zaterdag 29 augustus 2009

Slecht signaal

Als we de winstcijfers van Amerikaanse grootbanken moeten geloven, loopt de bankensector weer op rolletjes. De miljardenwinsten die door de kredietcrisis tot het verleden leken, zijn terug van weggeweest. Zo boekte Goldman Sachs over het tweede kwartaal een winst van $ 3,44 mrd, verdiende Bank of America $ 3,2 mrd en maakte JPMorgan een winst van $ 2,72 mrd.

Schijn bedriegt, want met de kleinere banken in de VS gaat het allesbehalve crescendo, blijkt uit de laatste cijfers van de Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC). De FDIC heeft als doel de banktegoeden in de VS te garanderen. De instelling werd ten tijde van de Grote Depressie opgericht om een run op banken tegen te gaan.

De cijfers van de FDIC zijn, ook al lijkt de economie aan te trekken, alarmerend. De organisatie heeft inmiddels 416 banken op de probleemlijst gezet. Dit komt overeen met 5% van alle banken in de VS. Deze banken hebben samen $299,8 mrd op de balans. Een jaar geleden telde de FDIC 117 probleembanken.

De cijfers wijzen erop dat de slechte kredieten zich verspreiden buiten de hypotheekmarkt. Zo lopen de zogeheten 'non-performing loans' ofwel noodlijdende kredieten, hard op. Dit zijn leningen waarvan consumenten en bedrijven de betalingsverplichtingen niet nakomen. Banken zitten op een berg van $ 332 mrd aan leningen met een betalingsachterstand van 90 dagen. Die hebben dus een grote kans op wanbetaling. Een dergelijk bedrag heeft de FDIC in de 26 jaar dat het de data bijhoudt niet eerder gemeten. Creditcardverliezen zijn opgelopen naar een record van 9,95%. Ook in de hypotheekmarkt zijn de problemen niet opgelost. Het aantal executieverkopen steeg mede door de oplopende werkloosheid op jaarbasis met 72%.

Het Bank Insurance Fund, het verzekeringsfonds waar de FDIC banken mee kan helpen, is door alle probleembanken geslonken tot $ 10,4 mrd, het laagste niveau sinds 1993. In totaal waakt de FDIC over $ 6200 mrd aan banktegoeden.

Vertegenwoordigers van de FDIC vragen zich inmiddels af hoe het verzekeringsfonds de komende maanden aan te vullen. Daarvoor kan het een extra bijdrage vragen aan alle banken. Het zou de tweede keer zijn dit jaar, maar het brengt wel $ 5,6 mrd op. De topmannen van de grote banken zijn tegen, want zij willen niet met hun geld slechtpresterende banken overeind houden.

Een andere mogelijkheid is dat de FDIC een al bestaand overheidskrediet van $ 100 mrd aanspreekt. Maar lenen van de overheid om banken te redden, is wel het laatste wat de FDIC wil. Een instantie die is opgericht om banken te redden, die vervolgens zelf op omvallen staat: een slechter signaal naar de consument en de financiële markt valt er niet te bedenken.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 28 augustus 2009

Dollarlening goedkoper dan die in yens

Japanse yen stijgt derde dag op rij door fiscale maatregelen en angst voor afkoeling Chinese economie

Amsterdam

Dollarleningen voor een periode van drie maanden zijn sinds afgelopen maandag goedkoper geworden dan die in Japanse yens. Het verschil tussen de London interbank offered rates in dollars, de Libor, en driemaandsleningen in de yen, bereikte gisteren een niveau van minus 16, aldus cijfers van de British Bankers Association. Alleen de leenkosten voor de Zwitserse frank zijn nu nog goedkoper dan die van de dollar.

De goedkope dollarleningen zijn toe te schrijven aan de Federal Reserve, die miljarden in het financiële systeem heeft gestopt om zo de diepste recessie sinds de jaren dertig te bestrijden. De Fed heeft sinds juni 2007 zijn balans opgeschroefd naar $ 2002 mrd door onder meer Amerikaanse staatsobligaties op te kopen. Ook de Bank of Japan heeft de balans met zo'n 10% vergroot, maar in mindere mate dan de Fed.

'De daling van de dollar-Libor wijst erop dat de angst voor de kredietcrisis wegzakt', aldus chef-econoom Izuru Kato van het Totan Research Instute in Tokio tegenover persbureau Bloomberg. Hij wijst erop dat dit alleen voor driemaandsleningen geldt, want het verschil op de dollar-Libor voor een periode van zes maanden stond gisteren op 187,5 basispunten. Dit is een indicatie dat de leenkosten in dollars over het geheel genomen nog altijd duurder zijn dan die in de Japanse yen, aldus Kato.

Het verschil tussen driemaandsleningen in yen en dollar, in jargon de spread genoemd, stond in januari van dit jaar nog op 378 basispunten. Amerikaanse banken hadden door de kredietcrisis toen nog veel moeite om geld uit de markt te halen. De yen noteerde in januari nog op een dertienjarig dieptepunt van yen 87,99 voor één dollar, gisteren werd de munt verhandeld voor yen 93,60.

Doordat de dollar zo goedkoop is geworden voor Japanners is het minder interessante geworden om zogeheten 'carry trades' uit te voeren. Een carry trade houdt in dat yens worden geleend en vervolgens omgewisseld in buitenlandse valuta met een veel hogere rentevergoeding.

Als beleggers deze posities terugdraaien moet de schuld in yens worden afgelost en dit leidt tot een hogere vraag naar yens en dus tot een forse koersstijging van de munt. Een sterke yen is slecht voor het land, omdat het de export drukt. Daarnaast leidt het tot een neerwaartse druk op de invoerprijzen. Dit vergroot weer het risico dat Japan afglijdt naar een periode van deflatie met dalende productievolumes en prijzen.

'Er zijn genoeg mensen die zich de scherpe stijging van de yen aan het begin van de jaren negentig nog goed kunnen herinneren', zegt Kazutoshi Yasuda, directeur van valutahuis FX Prime. 'Maar de economische en marktomstandigheden zijn nu wel heel anders dan toen. Wij verwachten niet dat de yen ditmaal sterk gaat stijgen.'

Hoewel economen geen forse stijging van de munt verwachten, steeg de Japanse yen donderdag voor de derde dag op rij tegenover de euro en een reeks andere valuta's. Volgens ING Wholesale Banking heeft het oplopen van de yen met de Japanse fiscus te maken.

De Japanse overheid heeft in april, het begin van het Japanse fiscale jaar, een stimuleringsplan ingevoerd dat het aantrekkelijk moet maken om bedrijfswinsten te repatriëren. Over de dividenden wordt nagenoeg geen belasting geheven. Voorheen was dat 40% winstbelasting.

Het eerste meetmoment waarop Japanse bedrijven kunnen profiteren van de maatregel is eind september, het Japanse fiscale halfjaar. In aanloop daarnaartoe zouden bedrijven nu al bezig zijn winsten naar Japan te halen, aldus Chris Turner, hoofd valuta van ING Wholesale Banking in Londen. Het gevolg: een hogere yen.

De belastingstimulans is een initiatief naar Amerikaanse voorbeeld. In 1995 lanceerde de Amerikaanse overheid de Homeland Investment Act. Dat resulteerde destijds in een stijging van de dollar.

Voor een euro kon een belegger aan het begin van donderdag yen 133,61 krijgen. De yen is daarmee 0,6% duurder geworden. Woensdag kostte één euro nog yen 134,36. Een handelaar in Japan schrijft de stijging van de munt toe aan angst voor een mogelijke afkoeling van de Chinese economie. China gaf aan de industriële overcapaciteit te willen aanpakken. De overcapaciteit komt mede doordat China de kredietsluizen volledig heeft opengegooid. 'Het is tijd voor beleggers om de long-posities in de yen te vergroten.'

Mede door de oplopende yen leverden de Japanse beurzen in. Woensdag zette hoofdgraadmeter Nikkei nog het hoogste slot in ruim tien maanden op de borden. Donderdag sloot de Nikkei-index 1,6% lager op 10.473,97 punten.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

woensdag 26 augustus 2009

Bank ziet zeepbel in Chinese markt

Topman China Construction Bank signaleert excessen opdoemen door ruim leenbeleid

Amsterdam

De Chinese beurs is dinsdag verder weggezakt. De Chinese hoofdgraadmeter, de CSI 300, verloor gisteren 3,7% tot 3109,83 punten De beurs van China heeft deze maand 12% verloren en is daarmee deze maand de slechtst presterende aandelenmarkt van de wereld.

Op 19 augustus noteerde de index 20% onder de hoogste stand van het jaar, waardoor de Chinese beurs officieel in een bearmarkt terecht is gekomen.

Aandelen werden gisteren van de hand gedaan nadat de China Construction Bank waarschuwde voor bubbels in de financiële markten. Dit komt doordat de Chinese banken de leensluizen volledig hebben opengezet om de kredietcrisis en recessie te bestrijden. In de eerste helft van dit jaar hebben Chinese banken voor een recordbedrag van $ 1100 mrd aan nieuwe leningen uitgegeven. De Chinese overheid kwam daarnaast met een stimuleringspakket van $ 585 mrd.

Overigens lijkt het leentempo wel wat af te nemen. In juli daalde het aantal nieuwe leningen naar ongeveer een kwart van het bedrag dat in juni werd uitgeleend.

Een deel van het geleende geld is naar de beurs en de vastgoedmarkt gevloeid omdat het renteverschil tussen het geleende geld en de te behalen rendementen in vastgoed en aandelen groot is. Ondanks de forse koersdalingen van de afgelopen weken staat CSI 300 nog altijd 64% hoger dan aan de start van het beursjaar.

'De economie heeft te maken met onzekerheden en een bubbel op de markt', zei Guo Shuqing gisteren tegen verslaggevers in Peking. Shuqing is de topman van China Construction Bank, in grootte de tweede bank van de wereld. 'Het Chinese bankensysteem kent momenteel een buitensporige liquiditeit', waarschuwde hij.

Niet alle marktvorsers delen de zorgen van Shuqing. 'Gezien de buitengewone expansie van kredieten in de eerste helft van dit jaar, staat het vast dat een deel van dit geld in aandelen en vastgoed is gestoken', zegt analist She Minhua van Haitong Securities tegenover persbureau Bloomberg. 'Maar de bubbels - als ze er al zijn - zijn hanteerbaar.'

Om het lenen enigszins aan banden te leggen, verscherpte de Chinese bankcommissie vorige maand de eisen. Banken moeten de reserves opschroeven tot 150% van de zogeheten 'non-performing loans', of noodlijdend kredieten. Dit zijn leningen waarvan de bedrijven de betalingsverplichtingen niet nakomen. Voor banken zijn noodlijdende kredieten een enorme last. Een deel van het uitstaande kapitaal van de bank wordt gebruikt, terwijl het rendement nihil is. Eind juni hanteerde de commissie een eis van 134,8%.

Construction Bank, waarvan Bank of America een aandeelhouder is, kwam vorige week met beter dan verwachte cijfers over de eerste helft van het jaar. De bank vergezelde daarmee concurrenten als Industrial & Commercial Bank of China. Deze bank rapporteerde vorige week een winststijging van 2,9% tot Yn 66,4 mrd (euro 6,8 mrd). Construction Bank zag de winst met 4,9% afnemen naar Yn 55,8 mrd (euro 5,7 mrd). De bank verwacht dat in de tweede jaarhelft weer winstgroei wordt behaald. Het in Hongkong genoteerde aandeel won in een dalende markt 2,6% naar HK$ 5,99. Het aandeel is dit jaar met ruim 40% gestegen. Dit komt overeen met de Hang Seng, die dit jaar met 43% is opgelopen.

Volgens Henderson Global Investors ligt voor Chinese aandelen met een notering in Hongkong, de zogenoemde H-Shares verzameld in de Hang Seng China Enterprises Index, een rally van zo'n 20% in het verschiet richting de 15.000 punten. Volgens Henderson gaan de aandelen stijgen omdat de winsten van Chinese bedrijven in 2010 met 20% toenemen.

Gisteren sloot deze index 0,4% lager op 11.654,81 punten. De in China genoteerde aandelen worden A-Shares genoemd, maar deze zijn niet tot nauwelijks toegankelijk voor buitenlandse beleggers. Van de totale marktwaarde van de Chinese beurs, is ongeveer 1 % in buitenlandse handen. Chinese particuliere beleggers mogen op hun beurt niet in het buitenland beleggen. Daardoor zijn er vaak grote koersverschillen tussen A- en H-Shares, omdat Chinezen alleen in A-Shares kunnen handelen. Zij moeten dus wel met hun geld naar de Chinese beurs. De Chinese aandelen genoteerd in Hongkong heten H-Shares en zijn wel te koop voor buitenlanders investeerders.

'De waarderingen zijn momenteel niet overdreven', aldus portefeuillebeheerder Andrew Mattock van Henderson in een rapport. Mattock stelt dat met name bankaandelen aantrekkelijk zijn gewaardeerd. Volgens cijfers van Bloomberg worden H-Shares nu gewaardeerd op een koers-winstverhouding van 15,5.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

maandag 24 augustus 2009

Yahoo experimenteert met idee van één cent per mail

Yahoo onderzoekt of een mail kan worden verstuurd met een 'digitale postzegel' van één cent. De opbrengst is voor het goede doel.

Amsterdam

Het Amerikaanse internetbedrijf Yahoo denkt met de invoering van een zogeheten 'CentMail' het spammen uit te bannen. Via e-mail die is voorzien van een digitale postzegel van een cent, wordt spammen economisch oninteressant, zo is de achterliggende gedachte. De CentMail kan direct worden herkend als een gewone mail en hoeft daardoor niet gefilterd te worden door antispamprogramma's.

Het idee is gebaseerd op het project 'Charity Seals' van het Amerikaanse technologieconcern IBM. Het werd echter nooit geïmplementeerd, voornamelijk omdat mensen niet gewend zijn om voor mails te betalen. De financiële bijdrage geeft de mailer een goed gevoel omdat deze zo het goede doel steunt, denkt Yahoo. Het bedrijf werkt samen met de Amerikaanse Cornell University.

Yahoo is niet de enige partij die hiermee experimenteert. Zo heeft Microsoft het 'Penny Black-project', vernoemd naar de allereerste postzegel die in 1830 door de Britten werd gebruikt. Ook AOL heeft een gelijksoortig project gehad.

Volgens internetdeskundige Henk van Ess gaat het idee van Yahoo niet werken. 'Een veel betere methode is het zogenoemde "Sender Policy Framework", dat wordt gebruikt door Gmail van Google. Maar zelfs dit systeem stopt geen spam, vanwege slimme aanpassingen door spammers.' Het systeem van Google stelt vast of de verzender van een mail wel gerechtigd is om deze te versturen en kijkt met name via welke mailserver de mail is verstuurd.

'In het kat-en-muisspel tussen spammer en provider trekt tot nu toe nog steeds de spammer aan het langste eind, ondanks filtertechnieken of hoge boetes van toezichthouder Opta. Zolang mensen ingaan op de aanbiedingen, is de verleiding te groot', zegt Van Ess.

Ook Allard Hoeve, technisch directeur van hostingprovider Byte, verwacht niet dat CentMail gaat werken. Volgens Hoeve bestaat 97% van alle mails die zijn bedrijf verwerkt uit spam. 'Als maar 0,01% van de ontvangers klikt, is dat voor een spammer voldoende.' Hij wijst op zogeheten zombiehosts, die door het kraken van een website 24 uur per dag miljarden mails per uur sturen. 'Dat doen ze dus op kosten van anderen. Het zijn jongens die de pc van je oma kraken.'

Diverse weblogs spreken van een kansloze missie. Zo moet dit systeem ineens worden ingevoerd en moet iedereen meedoen. Wie int het geld, en ontstaan er geen rare belastingregels? Maar belangrijker nog: er is eigenlijk bijna niemand die wil betalen voor mail. Zelfs niet als het om één cent gaat.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 22 augustus 2009

Digitale kaartenmaker AND bouwt aan wereldwijde alliantie

Amsterdam

De Nederlandse maker van digitale kaarten AND wil wereldwijde allianties sluiten om zo de gehele wereld in kaart te brengen ten behoeve van onder meer smartphones. AND heeft inmiddels de eerste gesprekken met een Chinese en Libanese partij om samen te werken achter de rug.

De drie partijen hebben een eerste kennismaking gehad en hebben een tijdspad uitgestippeld, aldus topman Maarten Oldenhof, die vrijdag terugkeerde uit China. Volgens Oldenhof zijn er nog geen contracten getekend.

AND zegt de stap te hebben gezet omdat steeds meer mobiele telefoons zijn voorzien van een gps-systeem. Mobiele aanbieders vragen daarom om kaarten van de hele wereld. 'We kunnen niet alles zelf doen, dus we dachten: is het niet slimmer om gezamenlijk de kaarten te maken, want dan kan het een stuk sneller. Om zelf landen als China en in India in kaart te brengen is, op zijn zachtst gezegd, nogal wat werk.'

Oldenhof wil de namen van de Chinese en Libanese partijen niet vrijgeven. De Chinese kaartenmaker levert kaarten van het land van herkomst en de Libanese sectorgenoot heeft de Arabische wereld in kaart gebracht.

AND gaat verder op zoek naar partijen voor kaarten van gebieden als bijvoorbeeld India en Zuid-Amerika. Met de twee branchegenoten waarmee het nu in gesprek is, moet een raamwerk worden gebouwd, daarna zullen andere kaartenmakers worden benaderd. 'We weten wie waar de kaarten maakt, maar het heeft geen zin om met heel veel partijen tegelijk om de tafel te gaan zitten.'

Volgens Oldenhof is de dominante positie van de veel grotere sectorgenoten Tele Atlas en Navteq, niet de belangrijkste reden om tot samenwerking over te gaan. Toch lijkt het op de achtergrond wel degelijk een rol te spelen. 'Het is zo dat het moeilijk is om bijvoorbeeld kaarten van Navteq te bemachtigen wegens de ingewikkelde licentievoorwaarden. Daarom komen veel klanten naar ons toe.'

AND is vergeleken bij Navteq en Tele Atlas een kleine speler. Het eveneens Nederlandse Tele Atlas werd voor euro 2,9 mrd ingelijfd door autonavigatieproducent TomTom. De andere concurrent, het Amerikaanse Navteq, kwam in 2007 voor $ 8,1 mrd (circa euro 5,7 mrd) in handen van het Finse Nokia. Ter vergelijking: AND heeft nu een beurswaarde van nog geen euro 30 mln.

Het aandeel AND is dit jaar hersteld van de door de kredietcrisis opgelopen koersdreun. Dit beursjaar is het aandeel in waarde verdrievoudigd. De grootste koerssprong vond plaats in april toen AND bekendmaakte een grote Amerikaanse klant te hebben binnengehaald. AND gaf toen niet aan om welke partij het ging, maar volgens ingewijden gaat het om internetgigant Google, voor wie op locatie gebaseerde diensten een belangrijke groeimarkt is.

Na het aankondigen van de samenwerking schoot het aandeel gisteren met 8,4% omhoog.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 21 augustus 2009

Hobbygeograaf levert kaart gratis

Vrijwilligers van OpenStreetMap brengen de gehele wereld in kaart en stellen dit gratis beschikbaar. Een bom onder het verdienmodel van navigatieleveranciers?

Amsterdam

Een leger van 150.000 hobbyisten trekt eropuit om de wereld digitaal in kaart te brengen. Zij zijn aangesloten bij OpenStreetMap (OSM), dat zich het beste laat vergelijken met de online encyclopedie Wikipedia waar iedere gebruiker informatie aan kan toevoegen.

Iedereen die lid is van OSM kan zijn gegevens aan de kaartendatabase toevoegen. De wereldkaart is er al, de leden trekken vervolgens gewapend met een gps-ontvanger stad en land in en vullen de kaart met details.

'Leden beginnen meestal met het in kaart brengen van de eigen buurt en voegen daar gedetailleerde informatie aan toe', aldus Henk Hoff, die de Nederlandse OSM-community inschat op 500 leden.

De 39-jarige Hoff, in het dagelijks leven freelance internetconsultant, is een zeer actieve 'Open-Street-Mapper' en tevens bestuurslid van de OSM Foundation, de internationale organisatie van 'hobbygeografen' zoals Hoff de gemeenschap omschrijft.

Consumenten kunnen de gegevens en de bijbehorende navigatiesoftware gratis downloaden. 'De kaarten zijn accuraat en het is voor niets, al kunnen we geen zwart-op- wit garantie geven dat alle informatie 100% klopt. Een ambulanceservice raden we aan een professionele kaart te gebruiken, maar voor de consument is het een prima kaart met een hoop extra's.'

OSM heeft al gratis navigatieapplicaties voor de iPhone. Maar een woordvoerder van de commerciële weginformatiespecialist TomTom ziet geen bedreiging. 'Onze kaarten zijn van een hoger niveau dan die van OSM.' Het bedrijf geeft aan veel moeite te doen om de kaarten te valideren, te verifiëren en zo snel mogelijk aanpassingen in de kaart te verwerken. 'Daarnaast hebben wij technische snufjes zoals het meten van de gereden snelheid, die heeft OSM niet.'

Hoff bracht twee jaar geleden met OSM-collega's zijn woonplaats Assen in kaart. Ze maakten foto's van de stad door met de auto, fiets of lopend langs de straten te gaan. Daarmee was Assen de eerste stad in Nederland die door OSM volledig werd 'gedekt'.

Ook de Nederlandse kaartenmaker AND International ziet OSM niet als een bedreiging. Sterker nog, AND doneerde twee jaar geleden de Nederlandse kaart aan OSM zodat de leden de map naar eigen believen konden invullen. Daarnaast stelt AND een keer per jaar het kantoor beschikbaar voor een OSM-conferentie.

'Wij zien OSM juist als een bevestiging dat kaarten erg populair zijn. We maken elkaar alleen maar sterker', zegt Arjan Spigt, marketingmanager bij AND. Ook het feit dat OSM gratis is, zit AND niet dwars. 'Je ziet dat een gratis besturingssysteem als Linux al jaren bestaat, toch wordt Windows nog steeds verkocht. Ze kunnen gewoon naast elkaar bestaan. Dat geldt volgens ons ook voor OSM.'

Hoff van OSM zegt dat het grote verschil met de digitale kaarten van professionele partijen als AND en TeleAtlas is dat er veel meer details worden toegevoegd. Hoff: 'Wij melden op de kaart bijvoorbeeld waar een zebrapad, restaurant of telefooncel is. Het is gedetailleerder en gebruikersvriendelijker dan bijvoorbeeld Google Maps.'

Volgens Spigt van AND zijn de kaarten van OSM echter nog niet goed genoeg om te concurreren met die van professionele partijen. 'De kaarten van de onderlinge gebieden zijn nog te verschillend en ook is de opbouw van kaarten niet consistent genoeg.'

Het verbaast Spigt dat OSM nog geen grote naamsbekendheid geniet. 'Maar dat lijkt een kwestie van tijd.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad