Hoop op renteverlaging verdampt

Centrale bank kan geldontwaarding alleen verbaal bestrijden en wacht ontwikkelingen kredietcrisis af

Amsterdam
De inflatie in de eurozone blijft oplopen. Gisteren werd bekend dat de inflatie in november in de dertien landen die de euro als munt hanteren is uitgekomen op 3,1%. Sinds mei 2001 was het cijfer niet zo hoog, blijkt uit gegevens van Eurostat, het bureau voor de statistiek van de Europese Unie. In Duitsland bedroeg de inflatie 3,3%. In twaalf jaar was de inflatie in de grootste economie van de eurozone niet zo sterk opgelopen.

Na de publicatie van het macrocijfer zakten de aandelenmarkten weg. De hoop dat de ECB de rente in navolging van de Fed zal verlagen, verdampte volledig. De rendementen op Europese staatsobligaties stegen voor de derde week op rij. De afgelopen handelsweek liep het rendement op de tienjarige Duitse Bund met elf basispunten op tot 4,30%.

In de middag werd bekend dat ook in de VS de inflatie hard is opgelopen. In november stegen de consumentenprijzen, inclusief voeding en energie, op jaarbasis met 4,3%. De centrale bank van de VS, de Federal Reserve, heeft als bijkomend probleem dat het rentewapen wordt ingezet om de economie te stimuleren. Door het gisteren gerapporteerde cijfer lijkt de Fed nu minder mogelijkheden te hebben om de rente nog verder te verlagen.

Een inflatiecijfer van 3,1% is ruim boven de grens die de Europese Centrale Bank (ECB) zich ten doel heeft gesteld. De ECB wil de inflatie onder, maar in ieder geval dicht bij de 2% houden. Vooral de laatste maanden komt dit niveau niet meer in zicht. De stijging van het algemeen prijspeil is volgens Eurostat toe te schrijven aan de kosten voor energie en voedingsmiddelen. De energieprijzen stegen op jaarbasis met 9,7% in november, voedselprijzen met 4,3%.

ECB-president Jean-Claude Trichet zit nu in een lastige situatie. Met de huidige inflatiecijfers zou de bank moeten ingrijpen door de rente te verhogen, maar door de liquiditeitscrisis ziet de bank daarvan af. ‘Een renteverhoging zorgt juist voor extra krapte op de geldmarkt, terwijl de markt al krap is. De ECB kan op dit moment niets anders doen dan deze crisis afwachten. Het enige wat ze kunnen doen is verbaal de inflatie bestrijden en dat gebeurt al sinds de zomer’, zegt macro-econoom Philip Marey van de Rabobank. Vandaar dat de ECB hamert op bijvoorbeeld loonmatiging om de inflatie te beteugelen.

Een lastige boodschap, vindt macro-econoom Nick Kounis van Fortis. ‘Het is nogal wat om aan de werknemers in Europa te vragen de lonen te matigen, terwijl de inflatieverwachtingen van de ECB niet overeenkomen met de werkelijkheid. Je kunt het werknemers niet kwalijk nemen dat ze compensatie willen als hun geld steeds minder waard wordt.’ Een stijging van de lonen zullen werkgevers weer willen doorberekenen in de prijzen. Dit zorgt voor elkaar opdrijvende tarieven voor lonen en prijzen. Hierdoor ontstaat een zichzelf versterkende opwaartse druk op de inflatie.
Het huidige monetaire beleid kan volgens Kounis leiden tot imagoschade voor de ECB als inflatiebestrijder. Sinds de start van de ECB en de euro in 1999 heeft de centrale bank de doelstelling om de inflatie onder de 2% te houden slechts één keer weten te behalen, namelijk in 1999 toen de inflatie uitkwam op 1,1%. In de daarop volgende jaren werd de doelstelling niet gehaald, al bleef het cijfer dicht in de buurt van de 2% liggen.

De ECB verwacht nu in 2009 aan de doelstelling te kunnen voldoen. In dat jaar rekent de bank op een inflatie van 1,8%. ‘Dat is een slecht trackrecord. Dat wil zeggen dat ze al tien jaar achter elkaar hun eigen doelstellingen niet weten te halen’, aldus Kounis. ‘Bovendien leert het verleden dat de ECB de inflatiecijfers altijd te optimistisch inschat. De ECB spreekt met stoere taal over het in toom houden van de inflatie, maar ze handelen er niet naar.’ Ook Marey ziet krassen komen op het imago van de ECB als inflatiebestrijder: ‘De ECB lijkt nu met hun hoofddoelstelling te gaan schipperen.’

Ondanks de oplopende inflatie verwachten beide economen geen rentestap van de centrale bank. Sinds december 2005 heeft de ECB de herfinancieringsrente in acht stappen van 25 basispunten verhoogd van 2% naar het huidige niveau van 4,0%. Zowel Kounis als Marey rekent pas in de tweede helft van het volgende jaar op een renteverhoging. ‘De ECB koopt op dit moment tijd: ze wachten af hoe de economie zich ontwikkelt en wat de effecten zullen zijn van de kredietcrisis’ , aldus Kounis. Marey van de Rabobank spreekt van ‘een zorgelijke ontwikkeling, want er is al veel tijd verloren. Bovendien duurt het altijd enkele maanden voordat een rentestap daadwerkelijk doorwerkt in de reële economie.’

Arnold Tankuş
Download PDF
© 2007 Het Financieele Dagblad