vrijdag 29 augustus 2008

Oliemarkt in de ban van Gustav

Prijzen van olie en gas bewegen heftig wegens angst voor sterkste orkaan sinds Katrina

Amsterdam
De tropische storm Gustav bepaalt op dit moment de richting van de olieprijs. De vrees is dat Gustav de krachtigste orkaan zal worden sinds Katrina eind augustus 2005 de Golf van Mexico aandeed en vervolgens voor een grote verwoesting van de stad New Orleans zorgde.

Volgens het Amerikaanse National Hurricane Center zal Gustav de komende dagen aan kracht winnen. Van een tropische storm verandert Gustav in een orkaan om maandag de kust van de zuidelijke staat Louisiana te bereiken. Volgens een berekening tv-zender CNBC zal de olieproductie met 1,2 miljoen vaten per dag worden verminderd mocht Gustav de Amerikaanse kust in de Golf van Mexico raken. Weerstation Weather Insight schatte de kans dat dit gaat gebeuren gisteren in op 70 tot 75%.

Oliemaatschappijen die actief zijn in de Golf van Mexico zijn al bezig met het evacueren van personeel. Shell verplaatst al zijn medewerkers, sectorgenoot BP evacueert 400 personeelsleden van de olieplatforms in de Golf. Oliereus Exxon meldt op zijn website dat het medewerkers uit voorzorg zal evacueren van boorplatforms en raffinaderijen aan de kust. De Amerikaanse kustlijn aan de Golf is van Texas tot Louisiana verantwoordelijk voor 42% van de totale raffinagecapaciteit van de Verenigde Staten. De olie-industrie in de Golf van Mexico is goed voor 26% van de olie en 12% van het gas voor de Amerikaanse markt.

Tijdens en na orkaan Katrina in 2005 steeg de prijs van olie en gas naar recordhoogtes. De olieuitvoer vanuit de Golf lag nagenoeg helemaal stil en bijna een vijfde van de raffinagecapaciteit was buiten bedrijf.

In de staat Louisiana wordt op het ergste gerekend. 'Ik verwacht dat de effecten van de orkaan de capaciteiten van Louisiana zullen overtreffen', aldus gouverneur Bobby Jindal van de staat in een brief aan president George W. Bush. 'Federale hulp is nodig om levens te redden, eigendommen en de volksgezondheid te beschermen.'

De prijs kan door de orkaan fors oplopen, verwachten sommige marktpartijen. 'Als de olievoorraad op een hoog niveau was, dan zou de impact van een orkaan niet zo groot zijn', zegt John Hall, directeur van consultantsbureau John Hall Associates uit Londen tegenover persbureau Bloomberg. 'Dit is echter niet het geval. De voorraad van Oeso-landen moet nog verder worden opgebouwd en die van de VS zelf is laag.'

Als Gustav is uitgeraasd, is de volgende orkaan alweer in aantocht. Hanna is nu nog een tropische storm op ruime afstand van de Golf, maar kan binnen vijf dagen de VS bereiken, aldus de National Hurricane Center.

De olieprijs liep gisteren tijdens de handelsdag op tot boven de $ 119. De prijs viel echter scherp nadat het Internationaal Energie Agentschap (IEA) bekendmaakte dat het zo nodig zijn strategische reserves zal aanspreken om het weggevallen aanbod aan te vullen. De olieprijs viel zo'n $ 4 tot rond de $ 115 per vat. Na orkaan Katrina sprak het IEA zijn strategische voorraden daadwerkelijk aan om het aanbod op de oliemarkt aan te vullen.

De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs verlaagde gisteren de verwachting voor de vraag naar olie fors. Waar het eerder uitging van een groei van 1,3 miljoen vaten per dag voor 2009, denkt Goldman nu dat de vraag met 700.000 tot 800.000 vaten per dag zal toenemen.

Dezelfde bank zegt dat in Azië de raffinagekosten de komende jaren gaan dalen. De bank schrijft dit toe aan een sterke stijging van de capaciteit de komende jaren. De winst op het verwerken van olie zal dalen naar $ 6 per vat in 2009 en $ 5,50 in 2010. Op dit moment is de marge $ 9 per vat.

Binnen twee jaar zal de raffinagecapaciteit met ongeveer 2,5 miljoen vaten per dag toenemen. Tegelijkertijd neemt de wereldwijde vraag naar olie in dezelfde periode minder hard toe. In het vierde kwartaal van dit jaar komt een raffinaderij van Reliance Petroleum in India in gebruik. Twee raffinaderijen van PetroChina zullen in de tweede helft van dit jaar operationeel worden. In juni werd een raffinaderij geopend van China Petroleum. Hierdoor zal alleen dit jaar de raffinagecapaciteit met circa 1,3 miljoen varen per dag toenemen. De timing is volgens analisten van Goldman Sachs uitermate slecht 'nu de vooruitzichten voor de olievraag verzwakken'.

Aandelen van de Chinese raffinaderij Cnooc stegen donderdag op de beurs van Hongkong naar het hoogste niveau in meer dan een maand. Het concern rapporteerde over de eerste helft van het jaar een recordwinst van $ 4 mrd, een stijging van 89%. De cijfers waren veel beter dan de consensus in de markt.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 28 augustus 2008

Teakbelegger kan naar geld fluiten

Amsterdam
De kans dat teakbeleggers geld terug zien van de Stichting Terra Vitalis is zeer klein, denken deskundigen. 'Beleggers in teakhout hebben nog nooit één cent terug gezien', zegt Laura Spierdijk van de Rijksuniversiteit van Groningen (RuG).

Dit staat haaks op uitspraken van Harrie van Mens, hoogleraar belastingrecht en toezichthouder bij Terra Vitalis. Hij zei dinsdag nadat de verkoopmaatschappij van Terra Vitalis door de rechtbank in Haarlem failliet was verklaard dat dit geen gevolgen zou hebben voor beleggers. De Stichting Terra Vitalis staat juridisch los van het failliete verkoopkantoor PBMG bv.

Paul Romeijn, hoogleraar ecologie aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat het deel van Costa Rica waar de teakbomen worden gekweekt, helemaal niet geschikt is voor teakhout. 'Veel van de bomen staan op de verkeerde plek. Er is helemaal geen onderzoek gedaan naar wat die boom fijn vindt. Bomen zijn omgewaaid of van een heuvel weggespoeld. Het is allemaal gebeurd.'

'Voor zover ik weet, is Nederland het enige land waar teakfondsen kunnen worden aangeboden. In landen als België en Duitsland worden dergelijke fondsen door toezichthouders van de markt gehaald', zegt Gerard Haagmans van de Stichting Teak-Opstand. Hij verdiepte zich sinds 2000 in teakfondsen, nadat hij zelf het slachtoffer was geworden na een belegging in teakfonds Bosque Teca Verde. Ook Haagmans verwacht niet dat de beleggers in Terra Vitalis hun geld terug zien.

Advocaat Dion Bartels uit Zeist stelde het afgelopen jaar een dozijn fraudes bij vastgoedbeleggingen aan de kaak. Hij ging als belegger met Terra Vitalis naar Costa Rica 'om te kijken en kennis te maken met gedupeerden en werknemers'. Volgens Bartels is er 'zeker euro 300 mln richting Costa Rica gevloeid zonder dat er ooit een cent terug naar Nederland is gekomen'. Hij denkt dat de kans dat beleggers geld terug zien klein is.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Toezicht op teak is beperkt

Volgens expert heeft AFM geen middelen om toezicht op teakfondsen te houden

Amsterdam
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft onvoldoende middelen om toezicht te houden op teakfondsen. Dat zegt onderzoeker Laura Spierdijk van de Rijksuniversiteit Groningen (RuG).

De problemen rond teakfonds Terra Vitalis zijn dan ook niet aan de toezichthouder te wijten, aldus Spierdijk. 'Zij voelen zich ongemakkelijk en vervelend dat ze hier toezicht moet houden, terwijl ze geen middelen hebben om iets te doen. Het huidige vergunningssysteem is een schijnzekerheid.'

Het toezicht op teakfondsen werd vorig jaar verscherpt. Teakfondsen moesten een vergunning bij de AFM aanvragen. Terra Vitalis is het enige van de grote teakfondsen dat een dergelijke vergunning heeft gekregen.

Onderzoeker Spierdijk publiceerde samen met Bert Scholtens vorig jaar het rapport 'Toezicht op Teak'. De belangrijkste conclusie: de teakfondsen maken zich schuldig aan slechte voorlichting aan de consument. Daarnaast twijfelen de onderzoekers aan de financiële solvabiliteit van deze instellingen, terwijl de controle hierop ontbreekt.

'De politiek vond het allemaal heel erg en heeft toen heel hard geroepen hier iets aan te gaan doen. Ondertussen zijn we een jaar verder en is er nog niets gebeurd', aldus Spierdijk. Ze schat dat exclusief het faillissement van de verkoopmaatschappij van Terra Vitalis inmiddels euro 90 mln in Nederlandse teakfondsen is verdampt. 'Een conservatieve schatting', voegt ze eraan toe.

Kees Vendrik, Tweede Kamerlid voor Groen Links, zegt in een Kameroverleg in een breder perspectief aandacht te hebben gevraagd voor deze problematiek. Hij zegt binnenkort met Kamervragen te komen. 'Op dit moment is de situatie onhelder. Of je zegt: we kunnen toezicht houden en teakfondsen moeten een pittige toets kunnen doorstaan. Kan dat niet, dan is er sprake van een ondeugdelijk product en hoort het niet op de Nederlandse markt thuis.'

In 1992 was verzekeraar Ohra de eerste die een teakfonds opzette. Het initiatief werd mede ondersteund door het Wereld Natuur Fonds. In de loop van de tijd kwam er veel kritiek van bosbouwspecialisten en economen. Bosbouwers noemden de geschatte houtopbrengsten te optimistisch en economen wezen erop dat dergelijke rendementen alleen bij hoogriskante projecten mogelijk waren.

Ohra trok zijn teakhoutfonds eind 1999 na felle kritiek terug van de markt, omdat de beloofde rendementen niet gehaald konden worden. De verzekeraar betaalde beleggers hun inleg met rente terug. Ohra is daarmee een uitzondering in de markt.

Onderzoeker Spierdijk van de RuG is verbaasd dat er zo weinig rechtszaken zijn gevoerd tegen een van de teakfondsen. 'Het lijkt wel een complottheorie. Blijkbaar zijn overal mensen die er belangen bij hebben.'

De beleggers in teakfondsen zijn er volgens advocaat Dion Bartels niet happig op om naar buiten te treden. 'De meesten schamen zich. Het zijn onervaren beleggers die eerst de telecomhype, toen de internetbubbel en vervolgens de stijging in vastgoed hebben gemist en dachten eindelijk hun slag te slaan met investeringen in teak of in Dubai.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

'We zijn andersom begonnen'

Online hotelboekingsbedrijf Easytobook.com bestormt de markt van onderaf

Amsterdam
Is er nog ruimte in de dichtgetimmerde wereld van het online hotels boeken? Ja, Easytobook.com wist in vier jaar tijd een plaats te veroveren tussen gevestigde namen als Expedia.com en Booking.com.

Het idee van online een hotel reserveren was ook vier jaar geleden niet nieuw. 'Het was zeker niet gemakkelijk om ertussen te komen, want er waren rond de veertig aanbieders', zegt de 26-jarige Omri Amir, directeur internet en strategie. Vanwaar dan toch het succes?

'We zijn eigenlijk andersom begonnen. Eerst hebben we een site gebouwd, veel verkeer gegenereerd, net zoals bijvoorbeeld Hyves. Pas toen zijn we naar hotels gegaan: de pagina van uw hotel krijgt zoveel hits per dag, is het niet handig als mensen meteen een nacht kunnen boeken?'

Een startkapitaal van enkele duizenden euro's en twintig vierkante meter kantoor op het WTC aan de Amsterdamse Zuidas. Zo begonnen Mischal Hubschmann en Omri Amir vier jaar geleden met het online-hotelboekingsbedrijf. Onlangs betrok het bedrijf een flink pand aan de Prinsengracht in Amsterdam. Inmiddels heeft Easytobook.com 42 mensen in dienst en kantoren in Zürich en Israël. Dit jaar wordt een jaaromzet van euro 75 mln verwacht.

In 2004 begon Easytobook.com met Amsterdam als enige bestemming en het Verenigd Koninkrijk en de VS als belangrijkste markten. Stap voor stap is het aanbod uitgebreid naar meer dan 20.000 hotels van nul tot vijf sterren in 88 landen. Per dag worden twee- tot drieduizend overnachtingen geboekt.

Het is niet voldoende, vinden Hubschmann en Amir, want Easytobook.com moet de hotelboekingssite met het grootste aanbod worden en binnen enkele jaren tot de top vijf in de sector behoren. Daarnaast wil het bedrijf een plek veroveren in de Deloitte Technology Fast 500, een lijst van de snelst groeiende technologiebedrijven in Europa, Midden-Oosten en Afrika. Ambities genoeg dus.

Ambitie en de wil om te winnen zijn de belangrijke drijfveren voor de 34-jarige Hubschmann voor het ondernemerschap te kiezen. Zij is directeur van het bedrijf en moeder van drie jongens van vijf, vier en drie jaar oud.

Ze was succesvol als atleet en won op de Maccabiah Games - het joodse equivalent van de Olympische Spelen - een gouden medaille verspringen. In het ondernemen vond ze een nieuwe manier om te kunnen blijven winnen.

Volgens Hubschmann valt het ondernemen prima te combineren met het moeder-zijn. Een kwestie van goed je tijd indelen, zegt ze. 'Ik vind mezelf een sterke vrouw en als je iets wilt, dan kan het. Ik wilde het allebei.'

Om 'de volgende stap' te maken, blijft het bedrijf investeren in technologie en marketing, met name in 'zoekmarketing', waarvoor het bedrijf onlangs een directeur heeft aangesteld. Stel, iemand tikt 'book hotel Amsterdam' in een zoekmachine, dan is het van levensbelang dat Easytobook.com bij de bovenste resultaten staat. In dit specifieke voorbeeld is dat inderdaad het geval, maar typ Barcelona in, en de zoekresultaten hebben weer een andere volgorde.

Omri en Hubschman zijn beiden van Israëlische afkomst en dat speelt en rol in het ondernemen. 'Dat ambitieuze is toch wel een joodse inslag. In Israël kijkt ook iedereen hoe die aan zijn eerste miljoen kan komen', zegt Amir, die weliswaar in Tel Aviv werd geboren, maar vanaf zijn tweede opgroeide in Nederland.

Het is niet toevallig dat de IT-afdeling van Eaystobook.com in Tel Aviv zit. 'We hadden er natuurlijk wel contacten. Maar het is gewoon veel goedkoper en er is genoeg goed geschoold IT-personeel', zo verklaart Amir de keuze. 'Bovendien heerst er een goede mentaliteit, ze werken hard en zijn altijd benaderbaar. Als er iets is, zie ik binnen korte tijd iedereen online komen om het probleem op te lossen.'

Toch willen ze Nederland niet afvallen. Want op de vraag waarom Easytobook.com voor Amsterdam gekozen heeft als eerste bestemming en werklocatie is het antwoord van Hubschmann even helder als zakelijk. 'Amsterdam is gewoon een A-locatie.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 23 augustus 2008

Damrak blijft kwetsbaar

Ondanks een lawine van slecht nieuws wist de AEX-index deze week de schade binnen de perken te houden.

De economische wind is guur. Of zoals de voorzitter van de Federal Reserve, Ben Bernanke, het vrijdag samenvatte: 'De economische storm die vorig jaar opstak, is nog niet gaan liggen en heeft geleid tot de meest uitdagende economische omstandigheden sinds mensenheugenis.' Ook deze week waren er veel signalen die erop wijzen dat de storm nog lang niet is uitgeraasd. Ofschoon het Nederlandse consumentenvertrouwen in augustus licht is gestegen, was het de twaalfde maand op rij dat de indicator een negatieve score aangaf. Andere signalen wijzen eveneens op afzwakking. Het Verenigd Koninkrijk zag in het tweede kwartaal de economische groei steken op een minimaal plusje van 0,2%, het zwakste kwartaal sinds 1992. Op het Europese vasteland lieten de fabrieksorders in juni met een min van 7,4% de snelste daling sinds 2001 zien. In de VS stijgt de inflatie sneller dan verwacht en de huizenmarkt bereikte er een nieuw dieptepunt. Hierdoor leek de AEX-index de gehele week op een verlies af te stevenen. Op de laatste handelsdag werd echter een groot deel van de schade weggewerkt.

Fannie en Freddie
Niet alleen macrocijfers wijzen op zwaar weer, uit de hoek van de financiële sector is het nieuws ook weinig hoopgevend. Het afgelopen weekend staken geruchten de kop op dat Fannie Mae en Freddie Mac, de grootste spelers op de Amerikaanse hypotheekmarkt, nog dieper in de problemen zitten. Beleggers vrezen voor nationalisatie van beide instellingen. Maandag becijferde het Amerikaanse zakenblad Barron's dat Freddie Mac nu een negatief eigen vermogen heeft van $ 50 mrd. Het blad verwacht dat het slechts een kwestie van tijd is voordat de Amerikaanse regering Fannie en Freddie zal moeten nationaliseren. In New York daalde de koers daarop met 20%. Het aandeel, waar vorig jaar om deze tijd nog ruim $ 65 voor moest worden betaald, noteert nu rond de $ 3. Bij Fannie Mae is het koersverloop even dramatisch. Een aandeel gaat nu voor minder dan $ 5 van de hand, tegen circa $ 70 twaalf maanden geleden.

Het slechte nieuws zorgde ook in Europa voor druk op de financiële waarden. Op Beursplein 5 leverde dit verliezen op voor ING (-4,3%) en Aegon (-2,4%), al werden deze aan het eind van de week deels weggepoetst. Het veelgeplaagde Fortis zette met topman Maurice Lippens een charmeoffensief in door aan aandeelhouders zijn verontschuldigingen aan te bieden wegens het misleiden van beleggers bij het ophalen van kapitaal eind juni. Tevens wees Lippens met een beschuldigende vinger richting de Europese Commissie. De bank-verzekeraar zou hebben gevraagd minder streng om te gaan met de eis 10% van ABN Amro Nederland door te moeten verkopen. 'We hebben commissaris Neelie Kroes gesmeekt', aldus Lippens. Kroes weet echter van niets: 'Hij heeft absoluut niet voor mij op de knieën gelegen. Lippens heeft mijn mobiele nummer. Hij heeft mij echter helemaal niet benaderd.' Het aandeel Fortis blijft de grootste verliezer van het lopende beursjaar en daalde deze week ruim 5%.

Grondstoffen in de lift
Waar banken en verzekeraars voor druk zorgden, boden aandelen in de grondstoffensector deze week tegenwicht. Sinds midden juli daalden de prijzen van olie en andere grondstoffen met meer dan 20% op de verwachting dat de vertragende wereldeconomie de vraag naar basisstoffen gaat raken.

Deze week liepen de prijzen weer op. De olieprijs werd gestuwd door oplopende spanningen tussen de VS en Rusland. Polen stemde deze week in met de plaatsing van een Amerikaans antiraketschild. Rusland zei donderdag dat het zou reageren met meer dan alleen diplomatiek protest als de VS doorgaan met hun plan om een raketschild in Polen te plaatsen. De meningen over het verdere verloop van de olieprijs lopen uiteen. Waar de ene econoom denkt dat de prijs van het zwarte goud verder zal zakken wegens een dalende consumptie en vraag, herhaalde Goldman Sachs dat de olieprijs het record van ruim $ 147 dit jaar weer zal opzoeken wegens een sterke vraag vanuit de opkomende markten.

In Amsterdam profiteerden oliewaarden als Shell (+3,6%) en maritiem dienstverlener SBM Offshore (+2,6%) in de AEX. Bodemonderzoeker Fugro sloot op weekbasis 7,8% hoger.

Speculeren met TNT
Al weken speelt het gerucht dat logistiek bedrijf TNT wordt overgenomen door branchegenoot UPS. Het aandeel TNT is daardoor al weken onderwerp van speculatie. Een Amerikaans bod nadert volgens de Britse krant The Times nu met rasse schreden. De krant meldde vrijdag als 'gerucht van de dag' dat een bod van UPS op TNT dit weekend op stapel staat. Hierbij zou UPS euro 34 tot euro 38 per aandeel willen bieden. De AEX-index die in september weer wordt aangevuld tot 25 fondsen, lijkt daarmee dit jaar na Corporate Express, Hagemeyer, Vedior en Tele Atlas, met TNT weer een grote naam te verliezen. Aandeelhouders van TNT zullen hier niet mee zitten, want TNT was met een winst van 7,9% de grote winnaar onder de hoofdfondsen.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 22 augustus 2008

Hallo sukkel

Kijk, een sukkel. Op het Journaal hoort hij iedere dag dat er een recessie komt, maar op de beurs veren de koersen hard op. Hij krabt zich achter de oren en vraagt zich af of de bodem is bereikt. Bang om de boot en mogelijke koerswinsten te missen stapt hij alsnog in en versterkt daarmee de opwaartse beweging. Maar de opleving is van korte duur en in de dagen erop dalen de koersen weer. Denkt-ie geld te verdienen, krijgt-ie weer een draai om de oren.

De sukkel is in een typisch beursfenomeen getrapt: de 'Sucker Rally', een sterke stijging op dagbasis in een op langere termijn neergaande markt. Het zijn koersstijgingen voor de naïeveling waarbij de hoop het wint van de ratio.

Volgens zakenbank Merrill Lynch is de Sucker Rally een prima recessie-indicator. De Dow- Jonesindex kent sinds het begin van de bearmarkt handelsdagen waarop de graadmeter 300 punten of meer wist te winnen. Dit soort sterke opwaartse bewegingen zijn kenmerkend voor een dalende trend in de markt. Want in de bullmarkt van 2002 tot 2007 is er niet één handelsdag te vinden waarop de Dow met 300 punten omhoog ging. In de huidige bearmarkt zijn zulke sterke stijgingen inmiddels al zes keer voorgekomen. Na het knappen van de internetzeepbel in 2000 kende de Dow maar liefst twaalf dagen met dergelijke sterke oplevingen van de koersen.

De dalende trend die de beurzen nu in zijn greep heeft, is nog niet ten einde, stelt econoom David Rosenberg van Merrill Lynch. De recessie in de VS is niet eens halverwege en de aandelenkoersen zijn nog lang niet gewaardeerd op een niveau waarbij de economie krimp vertoont.

Sterker nog, officieel moet de recessie nog worden aangekondigd, want daar is officieel sprake van als de economie minimaal twee opeenvolgende kwartalen van krimp laat zien. In het eerste kwartaal groeide de Amerikaanse economie nog met 0,9% en in het tweede kwartaal zelfs met 1,9%.

Volgens Rosenberg moet niet blind worden gestaard op dit cijfer, want het vertekent het werkelijke beeld. Hij verwijst daarvoor naar het uiteenspatten van de huizenbubbel in Japan begin jaren negentig. Het duurde pas tot 1993 totdat de Japanse economie geen groei meer liet zien. Ondertussen was de Japanse Nikkei al met 50% gedaald.

Veel belangrijker is het werkgelegenheidscijfer. Dat vertoont in de VS al zeven maanden op rij een daling. In zestig jaar economische data kon Rosenberg geen voorbeeld vinden waarbij de economie niet in een klassieke recessie belandde.

Als Merrill-econoom Rosenberg gelijk heeft, volgen er nog minstens zes dagen van koersstijgingen van 300 punten. Slechte tijden op komst voor onze sukkel, want die zal vast de verleiding niet kunnen weerstaan en instappen.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad