zaterdag 13 juni 2009

TomTom leeft weer

Voor het eerst sinds lange tijd is TomTom weer eens de lieveling van de beurs. Dankzij leveringen voor de hippe iPhone schiet de koers omhoog.

Vanaf de eerste dag dat TomTom in mei 2005 naar de beurs ging, hielden beleggers van de producent van autonavigatiesystemen. Eindelijk weer een Nederlands hoofdfonds dat de wereld veroverde. Wat Google is voor zoeken op internet, is TomTom tenslotte voor autonavigatie. De Amsterdamse beurs was maar wat trots op zijn nieuwe parel.

Al snel na de introductie op een emissieprijs van euro 17,50 per aandeel liep de koers dat jaar op naar euro 35. Het jaar erop schommelde het aandeel tussen euro 25 en euro 35. De vaart kwam er pas echt in toen TomTom in de lente van 2007 aankondigde kaartenmaker TeleAtlas in te lijven. Ofschoon TeleAtlas al ruim twintig jaar een verlieslatend bedrijf was, betaalde TomTom euro 2 mrd. De overname werd door menig analist betiteld als een meesterzet, want de activiteiten van TeleAtlas sloten prima aan bij de activiteiten van TomTom. Bovendien had Nokia, de Finse producent van mobiele telefoons, een gelijksoortige overname gedaan door voor digitale kaartenmaker Navteq euro 8 mrd neer te leggen. Het aandeel TomTom schoot binnen enkele maanden omhoog van euro 30 naar euro 65 in juli dat jaar.

Vrije val

De rappe opmars werd vanaf de top van euro 65 omgezet in een snel verval. Aan het einde van 2007 stond de koers weer op circa euro 35. Vorig jaar drong het tot de markt door dat TomTom toch wel erg veel had betaald voor TeleAtlas en zich bovendien fors in de schulden had gestoken om de overname van de kaartenmaker te financieren. In de eerste helft van het vorige jaar halveerde de koers naar circa euro 15. Toen in september de kredietcrisis de wereld in zijn greep kreeg en schuld een vies woord was, bleek dit de nekslag voor het aandeel TomTom. Beleggers maakten zich zorgen om de financiële positie van het bedrijf. Zou het de schulden wel terug kunnen betalen? Voldoet TomTom wel aan de bankconvenanten?

Het gevolg was een duikeling naar een dieptepunt van euro 2,50 in maart van dit jaar. Van beurslieveling was TomTom verworden tot een melaatse in de index.Ver weg van blijven! Sinds de aandelenmarkten op 9 maart een bodem neerzetten en aan een herstel bezig zijn, steeg TomTom weliswaar wel wat mee, maar bij lange na niet in het tempo van bijvoorbeeld bank- of verzekeringsaandelen.

Koers schiet omhoog

Deze week kwam de koers van TomTom dan toch in beweging. Beleggers reageerden enthousiast op de aankondiging van het bedrijf dat het binnenkort software gaat verkopen voor de populaire iPhone, de mobiele telefoon met een aanraakscherm en vele toepassingen van computerfabrikant Apple. Maandagavond werd een nieuwe versie van de telefoon aangekondigd in San Francisco. Dinsdag kondigde TomTom diverse applicaties voor de iPhone aan en maakte daarnaast bekend voor de iPhone een houder voor de auto te hebben ontwikkeld, die net als de TomTom op de voorruit van de auto worden bevestigd.

Volgens analist Martijn den Drijver van SNS Securities komt de deal tussen TomTom en Apple op het juiste moment omdat de markt voor smartphones, de meer geavanceerde mobiele telefoons, net weer aantrekt.

De software van TomTom zal worden verkocht via de iTunes App Store, de webwinkel van Apple. Het is nog onduidelijk wat het navigatiepakket gaat kosten. De schattingen van analisten lopen uiteen van $ 50 tot $ 130. Meer details volgen voor de lancering van het product 'later deze zomer', aldus TomTom. De software komt in eerste instantie beschikbaar in West-Europa en Noord-Amerika. Dinsdag won het aandeel bij vier keer zo hoge volumes als op een gemiddelde handelsdag 17,6%.

Vrijdag steeg het aandeel opnieuw bij hoge volumes, met 21,6%. Op weekbasis klom het aandeel TomTom met ruim 42% naar euro 7,48. Een koers die sinds november vorig jaar niet meer op de borden heeft gestaan. Daarmee was TomTom veruit de sterkste stijger van de week.

Weinig spektakel

De AEX-index kende een minder spectaculaire week. Volgens handelaar André Sirks van Theodoor Gilissen beweegt de Amsterdamse hoofdgraadmeter al enige tijd zijwaarts. 'Het blijft tussen de 260 en 270 punten. De omzetten zijn relatief laag. Af en toe is er wat bedrijfsnieuws.'

In tegenstelling tot TomTom was Air France-KLM juist uit de gratie. Maandag nabeurs meldde het Frans-Nederlandse luchtvaartconcern een daling van het passagiersvervoer in mei met 8,1%, terwijl ook de beladingsgraad twee procentpunt lager uitkwam op 77,3%. De luchtvaartsector zit in zwaar weer door de economische recessie en ook de Mexicaanse griep zorgt voor minder vliegverkeer. Ook hebben luchtvaarders weer te maken met een scherp oplopende olieprijs, die deze week voor het eerst sinds november boven de $ 70 uit kwam.

Zwaargewicht Shell profiteert nauwelijks van de dit jaar al met 63% gestegen olieprijs. Het aandeel van het olieconcern kwam net als de AEX deze week nauwelijks in beweging.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 12 juni 2009

Pre-Elevation

Palm is terug. De pionier van de digitale organizer op handformaat, lanceerde afgelopen week de Pre. Een smartphone die wel eens een echte 'iPhone-killer' kan zijn, stellen deskundigen.

Dat de Pre de markt heeft gehaald, mag op zich al een mirakel worden genoemd. Door de kredietcrisis zat Nasdaq-fonds Palm nagenoeg zonder geld om het apparaat in de markt zetten. Beleggers maakten zich zo veel zorgen om de financiële positie van Palm, dat het aandeel in december een dieptepunt van bijna $ 1 bereikte.

De lage koers was voor investeerder Elevation - mede opgericht door U2-zanger Bono en vernoemd naar een nummer van de Ierse rockband - een moment om het belang in Palm fors uit te breiden. In juni 2007 had Elevation voor $ 325 mln een kwart van de aandelen gekocht. In december 2008 stak het $ 100 mln in Palm, waarmee het belang werd verdubbeld.

In januari draaide de situatie ten gunste van Palm. Apple communiceerde slecht over de gezondheidstoestand van topman Steve Jobs, die ontbrak op Consumer Electronics Show in Las Vegas. Hierdoor was het podium vrij om de Pre aan het grote publiek te presenteren. De Pre bleek de verrassing en hit van de elektronicabeurs.

Het gevolg was dat het aandeel Palm in een razend tempo uit het dal klom. Van een koers van $ 3 begin januari, staat het aandeel nu op $ 12. Palm greep de stijgende koers aan om $ 103 mln uit de markt te halen.

Bij het veel grotere Apple - de omzet was in 2008 25 keer zo hoog als die van Palm - begon men zich zorgen te maken. Operationeel directeur Tim Cook dreigde 'alle middelen in te zetten' tegen diegene die technieken van Apple zou kopiëren. Officieel heeft Apple Palm tot nu toe nergens van beschuldigd. Bovendien is de Pre voorzien van functies die bij de iPhone ontbreken.

Elevation-oprichter Roger McNamee laaide het vuurtje tussen Apple en Palm op door tegen een journalist te zeggen dat de Pre zo goed was dat klanten bij het aflopen van iPhone-abonnementen massaal de iPhone zouden laten vallen. Onder druk van beurswaakhond SEC gaf Palm een verklaring af dat de uitspraken 'prematuur' waren en dat Palm zich niet kon uitspreken over toekomstig gedrag van consumenten.

Ondanks dat Palm bij lange na niet de slagkracht heeft om een product in de markt te zetten als Apple, heeft men veel vertrouwen in de Pre. Een verdere stijging van het aandeel hangt af van het daadwerkelijke succes, want meer troeven heeft Palm niet in de hand. Apple was zo slim om de Pre slechts kort de aandacht te gunnen. Maandag, twee dagen na de lancering van de Pre, presenteerde Apple zijn vernieuwde iPhone 3GS en wist het weer alle schijnwerpers op zich gericht.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 11 juni 2009

'Inzakkende vraag raakt aardgasbaten'

Amsterdam
Het kabinet rekent zich rijk met zijn schattingen van de verwachte gasopbrengsten. Daarmee riskeert het een miljardentegenvaller in 2009. Dit kan worden afgeleid uit onderzoek van consultantsfirma Booz & Company.

'De aardgasbaten zullen ruim lager uitvallen dan de ramingen van het kabinet', zegt gasexpert Robert Oushoorn van Booz & Company. Het bureau onderzoekt jaarlijks de internationale gasmarkt en rekent voor het eerst op een daling van de vraag. Sinds de jaren zestig is de gasvraag jaarlijks met 4% gestegen. Oushoorn verwacht de komende jaren wereldwijd een gasoverschot van 5 tot 15%. 'Los van de ontwikkeling van de olieprijs, kunnen in het meest negatieve scenario door een vraaguitval van 10% de aardgasbaten tot euro 1 mrd lager uitvallen', zegt hij.

Het kabinet ging afgelopen september nog uit van een bate van euro 14,1 mrd in 2009. In de voorjaarsnota is dit bedrag al bijgesteld naar euro 10,5 mrd, evenveel als in 2008.

De gasprijs is gekoppeld aan de olieprijs. Op basis van ramingen van het Centraal Planbureau ging het kabinet in september nog uit van een gemiddelde olieprijs dit jaar van $125. Inmiddels zegt het ministerie van Economische Zaken rekening te houden met een 'pessimistischer scenario'.

De baten blijven de komende jaren mogelijk onder druk. Door de vraaguitval kan de gassector een terugslag krijgen van 'tien jaar, maar tenminste tot het midden van het volgende decennium', zo concludeert Booz & Company. Bovendien stijgt het gasaanbod de komende jaren omdat veel investeringen nog voor de kredietcrisis in gang zijn gezet.

De markt heeft een aantal jaren groei nodig voordat de vraag weer op het oude niveau uitkomt.

Unicum
Gasoverschot

  • Afnemende vraag door daling productie energie-intensieve industrieën
  • Investeringen in gas zijn voor de kredietcrisis in gang gezet, productie stijgt
  • Overschot op gasmarkt kan tien jaar aanhouden
  • Door overschot ontstaat neerwaartse prijsdruk en mogelijk een ontkoppeling met olieprijs
Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Luchtbel

Recessie of geen recessie, Nederland heeft nog altijd een gasbel. Een prettige bijkomstigheid voor de overheid zo lijkt het, want eventuele gaten in het huishoudboekje kunnen op die manier toch nog worden gedicht.

Terwijl rond de derde dinsdag in september de financiële wereld in een kredietcrisis stortte, kwam het kabinet op Prinsjesdag met een optimistisch geluid. Tenminste zo leek het, want de inkt van de Troonrede was nog niet opgedroogd of aanpassingen waren alweer noodzakelijk. De economie zakte in razend tempo in een recessie, de Staat had miljarden nodig om banken in nood te helpen en de olieprijs zakte van een recordniveau van $ 147,50 in juli naar een dieptepunt van $32 per vat in december.

Ook als het over de aardgasbaten ging, vierde optimisme hoogtij. Bij de miljoenennota ging het kabinet ervan uit dit jaar euro 14,1 mrd aan gasbaten te ontvangen. Het zou een recordbate zijn geweest. De fors gedaalde olieprijs die is gekoppeld aan de gasprijs, noopte het kabinet in de voorjaarsnota echter tot een neerwaartse bijstelling. De Staat verwacht dit jaar nog altijd euro 10,5 mrd te ontvangen uit de gasbaten, evenveel als er in 2008 in de schatkist vloeide.

Ofschoon de gemiddelde olieprijs niet een-op-een omgezet kan worden naar de aardgasbaten, lijkt de regering nog steeds hoog in te zetten. De euro 10,5 mrd die onze gasbel vorig jaar opleverde, werd bereikt bij een olieprijs die over geheel 2008 uitkwam op gemiddeld $ 98,50 per vat.

Het ministerie van Economische Zaken verwacht dit jaar toch weer op euro 10,5 mrd uit te komen en hanteert daarbij een richtprijs van $ 44 per vat van 159 liter. Inmiddels noteert olie voor het eerst sinds november weer boven de $ 70, maar de olieprijs moet wel heel hard doorstijgen wil een gemiddelde koers van $ 98,50 worden bereikt.

Om toch aan het beoogde bedrag van euro 10,5 mrd te komen, zal de Staat dus meer gas moeten verkopen. Ook hier komt er een kink in de kabel. De oorzaak is niet een zachte winter of een energiebewuste consument die de verwarming een graadje lager heeft gezet. De vraaguitval wordt veroorzaakt door de grote, energie-intensieve industrieën die de productie aanzienlijk hebben verlaagd. De productie in de auto-industrie neemt dit jaar waarschijnlijk met een kwart af. Hetzelfde geldt voor de chemische industrie. De staalindustrie in de VS en Europa schroeft de productie met bijna een derde terug. Alle zijn grootverbruikers van gas.

Bij een vraaguitval van 10% kunnen de aardgasbaten tot euro 1 mrd afnemen, becijferde consultantsbureau Booz & Company. Zij verwachten dat de wereldwijde vraag naar gas voor het eerst sinds de jaren zestig omslaat in een overschot van 5 tot 15%. Bovendien verwacht het bureau dat dit overschot tot tien jaar kan houden. Een dergelijke omslag in het gasverbruik heeft grote consequenties voor de Nederlandse begroting. Een verdere verlaging van de verwachtingen rond de aardgasbaten lijkt een kwestie van tijd. Zo is de Nederlandse gasbel, ook een beetje een luchtbel.

Bartjens@fd.nl
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 9 juni 2009

Analisten rekenen op sprong olieprijs

Door kredietcrisis zijn investeringen in oliesector dusdanig verlaagd dat prijsstijging niet kan uitblijven

Amsterdam
Maandag moest de olieprijs een stapje terug doen na de scherpe stijging vorige week. Toen steeg het zwarte goud nog meer dan 3% in waarde. De lagere olieprijs was voornamelijk toe te schrijven aan een sterkere Amerikaanse dollar.

Gisteren zakte de olieprijs naar circa $ 68. Afgelopen vrijdag bereikte een vat ruwe olie voor het eerst in maanden nog de $ 70 om uiteindelijk lager te sluiten. De olieprijs bereikte in december een dieptepunt van $ 32. Alleen al in de maand mei steeg de prijs met 30%, de sterkste stijging sinds 1974.

Beleggers proberen zich de laatste maanden met grondstoffen in te dekken tegen een oplopende inflatie doordat de dollar in waarde zakt. De Amerikaanse munt werd enkele maanden geleden nog gezien als een veilige haven, maar met het terugkeren van de rust op de financiële markten is de munt scherp in waarde gedaald ten opzichte van de euro.

Daarnaast heeft de organisatie van olieproducerende landen, de Opec, de productie van olie in een recordtempo verlaagd om een einde te maken aan de scherpe prijsdaling.

Deskundigen zitten grotendeels op een lijn als het gaat over het verdere verloop van de olieprijs. Die gaat omhoog, stellen zij. Zo verhoogde analist Arjun Murti van Goldman Sachs, die al eerder waarschuwde voor hoge olieprijzen, vorige week zijn verwachting voor de gemiddelde olieprijs dit jaar van $ 60 naar $ 70. Michael Spencer, chef-econoom van Deutsche Bank, gaat voor het lopende jaar uit van een olieprijs van gemiddeld $ 50, maar denkt aan $ 65 aan het einde van 2010.

Lawrence Eagles, analist van de Amerikaanse bank JPMorgan Chase, rekent dit jaar op een gemiddelde olieprijs van $ 65 per vat van 159 liter. Hij baseert zich op consumptiepatronen over de afgelopen 15 jaar. Volgens Eagles kan de olieconsumptie in het best mogelijke scenario tot december met 3 miljoen vaten per dag toenemen. 'De zwakste vraag is normaal gesproken in mei. Voor de rest van het jaar verwacht ik dat de olievraag zal aantrekken, zelfs als de economische groei vlak blijft.'

Toch kan de olieprijs op korte termijn eerst een daling inzetten. Dat komt omdat de Amerikaanse voorraden van gedistilleerde producten, zoals diesel en stookolie, op het hoogste niveau staan sinds september 2006.

Door de inzakkende vraag naar deze gedistilleerde producten zijn een aantal bedrijven begonnen met de grootschalige opslag ervan. Zo heeft JPMorgan een nieuwgebouwde supertanker ingehuurd die voor de kust van Malta ligt om stookolie op te slaan. In Europa stoken huishoudens voornamelijk op gas, in de VS is dat stookolie.

'Met de huidige hoeveelheid gedistilleerde producten die we op het water hebben liggen, zullen de raffinagebedrijven de productie gaan verlagen', zegt Eagles. Hierdoor komt vraag en aanbod enigszins in evenwicht. 'Maar mocht de economie geen herstel vertonen, dan zal de Opec zich zorgen maken om de voorraden.' Eagles zei dit tijdens de Aziatische olie- en gasconferentie in Kuala Lumpur.

Ook de topman van Shell, Jeroen van der Veer, liet zich in Kuala Lumpur uit over de ontwikkeling van de olieprijs. Volgens Van der Veer is een scherpe prijsstijging - een 'spike' - in de maak door een gebrek aan investeringen in de sector. 'De economie zal weer draaien, de vraag keert terug en de huidige overcapaciteit verdwijnt', aldus de Shell-topman. Van der Veer denkt dat olie en gas niet voldoende zullen zijn om aan de vraag tegemoet te komen. Hij denkt dat duurzame energie circa 30% van de vraag moet opvangen. Van der Veer stelt dat de energie-industrie voor 'grote uitdagingen' staat om aan de oplopende energievraag te voldoen.

Deze mening wordt onderstreept door het Internationale Energie Agentschap (IEA). De denktank verwacht dat tot 2030 olie goed is voor 67% van de wereldwijde energievoorziening. 'Het is van groot belang om een energiecrisis in de komende twee decennia te vermijden en het grootste probleem zijn de investeringen', zei IEA-bestuurder Nobuo Tanaka vorige week . Hij kondigde aan binnenkort met twee nieuwe scenario's te komen over de ontwikkeling van de olievraag.

Cijfers van Mirae Assets Securities, een energie-onderzoeksbureau in Hongkong, ondersteunen de aanname dat er minder wordt geïnvesteerd in olieboringen. Analist Gordon Kwan schreef gisteren in een e-mail dat deze investeringen in mei voor de achtste maand op rij zijn gedaald. 'De dalende booractiviteiten kunnen leiden tot een lagere olieproductie in de toekomst. Dit is een steun voor de olieprijs als de vraag stijgt door een economisch herstel.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 6 juni 2009

Rentekriebels

De belegger die dit jaar in nieuw uitgegeven obligaties van grote Europese bedrijven is gestapt, staat stevig in de plus. Volgens cijfers van de Franse bank Société Générale zijn de koersen van alle bedrijfsobligaties van grote Europese concerns - met uitzondering van banken en verzekeraars - sterk in waarde gestegen.

Bedrijfsobligaties profiteren sinds enkele maanden van beleggers die weer risico's durven te nemen. Door de afgenomen risico-aversie zijn de prijzen van de obligaties opgelopen. Doordat de koers omgekeerd beweegt aan de renteopslag, zijn de rentevergoedingen op deze obligaties gedaald.

Neem Anheuser-Busch InBev. De bierbrouwer uit het Belgische Leuven gaf in januari voor euro 750 mln aan obligaties uit met een looptijd tot 2013. Obligatiebeleggers vergelijken de renteopslag met die van de risicovrije graadmeter 'swap rate', ofwel de ruilrente. De obligatie van InBev noteerde bij de emissie op 475 basispunten boven de ruilrente. Dit verschil, in jargon de 'spread', is gehalveerd naar 237.

In een breder Europees perspectief is de daling van de rente-opslagen ook zichtbaar. Op 20 maart noteerden Europese bedrijfsobligaties gemiddeld een record-spread van 275. Inmiddels staat het verschil op 196 basispunten. Gemiddeld betekent dit een koerswinst van circa 10%. Ofschoon de kredietmarkt wat is gekalmeerd, is de spread nog altijd ruim twee keer zo hoog als voor de val van Lehman Brothers in september vorig jaar, toen de spread 90 basispunten bedroeg.

Ondanks de kredietcrisis zijn er meer bedrijfsobligaties in de markt gezet dan ooit tevoren. Volgens cijfers van persbureau Bloomberg zijn in Europa in de eerste zes maanden van dit jaar zo'n 160 nieuwe bedrijfsleningen geplaatst, goed voor euro 622 mrd. In dezelfde periode vorig jaar was dit nog euro 378 mrd.

Niet alleen bedrijven doen een groter beroep op de kredietmarkt, ook overheden halen meer geld op dan de markt gewend is. Volgens cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) willen haar leden dit jaar $ 12.000 mrd ophalen, tegen $ 9000 mrd in 2008.

De obligatiekalender zit daardoor propvol. Sommige marktkenners beginnen zich af te vragen of en wanneer de markt het verzadigingspunt heeft bereikt.

Obligatiebeleggers kunnen zich beraden op de vraag in hoeverre de koerswinsten van de afgelopen maanden houdbaar zijn. De werkloosheid loopt nog altijd op en ook het aantal bedrijfsfaillissementen stijgt. Met name dat laatste is belangrijk voor beleggers in bedrijven die hun uitgeleende geld weer terug willen zien.

De spreads zouden verder kunnen dalen, maar die ruimte wordt steeds kleiner, aldus obligatiehandelaren. Daarnaast kan bij tegenvallend macro-economisch nieuws de risico-aversie zomaar weer eens terugkeren.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad