Een paar woelige dagen geven optiehandel toch wat vuurwerk

De afgelopen weken zat er maar weinig beweging in de AEX. De eerste optie-expiratie van het jaar, die vandaag plaatsvindt, leek dood te bloeden. Maar de recente koersdalingen zorgen weer voor een beetje vuurwerk.

In de week dat maandopties aflopen, zijn het met name particuliere beleggers die geneigd zijn een gokje te wagen. De prijs van een optie wordt bepaald door de prijsontwikkeling van de onderliggende waarde en de looptijd. Doordat de laatste factor vlak voor de aflooptijd (expiratie) nauwelijks meer van invloed is, kan voor weinig geld een optie worden gekocht die bij een scherpe koersbeweging ineens geld waard kan worden.
'Doordat je vlak voor de expiratie kan profiteren van een maximale hefboom, zuigt dat gokkers naar de markt', aldus Rob Staalstra, oprichter van communicatiedienst voor beleggers Ilinqu en voormalig optiehandelaar.

Neem de put 'AEX januari 2011' met een uitoefenprijs ('strike') van 360 punten. Woensdagochtend bij een stand van 363 punten moest een kleine premie worden betaald vanwege de looptijd van nog maar twee dagen. De optie had geen intrinsieke waarde, maar dat veranderde snel toen de Amsterdamse hoofdgraadmeter in de middag met enkele punten zakte naar 357. Ineens werd deze serie wel geld waard. Voor de call waarmee wordt gespeculeerd op een stijging met dezelfde uitoefenprijs geldt het tegenovergestelde.

Omdat bij AEX-opties er sprake is van een cash-settlement, betekent dat de koper van de put geld op zijn rekening krijgt bijgeschreven, tenzij de belegger besluit de put nog voor de expiratie weer te verkopen. Stel dat de AEX vandaag op precies 355 punten wordt gesettled, dan is de putoptie met een 'strike' van 360 vijf AEX-punten waard. De onderliggende waardevan een AEX-optie is honderd, dus de bezitter krijgt euro 500 op zijn rekening bijgeschreven. Tegenover de winnaar, staat uiteraard ook een verliezer, want de verkoper van de put heeft pech: die ziet hetzelfde bedrag van zijn rekening afgeschreven worden. De bezitter van de call 360 heeft eveneens pech, die is de premie hij voor de call heeft betaald in zijn geheel kwijt.

'Bij een scherpe beweging, of dat nu naar beneden of naar boven is, worden ook de handelaren die vaak als tegenpartij voor particulieren dienen, geforceerd te handelen', legt Staalstra uit. 'Als zo'n serie eerst een dubbeltje kost, doen beleggers niets en normaal gesproken zou de optie waardeloos aflopen. Als dezelfde serie geld waard wordt, dan wordt zo'n positie toch gesloten en moet de tegenpartij dit weer gaan afdekken. Dit lokt automatisch nieuwe handel uit', aldus Staalstra.

'Beweging is altijd goed voor de optiebeurs', zegt optiehandelaar Mark Meinen van Klinkenberg Traders. 'Hoe groter de beweging, hoe beter.' Het betekent hoe dan ook meer handel voor de marketmakers die de posities afdekken. In de praktijk betekent dit dat als een belegger 10 callopties koopt, de marketmaker 5 AEX-futures met een onderliggende waarde van 200 verkoopt, zodat zijn risico volledig is afgedekt.

Veel beleggers denken nog altijd dat marketmakers op de dag van expiratie de koersen naar hun hand kunnen zetten zodat er een stand op de borden komt die in hun voordeel is. 'Onzin', zegt Meinen. 'Heel vroeger kon dat misschien nog, maar nu allang niet meer. Wel zie je in de dertig minuten voordat de settlement wordt bepaald dat er rond een bepaald niveau wordt gehandeld.' Door mandjes met aandelen of juist de zwaarwegende fondsen in de AEX te kopen of te verkopen, zou je de markt kunnen sturen. 'Dat kunnen alleen de heel grote jongens, maar als Wall Street fors lager opent, kun je in Amsterdam die daling echt niet tegenhouden.'

Staalstra noemt het sturen van de AEX door marketmakers een 'broodje aap'. Marketmakers hebben daar geen belang bij, zegt hij. 'De AEX heeft een vaste correlatie met de Duitse DAX en de Eurostoxx. Als die maar een beetje afwijkt, komen partijen die werken met algoritmes eraan te pas. Die zorgen voor arbitrage waardoor het verschil binnen de kortste keren is weggewerkt.' Om de AEX te sturen zouden alle beurzen wereldwijd moeten worden gemanipuleerd. Een onmogelijke klus.
Marketmakers hebben vooral baat bij veel handel. 'Ze moeten de markt zo aantrekkelijk mogelijk maken door voor veel liquiditeit te zorgen zodat ze een scherpe bied en laat kunnen afgeven. Op die manier verdienen ze honderd keer een cent. Dat is veel beter dan tien keer een dubbeltje.'

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad