donderdag 6 november 2008

CNN pakt uit met Star Wars-gadget

Amsterdam

'We beamed you in', roept presentator Wolf Blitzer van CNN tot twee keer toe tegen zijn collega Jessica Yellin. De Amerikaanse nieuwszender pakte dinsdagnacht tijdens de presidentsverkiezingen uit met een nieuwe techniek die tot nu alleen bekend was bij de liefhebbers van de sciencefictioncyclus Star Wars: het hologram.

De verkiezingsnacht is voor de Amerikaanse zenders een gelegenheid als de Olympische Spelen om de kijker de nieuwste technische snufjes voor te schotelen.

'Zoiets heeft u nog nooit eerder gezien', zegt Blitzer tegen zijn kijkers. Dan verschijnt presentatrice Yellin in de studio. Niet echt, maar door hologramachtige techniek lijkt het alsof zij in de CNN-studio in New York staat. In werkelijkheid is zij in Chicago, waar toekomstig president Barack Obama op de uitslagen wacht.

Presentatrice Yellin, die de eer heeft om als eerste in hologram live op tv te verschijnen, legt uit hoe het werkt. In een speciaal gebouwde tent wordt zij door 44 camera's gefilmd. In combinatie met twintig computers wordt uit allerlei hoeken rondom een beeld van haar gemaakt. Vervolgens worden die beelden meegenomen in de beelden die de camera's in de CNN-studio in New York filmen. Daardoor lijkt het op televisie alsof zij er staat. Aanwezigen in de studio zien echter niets.

Yellin maakt tijdens de uitleg de vergelijking met prinses Leia Skywalker uit de film Star Wars. In de beroemde sciencefictionfilm is een holografische opname gemaakt van prinses Leia, die door middel van de holo-projector door robot R2-D2 wordt geprojecteerd.

Vicedirecteur David Bohrman van CNN droomde er al meer dan tien jaar van om deze techniek toe te passen. Tot nu toe was dit onmogelijk, omdat het te veel computerkracht kostte.

Of de nieuwe techniek vaker wordt ingezet, is volgens Bohrman nog maar de vraag. 'Ofwel dit is een evolutie op tv-gebied en dan gaan we live-interviews vaker op deze manier brengen. Anders was het een leuk uitprobeersel.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 5 november 2008

Roze bril

Oktober was een van de slechtste maanden uit de beurshistorie. Toch zijn analisten op Wall Street nog steeds positief gestemd.

Neem de winstverwachting van analisten voor de S&P 500. In deze index staan de 500 grootste beursgenoteerde bedrijven van de VS uit alle geledingen van de economie. De S&P wordt daarom gezien als een betrouwbaardere graadmeter dan de Dow-Jonesindex waaraan dertig bedrijven staan genoteerd.

Analisten verwachten dat bedrijven in de S&P 500 in het vierde kwartaal gemiddeld 29% meer winst zullen boeken. Voor het eerste kwartaal van 2009 stijgen de winsten met nog eens 15%, verwachten zij. Als alle winsten van de bedrijven in de S&P worden gedeeld door de miljarden uitstaande aandelen, komt een gemiddelde winst per aandeel uit de bus voor de S&P van $ 91,41. Een record.

Maar de markt heeft een andere kijk op de werkelijkheid dan analisten, want de S&P 500 daalde dit jaar met 35%. De markt neemt de recessie kennelijk serieuzer dan analisten.

Om een beter idee te krijgen wat de beurs mogelijk te wachten staat, is het goed te kijken naar de verwachtingen van strategen. In tegenstelling tot analisten letten zij niet op de resultaten van individuele bedrijven, maar kijken zij van bovenaf naar de invloed van de economie en werkgelegenheid op de bedrijfswinsten.

Beleggersblad Barron's peilde de mening van vijf vooraanstaande strategen. Zij verwachten voor dit jaar een winstdaling van 15% en nog eens 3% in 2009. Dit komt neer op een gemiddelde winst per aandeel van $ 70 volgend jaar. Deel de huidige koers van aandelen door de winst per aandeel en er komt een koers-winstverhouding (kw) uit van 13,7.

Dit lijkt redelijk gezien het feit dat de gemiddelde kw over de afgelopen zestig jaar 17,62 bedraagt. Het is laag als het wordt vergeleken met de huidige kw van 21.

Zakenbank Merrill Lynch is nog somberder dan de strategen. Ze hanteert voor 2009 een gemiddelde winst per aandeel van $ 60. Als je dit vermenigvuldig met het historisch kw-gemiddelde van 17,82 dan staat de S&P eind 2009 op 1069 punten. Dat is 10% hoger dan het slot van afgelopen maandag. Gezien de koersdalingen van dit jaar, is dat geen slecht rendement.

Er is wel één maar: de kw's moeten niet gaan dalen. De historie leert dat in eerdere recessies de kw's ver onder het meerjarige gemiddelde zakten. Tijdens de recessie van 1975 noteerde de kw op 7,28 en in 1980 kwam die zelfs op 6,84. Vermenigvuldig de winst per aandeel van $ 60 met 6,84 en eind volgend jaar staat de S&P op slechts 420 punten, 50% lager dan het huidige niveau.

De verhalen van analisten met een roze bril zijn prettig voor de belegger. Het is echter de vraag of dit wel realistisch is.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 30 oktober 2008

Dividend telt

Het beursgeweld van de afgelopen weken begint te wennen. Een beweging van meerdere procenten op één dag voor de Amerikaanse Dow-Jonesindex is eerder regel dan uitzondering. Sinds 23 september zijn er slechts drie handelsdagen geweest waarop de Dow met minder dan honderd punten bewoog.

Dinsdag veerde de Dow met bijna 900 punten op, een winst van 10,88%. In procenten was het de op vijf na sterkste stijging in het bestaan van de Amerikaanse beursgraadmeter. Opvallend gegeven is dat vier van de vijf sterkste procentuele stijgingen werden geboekt tussen 1929 en 1932. Het zijn de drie jaren na de grote beurskrach van oktober 1929, beter bekend als Black Monday. Hierna belandde de mondiale economie in de jaren dertig in de Grote Depressie.

Het duurde tot 1954 voordat de index zich wist te herstellen van de klap en het hoogste punt van 381,17 punten uit 1929 weer op de borden stond.

Mocht de beurs wederom net zo veel tijd nodig hebben om te herstellen van de huidige koersdreun, dan gaan we sombere tijden tegemoet. De Dow noteerde op 9 oktober vorig jaar een 'all-time high' van 14.164 punten. Als het scenario van de jaren dertig zich herhaalt, dan zou dit betekenen dat pas in december 2032 dit hoogtepunt weer wordt bereikt.

Het is een somber gegeven, maar er zijn lichtpuntjes. Een nadere blik op de cijfers leert dat rendementen sneller herstellen dan de koers van de index aangeeft. Een van de belangrijkste factoren daarbij is dividend. Het dividend vertegenwoordigt een belangrijk deel van het totaalrendement. Een koersindex houdt hier geen rekening mee. Een beursgraadmeter is een afspiegeling van het sentiment en hangt af van de waan van de dag.

Het beleggingsboek Stocks for the Long Run van financieel professor Jeremy Siegel van de Wharton School van de universiteit van Pennsylvania brengt het belang van dividend duidelijk in beeld. In het boek - dat door The Washington Post is betiteld als een van de tien beste beleggingsboeken aller tijden - legt Siegel uit dat ten tijde van de Grote Depressie de dividenden in de dubbele cijfers noteerden.

Om beleggers naar de aandelenmarkten te lokken, bood een hoog dividend uitkomst. Daarnaast proberen bedrijven, ook als de winst lager uitvalt, het dividend zo veel mogelijk op peil te houden.

Rekening houdend met de uitkering van dividend, duurde het voor de breder samengestelde S&P 500 geen 25 maar 12,5 jaar totdat de verliezen waren weggepoetst. In 1954 was een belegging in de S&P 500, mede door het uitkeren van dividend, alweer drie tot vier keer zo veel waard als in 1929.

De stand van een index is één ding, maar het totaalrendement is zo mogelijk nog belangrijker.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

ING's antwoord op 'turbo' is 'sprinter'

Amsterdam
ING wil met het beleggingsproduct 'sprinter' de concurrentie aangaan met de populaire 'turbo' van ABN Amro.

De sprinter werkt hetzelfde als de turbo, die bijna vier jaar geleden door ABN Amro werd geïntroduceerd. 'De technische specificaties zijn identiek', zegt Leen Verdonk, hoofd gestructureerde producten van ING Wholesale Banking.

Beleggers kunnen met een turbo of sprinter speculeren op een koersstijging (de long), of op een daling (de short). De turbo werd de afgelopen jaren met name bij de particuliere belegger erg populair.

De sprinter en turbo lijken veel op een optie. Het grote verschil is dat een optie een aflooptijd kent, terwijl de sprinter gebruikmaakt van een zogeheten 'stop loss'. Daalt de onderliggende waarde onder de afgegeven prijs, dan loopt de long af. Bij een short is het omgekeerde het geval. Zo lang de stop loss niet wordt gebroken, blijft de sprinter verhandelbaar.

Dat de bank juist in deze turbulente beurstijden met dit product komt, is puur toeval. Verdonk: 'We zijn hier al sinds het begin van het jaar mee bezig.' Ondanks de populariteit van de turbo, ziet hij nog genoeg ruimte voor de sprinter. Binnen een jaar wil ING met de sprinter 'minimaal 50%' van de markt in handen hebben.

Deze maand vond de eerste handel plaats en is er door ING veel getest. 'Het was gezien de bewegelijkheid van de markt een goede testperiode', aldus Verdonk.

ING komt in eerste instantie met vijftig tot zeventig verschillende sprinters. Dit aantal zal langzaam worden uitgebreid. De onderliggende waarde van de sprinter varieert van aandelen, valuta's, en indices tot grondstoffen.

ING onderzoekt momenteel of de sprinter ook in andere landen in Europa en mogelijk ook in Azië kan worden geïntroduceerd.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 29 oktober 2008

Olie beweegt mee met aandelenmarkt

Grote correlatie tussen olieprijs en aandelenmarkten uit vrees voor diepe economische recessie

Amsterdam
De olieprijs krabbelde gisteren licht op. Net als de aandelenbeurzen is de prijs van olie de afgelopen weken in een vrije val beland. De daling van de prijs van olie vertoont een opvallende overeenkomst met die van de aandelenmarkten en met de dollarkoers.

De prijs van olie steeg dinsdag 'door een daling van de dollar' schreef Nimik Khamar, een energieanalist van Sucden Research. 'Olie profiteerde dinsdag verder van een hoger slot in Azië en hogere Europese aandelenmarkten.'

Volgens partijen in de markt heeft de prijs van olie momenteel een sterke band met de neerwaartse spiraal waarin de aandelenmarkten zich bevinden. Net zoals de aandelenmarkt een recessie inprijst, reageert de olieprijs met een daling door afnemende vraag in een recessie.

'Dat de acties van de Opec er niet toe doen, blijkt uit de prijsdaling van vorige week', zegt Zachary Oxman, handelaar bij Wisdom Financial. Vorige week besloot de Organisatie van olie-exporterende landen (Opec) de olieproductie vanaf 1 november met 1,5 miljoen vaten per dag te verminderen om zo de daling van de olieprijs een halt toe te roepen. De markt was echter niet onder de indruk: in een week daalde de olieprijs met 11%. Na de productieverlaging van de Opec vorige week vrijdag, daalde de olieprijs dezelfde dag ruim 5%.

'De dalende vraag stuurt de prijs. Daarbij is correlatie het woord waar het nu om draait. Ook de oliemarkten worden nu gedreven door de neergaande bewegingen op de aandelenmarkt.'

Analist Darin Newsom van DTN ziet ook een sterk verband tussen de aandelenmarkten enerzijds en de sterke opmars van de dollar anderzijds.

Afgelopen maandag veerde de olieprijs op, na een hogere opening van Wall Street. Toen in de laatste uren de koersen wegzakten, daalde de prijs van olie mee. Hierdoor zakte de prijs van een vat olie naar een stand van $ 63,22, het laagste niveau in 17 maanden.

Sinds de recordstand van $ 147,27 die 11 juli dit jaar werd bereikt, is de prijs met meer dan 55% onderuitgegaan. Alleen al deze maand zakte de olie met bijna 38% in prijs. Dit is de sterkste daling sinds 1986. Ter vergelijking: de Dow-Jonesindex verloor in de maand oktober ongeveer een kwart van zijn waarde. De S&P 500 verloor sinds het begin van deze maand circa 27%.

De secretaris-generaal van de Opec, Abdallah el-Badri, zei maandag een extra bijeenkomst, voor de reguliere vergadering van het oliekartel in december, niet uit te sluiten.

Een extra vergadering van de Opec voedt speculaties dat het kartel nogmaals de productie zal verlagen. 'Als de omstandigheden ons dwingen, komen we uiteraard weer bij elkaar', zei El-Badri, die daarnaast aangaf te verwachten dat de markt alsnog met een prijsstijging zal reageren op de productieverlaging van vorige week. De Opec is goed voor ongeveer 40% van de mondiale olieproductie.

Gisteren zei El-Badri dat de Opec de productie mogelijk verder naar beneden zal bijstellen als de olieprijs blijft zakken. 'We zullen moeten afwachten hoe de markt reageert, maar als dit probleem aanhoudt, dan zullen we nog een keer de productie moeten verlagen', aldus Badri tegenover het Franse persbureau AFP.

Een van de bepalende factoren voor de daling van de olieprijs is de tanende vraag naar olie door een vertraging van de wereldeconomie. Zo is de vraag naar benzine in de VS - het land verbruikt een kwart van de wereldconsumptie - al aan het dalen. Volgens het Amerikaanse ministerie van transport reden Amerikanen in augustus 5,6% minder dan een jaar eerder. Dit komt neer op 24,14 miljard minder kilometers. Dit is de scherpste daling sinds 1942.

Voor de Amerikaan is de prijs van benzine aan de pomp gedaald tot onder het niveau van een jaar geleden. Een gallon (3,785 liter) kostte dinsdag $ 2,629. Een jaar geleden was dit nog $ 2,856, aldus cijfers van Daily Fuel Gauge Rapport.

Vandaag worden de laatste cijfers over de Amerikaanse olievoorraad gepubliceerd. Analisten rekenen op een toename van de olievoorraad van 1,6 miljoen vaten en een stijging van de benzinevoorraden met 1,8 miljoen vaten. Daarmee staat de Amerikaanse olievoorraad boven het vijfjaarsgemiddelde.

De gasprijs zoekt eveneens steeds lagere regionen op. 'Handelaren zijn bezorgd dat de vraag naar gas steeds verder wegzakt nu het duidelijk is dat de economie in een recessie verkeert en consumenten minder goederen kopen', zegt Beth Sewell van Quantum Gas & Power Services. 'De productie van fabrieken daalt. Dat betekent dat er minder gas nodig is, en de gasvoorraad is al hoog.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

zaterdag 25 oktober 2008

Waar is toch de bodem?

Winstwaarschuwingen en recessievrees leidden weer tot verlies. De AEX zakte naar een nieuw dieptepunt. Maar of het de bodem is?

Oktober 2008 zal de boeken in gaan als een van de zwartste maanden uit de beursgeschiedenis. Exact een maand geleden noteerde de AEX nog 369 punten, gisteren sloot de index op 245,92. De Amsterdamse hoofdgraadmeter staat daarmee op het laagste punt sinds maart 2003. Toen de laagste stand in meer dan zeven jaar. Het verlies in oktober bedraagt 25,9%. Sinds het begin van dit jaar staat de AEX zelfs 52,4% lager.

'Er staan koersen op de borden waarvan ik denk: zijn beleggers collectief gek geworden of ik?', zegt vermogensbeheerder Raymond Lesparre van International Assets in Baarn. Hij merkt dat cliënten steeds moedelozer worden van de aanhoudende koersdalingen. 'Als een klant me de eerste keer belt met de opmerking: "Ik zie het niet meer zitten, verkoop al mijn aandelen maar", probeer ik ze met rationele argumenten ervan te weerhouden. Als de koersen blijven dalen wordt dat bij een tweede keer al lastiger en bij een derde keer sta ik ook met de rug tegen de muur.'

Geldmarkt toont herstel
Net als in de voorgaande week begon de handelsweek hoopvol. Beleggers putten maandag moed uit het feit dat de geldmarkten langzaam op gang beginnen te komen. De interbancaire rente begon te dalen, een eerste signaal dat het vertrouwen tussen de banken - hoe broos ook - terug begint te keren. De AEX sloot 6,8% hoger op 269,41 punten met ING als de grote smaakmaker. De overheid investeerde vorig weekend voor euro 10 mrd in preferente aandelen in ING en krijgt daarvoor een rente van 8,5% op jaarbasis. De steun stuwde de koers van de bank-verzekeraar met 29% op tot euro 9,48. Op woensdag werd het aandeel weer afgeslacht doordat kredietbeoordelaar Moody's de kredietstatus verlaagde. Beleggers vreesden daarnaast voor meer afschrijvingen op Alt-A-hypotheekobligaties, waarvan het bedrijf voor euro 22 mrd in de boeken heeft staan. Aan het eind van de week was er van de winst die maandag was geboekt nog maar weinig over en met een slotkoers van euro 7,20 daalde het aandeel onder de euro 7,33 waarop het aandeel vorige week vrijdag sloot. Dinsdag leek de beurs eveneens de weg omhoog in te slaan, maar aan het eind van de dag werd een groot deel van de opgebouwde winst ingeleverd door tegenvallend bedrijfsnieuws uit de Verenigde Staten.

Arcelor afgestraft, KPN in trek
ArcelorMittal behoorde deze week tot de fondsen die het hardst werden getroffen door de angst voor een diepe recessie. Vorig jaar was het staalconcern nog het sterkst presterende aandeel in de AEX. Dit jaar wordt het aandeel hard afgestraft. In een week verloor de zwaargewicht in de hoofdgraadmeter 22,4% op euro 17,17. In juli stond het aandeel nog boven de euro 60.

Op woensdag zakten de beurzen weer hard weg wegens de angst voor een recessie. Een van de weinige uitzonderingen die dag was telecomconcern KPN. Het bedrijf kwam met sterke cijfers en maakte bekend eigen aandelen in te kopen. Ahold was naast KPN een van de weinige aandelen die het hoofd boven water wisten te houden. Het supermarktconcern kwam vrijdag met beter dan verwachte cijfers. Ahold was vrijdag een van de weinige fondsen die een plus op de borden wisten te zetten.

Allesverzengende paniek
Na twee Black Mondays in één maand kwam daar gisteren een 'Bloody Friday' bij. Nadat in Azië de koersen hard onderuit waren gegaan met verliezen voor sommige indices van wel 10%, volgde Europa met zware verliezen. Herstel op Wall Street zorgde ervoor dat het verlies voor de AEX beperkt bleef tot 4,6%

Ondanks de sterke dalingen vindt Roelof-Jan van den Akker, technisch analist van ING Wholesale Banking, niet dat er sprake is van paniek. 'De beurzen gaan ordelijk met meerdere procenten per dag naar beneden en iedereen accepteert het gelaten. Om een echte bodem te vormen moet er allesverzengende paniek zijn.'

Door veel marktpartijen en technisch analisten wordt 218 punten genoemd als een belangrijke steun en mogelijke bodem in de markt. Dit niveau bleek in maart 2003 het laagste punt in meer dan zeven jaar, waarna de AEX in een bullmarkt belandde die dit jaar aan zijn einde kwam. 'We zullen dat punt zeker opzoeken. Het staat in de kranten en iedereen heeft het erover. Ik verwacht dat er dan koopjesjagers in de markt zullen stappen.' Toch gelooft hij niet dat dit de bodem is waar iedereen op wacht. Sterker nog, Van den Akker rekent erop dat de AEX verder zal zakken om 'tussen de 175 en 200' een bodem te zetten.

'Het sentiment is uitermate beroerd. Instituten zijn omgevallen en reputaties gesneuveld', aldus Lesparre. Hij ziet pas een omslagpunt als de Amerikaanse woningmarkt tekenen van herstel laat zien. 'Daar is het tenslotte allemaal begonnen, maar die signalen zijn er nog niet.' De vermogensbeheerder durft met geen zinnig woord aan te geven waar de door velen zo gewenste bodem ligt. 'Het is wachten op het moment dat verkopers zeggen: dit wordt me te gek, op deze koers verkoop ik niet meer.'

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl