die in westerse landen lijkt af te kalven. De mensen willen er vooruit, de weg is omhoog en dat zie je terug in de bereidheid om er wat van te maken.’

Meest volatiele beurs ter wereld
‘De Turkse beurs is de meest volatiele ter wereld’, weet ook Eli Koen. Hij is beheerder van het Fortis L Fund Equity Turkey dat in het voorjaar van 2005 werd geïntroduceerd en sindsdien een rendement behaalde van ruim 200% en de afgelopen twaalf maanden ruim 50%. De beweeglijkheid van de markt verklaart Koen door het vele buitenlandse geld dat is toegestroomd de afgelopen drie à vier jaar. ‘De vrij verhandelbare aandelen zijn voor driekwart in buitenlandse handen. Daar zitten hedgefondsen bij die zich snel terugtrekken als er geld nodig is.’

Een andere reden voor de onrustige beurs is de nog smalle basis aan institutionele beleggers zoals pensioenfondsen en verzekeraars in het land zelf. Daarnaast hebben de Turken nog niet op grote schaal de weg naar de beurs gevonden. Daar komt echter snel verandering in verwacht Koen.

Voor de lange termijn
Evenals Vetter adviseert ook de fondsbeheerder van Fortis de lange termijn voor ogen te houden, want de economische ontwikkeling ligt vol met obstakels. ‘De groei die Turkije nu doormaakt zal niet in een rechte lijn omhoog gaan, er zullen correcties volgen.’ Maar het optimisme overheerst bij Fortis: ‘Een groot deel van de Turkse consumentenmarkt is nog niet gepenetreerd; er liggen daar nog zoveel kansen.’

Dat de regering van premier Erdogan en zijn AKpartij dit jaar met een sterk mandaat is herkozen, is volgens Koen erg belangrijk. De huidige regering is een belangrijke aanjager van de economische veranderingen tot nu toe. Doordat begin deze eeuw in Turkije de kiesdrempel werd verhoogd naar 10%, kwam er een einde aan decennia van onstabiele coalitieregeringen die over het algemeen bestonden uit partijen die niets met elkaar gemeen hadden. Besluiten werden door de politieke tegenstellingen of niet genomen of vooruitgeschoven.

Het eerste kabinet-Erdogan kwam in 2002 aan het bewind en pakte meteen het door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) geëiste hervormingspakket bij de hand. De torenhoge staatsschuld, een inflatie die soms 70% per jaar bedroeg en het instabiele banksysteem moesten aangepakt worden, om te voorkomen dat er weer een economische crisis zoals in 2001 kon plaatsvinden. Het IMF en de Wereldbank schoten Turkije met miljarden dollars te hulp. Als tegenprestatie beloofde Turkije de grondvesten van de economie te verbeteren: de banksector moest drastisch worden hervormd en een groot deel van de bedrijven geprivatiseerd. Een geluk bij een ongeluk was dat Turkije, als enige overwegend islamitisch Navo-lid, na de aanslagen van 11 september 2001 extra steun kreeg.

Erdogans AKpartij nam een reeks hervormingswetten aan. Een voorbeeld is de wet voor buitenlandse investeringen, die het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbeterde. Daarnaast was er veel aandacht voor verdere herstructurering van de bancaire sector.
‘Het is een marktvriendelijke hervormingsgezinde regering die actie onderneemt’, zegt Koen. De achterstand op de gevestigde economieën in West-Europa is weliswaar nog altijd groot en een lidmaatschap van de Europese Unie nog minstens tien tot vijftien jaar weg, maar daar moet de belegger zich niet op blindstaren, zegt Koen. ‘De weg er naartoe, die is interessant. De economische integratie van Turkije gaat gewoon door, waarschijnlijk sneller dan de politieke integratie.’

Hervormer
In het voorjaar van 2001 kreeg Kemal Dervis de opdracht om als staatsminister voor de economie de economische hervormingen door te voeren die werden ondersteund door het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dervis werkte 24 jaar voor de Wereldbank waarvan de laatste vijf jaar als vicepresident. Op last van het IMF werd de bancaire sector geherstructureerd. Daarnaast werd een start gemaakt met de privatisering van staatsbedrijven zoals de energiesector. Vanaf de tweede helft van 2003 heeft de Turkse regering van Erdogan en flink aantal wetten aangenomen om de economie te hervormen. Zo kwam er een wet op de buitenlandse investeringen, waardoor het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbeterde. Begin vorig jaar werd Dervis directeur van VN-ontwikkelingsorganisatie UNDP en voorzitter van de UN Development Group.

Turkse financials
De laatste jaren hebben veel buitenlandse partijen geïnvesteerd in de de Turkse financiële sector. Ook Nederlandse banken zien in Turkije een belangrijke groeimarkt. In 2005 nam bank-verzekeraar Fortis voor bijna € 1 mrd Disbank over, toen de zesde bank van het land. In hetzelfde jaar deed de Rabobank een poging om de Sekerbank in te lijven, maar die overname ketste af door een juridische strijd over de overnameprijs. Dit jaar sloeg ook ING toe op de Turkse markt: het lijfde voor € 1,6 mrd de Turkse Oyak-bank in. Ook in de portefeuille van Eli Koen van het Fortis Turkije-fonds wegen banken en verzekeraars met bijna 44% het zwaarst.

Vrouw aan de leiding
De Sabanci Group is een van de machtigste concerns van Turkije. Het conglomeraat is actief in elf landen, heeft circa 65 bedrijven en bijna 47.000 werknemers in dienst. Het grootste onderdeel van Sabanci is de Akbank. Maar Sabanci zit ook in katoen, plastic, autobanden, synthetische vezels, cement en elektronica en toerisme. Sinds 2004 wordt Sabanci geleid door Güler Sabanci. In Turkije heeft zij de status van een ster en door het Amerikaanse Forbes wordt zij gezien als de machtigste vrouw van het land. Sabanci kwam vorige maand nog in het nieuws doordat Wavin, fabrikant van kunststof leidingsystemen, de Turkse branchegenoot Pilsa Plastic overnam van Sabanci voor € 55 mln.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

vrijdag 7 december 2007

Postbodebonus

Een volledige liberalisering van de Europese postmarkt wordt in Nederland voorlopig uitgesteld. Staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken zei gisteren dat het ‘onverstandig’ zou zijn de postmarkt per 1 januari aanstaande verder te liberaliseren.

Beleggers in Amsterdam vonden het goed nieuws voor TNT: voorlopig even geen nieuwe concurrenten voor de voormalige monopolist. Het aandeel TNT werd gisteren beloond met een koersstijging van 4,4%. Een doekje voor het bloeden, want TNT verloor dit jaar bijna 20% van zijn waarde, terwijl hoofdgraadmeter AEX sinds januari enkele punten hoger noteert.

Met het uitstellen van de liberalisering is een verzoek van TNT ingewilligd. Het bedrijf vroeg de Tweede Kamer vorige week de geplande liberalisering uit te stellen, omdat sprake moet zijn van een gelijk speelveld in de belangrijkste Europese markten. Volgens TNT is juist daar geen sprake meer van nu Duitsland een minimumloon voor de sector invoert van € 8 per uur voor personeel in het oosten van het land tot € 9,80 voor werknemers in het westen.

TNT zei daarop zijn investeringen in Duitsland terug te trekken. ‘Voor Deutsche Post zijn de loonkosten relatief veel lager omdat ze meer post bezorgen. Daar komt nog bij dat zij een btw-vrijstelling hebben voor een deel van de producten. Dat maakt het vrijwel onmogelijk voor ons om te concurreren’, zei woordvoerder Pieter Schaffels van TNT Post deze week.

De bezorgers van Deutsche Post hebben zelf geen rechtstreeks voordeel van de nieuwe regeling. Zij krijgen al een hoger uurloon dan het nu gestelde minimum, maar voor nieuwkomers die de Duitse markt willen betreden heeft die invoering een afschrikkend effect.

Naast TNT besloot ook het Duitse Hermes Logistik Gruppe af te zien van investeringen. Het Duitse private postbedrijf Pin Group, een onderdeel van uitgever Axel Springer, ging meteen over tot radicale maatregelen: van de negenduizend werknemers gaan er duizend uit.

Zoals het uitstellen van de liberalisering gunstig is voor de beurskoers van TNT, zo blijkt het minimumloon goed uit te pakken voor de koers van Deutsche Post. Na goedkeuring van de coalitieregering van Angela Merkel, steeg het aandeel met 5%. Ook hier was de gedachte: voorlopig even geen extra concurrentie voor Deutsche Post.

Hoe de postmarkt zich ook ontwikkelt, één winnaar is al bekend. Bestuursvoorzitter Klaus Zumwinkel van Deutsche Post, die zelf hard lobbyde voor het minimumloon, zag de koersstijging als een mooi moment om zijn opties te verzilveren. Afgelopen maandag verkocht hij ruim 200.000 opties en verdiende daarmee € 2,24 mln.

De Duitse tv-zender ZDF wist de transactie woensdagavond treffend en cynisch samen te vatten: ‘Zumwinkel heeft zijn kerstbonus alvast binnen.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

donderdag 6 december 2007

Dividendleed

De eerste banken die door problemen met slechte Amerikaanse hypotheekobligaties het mes zetten in het dividend, zijn bekend. Vorige week liet hypotheekverstrekker Freddie Mac weten dat het de uitkering aan aandeelhouders met de helft verlaagt en dat het voor $ 6 mrd aan nieuwe aandelen uitgeeft om de kapitaalpositie op te poetsen.

Dinsdag volgde Fannie Mae. De concurrent van Freddie maakte na het sluiten van Wall Street bekend dat het voor $ 7 mrd aan preferente aandelen gaat uitgeven. Het dividend gaat met 30% omlaag van $ 0,50 naar $ 0,35 per aandeel. De maatregelen moeten de kapitaalpositie van Fannie Mae op peil houden.

Deze stap was te verwachten. Bij de derdekwartaalcijfers schreef Fannie Mae al fors af op derivatencontracten met als gevolg een kwartaalverlies van $ 1,5 mrd.

Volgens zakenblad Fortune is dit slechts het begin. Fannie zou nog minstens $ 5 mrd kunnen afschrijven op slechte hypotheekobligaties, de zogeheten subprime- en Alt-A-obligaties.
Bij de presentatie van de derdekwartaalcijfers zei financieel topman Stephen Swad dat de waarde van obligaties weliswaar was gedaald, maar dat ze gemiddeld ‘in de 90’ werden verhandeld. De obligatieprijzen worden in de VS vaak uitgedrukt in dollarcenten, elke prijs onder de honderd cent is de korting op de waarde van de obligatie. Een obligatieprijs die hoog in de 90 noteert, is dus niet hard gedaald.

Om die reden had Fannie Mae gemiddeld pas 2% afgeschreven op subprimeobligaties, terwijl banken op Wall Street deze leningen prijzen op 88 voor die uit 2006 (-12%) en 78 voor leningen uit 2007 (-22%).

Omdat het onduidelijk is in hoeverre de leningen van Fannie zijn verdeeld over beide jaren, houdt Fortune een conservatieve schatting aan en zet het alle subprimeobligaties op 88. Aangezien in het derde kwartaal hierop 2% is afgeschreven, zou dat betekenen dat er nog eens 10% af moet. Bij een subprimeportefeuille van $ 42,2 mrd, betekent dit een extra afschrijving van $ 4,2 mrd.

Eenzelfde berekening kan worden toegepast op de Alt-A-obligaties waarvan Fannie $ 33,8 mrd in de boeken heeft staan. Ofschoon deze leningen een hogere status hebben dan subprime zou een afschrijving van 5% een afwaardering van $ 1,7 betekenen. Hedgefonds Citadel betaalde voor de Alt-A-obligatie van E-Trade circa 60. Het was een speciale deal waarin Citadel tegen een aantrekkelijke prijs kon inslaan, maar tegelijkertijd is het een signaal van de kredietkwaliteit van Alt-A-leningen.

De kans dat er bij Fannie nog lijken uit de kast vallen, is dus groot. Aangezien de situatie op de kredietmarkten niet of nauwelijks is verbeterd, is het wachten op het moment dat deze kastdeur wordt geopend en kijken of er in 2008 überhaupt nog dividend overblijft.

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 1 december 2007

Eindelijk herstel

In november leken de beurzen maar een weg te kennen: neerwaarts. Deze week sloegen de aandelenmarkten eindelijk weer de weg omhoog in. Met dank aan de VS en aan de Federal Reserve.

Als de nood op de financiële markten hoog is, dan is de Fed nabij. Eerst was daar woensdag Donald Kohn, vicevoorzitter van de Federal Reserve. Hij zei dat de Fed ‘flexibel en pragmatisch’ zal reageren als er nieuwe spanningen op de financiële markten ontstaan. In de VS werd de uitspraak opgevat als een aankondiging van een nieuwe renteverlaging tijdens de volgende vergadering van de Fed op 11 december. De Dow Jones-index maakte een vreugdedans en sloot die dag 2,6% hoger.

Donderdag bevestigde voorzitter Ben Bernanke de woorden van Kohn: ‘Wij bij de Federal Reserve moeten uiterst alert en flexibel blijven terwijl we blijven beoordelen hoe we het best houdbare economische groei en prijsstabiliteit kunnen bevorderen in de Verenigde Staten.’ Inmiddels gaan de meeste economen uit van een renteverlaging van 25 basispunten van 4,50% naar 4,25%.

In de breedte
Ook de Amsterdamse beurs profiteerde van het geschenk van Bernanke en liet de psychologisch belangrijke grens van 500 punten weer achter zich. Volgens de technisch analisten van Friesland Bank gaat de AEX zich de komende tijd in een brede tradingrange bewegen. Dit komt omdat de AEX vorige week uit de lange termijn stijgende trend viel die in 2003 werd ingezet.
Doordat rond de 480 punten, net als in augustus, een bodem is gezet, is het risico dat de Amsterdamse hoofdgraadmeter in een neerwaartse trend terecht komt vooralsnog afgewend. Om de stijgende trend weer te hervatten moet een hogere top dan 564 worden genoteerd. Het is dus te hopen op een stevige eindejaarsrally zodat de AEX toch nog met een aardige plus het jaar uit kan.

Het is echter de vraag of er genoeg redenen zijn om enthousiast te gaan kopen. De effecten van de kredietcrisis zijn nog steeds voelbaar. Woensdag zei de gouverneur van de Bank of England (BoE), Mervyn King, dat het risico bestaat dat de geldmarkt aan het eind van dit jaar verder verkrapt. De BoE hoopt de verkrapping in toom te houden door GBP 10 mrd (euro 14 mrd) aan noodfondsen voor Britse banken beschikbaar te stellen.

Ondertussen heeft de Europese Centrale Bank (ECB) weer andere zorgen. Volgende week moet de centrale bank van de dertien eurolanden laten weten wat er met de rente gebeurt. De inflatierisico’s liggen hoog door hoge prijzen voor energie en levensmiddelen. In Duitsland kwam de inflatie in november uit op 3%. Daar bovenop kwam een hard groeiende geldhoeveelheid (M3) die in oktober met 12,3% is gestegen ten opzichte van dezelfde maand vorig jaar. Met deze cijfers wordt de ECB gedwongen om de rente te verhogen, aangezien de bank het beteugelen van de inflatie als een van zijn hoofdtaken ziet.

Fortis en China
De financiële fondsen in de AEX kregen deze week steun van het bericht dat een groot investeringsfonds uit het emiraat Abu Dhabi voor $7,5 mrd investeert in de Amerikaanse zakenbank Citigroup. Deze bank heeft fors moeten afschrijven op slechte Amerikaanse hypotheekleningen.

Een van de aandelen die door zorgen over de kredietcrisis hard is geraakt, is Fortis. Inmiddels waren vriend en vijand het erover eens dat het aandeel dit jaar te hard is afgestraft en erg goedkoop was geworden. Een mening die ook de Chinese levensverzekeraar Ping An is toegedaan. Het concern kocht voor euro 1,81 mrd een belang van 4,18% in Fortis, waarmee het direct de grootste aandeelhouder van de bank-verzekeraar is geworden.

Draka veert op
Nog een aandeel dat de afgelopen maanden in zwaar weer verkeerde was kabelmaker Draka. Sinds juli halveerde de koers van het aandeel van boven de euro 40 naar circa euro 20. Beleggers waren vooruitgelopen op een mogelijke winstwaarschuwing van het Amsterdamse bedrijf. Het tegendeel bleek het geval. Draka verhoogde juist de winstverwachting voor het gehele jaar en wellicht nog belangrijker: het ziet geen verzwakking van de vraag. Beleggers beloonden woensdag de berichten met een koerssprong van 15%.

Uitzenders in gesprek
De klapper van de week werd bewaard tot vrijdag. Uitzender Vedior spoot met 42% omhoog nadat bekend werd dat Randstad de sectorgenoot wil overnemen. De gesprekken zijn volgens Vedior ‘vriendelijk’ en bevinden zich in een vroeg stadium. De uitzendsector is een van de sectoren die dit jaar hard is getroffen. Maar er was hoopgevend nieuws voor de sector. Op dit moment worden circa 3,3 miljoen banen vervuld door uitzendkrachten. Volgens onderzoeksbureau Bain Strategic Research zal dit aantal over vijf jaar met 50% zijn gestegen tot ruim 5 miljoen.

Arnold Tankuş
© 2007 Het Financieele Dagblad

donderdag 29 november 2007

Kabelmaker Draka zet in alle divisies verrassend veel om

Bedrijf verhoogt de verwachting voor winst in 2007

Amsterdam
Kabelproducent Draka verwacht dat de winst dit jaar hoger uitvalt dan eerder werd aangenomen. 'Wij zien op dit moment geen afzwakking van de vraag', aldus Frank Dorjee, de financieel topman van het Amsterdamse bedrijf.

Draka schrijft de hogere winstverwachting toe aan aanhoudende kostenbesparingen en een groeiende omzet dankzij een gunstig macro-economisch klimaat, met name in Europa en Azië. Volgens Draka gaat het in alle onderdelen van het bedrijf goed. 'In heel Europa, behalve in Spanje, zien we bij alle divisies een gezonde groei', zegt Dorjee. In Spanje heeft Draka last van een afzwakkende huizenmarkt. De woningbouw is daar met 20% afgenomen.

Draka, dat onder meer kabels produceert voor de auto-industrie, de olie- en telecomsector, weet nog steeds in de kosten te snijden. 'In deze sector is het erg belangrijk om sterk op de kosten te letten. We kijken hier dus continu naar', aldus Dorjee.

De kabelmaker zette in 2005 een reorganisatieprogramma in, waarbij het bedrijf zich richtte op producten met een hogere marge. Het programma met de naam 'Stop, Swap & Share' levert dit jaar een besparing op van euro 8 mln. Volgend jaar wordt er nog eens euro 7 mln extra bespaard. De afgelopen twee jaar heeft Draka met dit reorganisatieprogramma de kostenbasis met euro 48 mln verlaagd.

Daarnaast weet Draka de grondstofprijzen beter door te bereken. 'We reageren er beter op en berekenen dit nu sneller door naar onze klanten. Als nu een order binnenkomt, dekken we het meteen af', zegt Dorjee. 'De prijs van koper, die voor ons erg belangrijk is, is erg volatiel en we verwachten dat dit zo zal blijven. Een dergelijke beweeglijkheid hebben we in het verleden nooit gezien.'Ook wist Draka de voorraden af te bouwen, waardoor het werkkapitaal op 'een aanvaardbaar niveau' is uitgekomen, aldus Dorjee.

Draka verwacht over het lopende jaar een winst van euro 85 mln te boeken. Dit is een winststijging van 85%. Vorig jaar rapporteerde de kabelproducent een winst van euro 45,4 mln. Bij de presentatie van de halfjaarcijfers eind augustus rekende het bedrijf nog op een winst van ten minste euro 80 mln. Ook het bedrijfsresultaat valt hoger uit dan aangegeven: euro 145 mln, tegen een eerder uitgesproken verwachting van euro 141 mln.

'Het is vooral een goed teken dat Draka geen afzwakking van de vraag ziet. Iedereen was bang dat Draka met een winstwaarschuwing zou komen nadat andere bedrijven met negatieve berichten naar buiten waren gekomen. De zorgen van de markt waren dus overdreven', zegt analist Frederike Kamphuis van ING.

Analist Bart van den Wijngaard van Petercam ziet in het bericht van Draka eveneens als een opluchting voor beleggers: 'Ik denk dat een hoop beleggers bang waren voor een winstwaarschuwing. De koers was daarop al flink gedaald.'

Het aandeel Draka was de afgelopen maanden uit de gratie. In juli noteerde het aandeel nog boven de euro 40. Na het losbarsten van de kredietcrisis halveerde de koers in enkele maanden naar net boven de euro 20. Gisteren beloonden beleggers het tussentijdse bericht met een koerssprong van bijna 15% naar euro 24,54.

Draka spreekt zich zoals gebruikelijk niet uit over het komende jaar. Analist Van den Wijngaard van Petercam interpreteert dat dit keer positief: 'Als Draka een zwakkere vraag had voorzien voor het aankomende jaar dan was dit het perfecte moment geweest om dat te communiceren.'

Arnold Tankuş
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

woensdag 28 november 2007

'Nederlandse bedrijven missen ambitie'

Euronext hoopt de leegloop op de Amsterdamse beurs te stoppen met buitenlandse bedrijven.

Amsterdam
Sinds Joost van der Does de Willebois (48) drie jaar geleden aantrad als directeur van de Amsterdamse beurs, is de AEX-index met 50% gestegen. Het volume van verhandelde aandelen is meer dan verdubbeld en de optiehandel is zelfs nog harder gestegen.

Tegelijkertijd is het aantal genoteerde bedrijven terug op het niveau van tien jaar geleden. Sinds 2004 hebben 25 ondernemingen Euronext Amsterdam de rug toegekeerd - hetzij uit eigen beweging, hetzij omdat ze zijn overgenomen.

De aanwas is beperkt en bovendien eenzijdig. De afgelopen tijd hebben naast een bank en een buizenfabrikant vooral geldverslindende biotechnologiefondsen en ingewikkelde private equity-bedrijven de weg naar het Damrak gevonden. Het helpt ook niet dat de beurs van Londen Nederlandse bedrijven zoals Direct Wonen en 2Waytraffic voor de neus van Euronext wegkaapt.

In de beleving van menig belegger verschraalt hierdoor het aanbod. Een kleine groep grote beursfondsen bepaalt de kleur van de Amsterdamse beurs.

V: Wat is het probleem?
'Er komen wel buitenlandse bedrijven bij. Waarmee Amsterdam achterloopt, is het aantal Nederlandse bedrijven dat naar de beurs gaat.'

V: Waarom laten Nederlandse bedrijven het afweten?
'Er is een aantal redenen. Ten eerste is een privatiseringsgolf aan Nederland voorbij gegaan. Kijk naar Frankrijk. Daar zijn Gaz de France, Électricité de France en de luchthaven Aeroports de Paris naar de beurs gegaan. De Nederlandse nutsbedrijven en Schiphol zijn dat niet. Die beursgangen zitten dus nog in het vat.'

'Ten tweede heeft de Amsterdamse beurs veel last gehad van bedrijvenopkopers. Die hebben de afgelopen jaren geprofiteerd van goedkoop kapitaal en het feit dat Nederlandse bedrijven conservatief waren gefinancierd. Zo heeft NXP, de voormalige chipdivisie van Philips, gekozen voor de private equity-route, terwijl dat bedrijf ook prima op de beurs had kunnen blijven. Maar vroeg of laat komen veel van de opgekochte bedrijven terug naar de beurs.'

'Je kunt je verder afvragen wat de groeiambities zijn van het Nederlandse bedrijfsleven. Als je echt wilt groeien, tot de wereldtop wilt behoren, dan is een beursgang onontbeerlijk. Die groei krijg je niet via een bedrijfskrediet en evenmin via private equity. Kijk naar TomTom. TomTom heeft zijn definitieve doorbraak weten te realiseren na de beursgang in 2005. Maar waar zijn de groeiambities van de andere Nederlandse bedrijven?'

V: Durven de bedrijven niet?
'De aandacht is in Nederland te veel gevestigd op de aandeelhouder en wat hij allemaal met je kan doen. Er wordt te weinig uitgegaan van het feit dat een aandeel het overnamemiddel bij uitstek is. Als je een beursnotering hebt en een goede waardering, is het dé methode om te groeien. Een beursnotering wordt tegenwoordig gezien als een middel om overgenomen te worden, niet als middel om zelf overnames te doen.'

V: Hoe dit op te lossen?
'Er moet een cultuuromslag komen. En die gaat er ook komen. Nederlandse bedrijven zijn conservatiever dan hun Angelsaksische tegenspelers. Je mag in Nederland niet falen. In Angelsaksische landen wel. Maar ik denk dat de vermondialisering van de financiële wereld zo snel gaat, dat die Angelsaksische cultuur ook naar Nederland komt.'

V: Hoe zien de groeiambities van Euronext Amsterdam eruit?
'Hoog. Maar de groei zal in de eerste plaats vooral uit het buitenland komen. We zijn in Amsterdam druk bezig met de zogeheten "fast track". Dat is een procedure waarmee buitenlandse bedrijven snel een tweede notering kunnen krijgen. Je begrijpt natuurlijk dat ook de andere Euronext-beurzen daarin zijn geïnteresseerd, maar vooralsnog heeft alleen Nederland deze regeling.'

'Wij verwachten dat een behoorlijk aantal Amerikaanse bedrijven voor een tweede notering naar Amsterdam zal komen.'

V: Hoeveel?
'Ik laat me niet zo gauw vastpinnen op een getal, maar er zit een behoorlijk aantal introducties in de pijplijn. De eerste zullen snel komen, al hangt het ook af van het beursklimaat.'Om wat voor bedrijven gaat het?'Het gaat om Amerikaanse of bijvoorbeeld Indiase bedrijven met een notering op de New York Stock Exchange. De bedrijven hebben al gauw een beurswaarde van enkele miljarden euro's. Geen kleine bedrijven dus. Als zo'n bedrijf een tweede notering neemt in Amsterdam kun je rekenen op 10 tot 15% van de beurshandel van de eerste notering.'

Volgens Van der Does heeft de Amsterdamse beurs de laatste jaren 'er alles aan gedaan' om nieuwe bedrijven aan te trekken. Dat heeft bij startersbeurs Alternext in ieder geval niet geleid tot het gewenste resultaat. Een jaar geleden sprak Van der Does de verwachting uit dat er nu tien bedrijven op zouden staan. Het zijn er twee geworden, waarvan Reesink al een notering op het Damrak had.

V: Alternext heeft niet gebracht wat u ervan had verwacht.
'De laatste zes maanden heeft het beursklimaat niet geholpen. Maar twee is een matig resultaat. Het valt mij ook tegen. Maar ik gooi Alternext niet weg. Er is in Nederland veel potentie onder de familiebedrijven. Alternext moet in staat zijn dat soort bedrijven aan te trekken. Het getal tien heb ik nog steeds in gedachten. Ik heb daar alleen wat meer tijd voor nodig.'

V: Hoeveel tijd?
'Ik heb mij een jaar geleden laten verleiden met de doelstelling van tien. Dat doe ik nu niet meer. Het beursklimaat speelt ook een belangrijke rol.'

V: Het Damrak telt nu zo'n 130 fondsen. Komen de 200 van eind jaren negentig ooit terug?
'Het hangt ervan af hoe je de regels stelt. En hoe snel de cultuuromslag komt. Maar ik denk dat we nooit meer op 200 zullen uitkomen. Er is internationaal een consolidatieslag gaande. Het aantal beursnoteringen zie je überhaupt teruglopen. Euronext als geheel had vier jaar geleden 1500 bedrijven in notering. Nu zijn dat er nog ongeveer 1200.'

Gijs den Brinker en Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

Damrak lokt Amerikaanse bedrijven

Amsterdam
Nieuwe noteringen op de Amsterdamse beurs zullen op korte termijn voornamelijk uit New York komen. Beursbedrijf NYSE Euronext verwacht dat 'een behoorlijk aantal Amerikaanse bedrijven' voor een tweede notering naar de beurs van Amsterdam komt. 'Dit zal niet lang meer duren', aldus directeur Joost van der Does de Willebois vandaag in een interview met deze krant.

De beurs van Amsterdam heeft als voordeel dat Amerikaanse beursbedrijven geen nieuw prospectus hoeven in te dienen. Hierdoor kan snel een nieuwe tweede notering worden aangevraagd.Volgens Van der Does de Willebois gaat het om Amerikaanse of Indiase bedrijven met een marktkapitalisatie van 'enkele miljarden'. Mocht een bedrijf kiezen voor een notering op Beursplein 5, dan mag worden gerekend op '10% tot 15% van de beurshandel van de eerste notering', aldus de directeur van de Amsterdamse beurs.

Gijs den Brinker en Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

AMT ontwikkelt medicijn tegen leverziekte

Amsterdam
Biotechnologiebedrijf Amsterdam Molecular Therapeutics (AMT) gaat een medicijn tegen levercirrose ontwikkelen. Daartoe heeft het bedrijf een overeenkomst getekend met het Spaanse Digna Biotech/Cima. AMT schat de markt voor middelen tegen de leveraandoening op circa $ 2 mrd.

Het is de eerste deal uit een exclusieve licentie die AMT eerder dit jaar afsloot met Digna Biotech. AMT kan hierdoor meewerken aan de commerciële ontwikkeling van gentherapieproducten afkomstig uit onderzoekscentrum Cima. Cima is een onderdeel van de Universiteit van Navarra in het Spaanse Pamplona.

'Door de overeenkomst met Digna Biotech hebben we in feite vierhonderd extra onderzoekers van Cima in dienst. Voor ons is dit erg belangrijk om snel te kunnen doorgroeien', aldus bestuursvoorzitter Ronald Lorijn van AMT, dat in juni van dit jaar naar de beurs in Amsterdam ging.

AMT betaalt jaarlijks 'een klein bedrag' om de rechten op ieder product te mogen gebruiken. Pas als een product daadwerkelijk naar de markt gaat, moet AMT royalty's afdragen. Volgens Lorijn zijn de kosten voor AMT op deze manier zeer laag: 'Die verbleken als je dit vergelijkt met normale kosten voor research & development.'

Levercirrose is de zevende doodsoorzaak ter wereld. Bij deze aandoening worden levercellen omgezet in littekenweefsel. De ziekte is een onomkeerbaar proces doordat het littekenweefsel nooit meer een levercel wordt en de levercapaciteit afneemt. Cirrose ontstaat onder meer door alcoholmisbruik, maar ook andere leverziekten zoals hepatitis B of C kunnen levercirrose tot gevolg hebben.

Lorijn noemt de ontwikkeling van het eiwit IGF-I 'spectaculair' omdat dit eiwit het littekenweefsel herstelt en de patiënt volledig geneest. Op dit moment kan de ziekte alleen worden behandeld door een levertransplantatie.

Naast de overeenkomst met Digna Biotech/Cima liet AMT weten dat de voortgang van AMT-011 'in een sneltreinvaart gaat'. AMT-011 is een middel dat een aandoening behandelt waardoor patiënten geen vet kunnen verteren. AMT verwacht dat de preklinische tests voor het tweede kwartaal van 2008 zijn afgerond, waarna het middel moet worden geregistreerd in Europa, de VS en Canada. Lorijn: 'Alle gegevens liggen bij de autoriteiten. We verwachten dat die procedure binnen negen tot twaalf maanden is afgerond. Dit betekent dat het middel in 2009 naar de markt kan.'

AMT ontwikkelt gentherapieën voor zeldzame ziekten, zogeheten 'weesgeneesmiddelen' of 'weesziekten', waarvoor geen geneesmiddel bestaat of waarvan alleen de symptomen kunnen worden bestreden.AMT gaat het middel IGF-I ontwikkelen. De ziekte levercirrose

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

dinsdag 27 november 2007

Consument VS blijft kooplustig

Aandelenmarkten leven even op na onverwacht sterke omzetcijfers over de start van kerstseizoen in VS

Amsterdam
Over de start van het Amerikaanse kerstinkoopseizoen kwamen de afgelopen dagen tegenstrijdige berichten binnen. De cijfers van onderzoeksorganisatie ShopperTrak wijzen erop dat de Amerikaanse consument weer rijkelijk de portemonnee heeft getrokken. De omzet op Black Friday, de dag na Thanksgiving waarop traditioneel het kerstinkoopseizoen van start gaat, kwam afgelopen vrijdag 8,3% hoger uit dan in 2006. In totaal spendeerde de consument naar schatting $ 10,3 mrd, aldus metingen van ShopperTrak.

Voor de start van Black Friday becijferde de Amerikaanse brancheorganisatie National Retail Federation (NRF) dat de omzet voor het komende kerstseizoen 4% hoger zou uitvallen dan een jaar eerder. Daarmee zou de omzet voor het eerst sinds 2002, toen de verkopen met 1,3% stegen, onder het tienjarig gemiddelde van 4,8% uitkomen.

'Het feit dat detailhandelaren aangeven dat de omzet veel beter uitvalt dan verwacht, is uiteraard een goed teken. Het gaat me echter te ver om aan deze cijfers al een conclusie te verbinden', zegt macro-econoom Guy Verberne van Fortis. 'Dit soort cijfers zijn extreem volatiel. Zo kan goed weer al een positieve invloed op de omzetcijfers hebben.'

Handelaar Oliver Stevens in Australië denkt daar anders over: 'De beter dan verwachte omzetcijfers kwamen precies op het juiste moment om de zorgen in de markt te drukken en daarnaast geeft het ons wat tijd om op adem te komen.'

Volgens de NRF geven steeds meer Amerikanen hun geld online uit. Wat de vrijdag is voor de ouderwetse detailhandel, is de maandag voor de online retailers. Inmiddels is de dag dan ook omgedoopt tot Cyber Monday. De NRF verwacht dat 72 miljoen consumenten vanuit het werk of thuis online gaan shoppen. Vorig jaar waren dit er nog 61 miljoen. Internetonderzoeksbureau ComScore Networks verwacht dat de online omzet de $ 700 mln zal passeren, waarmee een online record wordt genoteerd.

Dit jaar biedt meer dan 72% van de online retailers speciale Cyber Monday-koopjes aan en kostenvrije verzendingen van producten. Een scherpe stijging, vorig jaar lag dit nog op 43%. Wal-Mart Stores, 's werelds grootste retailer, geeft deze week exclusieve kortingen voor de online shoppende consument. Met name elektronische artikelen gaan in de aanbieding. Zo kost een Samsung 40-inch lcd hdtv deze week $1198 en kan de TomTom One autonavigator voor $162 worden aangeschaft.

De eerste cijfers bevestigen een sterke stijging van de online verkopen. Volgens Akamai's Net Usage Index voor de detailhandel, die het webverkeer van circa 270 websites meet, lag het gemiddeld aantal bezoekers vanuit Noord-Amerika gisteren 50% hoger dan op een normale maandag. De sites trokken gisteren gemiddeld 3,3 miljoen bezoekers per minuut. Vorig jaar lag dit gemiddelde op 3,1 miljoen.

De wereldwijde aandelenbeurzen trokken zich in eerste instantie op aan de detailhandelscijfers en kregen gisteren een flinke steun in de rug. Zo begon Azië sterk aan de nieuwe handelsweek. Naast meevallende cijfers over de detailhandelsverkopen in de VS, profiteerden de koersen van het bericht dat het investeringsfonds van de Chinese overheid geïnteresseerd zou zijn in beleggingen in Japan.

In Japan sloot de Nikkei in Tokio 1,7% hoger op 15.135,21 punten, in Zuid-Korea steeg de Kospi-index 4,7% en in Hongkong won de Hang Seng 4,1%.

Nintendo steeg in Japan met 4,7%. Nintendo's populaire Wii was in oktober de best verkochte spelcomputer in de VS. In Zuid-Korea won schermenproducent LG Electronics op de verwachting van betere verkopen 9%.

Ook in Europa herstelden de beurzen over een breed front. In de middag vielen de markten weer terug doordat de kredietcrisiszorgen weer opspeelden nadat Goldman Sachs de Britse bank HSBC afwaardeerde.

Na een hogere opening sloot de DAX in Frankfurt met een verlies van 0,55%. In Parijs sloot de CAC 1,14% lager. In Londen verloor de FTSE 100 1,28%. In België sloot de BEL 20 vlak (-0,06%).

De koersen van staatsobligaties stonden gisteren in de ochtend onder druk door de meevallende omzetcijfers uit de VS. Uiteindelijk sloten in Europa de meeste staatsobligaties onveranderd. De in de ochtend opgelopen verliezen werden in de loop van de middag weer weggepoetst. De tienjarige Duitse Bund noteerde gisteren aan het eind van de middag op een rendement van 4,02%, het Nederlandse tienjarige staatspapier noteerde op 4,14%.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 24 november 2007

'Moet ik aandelen Fortis kopen?'

Beleggerservaring genoeg in de Amsterdamse RAI. Want het zijn vooral ouderen die bovengemiddeld aanwezig zijn op de 29ste Dag van de Belegger. 'Jongeren hebben én geen tijd én geen geld.'

Amsterdam
'Wat ziet u hier', vraagt technisch analist Royce Tostrams, terwijl hij op een grafiek wijst van een Amerikaans goudmijnaandeel. Een van de toehoorders weet het antwoord: het aandeel heeft de dalende trend verlaten. 'Heel goed', zegt Tostrams en beloont het antwoord met een chocoladeletter.

'Moet ik Fortis kopen', is volgens de technisch analist de meest gestelde vraag van de dag. Hij adviseert het aandeel van de bank-verzekeraar en trotse mede-eigenaar van ABN Amro nog niet te kopen. 'Fortis staat er technisch erg zwak bij', zegt Tostrams die de dag gebruikt om in contact te komen met beleggers en potentiële klanten die gebruik willen maken van zijn adviezen en diensten.

Volgens Tostrams zijn de beleggers die hij tegenkomt goed geïnformeerd: 'Door internet is er de laatste tien jaar zo veel veranderd. Wie tegenwoordig een beleggingsrekening opent, heeft toegang tot actuele koersen, fundamentele en technische analyse en een overvloed aan onlinenieuws. De kloof tussen de professionele handelaar en de particulier wordt steeds kleiner.'

Eén van de 3600 bezoekers - het evenement was daarmee uitverkocht - is Chris Dijkmans. Samen met zijn vrouw neemt hij een kijkje op de door de Vereniging van Effectenbezitters georganiseerde beleggersdag. Dijkmans is voorzitter van een beleggingsstudieclub en ziet beleggen 'als een leuke, maar volledig uit de hand gelopen hobby'.

Het rendement op de portefeuille van de acht man tellende beleggingsclub, waarvan de leden maandelijks euro 50 inleggen, is dit jaar door de koersdalingen van de afgelopen weken 'niet best'. In paniek raken doet hij niet, want de 55-jarige belegger kent het klappen van de zweep: 'Ik begon twee dagen voor Black Monday in 1987 met beleggen. Dat ging toen nog per post en ik hoopte maar dat mijn brief aan Robeco verloren was gegaan. Dat was natuurlijk niet zo. Achteraf heb ik daar een hoop van geleerd.'

Een van de weinige jongere beleggers is de 29-jarige Robert Hessels. Ook hij weet wat geld verliezen is. 'Ik begon in 1997 met beleggen. Eerst met aandelen, maar toen een leraar zei dat callopties tien keer zo hard gingen ben ik daarmee aan de slag gegaan. Dat ging inderdaad hard. Terwijl mijn vrienden borden stonden te wassen in een restaurant, verdiende ik wel eens duizend gulden per dag met callopties ING.' Totdat in 1998 de Azië-crisis toesloeg en tweederde van zijn vermogen verdampte. 'Ik zat er vol in. Pas daarna ben ik me écht gaan verdiepen in de werking van de beurs', zegt Hessels die bedrijfseconomie heeft gestudeerd. Hij is op de Dag van de belegger om 'op de hoogte te blijven', maar vooral ook om nieuwe contacten op te doen: 'Ik ben op zoek naar een baan als handelaar. Op die manier wil ik leren of ik slimmer kan worden dan de markt.'

'Wij krijgen vooral veel vragen over de overname door Binck', zegt Gerard Nieven, medewerker relatiemanagement van internetbroker Alex, een van de 150 standhouders in de RAI. 'De meeste mensen willen weten wat er nu gaat gebeuren en wat er verandert.' De voormalige concurrent en nieuwe eigenaar, Binck, is zelf niet aanwezig op de beleggersdag die gisteren door zo'n 3600 personen werd bezocht. 'Naast productinformatie willen de meesten graag dé gouden tip.'

De 72-jarige heer Runneboom uit Dronten wil geen tips. Hij vaart al 45 jaar zijn eigen beleggingskoers. 'Ik geloof al die analisten niet, meestal praten ze in hun eigen straatje', zegt hij stellig. Ondanks alle geluiden van een afzwakkende economische groei zet hij zijn geld voor volgend jaar op de Verenigde Staten. 'De dollar is zo hard gezakt, die export moet wel gaan knallen.'

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

vrijdag 23 november 2007

Voetbaltranen

De Engelsen zijn sinds woensdagavond in de rouw. Het land dat het voetbalspel uitvond, wist zich niet te plaatsen voor het Europees Kampioenschap dat in de zomer van 2008 wordt gehouden in Zwitserland en Oostenrijk.

Het eerste slachtoffer na het debacle is al gevallen: bondscoach Steve McClaren is na de 2-3-thuisnederlaag tegen Kroatië de laan uit gestuurd. Dit gaat de Engelse voetbalbond geld kosten, want zijn contract liep tot 2010 en volgens bronnen in de voetbalwereld verdiende McClaren circa euro 3 mln per jaar. De bondscoach zal ondanks een deuk in zijn trainerscarrière en zijn ontslag er financieel wijzer van worden.

Dit in tegenstelling tot sportketen Sports Direct International. Het bedrijf verkoopt circa 65% van alle Engelse tenues in Groot-Brittannië. Sports Direct liet gisteren weten dat door de uitschakeling van het Engelse team voor het prestigieuze voetbaltoernooi de winst over het volgende jaar wordt geraakt. 'De afwezigheid van Engeland op het EK van 2008 is een grote tegenvaller voor de sportretailers. Zij hoopten dat de verkopen gestuwd zouden worden in een jaar dat toch al als uitdagend wordt beschouwd', aldus een analist van Kaupthing Singer & Friedlander in een rapport.

Sports Direct verloor gisteren 14,67% van zijn beurswaarde en de grote concurrent JJB Sports daalde in Londen 3,95%.Ook de maker van de Engelse tenues van het voetbalelftal, sportmerk Umbro, kwam gisteren met een verklaring dat de uitschakeling het resultaat over 2008 zal drukken. Het bedrijf verwacht dat de verkopen van het Engelse teamshirt 'substantieel lager' zullen uitvallen. 'De marktcondities blijven erg uitdagend, mede doordat de vraag naar tenues van het Engelse team is verzwakt.

'De verkoop van voetbalshirts ging toch al niet denderend dit jaar. Over de eerste helft van dit jaar daalden de verkopen met 58%. In 2006 stegen de verkopen nog met een derde dankzij het wereldkampioenschap voetbal in Duitsland. De verkopen van het Engelse voetbalshirt stegen in hetzelfde jaar met 26%. Engeland deed dan ook mee in de strijd om de wereldtitel.

Het aandeel Umbro daalde gisteren met meerdere procenten naar 171 pence. Dit ondanks een bod van 193,06 pence dat de Amerikaanse sportartikelenmaker Nike in oktober uitbracht op Umbro. Nike wil met de overname van Umbro zijn greep op voetbal vergroten om de concurrentie met het Duitse Adidas aan te kunnen.

Waar Engeland en Umbro huilen, zal Nike geen traan laten om de uitschakeling van de Engelsen. Want in plaats van Engeland gaat het Rusland van Guus Hiddink strijden om de Europese titel. Laat Rusland, net als het geplaatste Nederland, Portugal en Turkije nu net in de tenues van Nike spelen.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

donderdag 22 november 2007

Dankbaar

Voor Europeanen is vandaag een dag als alle andere, maar aan de andere kant van de oceaan is het feest. Amerikanen gaan vandaag massaal aan de kalkoen, want het is Thanksgiving. Families komen iedere vierde donderdag in november bij elkaar en vieren het feest waarop God wordt bedankt voor de oogst en voor andere goede zaken. Door het eten van enorme kalkoenen staat de dag ook bekend als Turkey Day. Traditioneel is Thanksgiving ook de start van de kerstinkopen en daardoor de drukste winkeldag van het jaar.

Amerikaanse beleggers lijken momenteel weinig redenen te hebben om de beleggingsgoden dankbaar te zijn. Een recessie op de Amerikaanse huizenmarkt die op weg is de sterkste te worden sinds de huizencijfers vanaf 1959 worden gemeten. Een crisis op de kredietmarkt waardoor de ene na de andere grootbank miljarden moet afschrijven op slechte leningen. Economen vrezen mede door de kredietcrisis voor minimaal een terugval van de economische groei. Steeds meer economen nemen zelfs het woord recessie in de mond.

Dan is er nog de dollar die maar blijft dalen. Maar van de afzwakkende munt hebben de Amerikanen nog nooit wakker gelegen, want zoals voormalig minister van financiën John Connelly begin jaren zeventig al zei: 'Het is onze munt, maar jullie probleem'.

Ondanks de opeenstapeling van problemen vond de Amerikaanse economische website Yardeni.com toch genoeg redenen om dankbaar te zijn.

Hoewel de aandelenbeurzen afgelopen weken rake klappen kregen, is de Standard & Poor's 500 Index, de index van 500 grote Amerikaanse bedrijven, sinds Thanksgiving 2002 met 53% gestegen. Daarmee is de huidige 'bullmarket' de op drie na beste sinds 1960.

De rente in de VS ligt een flink stuk lager: in 2002 noteerde de tienjarige Treasury rond de 5,5%, gisteren was dat 4%. De Amerikaanse kerninflatie ligt al jaren rond de 2% en voor de dertig leden van de Oeso daalde de inflatie sinds 2002 van 2,6% naar gemiddeld 1,8%. Dit ondanks een forse stijging van de olieprijs die in 2002 nog rond de $ 27 noteerde, tegen $100 nu.

Ondanks verhitte discussies over banen die verloren gaan door 'outsourcing' naar lagelonenlanden in het Verre Oosten, is de werkloosheid in de VS in vijf jaar gedaald van 5,7% naar 4,7%. Het bruto binnenlands product in de VS steeg de afgelopen vijf jaar met 15,3%.

Eigenlijk gaat het met de Amerikaan beter dan ooit tevoren. Zijn besteedbaar inkomen staat op recordhoogte en 16% hoger dan in september 2002.

Maar door de dalende huizenprijzen voelt de Amerikaan zich toch minder rijk. Het kan bijna niet anders dan dat bij menig familie de kalkoen vandaag wat kleiner is dan die van vorig jaar.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

Dure olie heeft pijngrens bereikt

Consumenten in VS voelen hoge olieprijs en gaan op zoek naar alternatieven, zelfs hout blijkt een optie

Amsterdam
De olieprijs noteerde gisteren wederom een record: $ 99,29. De grens van $ 100 kwam daarmee heel dichtbij. Het is een kwestie van dagen dat deze grens doorbroken zal worden. Inmiddels begint de hoge olieprijs zijn tol te eisen. Zo gaat een school in het Japanse Yokohama bezuinigen op de lunches voor schoolkinderen als gevolg van de hoge olieprijzen.

Nog aansprekender is het voorbeeld uit de VS, waar steeds meer consumenten overgaan op het stoken van hout. Hout is volgens milieuorganisaties 350 keer vervuilender dan het verbranden van huisbrandolie, maar economisch gezien aantrekkelijk: hout kost de helft minder dan huisbrandolie. 'Ik bespaar bijna $ 2500 per jaar met het stoken van hout', aldus boekhouder Wendy Wells uit New Hampshire tegenover persbureau Bloomberg.

De verkopers van kachels, boilers en ovens die hout stoken doen goede zaken. Mountain Firewood, eveneens afkomstig uit New Hampshire, zag de verkopen dit jaar verdrievoudigen. 'De run begon eind augustus, begin september. Nu de olieprijs de $ 100 nadert zijn de verkopen van houtkachels aanzienlijk gestegen', aldus eigenaar Josh Oldfield. 'Ik zie een duidelijk een correlatie.'

In Azië bereidt Zuid-Korea zich al voor op de winter. De grootste raffinaderij van het Aziatische land, SK Energy, gaat mogelijk de export van diesel met een kwart verlagen. SK gaat hiertoe over om in aanloop naar de winter de productie van kerosine, in Zuid-Korea ook gebruikt als huishoudbrandstof, op te schroeven. De export van diesel daalt in december naar 6,7 miljoen vaten, tegen 7,6 miljoen in november, verwacht SK Energy. Zuid- Korea is de grootste exporteur van diesel in Azië.

'Het zijn kleine voorbeelden, maar je ziet dat de pijngrens is bereikt', zegt beleggingsstrateeg Jeroen Blokland van Iris. 'Zeker omdat de stijging van de olieprijs nu heel snel gaat. Bij een geleidelijke stijging is de gewenning een stuk makkelijker.'

Voor consumenten in de VS is de dure olie het best voelbaar in de benzineprijs. 'Die is door de magische grens van $ 3 per gallon heen. De vraag is hoe dit het budget van de Amerikaanse consument gaat raken.' Voor de Nederlandse benzinegebruiker is $ 3 per gallon nog altijd een koopje, aangezien een Amerikaanse gallon overeenkomt met 3,785 liter. De Nederlandse consument betaalt aan de pomp nu circa euro 1,60 voor een liter.

De pijn voor de Europese en Nederlandse economie valt nog steeds mee, zegt macro-econoom Allard Bruinshoofd van de Rabobank. 'Nederland is voor de helft minder afhankelijk van olie dan in de jaren zeventig en tachtig. Bovendien is de dollar aanzienlijk gedaald waardoor de stijging in euro's meevalt.'

Toch zal ook de Nederlandse consument de pijn gaan voelen: 'In januari krijgen de Nederlandse huishoudens de gasrekening in de bus. Aangezien die gekoppeld is aan de huidige olieprijs, zal die een stuk hoger liggen dan vorig jaar.'

Ofschoon de hoge olieprijs ook Azië zal raken, is het juist deze zich sterk ontwikkelende regio die verantwoordelijk is voor de stijging van de olieprijs. 'De huidige olieprijs is een afspiegeling van de enorme dynamiek in deze regio', aldus Bruinshoofd.

Beleggingsstrateeg Blokland verwacht dat de olieprijs op een hoog niveau blijft, zelfs als de wereldeconomie wat inzakt. 'Mochten we een strenge winter krijgen op het noordelijk halfrond, waar de meeste olie wordt verbruikt, dan is een verdere sterke stijging van de olieprijs denkbaar.'

Ook Bruinshoofd rekent op een blijvend hoge olieprijs. 'Het is nu eenmaal een schaars goed. Hoe de prijs zich verder zal ontwikkelen blijft lastig te voorspellen. Er zit nu veel politiek in de oliewereld.'

De wereld hoeft niet te rekenen op een productieverhoging van de Opec, 'als de Opec al bij machte is om de productie te verhogen'. Het oliekartel geeft speculanten de schuld van de snel oplopende olieprijs, maar volgens Blokland is dit overdreven. 'Er zijn zeker partijen die posities innemen en daardoor de stijging versterken, maar de huidige stijging van de olieprijs is zeker niet alleen op het conto van speculanten te schuiven.'

Zowel Blokland als Bruinshoofd denkt dat de hoge olieprijs de zoektocht naar alternatieven zal versnellen. 'Ik verwacht dat de Amerikaanse regering het produceren van biobrandstoffen en ethanol verder zal stimuleren', aldus Blokland.

Bruinshoofd: 'Er liggen al een heleboel technologieën te wachten. Tot nu waren die te duur. Je ziet ook dat onrendabele olievelden op deze prijs nu weer interessant worden. Zo wordt er geboord in Siberië, dwars door ijslagen heen. Dit was eerst te duur.'

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

woensdag 21 november 2007

Angst overheerst op beurzen

Analisten en handelaren menen dat een flink aantal aandelen nu te hard is afgestraft


Amsterdam
De Amsterdamse beurs kende dinsdag een zeer grillig koersverloop. De zorgen over de Amerikaanse hypotheekcrisis laaiden een halfuur na de opening onverwacht op en zorgden voor scherpe koersdalingen. In het volgende halfuur zakte de AEX-index van 492 punten naar 485 punten, ruim onder het niveau van begin dit jaar. Later herstelden de koersen weer en sloot de Amsterdamse hoofdgraadmeter met een kleine winst op 493,84 punten.

In de Verenigde Staten maakte Freddie Mac tegenvallende kwartaalresultaten bekend. De grootste Amerikaanse hypotheekverstrekker heeft het afgelopen kwartaal een verlies geleden van meer dan $ 2 mrd, een ruime verdubbeling ten opzichte van het tweede kwartaal. Freddie Mac werd hard afgestraft op de Amerikaanse beurs. Het bedrijf raakte direct een kwart van zijn beurswaarde kwijt.

Tevens werd bekend dat het aantal verstrekte bouwvergunningen in de Verenigde Staten op het laagste niveau is beland in ruim veertien jaar. Door de crisis zijn de huizenprijzen gedaald en is er een overschot op de huizenmarkt.

Voor beleggers is de maand november tot dusver dramatisch verlopen. De AEX-index heeft deze maand al meer dan 10% ingeleverd. Er verdampte bij elkaar voor euro 55 mrd aan beurswaarde.

Vooral de banken en verzekeraars, goed voor zo'n 40% van de AEX, zijn hard getroffen. Het aandeel Fortis is sinds het begin van het jaar meer dan de helft van zijn waarde kwijtgeraakt. Maar ook ING en Aegon staan op de laagste niveaus van het jaar.

'Het begint echt een beetje belachelijk te worden', zegt analist Georg Krijgh van Rabo Securities. Volgens hem zorgden speculatieve hedgefondsen dinsdag voor de grote koersuitslagen. Zij verkopen geleende aandelen in de hoop deze later tegen lagere niveaus terug te kopen, 'shorten' in beleggersjargon. Hierdoor dalen de koersen extra sterk.

Volgens Krijgh zijn sommige waarderingen niet meer rationeel. 'Neem Dexia. De Belgische bank heeft een dochter in de Verenigde Staten die obligaties verzekert. Dat deel is mogelijk getroffen door de kredietcrisis, maar het gaat om slechts 11% van geheel Dexia. Het grootste deel van het bedrijf drijft op superveilige leningen aan overheden', zegt Krijgh.

Ook macro-econoom Michel van der Stee van Van Lanschot Bankiers wijst op de afstraffing in de financiële sector. 'Vooral bij beleggers in de financiële waarden is er paniek. Iemand hoeft maar te roepen dat een bank met een miljardenafschrijving komt en de koersen duiken weer omlaag. Er wordt met een hoop hagel geschoten en pas later zal blijken wie is geraakt', aldus Van der Stee. Beleggers zullen volgens de econoom daarom wachten op de resultaten over het vierde kwartaal. Die zullen meer duidelijkheid moeten verschaffen of banken meer moeten afschrijven.

Of het einde van de koersdalingen in zicht is, durft niemand te zeggen. 'Er gaat nou eenmaal geen bel die aangeeft dat de bodem is bereikt. We zitten in een scenario tussen hoop en vrees', zegt René Bastiaenen, vermogensbeheerder bij Eureffect.

Handelaar Rik Zwaneveld van AFS Brokers wijst naast de banken en verzekeraars ook op small- en midcaps die de laatste weken zwaar zijn getroffen. Volgens de handelaar is de daling te ver is doorgeschoten. 'De beurs begint te overdrijven. Een paar weken geleden noteerden we op 550 punten en zagen beleggers alles door een roze bril. Nu worden alle doemscenario's uit de kast gehaald.' Zwaneveld heeft inmiddels een 'calamiteitenlijst' samengesteld. Sommige aandelen zijn te hard zijn gedaald. 'Het is best mogelijk dat we nog een tik naar beneden krijgen, maar Aalberts, Fortis, Elsevier, Arcadis en BAM beginnen inmiddels interessante koopjes te worden.'

Gijs den Brinker en Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

dinsdag 20 november 2007

Northern Rock vindt ontvangen biedingen te laag

Amsterdam
De twee biedingen die tot nu toe op Northern Rock zijn uitgebracht, zijn volgens de Britse bank 'duidelijk beneden de marktwaarde' van de slotkoers van afgelopen vrijdag. Een consortium geleid door Virgin Group en investeerder Olivant heeft een voorstel ingediend om de in zwaar weer verkerende Britse hypotheekverstrekker over te nemen. Hoewel afgelopen vrijdag de uiterste termijn voor biedingen op Northern Rock afliep, zegt de bank de komende dagen meer voorstellen te verwachten.

ING zou mogelijk geïnteresseerd zijn in een overname. Dat meldde de Britse krant Sunday Telegraph, en gisteren de Financial Times. ING geeft zelf geen commentaar op het gerucht, aldus een woordvoerder van de bank.

Een bron in de financiële wereld noemt een overname van Northern Rock door ING 'onwaarschijnlijk'. Wellicht dat ING wel interesse in enkele onderdelen heeft, aldus de bron.

Richard Branson van Virgin zei zondag dat zijn bod wordt gefinancierd door Royal bank of Scotland en Citi. Britse media schreven afgelopen weekend dat de investeringsmaatschappij van Branson £ 20 mrd wil lenen om de overname te financieren. Het bedrag is 'niet ver bezijden de waarheid', aldus Branson.

De andere bieder, Olivant, staat onder leiding van de bestuursvoorzitter van Abbey National, Luqman Arnold. Volgens de Financial Times zouden aandeelhouders van Northern Rock een voorkeur hebben voor het bod van Arnold. De krant noemt naast ING ook Apollo Management als mogelijke bieders op Northern Rock.

'Het lijkt erop dat de ingediende voorstellen nauwelijks in de buurt van de huidige marktwaarde liggen en de aandelenwaarde wel eens nul kan zijn', aldus Colin Morton, vermogensbeheerder van het Britse Rensburg Sheppard tegenover persbureau Bloomberg. 'Iedereen die dit aandeel in bezit heeft, neemt een grote gok.' Het aandeel daalde gisteren 21,5%.

De Britse overheid zei gisteren dat het onzeker is dat de mogelijke koper van Northern Rock na februari volgend jaar toegang heeft tot de £ 25 mrd (euro 35 mrd) aan noodleningen die zijn verstrekt door de Bank of England (BoE). Geïnteresseerde partijen 'moeten er in deze fase niet van uitgaan dat de huidige kredietfaciliteit van de BoE beschikbaar blijft', aldus het Britse ministerie van financiën gisteren in een verklaring. Volgens het ministerie kan de noodlening door de EU worden gezien als staatssteun en daarom als illegaal worden beschouwd.

Northern Rock kwam ruim twee maanden geleden in de problemen door de crisis op de hypotheekmarkt in de VS en de daaruit ontstane krapte op de kredietmarkten.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 17 november 2007

Vol gas beleggen met putopties

Spelen met putopties kan verliezen op portefeuille beperken of extra rendement opleveren

Voor de speculant is de optie het ultieme middel om een gokje op de beurs te wagen. Het is simpel: met een call speculeren op stijging en met een put mikken op een daling. De afgelopen twee handelsweken had vooral dat laatste uitkomst kunnen bieden. Het is de favoriet van de 'beren' die verwachten dat de markten gaan dalen en die 'met een put zit je goed' als lijfspreuk hanteren. Maar ook optimistische beleggers, de 'stieren', kunnen met een putoptie uit de voeten. Ter bescherming, maar ook om te profiteren van een stijging om op die manier het rendement te versnellen. 'Veel hangt af van de horizon die de belegger hanteert. Het moet een onderdeel zijn van een strategie', zegt technisch analist Edward Loef van Theodoor Gilissen.

Hoe heeft dit uitgepakt in de praktijk? Neem Fortis. Beleggers in dit aandeel hebben tot nu een slecht jaar. Het aandeel is sinds januari, toen het nog rond de euro 32 noteerde, met bijna 50% gedaald naar een koers van circa euro 18. In echt geld leverden honderd aandelen van de bank-verzekeraar dit jaar een verlies op van circa euro 1200 - exclusief de uitkering van dividend. Tenzij de belegger ter dekking een put had gekocht op het koersniveau van begin dit jaar. Elke euro verlies voor het aandeel Fortis, is een waardestijging voor de put van euro 100. Een optieserie hanteert een onderliggende waarde van honderd aandelen. Minus de premie die is betaald voor de aanschaf, had de belegger op die manier een groot deel van zijn verlies kunnen beperken. Had het aandeel Fortis het gehele jaar rond hetzelfde koersniveau geschommeld of was het aandeel verder gestegen, dan was de put verloren geld. Voor menig aandelenbelegger is het inbouwen van een stuk zekerheid deze premie ongetwijfeld waard.

Nu Fortis zo hard is afgestraft is het verkopen van een put, ook wel schrijven genoemd, wellicht een goed moment. Hiermee wordt de verplichting aangegaan om aandelen tegen een vooraf vastgestelde koers en tijd af te nemen. De verkoper of schrijver krijgt voor deze positie een premie op zijn rekening gestort. Omdat bij het schrijven van een put een verplichting wordt aangegaan, moet de belegger de onderliggende waarde in bezit hebben. In het geval van Fortis moet bij het schrijven van een optie met een uitoefenprijs van euro 18 de onderliggende waarde - in dit geval euro 1800 - in het bezit zijn. Een belegger moet de aandelen tegen de afgesproken koers kunnen afnemen. Stijgt het aandeel tot boven de uitoefenprijs, dan komen de aandelen niet in uw bezit, maar is de premie verdiend. Daarnaast wordt rente ontvangen over de euro 1800 die op de rekening staat. Het trucje kan na het aflopen van de optieserie nogmaals worden toegepast.

Het schrijven van een putoptie gaat wel gepaard met risico's. 'Onze analist omarmt het aandeel, maar als technisch analist heb ik het aandeel door diverse steunniveaus zien zakken', zegt Loef. Analisten wijzen bij Fortis op een dividendrendement die boven de 5% ligt, en een koerswinstverhouding van ongeveer 5,5 als redenen om het aandeel te kopen. Loef kijkt enkel naar de koersbewegingen. Hij zag afgelopen september euro 20 als een belangrijk steunniveau voor Fortis. Op deze koers werd besloten om puts te schrijven om te profiteren van een herstel. Weliswaar maakte het aandeel een ritje van euro 20 naar euro 24, maar Fortis zakte in de weken erna verder tot onder dat niveau. 'Op papier zaten we even goed', zegt Loef.

Een ander voorbeeld waarbij het schrijven van een put verlies had opgeleverd, is het aandeel Randstad. Begin dit jaar noteerde het aandeel rond de euro 50 om in de loop van het jaar door te stijgen tot boven de euro 60. In juli reageerden beleggers geschrokken op een afvlakkende omzetgroei waarop het aandeel fors werd afgestraft. Wie toen rekende op herstel en een put schreef, kwam bedrogen uit. Het aandeel daalde verder en inmiddels noteert Randstad circa euro 31. Een troost: de belegger die de aandelen kocht, heeft nog meer verlies want die heeft geen premie ontvangen voor het schrijven van de put. De belegger die begin dit jaar puts met een uitoefenprijs van euro 50 kocht, heeft hier de eerste zes maanden van het jaar weinig plezier aan beleefd, inmiddels heeft deze put een intrinsieke waarde van bijna euro 19.

Voor degene die gelooft in een herstel van een aandeel is het kopen van een call de simpelste en minst risicovolle strategie. De call kan waardeloos aflopen als het aandeel niet binnen de looptijd van de optie de beoogde stijging maakt, maar meer dan de ingelegde premie kan niet worden verloren. Een simpele strategie die de Duitse automaker Porsche toepaste nadat het een bod op sectorgenoot Volkswagen had uitgebracht. Van de winst voor belasting over de eerste helft van dit jaar van euro 5,86 mrd, was euro 3,6 mrd verkregen door winst op callopties Volkswagen. Het bedrijf verdiende dus drie keer zo veel met het handelen in opties als met het produceren van auto's. Na het bod van Porsche steeg Volkswagen van euro 40 naar euro 140. Gisteren werd een slot genoteerd van euro 170. Een dergelijke koersontwikkeling is de droom van iedere belegger. Met winstmarges van deze grootte kan een luxe sportwagen worden gekocht, een Porsche bijvoorbeeld.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

Technisch zit AEX nog in een uptrend

Langetermijnbeeld is volgens technisch analisten in orde, zolang de index maar niet onder de 490 sluit

Amsterdam
Kijken naar winstgroei, dividendrendement of economische cijfers doen ze niet. Niets voor technisch analisten. Zij bestuderen trendlijnen, bodems, steunen en weerstanden, en baseren daarop hun handelsvisie.

Voor menigeen is technische analyse abracadabra, voor anderen een houvast om de beleggingsstrategie te bepalen. Dan is er nog een groep die deze techniek een 'self fulfilling prophecy' vindt: als iedereen handelt op de voorspellingen van technisch analisten dan komt het ook uit.

Aanhanger of niet, de technisch analist is steeds vaker een bepalende factor op de beurs.Een rondgang langs enkele technische volgers van de Amsterdamse AEX-index leert dat de graadmeter nog altijd in een opwaartse trend zit, al begint het technische beeld wel de eerste haarscheurtjes te vertonen. Vooral een lagere top kan duiden op een ommekeer.

Ad Nooten is daghandelaar en houdt zich al 25 jaar bezig met technische analyse. Op zijn website adnbeursanalyse.nl houdt hij de technische ontwikkeling van de AEX bijna per uur bij.Nooten werkt met de Fibonacci-methode. Leonardo van Pisa, die de bijnaam Fibonacci droeg, was een Italiaanse wiskundige uit de dertiende eeuw die een reeks van getallen vond waarvan het nieuwe getal steeds bestaat uit de som van de twee voorgaande getallen. Dit kan volgens de gelovers ook op koersen worden toegepast. Volgens de analisten gaan koersbewegingen vaak gepaard met de percentages 38,2, 50 of 61,8.

Volgens Nooten bevindt de AEX zich nog altijd in de opwaartse trend die in 2003 is gestart met een bodem van 217 in maart van dat jaar, vlak voordat de Tweede Golfoorlog uitbrak. 'Die trend is nog steeds intact. In de maand november ligt de steun op 490 punten en volgende maand is dat iets hoger, dus rond de 495 punten.'

Ofschoon Nooten in principe uitgaat van een herstellende beurs, maakt hij zich fundamenteel zorgen. Vlak voor de start van de kredietcrisis in juli zette de AEX een nieuw hoogtepunt neer van 564 punten, waarna de beurs een glijvlucht maakte naar 479 in het midden van augustus.
De hoofdgraadmeter herstelde vervolgens in september in rap tempo naar een nieuwe top van 559. Aangezien technisch analisten uitgaan van een stijgende trend bij hogere toppen en hogere bodems, is er dus sprake van een lagere top. Dit zou op een ommekeer van de trend kunnen wijzen, zegt Nooten. 'Maar zolang de trend intact is, houd ik me daaraan vast.'

Zijn collega Cees de Vries van Van Lanschot Bankiers deelt de technische visie van Nooten. 'Voor de korte termijn is steun op 490 zeer belangrijk', zegt De Vries. De analist let daarnaast ook op de technische ontwikkeling van de Amerikaanse S&P 500. 'Daar ligt de steun op 1450 punten en die is cruciaal. Deze steun is de afgelopen weken al een paar keer getest en die heeft het tot nu toe weten te houden. Zakt de S&P door deze steun, dan zit het niet goed en kunnen we in potentie een flink stuk lager', stelt De Vries. Een steun, het punt waarop de koersen weer zouden moeten opveren, houdt volgens De Vries historisch gezien in acht van de tien gevallen stand.

Behalve steun- en weerstandpatronen houdt De Vries zich ook bezig met seizoenspatronen. Die geven een aantal opmerkelijke zaken aan, zegt de analist. 'De maanden september en oktober zijn in jaren die eindigen op een zeven ongelofelijk beladen. Vreemd genoeg liet afgelopen september een stijging zien. De afgelopen honderd jaar is dit niet eerder voorgekomen.'

Ook Ruud Hoefnagels van Beursplaza.com hanteert 490 als steunniveau. 'De kans is erg groot dat daar een bodem komt.' Hoefnagels houdt zich net als De Vries ook bezig met seizoenspatronen en schat in dat de bodem half of eind november wordt neergezet. Daarnaast is dit een periode die traditioneel goed is en waarin de eindejaarsrally wordt ingezet. Hoefnagels rekent na bodemvorming op een herstel naar 540.

Gisteren kwam de AEX-index rond half vijf in de buurt van de door de technisch analisten genoemde steun van 490 punten. De Amsterdamse hoofdgraadmeter sloot uiteindelijk met een verlies van 1,32% op 500,08 punten.

Ook in de rest van Europa was de stemming ronduit negatief. Opnieuw lagen banken en verzekeraars onder druk. In België werd Dexia (-7,7%) afgestraft voor tegenvallende kwartaalcijfers waarin de bank de winst met 28% zag dalen.

De koersen doken verder omlaag nadat de industriële productie in de VS onverwacht daalde. Daarbij noteerde de S&P aan het eind van de middag rond de door De Vries gehanteerde technische 'cruciale' steun van 1450 punten.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad