woensdag 30 september 2009

Oktober: de moeder aller crashmaanden

Zodra de bladeren weer van de bomen vallen, slaat menig belegger de angst om het hart. Oktober is nu eenmaal de crashmaand bij uitstek.

Amsterdam

'Van september tot begin november kennen beurzen vaak een correctie', zegt technisch analist Roelof-Jan van den Akker van ING Wholesale Banking. 'In de afgelopen tien jaar kwam dit zeven keer voor.' Er worden verschillende redenen genoemd, variërend van minder daglicht tot het einde van de vakantieperiode, maar een fundamentele verklaring is er niet.

Bij beleggers waren tot vorig jaar de oktobercrashes van 1929 en 'Zwarte Maandag' van 1987 het beruchtst. De Amerikaanse aandelenbeurzen zakten in deze paniekmaanden met respectievelijk 20,4% en 23,2% in. Voor de eerste grote oktobercrash moet nog verder in de geschiedenis worden teruggekeken: 13 oktober 1857. Op die dag verloren de koersen in een dag een kwart van hun waarde.

Beleggers zeggen vaak dat een crash als een dief in de nacht en dus onverwacht komt. Maar in de praktijk blijken er vaak een aantal voorvallen plaats te vinden die uiteindelijk leiden tot een climax van paniek: de beurscrash. De oktobercrash van 1857 werd al in augustus ingeleid door het omvallen van Ohio Life Insurance and Trust, een grote financiële speler.

Het omvallen van de levensverzekeraar gaf het vertrouwen in de financiële markten een flinke knauw. Dat vertrouwen kreeg nog een extra opdoffer doordat Britse beleggers kort na dit voorval hun geld weghaalden bij Amerikaanse banken. Voorts klapte de grondprijzenmarkt in de VS ineen. Veel Amerikanen verloren geld doordat zij hadden gespeculeerd op stijgende prijzen op plekken waar treinstations zouden worden gebouwd.

De oktobercrash van 1857 is geen uitzondering. Ook in 1873 en tijdens de bankencrisis van 1907 zakten de beurzen na een reeks van debacles in oktober als een kaartenhuis in elkaar. Overigens waren er wel degelijk oktobermaanden die positief waren (zie grafiek).

Vorig jaar waren er eveneens tekenen aan de wand, al werden die lange tijd genegeerd. De slechte toestand van de Amerikaanse hypotheekobligatiemarkt was al ruim een jaar algemeen bekend en een enkele econoom gaf aan dat de VS wellicht al in een recessie verkeerde. Het omvallen van zakenbank Lehman Brothers opende bij veel beleggers de ogen. Toch duurde het nog enkele weken voordat beleggers in paniek raakten. September vorig jaar zakte de AEX met 6,8%. De echte klap kwam in oktober: de AEX leverde 27,1% in: een historisch verlies.

Technisch analist Van den Akker vreest dit jaar weer een correctie in oktober. 'Ik reken op een daling van zo'n 10 tot 15%.' Daarentegen ziet Michel van der Stee van Van Lanschot Bankiers dit jaar de koersen niet hard dalen. 'Statistieken liegen niet, maar de voorspellende waarde is natuurlijk niet groot.' Volgens Van der Stee nodigt de huidige rentevergoeding niet uit tot sparen. Hij denkt dat een deel van dat geld naar de beurs vloeit. 'Wellicht krijgen we een correctie, maar er is geen enkele reden tot paniek.'



Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 26 september 2009

'Chinees exportmodel niet houdbaar'

BlackRock: correctie op Chinese aandelenmarkten is een goed instapmoment voor de lange termijn

Amsterdam
De Chinese aandelenbeurs leek dit jaar onstuitbaar. Afgelopen juli stond de hoofdindex 70% hoger dan aan het begin van het jaar. Totdat in augustus een forse correctie volgde. 'Precies wat we nodig hadden', zegt Jing Ning, fondsbeheerder van het BlackRock China Fund, met een beheerd vermogen van circa $ 200 mln. 'Want een beurs die zo hard oploopt, is ongezond. Dan ga je terug naar 2007, toen er echt sprake was van een aandelenbubbel.'

Op de korte termijn is Ning voorzichtig over de beurs, maar correcties bieden goede instapkansen. 'Op de lange termijn zal de Chinese beurs andere markten gaan outperformen. De MSCI World Index bestaat nu voor 2,3% uit Chinese aandelen, dat zal over vijf jaar bijna 12% zijn.'

In die periode zal het economische model van de Chinezen wel moeten veranderen, stelt Ning. Het huidige exportmodel als basis voor economische groei is niet langer houdbaar. China zal zich meer moeten richten op de binnenlandse markt om op de lange termijn solide te kunnen groeien.

Ning, die deze week in Amsterdam was om haar beleggingsfonds te promoten, begint haar verhaal met een uitleg van het Chinese teken voor crisis. Ze laat zien dat het woord in het Chinees uit twee symbolen bestaat. Als die worden opgesplitst, betekent het eerste symbool 'gevaar', maar het andere symbool staat voor 'kansen' en de crisis biedt China vooral kansen, aldus Ning.

'Deze crisis is een geluk bij een ongeluk, want in Peking werd door de centrale overheid al jaren gesproken over het stimuleren van de binnenlandse markt. Maar er gebeurde eigenlijk vrij weinig. Nu is de crisis aangegrepen om eindelijk deze stappen te zetten.' Ning wijst erop dat het geld niet alleen naar grote infrastructurele of vastgoedprojecten gaat, maar ook naar wat zij 'zachte infrastructurele projecten' noemt, zoals de gezondheidszorg, cultuur en onderwijs. Het stimuleringspakket wordt tevens ingezet voor technische innovatie, duurzaamheid en het verbeteren van de financiële infrastructuur. 'Dit is misschien nog wel belangrijker dan het aanleggen van nieuwe wegen.'

Het exportverhaal waarmee China drie decennia hard is gegroeid, is voorbij, denkt Ning: 'De Amerikaanse consument, onze grootste klant, besteedt minder en gaat bovendien meer sparen. Voor ons geldt het omgekeerde: wij zullen meer moeten spenderen en minder moeten sparen. Dus moet er hard worden nagedacht over hoe China toch die jaarlijkse economische groei van 8% haalt.'

Een groei van 8% per jaar is voor de Chinese overheid 'een magisch getal' omdat daaronder de werkloosheid en de kans op politieke instabiliteit oploopt. 'De Chinese economie staat op een kruispunt en de enige manier om die 8% per jaar te halen is het stimuleren van de binnenlandse markt.'

Economen hebben de afgelopen maanden veel kritiek geuit op het Chinese stimuleringsbeleid. Het herstel is namelijk ingezet dankzij een stimuleringspakket van $ 586 mrd. Daarnaast hebben de Chinese banken de leensluizen volledig opengegooid. Dit is volgens diverse economen een ongezonde manier van groei. Ning pareert deze kritiek deels. 'Natuurlijk is er veel geleend en is een deel daarvan naar de beurzen gevloeid. Ik ben het er mee eens dat op deze wijze het herstel niet solide is. Maar met het oplopen van de kredieten, liepen ook de deposito's op. Veel geld staat geparkeerd totdat projecten daadwerkelijk worden gestart. Ik maak me daarom geen zorgen over de kredietgroei.'

Voor een solide economische groei moeten de private investeerders terug in de Chinese markt komen, zegt Ning. Een proces dat zich volgens haar nu voltrekt. Ning baseert zich niet op de officiële groeicijfers van de regering, want die zijn niet altijd even betrouwbaar. Daarom kijkt Ning naar het energieverbruik en dat is in augustus weer toegenomen. Dit duidt op een toename van particuliere investeerders. Daarnaast ziet Ning de vastgoedmarkt aantrekken. 'Wij hebben de laatste maanden goede huizenverkopen gezien, dat is een goed signaal.'

De politiek zal in die vijf jaar ook toewerken naar een flexibelere verhandeling van de yuan. Nu bepaalt de overheid in welke bandbreedte de munt tegenover andere valuta's wordt verhandeld. Dit tot grote ergernis van voornamelijk de VS, die al jaren aandringen op een appreciatie van de munt. 'Je ziet nu al dat China met belangrijke Aziatische handelspartners steeds meer inzet op de yuan en contracten in yuans afhandelt. De overheid wil de munt een grotere rol toebedelen. Maar men moet van van China geen radicale veranderingen verwachten. Hier gaat alles altijd met kleine stapjes.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 24 september 2009

Navigeren

Voor de belegger in TomTom is het bijhouden van alle advieswijzigingen een ondoenlijke klus. Toch is dit belangrijk, want volgens marktvorsers wordt de koersvorming van de autonavigatieproducent deels bepaald door deze adviezen. Dat de analisten niet eensgezind zijn, maakt het er niet gemakkelijker op.

De laatste maanden is het aandeel flink opgelopen. Gisteren sloot TomTom op euro12,26 en zo staat het weer bijna op het koersniveau van een jaar terug.

Ter herinnering: op het dieptepunt van de beurzen in maart van dit jaar en toen de financiële positie van TomTom er alles behalve rooskleurig uitzag, kon de belegger met een goed gevoel voor timing en een portie lef de aandelen voor nog geen euro 3 per stuk aanschaffen. Overigens was er door de onzekerheid op de markten toen nauwelijks handelshuizen of banken te vinden die beleggers adviseerden het aandeel te kopen.

Zelfs de afwachtende belegger die pas in juni voor circa euro 6 in TomTom stapte, heeft nog een geweldige rit achter de rug. Want de rally kreeg toen echt vorm en het aandeel is sindsdien in rap tempo in waarde verdubbeld.

De adviezen van diverse banken wezen echter niet op een dergelijke koersspurt. Neem Société Générale. Deze Franse bank zette in juni TomTom op 'verkopen' wegens de claimemissie en daarbij horende verwatering. Het was een advies dat de belegger beter naast zich neer had kunnen leggen, want anders was hij een rendement van zo'n 78% misgelopen.

De afgelopen weken kwam er een rits aan advieswijzingen voor de autonavigatieproducent voorbij. Het Amerikaanse Goldman Sachs zette het aandeel op de kooplijst, de Zwitserse zakenbank UBS stelde TomToms taxaties naar boven bij en verhoogde het koersdoel naar euro 12. Bank of America verlaagde juist het advies, evenals Petercam. De laatste zakenbank ging hiertoe over omdat de koers van het aandeel de afgelopen periode meer dan verdubbeld is.

Gisteren kwam Fortis Bank Nederland met een nieuw advies voor TomTom. Analist Niels de Zwart verhoogde het koersdoel van euro 9 naar euro 14, maar verlaagde het advies van 'kopen' naar 'houden' wegens het inmiddels beperkte opwaartse potentieel. Voor een stijging boven de euro 14 moeten de zonnigste scenario's uit de kast worden gehaald en dat vindt De Zwart gezien het huidige economische klimaat niet realistisch.

Met zoveel uiteenlopende meningen is het moeilijk om als belegger de juiste weg te vinden. De analistenrapporten zijn nuttig om meer inzicht te krijgen in de ontwikkelingen en toestand van een bedrijf. Maar vaak is het beste advies om vast te houden aan de eigen ingezette koers, waar die ook heenvoert.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 29 augustus 2009

Slecht signaal

Als we de winstcijfers van Amerikaanse grootbanken moeten geloven, loopt de bankensector weer op rolletjes. De miljardenwinsten die door de kredietcrisis tot het verleden leken, zijn terug van weggeweest. Zo boekte Goldman Sachs over het tweede kwartaal een winst van $ 3,44 mrd, verdiende Bank of America $ 3,2 mrd en maakte JPMorgan een winst van $ 2,72 mrd.

Schijn bedriegt, want met de kleinere banken in de VS gaat het allesbehalve crescendo, blijkt uit de laatste cijfers van de Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC). De FDIC heeft als doel de banktegoeden in de VS te garanderen. De instelling werd ten tijde van de Grote Depressie opgericht om een run op banken tegen te gaan.

De cijfers van de FDIC zijn, ook al lijkt de economie aan te trekken, alarmerend. De organisatie heeft inmiddels 416 banken op de probleemlijst gezet. Dit komt overeen met 5% van alle banken in de VS. Deze banken hebben samen $299,8 mrd op de balans. Een jaar geleden telde de FDIC 117 probleembanken.

De cijfers wijzen erop dat de slechte kredieten zich verspreiden buiten de hypotheekmarkt. Zo lopen de zogeheten 'non-performing loans' ofwel noodlijdende kredieten, hard op. Dit zijn leningen waarvan consumenten en bedrijven de betalingsverplichtingen niet nakomen. Banken zitten op een berg van $ 332 mrd aan leningen met een betalingsachterstand van 90 dagen. Die hebben dus een grote kans op wanbetaling. Een dergelijk bedrag heeft de FDIC in de 26 jaar dat het de data bijhoudt niet eerder gemeten. Creditcardverliezen zijn opgelopen naar een record van 9,95%. Ook in de hypotheekmarkt zijn de problemen niet opgelost. Het aantal executieverkopen steeg mede door de oplopende werkloosheid op jaarbasis met 72%.

Het Bank Insurance Fund, het verzekeringsfonds waar de FDIC banken mee kan helpen, is door alle probleembanken geslonken tot $ 10,4 mrd, het laagste niveau sinds 1993. In totaal waakt de FDIC over $ 6200 mrd aan banktegoeden.

Vertegenwoordigers van de FDIC vragen zich inmiddels af hoe het verzekeringsfonds de komende maanden aan te vullen. Daarvoor kan het een extra bijdrage vragen aan alle banken. Het zou de tweede keer zijn dit jaar, maar het brengt wel $ 5,6 mrd op. De topmannen van de grote banken zijn tegen, want zij willen niet met hun geld slechtpresterende banken overeind houden.

Een andere mogelijkheid is dat de FDIC een al bestaand overheidskrediet van $ 100 mrd aanspreekt. Maar lenen van de overheid om banken te redden, is wel het laatste wat de FDIC wil. Een instantie die is opgericht om banken te redden, die vervolgens zelf op omvallen staat: een slechter signaal naar de consument en de financiële markt valt er niet te bedenken.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 28 augustus 2009

Dollarlening goedkoper dan die in yens

Japanse yen stijgt derde dag op rij door fiscale maatregelen en angst voor afkoeling Chinese economie

Amsterdam

Dollarleningen voor een periode van drie maanden zijn sinds afgelopen maandag goedkoper geworden dan die in Japanse yens. Het verschil tussen de London interbank offered rates in dollars, de Libor, en driemaandsleningen in de yen, bereikte gisteren een niveau van minus 16, aldus cijfers van de British Bankers Association. Alleen de leenkosten voor de Zwitserse frank zijn nu nog goedkoper dan die van de dollar.

De goedkope dollarleningen zijn toe te schrijven aan de Federal Reserve, die miljarden in het financiële systeem heeft gestopt om zo de diepste recessie sinds de jaren dertig te bestrijden. De Fed heeft sinds juni 2007 zijn balans opgeschroefd naar $ 2002 mrd door onder meer Amerikaanse staatsobligaties op te kopen. Ook de Bank of Japan heeft de balans met zo'n 10% vergroot, maar in mindere mate dan de Fed.

'De daling van de dollar-Libor wijst erop dat de angst voor de kredietcrisis wegzakt', aldus chef-econoom Izuru Kato van het Totan Research Instute in Tokio tegenover persbureau Bloomberg. Hij wijst erop dat dit alleen voor driemaandsleningen geldt, want het verschil op de dollar-Libor voor een periode van zes maanden stond gisteren op 187,5 basispunten. Dit is een indicatie dat de leenkosten in dollars over het geheel genomen nog altijd duurder zijn dan die in de Japanse yen, aldus Kato.

Het verschil tussen driemaandsleningen in yen en dollar, in jargon de spread genoemd, stond in januari van dit jaar nog op 378 basispunten. Amerikaanse banken hadden door de kredietcrisis toen nog veel moeite om geld uit de markt te halen. De yen noteerde in januari nog op een dertienjarig dieptepunt van yen 87,99 voor één dollar, gisteren werd de munt verhandeld voor yen 93,60.

Doordat de dollar zo goedkoop is geworden voor Japanners is het minder interessante geworden om zogeheten 'carry trades' uit te voeren. Een carry trade houdt in dat yens worden geleend en vervolgens omgewisseld in buitenlandse valuta met een veel hogere rentevergoeding.

Als beleggers deze posities terugdraaien moet de schuld in yens worden afgelost en dit leidt tot een hogere vraag naar yens en dus tot een forse koersstijging van de munt. Een sterke yen is slecht voor het land, omdat het de export drukt. Daarnaast leidt het tot een neerwaartse druk op de invoerprijzen. Dit vergroot weer het risico dat Japan afglijdt naar een periode van deflatie met dalende productievolumes en prijzen.

'Er zijn genoeg mensen die zich de scherpe stijging van de yen aan het begin van de jaren negentig nog goed kunnen herinneren', zegt Kazutoshi Yasuda, directeur van valutahuis FX Prime. 'Maar de economische en marktomstandigheden zijn nu wel heel anders dan toen. Wij verwachten niet dat de yen ditmaal sterk gaat stijgen.'

Hoewel economen geen forse stijging van de munt verwachten, steeg de Japanse yen donderdag voor de derde dag op rij tegenover de euro en een reeks andere valuta's. Volgens ING Wholesale Banking heeft het oplopen van de yen met de Japanse fiscus te maken.

De Japanse overheid heeft in april, het begin van het Japanse fiscale jaar, een stimuleringsplan ingevoerd dat het aantrekkelijk moet maken om bedrijfswinsten te repatriëren. Over de dividenden wordt nagenoeg geen belasting geheven. Voorheen was dat 40% winstbelasting.

Het eerste meetmoment waarop Japanse bedrijven kunnen profiteren van de maatregel is eind september, het Japanse fiscale halfjaar. In aanloop daarnaartoe zouden bedrijven nu al bezig zijn winsten naar Japan te halen, aldus Chris Turner, hoofd valuta van ING Wholesale Banking in Londen. Het gevolg: een hogere yen.

De belastingstimulans is een initiatief naar Amerikaanse voorbeeld. In 1995 lanceerde de Amerikaanse overheid de Homeland Investment Act. Dat resulteerde destijds in een stijging van de dollar.

Voor een euro kon een belegger aan het begin van donderdag yen 133,61 krijgen. De yen is daarmee 0,6% duurder geworden. Woensdag kostte één euro nog yen 134,36. Een handelaar in Japan schrijft de stijging van de munt toe aan angst voor een mogelijke afkoeling van de Chinese economie. China gaf aan de industriële overcapaciteit te willen aanpakken. De overcapaciteit komt mede doordat China de kredietsluizen volledig heeft opengegooid. 'Het is tijd voor beleggers om de long-posities in de yen te vergroten.'

Mede door de oplopende yen leverden de Japanse beurzen in. Woensdag zette hoofdgraadmeter Nikkei nog het hoogste slot in ruim tien maanden op de borden. Donderdag sloot de Nikkei-index 1,6% lager op 10.473,97 punten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

woensdag 26 augustus 2009

Bank ziet zeepbel in Chinese markt

Topman China Construction Bank signaleert excessen opdoemen door ruim leenbeleid

Amsterdam

De Chinese beurs is dinsdag verder weggezakt. De Chinese hoofdgraadmeter, de CSI 300, verloor gisteren 3,7% tot 3109,83 punten De beurs van China heeft deze maand 12% verloren en is daarmee deze maand de slechtst presterende aandelenmarkt van de wereld.

Op 19 augustus noteerde de index 20% onder de hoogste stand van het jaar, waardoor de Chinese beurs officieel in een bearmarkt terecht is gekomen.

Aandelen werden gisteren van de hand gedaan nadat de China Construction Bank waarschuwde voor bubbels in de financiële markten. Dit komt doordat de Chinese banken de leensluizen volledig hebben opengezet om de kredietcrisis en recessie te bestrijden. In de eerste helft van dit jaar hebben Chinese banken voor een recordbedrag van $ 1100 mrd aan nieuwe leningen uitgegeven. De Chinese overheid kwam daarnaast met een stimuleringspakket van $ 585 mrd.

Overigens lijkt het leentempo wel wat af te nemen. In juli daalde het aantal nieuwe leningen naar ongeveer een kwart van het bedrag dat in juni werd uitgeleend.

Een deel van het geleende geld is naar de beurs en de vastgoedmarkt gevloeid omdat het renteverschil tussen het geleende geld en de te behalen rendementen in vastgoed en aandelen groot is. Ondanks de forse koersdalingen van de afgelopen weken staat CSI 300 nog altijd 64% hoger dan aan de start van het beursjaar.

'De economie heeft te maken met onzekerheden en een bubbel op de markt', zei Guo Shuqing gisteren tegen verslaggevers in Peking. Shuqing is de topman van China Construction Bank, in grootte de tweede bank van de wereld. 'Het Chinese bankensysteem kent momenteel een buitensporige liquiditeit', waarschuwde hij.

Niet alle marktvorsers delen de zorgen van Shuqing. 'Gezien de buitengewone expansie van kredieten in de eerste helft van dit jaar, staat het vast dat een deel van dit geld in aandelen en vastgoed is gestoken', zegt analist She Minhua van Haitong Securities tegenover persbureau Bloomberg. 'Maar de bubbels - als ze er al zijn - zijn hanteerbaar.'

Om het lenen enigszins aan banden te leggen, verscherpte de Chinese bankcommissie vorige maand de eisen. Banken moeten de reserves opschroeven tot 150% van de zogeheten 'non-performing loans', of noodlijdend kredieten. Dit zijn leningen waarvan de bedrijven de betalingsverplichtingen niet nakomen. Voor banken zijn noodlijdende kredieten een enorme last. Een deel van het uitstaande kapitaal van de bank wordt gebruikt, terwijl het rendement nihil is. Eind juni hanteerde de commissie een eis van 134,8%.

Construction Bank, waarvan Bank of America een aandeelhouder is, kwam vorige week met beter dan verwachte cijfers over de eerste helft van het jaar. De bank vergezelde daarmee concurrenten als Industrial & Commercial Bank of China. Deze bank rapporteerde vorige week een winststijging van 2,9% tot Yn 66,4 mrd (euro 6,8 mrd). Construction Bank zag de winst met 4,9% afnemen naar Yn 55,8 mrd (euro 5,7 mrd). De bank verwacht dat in de tweede jaarhelft weer winstgroei wordt behaald. Het in Hongkong genoteerde aandeel won in een dalende markt 2,6% naar HK$ 5,99. Het aandeel is dit jaar met ruim 40% gestegen. Dit komt overeen met de Hang Seng, die dit jaar met 43% is opgelopen.

Volgens Henderson Global Investors ligt voor Chinese aandelen met een notering in Hongkong, de zogenoemde H-Shares verzameld in de Hang Seng China Enterprises Index, een rally van zo'n 20% in het verschiet richting de 15.000 punten. Volgens Henderson gaan de aandelen stijgen omdat de winsten van Chinese bedrijven in 2010 met 20% toenemen.

Gisteren sloot deze index 0,4% lager op 11.654,81 punten. De in China genoteerde aandelen worden A-Shares genoemd, maar deze zijn niet tot nauwelijks toegankelijk voor buitenlandse beleggers. Van de totale marktwaarde van de Chinese beurs, is ongeveer 1 % in buitenlandse handen. Chinese particuliere beleggers mogen op hun beurt niet in het buitenland beleggen. Daardoor zijn er vaak grote koersverschillen tussen A- en H-Shares, omdat Chinezen alleen in A-Shares kunnen handelen. Zij moeten dus wel met hun geld naar de Chinese beurs. De Chinese aandelen genoteerd in Hongkong heten H-Shares en zijn wel te koop voor buitenlanders investeerders.

'De waarderingen zijn momenteel niet overdreven', aldus portefeuillebeheerder Andrew Mattock van Henderson in een rapport. Mattock stelt dat met name bankaandelen aantrekkelijk zijn gewaardeerd. Volgens cijfers van Bloomberg worden H-Shares nu gewaardeerd op een koers-winstverhouding van 15,5.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad