woensdag 25 maart 2009

Koerswinst banken kort leven beschoren

Ondanks reddingsplan blijven winsten banksector onder druk staan, aldus Bank of America-econoom

Amsterdam
Bankaandelen zijn de laatste weken omhoog gespoten. Beleggers met een goed gevoel voor timing en die bovendien het lef hadden om op het diepste punt deze aandelen te kopen, hebben flinke rendementen gemaakt. Volgens econoom Richard Bernstein van Bank of America wordt het nu tijd om winst te nemen.

Ook op de beurs van Amsterdam zijn bankaandelen hard gestegen vanaf de dieptepunten die eerder deze maand werden bereikt. Neem bijvoorbeeld ING. Het aandeel noteerde begin deze maand een laagste koers ooit van van euro 2,50, maar het aandeel sloot maandag boven de euro 5. Gisteren leverde ING weer 6,8% in op euro 4,74. Aegon stond enkele weken geleden onder euro 2. Maandag sloot het aandeel op euro 3,50. Gisteren noteerde het aandeel van de verzekeraar op euro 3,26, een verlies van 6,8%.

In de VS zijn de koersuitslagen nog groter. De Amerikaanse bank Citigroup stond enkele weken terug op een dieptepunt van $ 0,97, maandag sloot het aandeel boven $ 3. Sectorgenoot Bank of America bereikte deze maand een laagste niveau van $ 2,53, om in koers te verdrievoudigen. Maandag sloot het aandeel op $ 7,80. JP Morgan stond drie weken terug op een 'all time low' van $ 14,96. Het aandeel verdubbelde bijna in prijs. Maandag moest $ 28,86 worden betaald.

Na deze forse koerswinsten wordt het tijd om winst te nemen op de banksector, stelt topeconoom Richard Bernstein van Bank of America deze week in een rapport. Volgens Bernstein, die gisteren zijn vertrek bij Bank of America aankondigde, gaat het plan van de Amerikaanse minister van financiën Geithner er niet voor zorgen dat de winsten van banken op peil blijven. Die blijven de komende jaren onder druk staan, ondanks de positieve geluiden die diverse banken de afgelopen weken lieten horen. Gisteren spraken Deutsche Bank en Credit Suisse van een goede start van het jaar.

De overheid zou consolidatie in de bankensector moeten stimuleren en niet kunstmatig in de markt voor 'giftige leningen' bemiddelen. Hierdoor stellen banken dit consolidatieproces alleen maar verder uit, aldus de econoom.

Het reddingsplan van Geithner is namelijk gebaseerd op de aanname dat er momenteel geen markt is voor giftige leningen. Deze aanname is niet correct, zegt Bernstein. De markt voor zogeheten 'toxic assets' is er wel, maar het probleem is dat de bied- en laatprijzen zover uit elkaar liggen - in jargon de spread genoemd - dat er niet wordt gehandeld.

Met het plan van Geithner springt de Amerikaanse overheid nu in dit gat. In plaats van banken te dwingen besmette leningen tegen de huidige biedprijs te verkopen, kunnen private beleggers deze leningen dankzij financiering van de overheid met flinke korting kopen. Tegelijkertijd kunnen banken tegen kunstmatig verhoogde prijzen hun giftige leningen van de hand doen.

Bernstein spreekt dan ook van een Japanse oplossing, zoals aan het eind van de jaren tachtig en begin jaren negentig: houd de huidige kredietfaciliteiten in stand en hoop vervolgens dat de economie richting deze faciliteit groeit. Bernstein wijst erop dat de geschiedenis leert dat deze aanpak niet werkt.

Macro-econoom Nick Kounis van Fortis deelt de mening van Bernstein niet. Volgens hem is een vergelijking met Japan oneerlijk. 'De Amerikaanse overheid grijpt nu vele malen sneller in dan Japan destijds deed. In Japan duurde het jaren voordat er belangrijke stappen werden genomen.' Bovendien heeft de Amerikaanse overheid niet veel keuze. Kounis: 'Een andere optie is nationalisatie van de banken om vervolgens deze toxic assets van de balans te halen. Gezien de cultuur van de Amerikanen is dit niet realistisch en is nationalisatie het laatste middel waartoe ze overgaan.'

Daarnaast wijst Kounis erop dat het overgrote deel van de kredietfaciliteiten waar Bernstein het over heeft, niet bestemd waren voor de reële economie. 'Er werden andere financiële producten mee gefinancierd. Dit was een soort schaduweconomie.'

Ook kan hij zich niet vinden in de stelling dat de toxic assets nu op de goede wijze zijn geprijsd. 'In vele gevallen zijn ze juist fors ondergewaardeerd. Sommige prijzen zijn gebaseerd op hele pessimistische aannames en komen niet in de buurt van de realiteit.' Kounis noemt het plan van Geithner 'een goed compromis, gegeven de situatie waarin we momenteel zitten'.

Kounis geeft als macro-econoom geen beleggingsadviezen en wilde daarom niet zeggen of beleggers nu winst moeten nemen. Gisteren kreeg Bernstein vooralsnog het gelijk aan zijn zijde en sloten bankaandelen flink lager.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 21 maart 2009

Browseroorlog

Voor internetters van het eerste uur zal de naam Netscape nostalgische herinneringen oproepen. De Netscape Navigator was de eerste populaire browser om over het internet te surfen. Netscape had geen concurrentie en dankzij de snelle opkomst van het internet groeide het in het midden van de jaren negentig als kool.

Softwarebedrijf Microsoft vond Netscape een bedreiging voor zijn besturingssysteem Windows en besloot de Internet Explorer (IE) voortaan gratis te leveren bij de aankoop van Windows. Het was een zet waarover Microsoft tot op de dag van vandaag nog ruziet met de Europese Commissie.

De browseroorlog was begonnen, al konden de eerste versies van IE nog nauwelijks op tegen Netscape. Vijf versies verder, vierde Microsoft rond de eeuwwisseling de overwinning: Netscape was bijna geheel uit de markt gedrukt. In 1999 werd Netscape Communications Corporation overgenomen door AOL. Bij gebrek aan belangstelling trok het Amerikaanse internetbedrijf vorig jaar definitief de stekker uit de ondersteunende diensten voor Netscape.

Tijden veranderen, deze keer echter in het nadeel van Microsoft. Er wordt hard geknaagd aan de alleenheerschappij van IE, waarvan het marktaandeel iedere maand verder afkalft. In de tweede helft van vorig jaar daalde het marktaandeel voor het eerst in jaren onder de 70%.

Het is een trend die verder lijkt door te zetten. Volgens cijfers van Net Applications had IE in februari een marktaandeel van 67%, tegen 22% voor Firefox. Vooral de groei van het niet-beursgenoteerde en geen winst beogende Firefox is opvallend, omdat het programma niet in combinatie met een besturingsprogramma wordt verkocht. Apple's Safari kende een marktaandeel van 8% en Google's Chrome, dat vorig jaar werd gelanceerd in een tegenaanval op Microsoft, sluit de rij met een marktaandeel van 1%. Ter vergelijking: in februari 2008 bedroeg het marktaandeel van IE nog 75%, tegen 17% voor Firefox en 6% voor Safari.

Om de daling een halt toe te roepen, lanceerde Microsoft donderdag alweer de achtste versie van IE. Volgens Microsoft is de nieuwe software nog veiliger en nog sneller. Daarnaast is het te gebruiken op het nieuwe besturingssysteem Windows 7, de opvolger van Vista, waarvan de lancering voor het eind van het jaar wordt verwacht.

Of de nieuwe IE marktaandeel kan terugwinnen is twijfelachtig, want de concurrentie zit allesbehalve stil. Firefox groeit met name door de groep consumenten die zich afzet tegen Microsoft's monopolie. Google is er alles aan gelegen om Chrome te laten slagen, terwijl het aantal gebruikers van Safari toeneemt.

De grote winnaar in deze browseroorlog is de consument. Die kan na jaren weer een keuze maken. Daardoor wint niet de grootste, maar de beste.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Olie en goud duurder door lagere dollar

Beleggers vluchten in grondstoffen om zich in te dekken tegen inflatie en daling Amerikaanse munt

Amsterdam
Olie en goud kenden een ijzersterke week. De oplopende prijzen hadden echter weinig te maken met een fundamentele vraag. Er was veeleer sprake van een vlucht. Beleggers dekten zich massaal in tegen een daling van de Amerikaanse dollar.

De dollar kreeg woensdag en donderdag forse tikken nadat het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de 'Fed', aankondigde binnen zes maanden voor $ 300 mrd aan langlopende staatsobligaties in de markt te kopen. Daarnaast zei de Fed de opkoop van hypotheekobligaties van Fannie Mae en Freddie Mac met $ 750 mrd tot $ 1250 mrd op te voeren. De Dollar Index, die de waarde van de Amerikaanse munt meet ten opzichte van een mandje van de belangrijkste valuta's, kende de slechtste week sinds september 1985. Tegenover de euro kende de dollar zelfs de slechtste week ooit.

Door de verzwakte dollar steeg bijna elke grondstof deze week in prijs. De Reuters/Jefferies CRB-Index, een graadmeter van 19 verschillende grondstoffen, klom donderdag met 5,3% naar 225,3 punten. Het was de grootste dagwinst sinds 31 december vorig jaar. Ten opzichte van het laagste punt in zes jaar, dat op 24 februari op de borden werd gezet, werd een winst geboekt van 13%.

De meest in het oog springende bewegingen waren te vinden bij olie en goud. Woensdag noteerde de goudprijs tot aan de aankondiging van de Fed rond de $ 880 per ounce. Nadat de Fed aangaf de geldpers verder aan te zwengelen, schoot de prijs in enkele minuten met $ 50 per ounce omhoog. Donderdag liep de prijs met nog eens $ 25 op naar $ 955. Vrijdag kwam de goudprijs nauwelijks in beweging. Vorig jaar maart noteerde goud een record van $ 1032.

Voor het grootste deel van dit jaar lieten goud en de dollar niet de traditionele tegengestelde beweging zien. Beleggers kochten zowel goud als dollars, om zich in te dekken tegen de financiële crisis. Maar de maatregelen van de Fed zorgden ervoor dat beleggers massaal de dollar lieten vallen en hun toevlucht zochten tot goud.

'Goud laat opnieuw zien dat het tegengesteld beweegt aan de dollar', aldus een handelaar bij Shanghai Tonglian Futures tegenover persbureau Bloomberg. 'Zo lang de dollar in een neerwaartse trend blijft bewegen, zal de goudprijs hogere regionen opzoeken.'

De olieprijs steeg deze week voor het eerst in drie maanden tot boven de $ 50. De grootste winst werd donderdag geboekt, toen het zwarte goud in een handelssessie met 7,2% opliep naar $ 51,61. Ook de olieprijs steeg niet op een toenemende vraag, want de olievoorraden nemen nog steeds toe. De olievoorraad in de Verenigde Staten staat op het hoogste niveau in twee jaar.

Het Amerikaanse ministerie van Energie liet woensdag weten dat de olievoorraad in de voorgaande week met 1,94 miljoen vaten is gestegen naar 353,3 miljoen. De olieconsumptie daalde in de VS met 0,6% naar 18,8 miljoen vaten per dag. Over de afgelopen vier weken bedroeg de olieconsumptie gemiddeld 19,1 miljoen vaten per dag, een daling van 3,2% ten opzichte van een jaar eerder.

De opgelopen olieprijs zou sommige leden van de Organisatie van Olie-Exporterende Landen (Opec) ertoe kunnen verleiden om meer olie de markt in te pompen, voordat de opgelopen olievoorraden zijn weggewerkt, stelt het Zwitserse consultants-bureau PetroMatrix. 'De huidige rally kan een nachtmerrie voor de Opec worden', stelt Olivier Jakob van PetroMatrix. 'Doordat sommige landen toch extra olie in de markt zetten, lopen de voorraden verder op waardoor de prijs in een later stadium weer gaat dalen.'

Toch denkt Jakop dat het te vroeg is om te speculeren op een daling van de olieprijs, omdat beleggers nu wegens een zwakke dollar in olie vluchten.

De Opec besloot begin deze week de olieproductie te handhaven. Maar diverse analisten verwachten dat het oliekartel later dit jaar toch de productie verlaagt wegens de sterk gedaalde vraag als gevolg van de wereldwijde economische neergang.

Olie-analisten zijn verdeeld over de ontwikkeling van de olieprijs. Van 33 door Bloomberg gepeilde analisten denken er 17 dat de prijs volgende week weer zal dalen, omdat de olievoorraad verder oploopt. Twaalf analisten rekenen op een stijging, vier op een stabiele olieprijs.

'Ik vind dat de aandelenmarkten er fragiel uitzien', aldus een Australische oliehandelaar. 'Er zijn maar een of twee negatieve berichten nodig om het sentiment weer te laten keren, waardoor beleggers weer winst nemen op de rally van de afgelopen twee weken. Die correctie zullen we dan ook terugzien in de olieprijs.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 19 maart 2009

Dividendrendement overtroeft staatsrente

Dividendrendementen zijn historisch hoog, zelfs hoger dan de rente op staatsobligaties. Doorgaans is dit omgekeerd. Blijft dividend superieur aan rente?

Amsterdam
Dividend is traditioneel vooral interessant voor zogeheten 'weduwen en wezen'. Daarmee worden beleggers bedoeld die een constante inkomstenstroom uit hun beleggingen willen ontvangen. Maar nu de aandelenkoersen zijn gekelderd, is de dividendstroom relatief zo hoog dat ook de meer speculatieve beleggers - die normaal op koerswinsten jagen - worden aangetrokken.

De winsten van bedrijven kunnen fluctueren, maar de dividenden blijven doorgaans redelijk stabiel, zegt fondsmanager Thomas Schüssler van DWS Top Dividende, een beleggingsfonds van Deutsche Bank. 'Wanneer de winst daalt, wordt ter compensatie vaak een groter deel van de winst uitgekeerd aan de aandeelhouders. Het dividend schommelt daardoor minder. Dat is aantrekkelijk in vergelijking met staatsobligaties.'

Het verhaal van het stabiele dividend gaat niet altijd op. Zo zijn er bedrijven die een vast percentage van de nettowinst uitkeren als dividend. Als de winst daalt, zakt het dividend mee. Daardoor zijn er diverse bedrijven die het dividend hebben verlaagd of de uitkering zelfs helemaal hebben geschrapt. Vooral banken hebben het mes in hun dividend gezet, terwijl uitkeringen uit deze sector ooit juist een zekerheid waren. 'Komende jaren hoeven we van deze sector geen dividend te verwachten', zegt Jorik van den Bos, beheerder van het Orange Global High Dividend Fund van Kempen & Co.

Van den Bos zegt dat het dividendrendement op Europese aandelen in zijn fonds nu circa 6% is en wereldwijd zo'n 7%. Ter vergelijking: de tienjarige Nederlandse rente stond gisteren op 3,9%. Van de Europese bedrijven waarin het fonds van Van den Bos belegt, heeft inmiddels zo'n 80% zijn dividend bekendgemaakt. Daarvan heeft 35% het dividend verlaagd, maar ongeveer de helft heeft het dividend juist verhoogd. Hij geeft het Zwitserse Novartis en mijnbouwer BHP Billiton als voorbeelden. Van den Bos: 'Met name bedrijven met weinig, of geen schulden verhogen het dividend.'

Overigens zijn lage schulden geen garantie voor hogere dividenden. Zo kent post- en expresconcern TNT een relatief lage schuldenlast, maar het bedrijf verlaagde desondanks het dividend. 'Dit was voor velen in de markt een verrassing', zegt Van den Bos.

De cruciale vraag blijft: tot hoe laag zakken de winsten en wat blijft er van het dividend over? 'Zonder winst is er doorgaans weinig uit te keren. In een normale recessie dalen de bedrijfswinsten met 20% tot 30%. Nu zijn die gehalveerd.' Het is volgens hem logisch dat bepaalde bedrijven hun dividend aanpassen. 'Van cyclische bedrijven in de autosector en van financiële waarden ligt het voor de hand dat ze het dividend passeren of verlagen. Het gebrek aan zicht op de toekomst is het probleem.'

Randstad is een goed voorbeeld. Het uitzendconcern schrapte enkele weken geleden het dividend over 2008, waarna het aandeel in een vrije val raakte. De koersval komt deels doordat veel portefeuillebeheerders niet mogen beleggen in fondsen die geen dividend uitkeren.

Ook zijn er manieren om uitbetaling van dividend in contanten te vermijden. Zo handhaafde maritiem concern SBM Offshore zijn dividend, maar keert het nu de helft uit in contanten en de andere helft in stockdividend. Nadeel: het aantal uitstaande aandelen wordt groter, met verwatering als gevolg.

Simon Goodfellow, hoofd Europese aandelen bij ING Wholesale Banking, wijst op de Eurostoxx dividend futures. Deze geeft aan hoe de markt denkt over de ontwikkeling van het uit te keren dividend.

De Eurostoxx dividend-future geeft momenteel een daling van de dividenden aan van 31% in 2009 en 48% in 2010. Dit zou betekenen dat het dividendrendement dit jaar uitkomt op ongeveer 5,5%. Maar het beeld voor 2010 ziet er minder rooskleurig uit. Volgens deze future dalen de dividendrendementen van beursbedrijven in 2010 naar 2,9%. Dat is lager dan de rentevergoeding op tienjarig Nederlands schatkistpapier.

Toch ziet Goodfellow het niet zo somber in als de futures doen vermoeden. Hij gaat er in zijn 'worstcasescenario' van uit dat de banken ook in 2010 geen dividend uitkeren. Daarentegen zijn de winstuitkeringen van de fondsen in de Eurostoxx 50 voor meer dan de helft in handen van drie sectoren: olie, telecom en de nutssector. Dit zijn juist de sectoren waarvan Goodfellow verwacht dat het dividend gehandhaafd wordt. Van den Bos van Kempen voegt hieraan nog de farmasector toe.

Ook hij twijfelt aan de indicatie die deze future afgeeft. Van den Bos: 'We kijken er wel naar, maar er wordt wel een heel somber scenario ingeprijsd.'

Bovendien wordt dit instrument nauwelijks gebruikt door dividendbeleggers, maar wel door optiehandelaren, legt hij uit. 'Door de future te verkopen, kunnen ze een deel van het dividendrisico afdekken.'

Ofschoon dividenden historisch hoog zijn, houdt ook Van den Bos een slag om de arm: 'Voor een duidelijk beeld is het toch even wachten op het dividendseizoen.'

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 13 maart 2009

Goldrush

Het is een gulden regel: in tijden van crisis is goud een veilige haven. Dat de prijs van het gele edelmetaal gaat stijgen is een consensus die momenteel door het overgrote deel van de markt wordt gedeeld.

Die consensus is echter zo overheersend dat analist Richard Bernstein van Merrill Lynch juist daarom voor de korte termijn risico's ziet voor de ontwikkeling van de goudprijs. De huidige waardering heeft volgens Bernstein weinig te maken met de fundamentele waardering van goud, maar is vooral gebaseerd op speculatie.

Bernstein geeft daar een aantal voorbeelden van. Zo is de toestroom van geld richting zogeheten exchange traded funds (ETF) - waarmee beleggers in goud kunnen handelen - dit jaar hard gestegen. De SDPR Gold Trust, de meest populaire ETF in goud, zag sinds de start van dit jaar het aantal uitstaande aandelen met 33% stijgen. Dat is ver boven het historisch gemiddelde.

Managers van beleggingsfondsen zijn dit jaar eveneens in goud gestapt. Beheerders van smallcap-fondsen hebben het aandeel goud in de portefeuille verhoogd naar circa 2%, tegen bijna nul gedurende 2008. Maar ook de beheerders van long-only fondsen - die normaal gesproken aandelen oppikken op basis van de fundamenten van een bedrijf - kijken nu naar de macro-economische situatie en kopen goud.

Ook hedgefondsen zitten 'long' in het edelmetaal. Volgens berekeningen van Merrill Lynch houden grote speculanten voor circa $ 16 mrd in goud aan. Dat is meer dan in de paniekweken na de val van zakenbank Bear Stearns in maart vorig jaar.

De dalende inflatie heeft in eerste instantie een negatief effect op de goudprijs. Beleggers kopen immers goud om zich zo af te dekken tegen geldontwaarding.

Maar de historie leert dat ook in tijden van deflatie beleggers in goud vluchten. De achterliggende gedachte is dat goud zijn waarde behoudt, terwijl andere prijzen dalen. Het is dus interessant om te zien wat de prijs gaat doen, als de inflatie verder afneemt.

Ondanks de risico's, zijn er ook kansen voor de langere termijn. Goud presteert het slechtst in tijden van vrede, welvaart en prijsstabiliteit zoals in de jaren '90 het geval was.

Door de economische crisis zijn landen vaker geneigd tot protectionistische maatregelen. Deze leiden vaak tot politieke spanningen en dit is doorgaans weer goed voor de goudprijs.

Een dip in de goudprijs acht Bernstein de komende weken goed mogelijk. Toch zet de analist zijn prijsdoel voor de komende drie jaar op $ 1500 per ounce, tegen $ 925 nu. Om dat rendement op de aandelenbeurs te evenaren, zou de AEX-index binnen drie jaar tot 450 punten moeten stijgen. Op dit moment is dat voor velen nog een onwaarschijnlijk scenario.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

donderdag 12 maart 2009

Whitney waarschuwt

Na de 'crunch' in de markt voor hypotheekkredieten, dient de volgende kredietcrisis zich alweer aan. Nu zijn de creditcardleningen aan de beurt, zegt analist Meredith Whitney.

De waarschuwende woorden van Whitney worden uiterst serieus genomen. Zij was eind oktober 2007 de eerste en enige bankanalist die zei dat er voor miljarden aan afschrijvingen op handen waren voor de Amerikaanse bank Citigroup.

Grote zakenbanken maakten destijds gehakt van haar voorspelling. Whitney was een doemdenker en haar voorspellingen zwaar overdreven. Inmiddels weet iedereen wel beter.

Niet voor het eerst wijst Whitney op een klap in de markt van creditcards. Vorig jaar schreef ze een rapport waarin ze waarschuwde voor toenemende wanbetalingen op creditcards.

Nog geen zes maanden geleden verwachtte ze dat voor minstens $ 2000 mrd aan kredietfaciliteit eind 2010 uit het systeem is gewist. Maar, zegt zij nu: dat scenario was te optimistisch. Alleen al in het vierde kwartaal van 2008 werd het kredietplafond met $ 500 mrd verlaagd. In een artikel in de Wall Street Journal zegt zij nu te rekenen op een daling van de kredietlimiet met $ 2000 mrd dit jaar. In 2010 zal de daling al $ 2700 mrd zijn. Daarmee zou zo'n 57% van de huidige $ 5000 mrd aan faciliteiten zijn verdwenen.

Het grootste deel van de Amerikanen zit nog lang niet aan zijn kredietplafond. Eind 2008 was 17% van dit krediet opgenomen. Door de slechte economische omstandigheden loopt dit percentage echter snel op.

De kredieten zijn de afgelopen jaren verstrekt op basis van zogeheten 'FICO-cijfers', een soort BKR-systeem. Maar die cijfers waren onbetrouwbaar en gaven een te optimistisch beeld. Bovendien zijn de leningen verstrekt in een periode waarin het werkloosheidspercentage in de VS nog onder de 6% lag. Dit is de afgelopen maanden snel opgelopen naar 8,1%. Hierdoor komen steeds meer consumenten in de financiële problemen.

De afgelopen 15 tot 20 jaar is de Amerikaanse consument zo aan zijn creditcard gehecht geraakt dat hij niet meer zonder kan. Van de Amerikanen schuift 90% jaarlijks zijn creditcardschulden door, 45% doet dit maandelijks. Mochten de creditcardmaatschappijen de leeneisen verhogen, dan krijgt het toch al aangetaste consumentenvertrouwen weer een tik.

De afgelopen 15 jaar is te makkelijk is geleend. Hier komt verandering in en dat is niet te voorkomen. Maar dat consumenten met een goede staat van dienst de toegang tot krediet wordt ontzegd, is wel te voorkomen. Het is daarom tijd voor collectieve actie, want nog altijd zijn de consumentenbestedingen goed voor tweederde van de economie, zegt Whitney.

De waarschuwingen van Whitney worden ditmaal vast ter harte genomen. Rest de vraag of haar advies ook wordt opgevolgd.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad