vrijdag 2 januari 2009

Januari-effect

Januari is voor kleinere fondsen de beste beursmaand van het jaar. Op een enkele uitzondering na is het effect al twee decennia meetbaar en met terugwerkende kracht bleek het ook in andere decennia meetbaar. Sterker nog, het zogeheten januari-effect is een van de duidelijkste en best aantoonbare patronen in de aandelenhandel.

Het effect is redelijk simpel te verklaren, aldus een onderzoek van Lucy Ackert en George Athanassakos van de Federal Reserve Bank van Atlanta. Portefeuillebeheerders worden aan het eind van het jaar afgerekend op hun resultaten: heeft de manager de benchmark verslagen of niet? Is het antwoord ja, dan kan hij rekenen op een leuke eindejaarsbonus. Is dat niet het geval, dan krijgt hij geen bonus, en in sommige gevallen staat bij een slecht resultaat mogelijk zijn baan op de tocht.

De benchmark waar het overgrote deel van de beheerders zich op laat afrekenen, is de breed samengestelde Amerikaanse S&P 500-index.

We nemen twee beheerders als voorbeeld. Stel dat beheerder A in oktober of november al ziet dat zijn portefeuille beter presteert dan de S&P 500. Om deze voorsprong te behouden, zal de manager steeds meer zijn risicovollere kleinere fondsen verkopen en vervangen door de grotere aandelen in de S&P. Zo weet hij zeker dat hij zijn voorsprong op de index behoudt en aan het eind van het jaar zijn bonus kan incasseren.

Beheerder B loopt licht achter op het rendement van de S&P. Maar ook hij blijkt steeds meer in de richting van de S&P op te schuiven. De angst dat het verschil met de S&P aan het eind van het jaar verder oploopt en de rendementen op kleinere fondsen verkeerd uitpakken, wint het van de bereidheid risico te nemen. Ook deze beheerder koopt grote fondsen in de S&P 500 in plaats van kleinere aandelen waarmee hij hoopte de index te verslaan.

De portefeuilles van beide beheerders lijken aan het eind van het jaar steeds meer op de samenstelling van de S&P.

Aan het begin van het jaar is het patroon omgekeerd en nemen beheerders juist meer risico: nieuwe ronde, nieuwe kansen. De wil om risico te nemen is op dat moment van het jaar groter dan in alle andere maanden. Beheerders zijn bereid kleinere aandelen te prefereren boven de 'large caps'. Hoe vreemd het ook klinkt, dezelfde beheerders die in november en december de grote fondsen kochten, doen deze in januari weer van de hand.

Nu we zijn aanbeland in 2009 is iedereen op zoek naar kwaliteit; 'risico' is een vies woord geworden. Vandaag komt de teller voor portefeuillebeheerders weer op nul te staan. Toch zal het rampjaar 2008 ook bij veel beheerders nog vers in het geheugen liggen. De kans op een januari-effect lijkt dit jaar door risicoaversie dan ook vrij klein.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 27 december 2008

Strompelend het jaar uit

De verkorte beursweek was net zo troosteloos als de rest van 2008. Weer doken de beurzen in de min. Beleggers lijken eraan te wennen, ook aan een AEX van 241,9 punten.

Hoe anders was het een jaar geleden bij de vooruitblikken van de 'profs' voor het nieuwe beursjaar. Gemiddeld rekenden zij op een eindstand voor de AEX-index van ongeveer 537 punten. Voor beleggers voelt deze stand als eeuwen geleden, in werkelijkheid gaat het om iets meer dan een jaar geleden: begin november 2007 stond deze stand nog op de borden.

Op een enkele raspessimist na heeft niemand de forse dalingen van dit jaar zien aankomen. Een kleine greep uit de voorspellingen van vorig jaar. De analisten van Theodoor Gilissen rekenden op een eindstand voor de AEX van 540 à 570 punten. SNS Securities ging uit van een stand van 570 à 590 punten, maar een slotstand van boven de 600 punten werd ook mogelijk geacht. Ben Steinebach van Fortis MeesPierson rekende erop dat de kredietcrisis zou wegebben. Iris, het onafhankelijke onderzoeksbureau van Robeco en Rabobank, zei eind 2008 een slotstand in een bandbreedte van 560 à 580 punten te verwachten. Bij de outlook voor 2009 gaf Iris deze week aan geen voorspelling voor de AEX te willen doen. Niet vreemd na een turbulent beursjaar waarin de Amsterdamse hoofdgraadmeter meer dan de helft in waarde daalde. Ter herinnering: de AEX sloot 31 december 2007 op 515,77 punten.

Toppers en floppers
De analisten die jaarlijks door actualiteitenrubriek Nova worden gevraagd naar hun favoriete fondsen voor het nieuwe jaar, tipten voor 2008 BAM, SBM, ING, Unilever en Philips. De belegger die dit mandje aandelen in januari had aangeschaft staat op een gemiddeld verlies van 55%. Hierbij hield Unilever de schade beperkt met een min van 31%. ING leverde dit jaar maar liefst 73% in. Gelukkig voor de analisten deden de dolfijnen uit Harderwijk met een gemiddeld verlies van 61% het nog slechter. Met hun keus over 2007 wisten de dolfijnen de analisten te verslaan. Vorig jaar doken de dolfijnen de namen Fortis AkzoNobel, Van der Moolen, Philips en Océ uit het water. Zelfs als de AEX er volgende week nog een kleine rally uit weet te persen, blijven de verliezen over 2008 zeer aanzienlijk.

Eindejaarsrally blijft uit
Beleggers hoopten deze maand een deel van de dit jaar opgelopen verliezen goed te kunnen maken met een eindejaarsrally, maar die wens werd niet vervuld. Het tegendeel is het geval. De beurshandel strompelt naar het einde van een rampzalig verlopen jaar. Ook maandag begon de beurs met verlies, want de stroom aan slecht nieuws is nog steeds niet ten einde. Ditmaal was het een nieuwe winstwaarschuwing van automaker Toyota die tussen beleggers en hun gedroomde eindejaarsrally stond.

De uitzendsector werd opgeschrikt door het Britse Manpower. Het concern trok maandag de eerder afgegeven verwachting voor het vierde kwartaal in wegens een verdere verzwakking van arbeidsmarkten wereldwijd. Uitzenders kregen dit jaar rake klappen door de angst voor recessie en deden ook deze week een stap terug. Deze week sloot Randstad 1,3% hoger, terwijl USG People 5,1% inleverde.

Slappe handel
De omzetten waren in deze korte beursweek aan de lage kant, zoals gebruikelijk in de laatste handelsweken van het jaar. Een groot deel van de grote beleggers heeft de boeken al gesloten. Woensdag werd nog tot twee uur gehandeld op het Damrak. Cees Smit van Today's Beheer noemde de handelsdag complete onzin. 'Wat mij betreft hadden ze de beurs dicht kunnen gooien.' Smit verwacht dat de slappe handel de komende dagen alleen maar zal verslechteren, omdat veel handelaren vrij hebben tussen kerst en oud en nieuw.

Zorgen houden aan
Dinsdag leek de AEX de gehele dag op weg naar een winst van vijf punten, maar sloot met een plusje van 0,4%. Het sentiment werd gedrukt op het nieuws dat de gemiddelde prijs van een woning in de Verenigde Staten in november op jaarbasis met 13,2% is gedaald. Dat is de sterkste daling sinds 1968. De verkoop van bestaande woningen zakte met 8,6%, eveneens een record. Daarnaast maakten handelaren zich ondanks de toezegging van overheidssteun nog steeds grote zorgen over autoproducent General Motors.

Ook op woensdag was de stemming slecht. Bij gebrek aan belangrijk nieuws volgde Amsterdam het negatieve koersverloop op Wall Street en in Azië. Het veelgeplaagde Fortis dook weer onder de koers van euro 1. De bank-verzekeraar liet woensdag voorbeurs weten een verlies van euro 295 mln te hebben geboekt door het uitstel van de verkoop van onderdelen aan de Franse bank BNP Paribas. Fortis sloot op euro 0,95.

De komende week resten nog drie handelsdagen tot het nieuwe jaar. Op enig spektakel hoeven beleggers niet te rekenen. Het is wachten op het einde van rampjaar 2008.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 24 december 2008

Yahoo op zoek naar een geschikte partner

Vier scenario's voor de toekomst van het geplaagde internetbedrijf in het nieuwe jaar

Amsterdam
Internetbedrijf Yahoo was dit jaar lijdend voorwerp van een ware soap. Uiteindelijk mislukte een overname door Microsoft en een samenwerking met Google. Vandaag de dag staat het bedrijf met lege handen, is de beurswaarde fors gedaald en lijkt het een uitzichtloze toekomst te hebben. Wat nu? Vier scenario's voor 2009.

Google: twijfelachtig

De kans dat Yahoo volgend jaar wordt overgenomen door zoekgigant Google is niet groot. De twee bereikten eerder dit jaar een akkoord over een advertentiedeal, maar de druk van de mededingingsautoriteiten, het Amerikaans ministerie van justitie en belangrijke adverteerders werd Google te veel. De stekker werd - tot grote teleurstelling van Yahoo - alsnog uit de overeenkomst getrokken. 'Op de lange termijn is dit niet in het belang van Google en onze gebruikers', reageerde Google. Als een advertentiedeal al op zoveel weerstand stuit, lijkt een overname van Yahoo eigenlijk onmogelijk. De vraag is bovendien waarom Google een slechtlopende concurrent over zou willen nemen.

News Corp: mogelijk

Direct na het bod van Microsoft op Yahoo gonsden de geruchten dat Yahoo met mediaconcern News Corp. in gesprek zou zijn om zijn belager af te schudden. News Corp. zou zijn onlineactiviteiten, die voornamelijk bestaan uit het sociale netwerk MySpace, willen laten fuseren met Yahoo. Als ruil zou het concern een groot aandeel in Yahoo nemen. Het voordeel voor Yahoo zou zijn dat het meer pagina's te bieden zou hebben aan zijn adverteerders en met MySpace een stevige voet zou zetten in de wereld van de sociale netwerken. Hoewel de geluiden over de interesse van News Corp. inmiddels verstomd zijn, zou de deal nog altijd plaats kunnen vinden. Beide bedrijven zijn sinds de eerste geruchten ongeveer met gelijke tred in waarde gedaald.

Microsoft: zou kunnen

Het wil maar niet vlotten met de internetactiviteiten van Microsoft. Zoekvariant MSN verbleekt bij het succes van Google. Op het gebied van sociale netwerken legt Spaces het af tegen Facebook of Linkedin. Yahoo kan daarom een welkome aanvulling zijn om de internettak van de softwarereus te versterken. Microsoft-topman Steve Ballmer zag in januari nog grote schaalvoordelen en noemde een overname een 'geloofwaardig alternatief voor klanten, adverteerders en media'. De combinatie zou een alternatief moeten worden voor Google, al werd die naam door Ballmer in de brief an het bestuur van Yahoo niet genoemd. Een combinatie van Yahoo en Microsoft lijkt nog steeds mogelijk. Bovendien kan Microsoft Yahoo inmiddels voor een prikkie kopen.

AOL: kan nog steeds

Met grote regelmaat is America Online (AOL), de internetdivisie van uitgeversconcern Time Warner, genoemd als partner van Yahoo. Zo zou Yahoo AOL kunnen overnemen terwijl Time Warner dan een belang zou nemen in Yahoo. Uiteindelijk gebeurde er echter niets. Een terugkerende naam is Jonathan Miller, voormalig topman van AOL. Hij wordt genoemd als opvolger van Jerry Yang, de afgetreden topman van Yahoo. Ook kwam hij onlangs in het nieuws omdat hij volgens de Wall Street Journal in gesprek is met private equity-partijen om een bod uit te brengen op Yahoo. Een combinatie van Yahoo en AOL behoort nog steeds tot de mogelijkheden. De kans is aanwezig dat de namen in 2009 wederom met elkaar in verband worden gebracht.

Waarde Koers Yahoo zakt na bod in elkaar

Na het terugtrekken van het bod door Microsoft in juni van dit jaar, zakte de koers van Yahoo in elkaar. De markt schatte de waarde van het internetbedrijf blijkbaar een stuk lager in dan Microsoft-topman Steve Ballmer.

Toen daar teleurstellende kwartaalcijfers overheen kwamen, ging het rap bergafwaarts met het aandeel. Van februari tot juni noteerde het aandeel rond de $30, begin december bereikte het een dieptepunt van circa $9. De laatste weken is het aandeel door hernieuwde speculaties over een mogelijke overname opgekrabbeld naar $12.

Mocht Microsoft alsnog met Yahoo aan de haal willen, kan dit tegen een veel goedkopere prijs dan de bijna $ 50 mrd die het eerder wilde neerleggen. Een dag voor het bod van begin februari stond Yahoo op $19,18. Het eerste bod bedroeg $31, een premie van 62%. Het tweede bod was $33, een premie van 72%.

Bij de huidige koers van Yahoo zou een premie van 62% neerkomen op een prijs per aandeel van $ 20, bij een premie van 72% iets meer dan $ 21.

Vincent Andriessen en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 20 december 2008

One last thing...

Apple verraste deze week vriend en vijand door aan te kondigen dat het volgende maand voor de laatste keer aanwezig is op de Macworld Expo. De 25 jaar oude conferentie waar bijna geheel Silicon Valley aanwezig is, wordt van vijf tot negen januari gehouden in San Francisco. In het verleden bleek Macworld een uitermate geschikt podium om nieuwe producten als de iMac, iPod of iPhone bij het grote publiek te introduceren. Daarvoor heeft het de conferenties niet langer nodig, aldus Apple.

Het Amerikaanse elektronicaconcern zegt dat het producten op andere manieren aan de man weet te brengen. Zo zijn de Apple-stores in populariteit gegroeid. Ze trekken wekelijks 3,5 miljoen bezoekers. Via Apples website weet het bedrijf meer dan 100 miljoen klanten te bereiken. Bovendien heeft het dit jaar meer conferenties aan zich voorbij laten gaan. Zo was het niet aanwezig op de Macworld New York, Macworld Tokyo en de Apple Expo in Parijs. Het lijken plausibele verklaringen, maar volgens Apple-volgers is er meer aan de hand.

Want het meest schokkende nieuws is dat topman Steve Jobs verstek laat gaan bij de tot cultstatus verheven keynote speeches, bij de Apple-fan beter bekend als de 'Steve note'. Jobs sloot de presentatie traditioneel af met 'one more thing...', waarna hij met een spectaculair nieuwtje kwam. Zo haalde hij bij een van deze presentaties de nieuwste iPod Nano uit zijn broekzak.

Niet Jobs geeft de laatste keynote speech in San Fransisco, maar vicepresident marketing Philip Schiller. Daarmee kregen geruchten over de tanende gezondheid van Jobs een nieuwe impuls. De geruchten circuleren sinds afgelopen zomer, toen bij de presentatie van Apples vernieuwde iPhone Jobs mager en bleek oogde. In 2004 leed Jobs aan een zeldzame vorm van alvleesklierkanker, waarvan hij wist te genezen.

Wellicht had de ziekte opnieuw toegeslagen, vreesden analisten, fans en volgers. Ofschoon Apple er als de kippen bij was om de geruchten te ontzenuwen, zette het aandeel een daling in. Ook na het persbericht van dinsdag verloor het aandeel de dag erop bijna 7%.

Roger Kay, een analist die het bedrijf al meer dan tien jaar volgt, begrijpt de beslissing van Apple wel. 'Macworld werd het podium van Jobs om zich aan zijn publiek te presenteren. Het werd steeds moeilijker om aan de verwachtingen te voldoen. Iedere show moest beter zijn dan de vorige en elke "one more thing" nog spectaculairder.'

De aankondiging kan de opmaat zijn van het afscheid van Jobs. 2009 zou daarmee niet alleen het laatste jaar zijn waarin Apple op de Macworld verschijnt, maar ook het laatste jaar van Jobs als ceo. Komend jaar wordt duidelijk of dit nieuws al is ingeprijsd, of dat het aandeel alsnog een forse tik krijgt als Jobs werkelijk opstapt.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 17 december 2008

Extreme uitslagen valutamarkt blijven

Door lagere liquiditeit en minder marktspelers blijven extreme bewegingen ook in 2009 gebruikelijk

Amsterdam
Sinds de zomer zijn de bewegingen op de valutamarkten fors. De euro noteerde in juli nog een recordniveau van $ 1,60, maar zakte sinds het begin van de kredietcrisis in snel tempo weg. In de tweede helft van november stond de Europese eenheidsmunt met $ 1,2453 op de laagste koers van het jaar, na een daling van ruim 20% in een paar maanden. Sindsdien is de euro weer aangetrokken en kostte een euro gisteren aan het eind van de handelsdag $ 1,3785.

Niet alleen de aandelenmarkten kennen een grillig koersverloop, ook de valutamarkt is momenteel erg volatiel. Deze bewegelijkheid zal aanhouden, voorspelt Tom Levinson, valutastrateeg van ING Wholesale Banking. Ofschoon hij uitgaat van een stand van $ 1,10 gemiddeld voor een euro in 2009, houdt hij wegens de aanhoudende volatiliteit een bandbreedte aan van maar liefst $ 1,05 tot $ 1,50. Economen geraadpleegd door Bloomberg gaan gemiddeld uit van een waardering van $ 1,25 voor een euro in 2009.

'Een van de redenen waarom de markt volatieler is geworden, is het verdwijnen van een aantal belangrijke spelers op de valutamarkt', aldus Levinson van ING. Hij wijst op de voormalige zakenbanken Lehman Brothers, Goldman Sachs en Morgan Stanley. Alle drie de banken hadden een marktaandeel op de valutamarkt van 4 tot 5%. Ter vergelijking: Deutsche Bank is de grootste speler in deze markt met een marktaandeel van bijna 25%. Er zijn dus minder tegenpartijen om mee te handelen en dit verkleint de liquiditeit die tijdens de kredietcrisis toch al was gedaald, stelt Levinson.

'Een beweging van circa 7% of meer in de dollar tegenover de euro, maar ook in de dollar tegenover de yen, in één maand is ver boven het gemiddelde en zeker in de valutamarkt niet gebruikelijk', zegt Jeremy Stretch, valutastrateeg van de Rabobank in Londen. Tot aan het eind van het jaar verwacht hij dat de valutamarkt nog zeer sterke uitslagen kan laten zien. 'De liquiditeit in de markt is in deze weken toch al lager dan normaal en dit kan uitslagen nog eens extra vergroten', aldus Stretch.

Stretch verwacht net als zijn collega Levinson dat deze markt gedurende 2009 bewegelijk blijft. Ook hij wijst op het verdwijnen van de zakenbanken als een van de oorzaken van de toegenomen bewegingen in de geldmarkt. 'Er hebben zich dit jaar substantiële veranderingen voorgedaan. Een aantal spelers is verdwenen en dat heeft zeker zijn impact gehad in de markt. Er zijn minder tegenpartijen waarmee kan worden gehandeld.' Voor beleggers betekent dit dat ze alert moeten zijn op deze bewegingen en soms snel in of uit de markt moeten stappen. Dit heeft echter als neveneffect dat de volatiliteit nog eens extra wordt gestimuleerd.

Daarnaast heeft het proces waarin schulden werden verlaagd - in jargon deleveraging genoemd - eveneens voor een lagere liquiditeit gezorgd. 'Wat we de afgelopen maanden hebben gezien is een "short-squeeze" van de dollar', zegt Levinson. Beleggers trokken vanaf juli geld terug uit grondstoffen en opkomende markten en wegens een gebrek aan dollars werd het geld richting de VS gerepatrieerd.

Regelmatig worden de valutastrategen geconfronteerd met de vraag waarom de dollar niet daalt wegens het alsmaar oplopende begrotingstekort van de VS. Het ene na het andere noodplan wordt met overheidsgeld gefinancierd. Econoom Rob Carnell van ING zei vorige week in een vooruitblik op 2009 rekening te houden met een begrotingstekort van 6,5% eind 2009, maar sluit een tekort van 10% voor de Verenigde Staten niet uit. Het begrotingstekort zou kunnen oplopen omdat vooral de redding van Fannie Mae en Freddie Mac zwaar op de begroting zal drukken. Daarnaast rekent Carnell op een nieuw stimuleringspakket van aankomend president Barack Obama dat het tekort verder zal opstuwen. Voor dit jaar houdt ING rekening met een tekort van 3,5% op de federale begroting van de VS.

Volgens Stretch zal het oplopende tekort op de korte termijn geen rol spelen in de waardering van de dollar. Hij verwacht dat vanaf eind 2010 het tekort een negatieve impact op de dollar zal hebben.'Er wordt nu vooral gekeken naar cyclische factoren zoals een groeivertraging in de eurozone en de verwachting dat de economie in de VS eerder zal herstellen. Dit zal de druk op de Europese Centrale Bank (ECB) vergroten om de rente verder te verlagen.'

ECB-voorzitter Jean Claude Trichet liet gisteren weinig van deze verwachting over. 'Of wij het gevoel hebben dat er een limiet is aan het verlagen van de rente? Op dit moment is het antwoord ja', aldus Trichet gisteren.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 12 december 2008

Bodemonderzoek

Het is december en tijd voor de glazen bol. Banken en beleggingsinstellingen kijken vooruit naar het nieuwe beursjaar en daarbij laten ze 2008 het liefst zo snel mogelijk achter zich. Niet vreemd, want het komt niet vaak voor dat de aandelenmarkten in één jaar met de helft of meer dalen. 'Het enige voordeel aan 2008 is dat het nog maar een paar weken duurt', zei Simon Goodfellow, hoofd Europese aandelen van ING Wholesale Banking. Tegelijkertijd had hij weinig hoopgevend nieuws voor 2009.

Want de optimist die denkt dat de bodem op de aandelenmarkten achter ons ligt, heeft het volgens Goodfellow mis. Laat aandelen voorlopig links liggen, is het advies. ING hanteert in zijn beleggingsportefeuille voor 2009 een weging van slechts 0 tot 2% in aandelen in ontwikkelde markten. De aandelenmarkten gaan nog verder dalen, voorspelt hij. In het eerste kwartaal van 2009 duiken de beurzen onder de bodems van maart 2003.

Destijds bereikte de AEX in aanloop naar Golfoorlog II een laagste stand van 217,8 punten. In november van dit jaar kwam de Amsterdamse graadmeter met een slotstand van 220,12 dicht in de buurt van wat door technisch analisten wordt gezien als een belangrijk steunniveau. Zakt de index door deze grens, dan komen koersen op de borden die sinds 1996 niet meer zijn gezien. Veel beter wordt het niet, denkt ING, want eind volgend jaar staan de beurzen nog onder de huidige stand.

Ofschoon de markten dit jaar al een flinke smak hebben gemaakt, is de gemiddelde winstverwachting in enkele sectoren veel te hoog. 'Alles wat met grondstoffen te maken heeft, zal worden afgeslacht en met name olie', aldus Goodfellow. Ook een sector als chemie moet worden gemeden.

Mocht de markt in het eerste kwartaal van volgend jaar daadwerkelijk de voorspelde bodem bereiken, dan zou dat eerder zijn dan het herstel van bedrijfswinsten. Ook in 2010 zullen deze nog dalen, zegt Goodfellow. In eerdere recessies herstelden de beurzen als het dieptepunt van de bedrijfswinsten was bereikt. Nu zal dit herstel eerder intreden en daar heeft Goodfellow een aantal redenen voor.

Zo komt er een normalisering van de kredietmarkten waardoor ook de aandelenmarkten in rustiger vaarwater terecht zullen komen. Daarnaast zal ook de interbancaire rente zich stabiliseren en voor rust zorgen. Bovendien raken beleggers gewend aan slecht nieuws.

Is er dan helemaal helemaal geen licht aan het eind van de tunnel? Jawel, zegt Goodfellow, maar niet op de korte termijn. Hij verwacht dat de beurzen eind 2010 circa 70% hoger noteren dan de voorspelde bodem in het eerste kwartaal van 2009. Dat klinkt als een uitstekend rendement, maar de belegger die begin dit jaar in aandelen stapte, kijkt dan nog altijd tegen een flink verlies aan.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad