donderdag 27 november 2008

Dieper graven

Beleggers in Rio Tinto zijn in mineur. Nadat mijnbouwbedrijf BHP Billiton het bod op de sectorgenoot had ingetrokken, stortte de koers van Rio in elkaar. Het aandeel Rio leverde dinsdag maar liefst 37% in. Het was de grootste daling voor het aandeel sinds 1987. BHP werd beloond met een winst van 7%.

BHP, het grootste mijnbouwconcern ter wereld, deed begin dit jaar een vijandig bod op Rio van circa $ 155 mrd. De bieding was volledig in aandelen. Omdat ook de koers van BHP door de kredietcrisis en fors gedaalde grondstoffenprijzen hard onderuit is gegaan, was de waarde van het bod inmiddels gezakt tot zo'n $ 66 mrd.

BHP vond het vanwege de kredietcrisis en slechte marktomstandigheden niet langer verantwoord om Rio in te lijven. Bovendien had BHP mogelijk enkele onderdelen van de hand moeten doen om te voldoen aan eisen van de Europese mededingingsautoriteiten terwijl het nu net niet de juiste tijd is om kopers te vinden. Daarnaast had het concern weinig trek in de forse schuldenpositie van Rio Tinto van $ 42,1 mrd.

Om Rio te kunnen kopen had BHP $ 55 mrd moeten lenen, waarmee het de grootste lening uit de bedrijfsgeschiedenis in de boeken had gezet. Op dit vooruitzicht zette kredietbeoordelaar Standard & Poor's de beoordeling van BHP op 'negative'. S&P houdt hier voorlopig aan vast totdat het duidelijk wordt welke kant het management van BHP nu op wil.

Voor vermogensbeheerder BlackRock is het klip en klaar wat die richting moet zijn: BHP moet op zoek naar andere overnamekandidaten. Nu de acquisitie van Rio niet doorgaat, zal BHP zijn groei ergens anders vandaan moeten halen, stelt Evy Hambro, portefeuillebeheerder van het BlackRock World Mining Fund met een waarde van zo'n $ 4,7 mrd.

Volgens Hambro liggen er juist nu mogelijkheden voor BHP om andere grondstoffenproducenten voor een mooie prijs in te lijven. Niet alleen de koers van BHP is fors gedaald, ook sectorgenoten hebben het zwaar voor de kiezen gehad.

Neem het Brits-Zwitserse Xstrata. Dat concern zag begin oktober af van een bod op branchegenoot Lonmin. Het aandeel Xstrata is dit jaar met 76% in waarde gedaald en wordt nu verhandeld op 2,3 keer de jaarwinst. Een andere mijnbouwer, Anglo American, wordt momenteel gewaardeerd op 4,3 keer de winst.

Door de kredietcrisis krijgt een flink aantal kleinere spelers de financiering voor grote projecten niet rond. Hier kan BHP op inspelen, aldus Hambro. Door af te zien van de overname van Rio, heeft het bedrijf nu de sterkste kaspositie in de sector. Hierdoor kan BHP fungeren als financier en opkoper, maar wel op de voorwaarden van BHP. Het concern zit hierdoor in een luxe positie die het met de koop van Rio nooit had kunnen verwerven.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 26 november 2008

Overnames grondstoffen op laag pitje

Kredietcrisis en dalende prijzen brengen consolidatieslag grondstoffensector knarsend tot stilstand

Amsterdam
Met het intrekken van het bod van $ 66 mrd op mijnbouwer Rio Tinto door branchegenoot BHP Billiton is gisteren voorlopig een einde gekomen aan de consolidatieslag in de grondstoffensector.

Door de sterk toenemende vraag vanuit de opkomende markten liepen de prijzen van grondstoffen zoals olie, goud, ijzer en koper tot dit jaar fors op. De stijgende prijzen waren de stuwende kracht voor de ene na de andere miljardenovername in de sector. Door de kredietcrisis en de snel gedaalde prijzen van diverse basismaterialen, is daar nu een eind aan gekomen.

BHP Billiton, het grootste mijnbouwbedrijf ter wereld, liet gisteren weten geen bod uit te brengen op sectorgenoot Rio Tinto. Volgens BHP zijn de verslechterende marktcondities en de crisis op de financiële markten de belangrijkste reden voor deze beslissing. BHP Billiton bracht in februari van dit jaar een vijandelijk bod uit op het Brits-Australische Rio Tinto.

'Ongetwijfeld is aan deze consolidatieslag even een einde gekomen', zegt Jurriaan Hofman, aandelenanalist van Iris, het onderzoeksbureau van de Rabobank en Robeco. 'Er is de afgelopen jaren al een enorme overnamegolf geweest, waardoor dit soort bedrijven nu met behoorlijke schuldniveaus zitten. Zij zullen zich nu concentreren op het afbouwen hiervan. Daardoor ontbreekt het nu aan slagkracht.'

Volgens Richard Keizer, portefeuillebeheerder van het fonds Basic Materials van ING Investment Management, valt het met de schuldposities van de bedrijven wel mee. 'Die zijn op een heel aanvaardbaar niveau, al is dit wel afhankelijk van de ontwikkeling van de economie.' Ook Keizer verwacht dat op korte termijn geen grote overnames worden gepleegd. 'Voor nieuwe deals is de financiering duur, zo niet onmogelijk geworden. Een overname als die van Rio Tinto moet door banken worden onderschreven. Zij moeten dat risico op de balans nemen. Daartoe zijn banken op dit moment gewoon niet bereid. Eerst moet de kredietmarkt zich weer normaliseren.'

Keizer denkt dat er nog wel kleine acquisities zullen worden gepleegd door de grote bedrijven. 'Dat zijn meestal bedrijven die op één project zitten en nu moeite hebben met de financiering ervan. Die gaan nu bij een grotere partij aankloppen.'

Niet alleen in de grondstoffensector, ook in de staalsector vond de afgelopen jaren een golf van consolidatie plaats, die ook in Nederland duidelijk merkbaar was. Zo nam het aan het Damrak genoteerde Mittal Steel in 2006 Arcelor over voor euro 18,6 mrd. Een jaar later kwam het Brits-Nederlandse Corus in handen van Tata Steel uit India voor euro 8,4 mrd.

Maar de kredietcrisis en de daaruit volgende economische neergang heeft ook de staalsector zwaar getroffen. ArcelorMittal liet deze maand weten de productie wereldwijd met gemiddeld 40% te verlagen. In september dacht de staalreus nog dat een verlaging van 15% toereikend zou zijn.

Gisteren maakte het Japanse Nippon Steel bekend de productieverlagingen te willen verdubbelen wegens een inzakkende vraag vanuit de autosector. 'De financiële crisis heeft een duidelijk effect op de reële economie', aldus Shoji Muneoka, topman van de Japanse staalproducent. 'Als de situatie verder verslechtert, zullen we de productieverlagingen nog verder moeten opvoeren.'

In Zuid-Korea neemt Dongkuk Steel, in grootte de derde staalproducent van het land, een week extra de tijd om na te denken over de overname van ingenieursbedrijf Ssanyong Engineering & Construction. Dongkuk wil heronderhandelen over de prijs. Korea Asset Management, die de verkoop van een belang van 50,7% leidt, weigert echter iets aan de prijs te doen. Dit ondanks dat het aandeel Ssanyong sinds juli met circa 67% is gedaald. Dongkuk wilde in eerste instantie omgerekend euro 283 mln betalen , gisteren noteerde het aandeel Ssanyong Won 6100, waarmee het belang nog circa euro 95 mln waard is.

Het aandeel Dongkuk steeg gisteren met 12%. Beleggers speculeerden dat het bedrijf het bod zal intrekken.

Voorlopig zijn overnames naar de achtergrond verdwenen, maar de meeste kenners verwachten dat zodra de economie aantrekt deze weer in aantal zullen toenemen.

'De cyclische vraag zakt nu in, maar dit was nooit het belangrijkste in deze consolidatieslag', zegt een portefeuillebeheerder die anoniem wenst te blijven. 'De echte stuwende kracht is schaarste. Dat is nu naar de achtergrond gedrongen, maar dat komt vanzelf weer terug, want het schaarsteprobleem is niet ineens verdwenen.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

dinsdag 25 november 2008

Dubai remt ontwikkeling eilanden










Ook in Dubai voelen ze de pijn van de kredietcrisis. Enkele grote projecten worden opgeschort. Vervelend nieuws voor baggeraars.

Amsterdam
De laatste jaren kon het niet op in het schatrijke oliestaatje Dubai. Het ene na het andere project werd uit de grond gestampt. Of beter gezegd: uit zee, waar een aantal eilanden in de vorm van palmbomen werd opgespoten.

Maar nu komt de klad erin. Tekenen dat ook in Dubai de (palm-) bomen niet tot in de hemel groeien, worden zichtbaar.

Vorige week maakte Nakheel, een van de grootste projectontwikkelaars van Dubai, bekend dat het een aantal van zijn projecten opschort. Het nieuws kwam enkele weken nadat Meed, een andere grote lokale ontwikkelaar, had aangegeven het opspuitwerk bij Palm Deira voorlopig stil te zetten.

Nakheel laat in een reactie per e-mail weten de gevolgen van de 'wereldwijde, negatieve economische ontwikkeling' te voelen. De projectontwikkelaar ziet het als zijn 'verantwoordelijkheid' ervoor te zorgen dat de regio zijn 'gezonde momentum behoudt'.

In gewone taal: laten we niet te veel bijbouwen nu het minder gaat, want dat komt de prijzen van het huidige aanbod niet ten goede.

Verstandig, vindt vastgoedadviseur Global Property Guide. Deze zegt dat het aanbod van huizen in Dubai zo overweldigend is dat de prijzen onder druk komen.

De ontwikkeling in Dubai kan gevolgen hebben voor de Nederlandse baggeraars Boskalis en Van Oord en hun Belgische concurrent Jan de Nul. Het Midden-Oosten, met Dubai, heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke regio. Vijf jaar terug was het gebied goed voor 5% tot 10% van de omzet in de baggersector; nu is dat circa 35%.

Boskalis, maar vooral Van Oord en het Belgische Jan de Nul, trokken de afgelopen jaren flink profijt van de opmars van Dubai.

Woordvoerders van Jan de Nul en Van Oord laten weten dat het vooralsnog om een verplaatsing van werkzaamheden gaat, en dat er per saldo geen werk verloren gaat. Maar de woordvoerder van Van Oord zegt ook: 'Wat de toekomst brengt, is lastig aan te geven. We zijn realistisch genoeg om te zien dat de wereldeconomie vertraagt en dat dat ook ons raakt.'

Mathijs Schifffers en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

maandag 24 november 2008

'Vroeger haalden mensen glas in lood weg, nu is het een groeimarkt'

Amsterdam
Hoe oud de techniek van het maken van glas in lood ook mag zijn, volgens aankomend eigenaar Freek van Elk van de Zaansche Glas-in-Loodzetterij heeft het nog steeds toekomst. 'Ik wil het ambacht lostrekken van het hobbyisme.'

Vanaf 1 januari aanstaande is Van Elk de baas van de zaak die door zijn opa in 1967 werd overgenomen van de Zaanse heer De Ronde. Vandaar het 'Zaansche' in de naam, legt Van Elk uit, die zelf Nijmeegse roots heeft. Trots laat hij een oude zwart-witfoto uit de jaren dertig van de vorige eeuw zien. Het ambachtelijke bedrijf is al sinds 1934 gesitueerd in het hartje van de Amsterdamse Jordaan. En dat blijft ook zo, zegt Van Elk: 'Het is een hartstikke mooie locatie en een zaak als deze past heel goed in een buurt waar vele kunstgalerieën en cultuur om de hoek liggen.'

Bij binnenkomst in zijn appartement boven de zaak aan de Looiersgracht wordt meteen duidelijk dat glas een belangrijke rol speelt in het leven van de 27-jarige ondernemer. Glas in lood in de tussendeur, glas in lood voorzien van brandschilderingen in de bovenramen van zijn huiskamer en nog meer glas: een verzameling vreemde bierflesjes. Die stammen uit de tijd dat hij voor zijn afstudeeropdracht bedrijfskunde in de Democratische Republiek Congo voor bierbrouwer Heineken werkte.

In het Afrikaanse land onderzocht hij de mogelijkheid om één bierflesje in heel Midden-Afrika in te voeren. De bierbrouwer wilde op die manier kosten besparen, maar die gedachte bleek niet juist. 'Ook toen ik daar drie jaar geleden werkte, was er al veel onrust in dat gebied en bleek dat de bewoners juist gehecht waren aan de verschillende flessen als onderdeel van hun identiteit.'

Opa Van Elk opende vlak na de Tweede Wereldoorlog al een glasgroothandel in Nijmegen waar onder meer broeikassen werden gebouwd. Vader Jan van Elk stapte in 1965 in de zaak en startte in 1972 de Wijchense Glashandel die zich voornamelijk richtte op de particuliere markt en nam in 1985 het gehele bedrijf over. Weer 23 jaar later wordt kleinzoon Freek de derde generatie die in het glas in lood gaat.

De Zaansche maakt niet alleen glas in lood en brandschilderijen. Een groot deel van de tijd besteed het bedrijf aan restauratiewerk. Niet de minste namen werden door de Zaansche onder handen genomen. Het glas in lood van bekende gebouwen als Paradiso, het Rijksmuseum, de Rozengrachtkerk in Amsterdam en de Waag in Nijmegen werden door het bedrijf opgeknapt. Dit jaar kreeg het glas in lood van de Amsterdamse Valeriuskliniek een opknapbeurt.

Veel glas-in-loodzaken zijn er niet meer in Nederland. Een stuk of zeven, schat Van Elk. 'Als hobby is het erg populair, maar ik wil daar bovenuit stijgen.' Daarom moet het eeuwenoude ambacht deels een verjongingskuur ondergaan om de tand des tijds te doorstaan. Zo is het met nieuwe technieken mogelijk om glas in lood te plaatsen in isolatieglas.

Hier wil de aanstaand eigenaar vol op inzetten. 'Vroeger werd glas in lood uit de huizen weggehaald, maar dat tijdperk ligt achter ons. Steeds meer mensen willen hun huis in de oude staat herstellen. De originele kenmerken van het huis kunnen nu ook worden hersteld zonder dat je inlevert op de kwaliteit van het wonen met energiezuinig glas in lood', zegt Van Elk. 'Dit is een markt waarin we kunnen groeien.'

Daarnaast ziet de nieuwe eigenaar groeimogelijkheden in brandschilderingen. Waar vroeger alleen kerken en herenhuizen werden voorzien van deze kunstige glaswerken, zijn er steeds meer particulieren die hun huis persoonlijker willen maken door brandschilderingen van de kinderen of een idool in glas in lood te plaatsen.

Een van de lastigste zaken bij een ambacht als glas in lood is het vinden van personeel. Momenteel heeft de Zaansche vier mensen in dienst. Een van de werknemers werkt al twintig jaar voor het bedrijf. Hier blijkt ook sprake van een familietraditie, want zijn vader werkte jarenlang voor het bedrijf.

De huidige vier personeelsleden moeten er meer worden. Daar ligt een probleem, want glas in loodzetter word je niet zomaar. Het duurt circa drie jaar voordat het vak volledig zelfstandig kan worden uitgeoefend. Van Elk heeft daarom plannen om een klein praktijkopleidingsinstituut op te zetten om zo nieuw en jong personeel in huis op te leiden. Ook denkt hij aan een samenwerking met een Regionaal Opleidingen Centrum. 'Het zou echt zonde zijn als dit ambacht zou uitsterven, bovendien heb ik het personeel nodig om de groei te kunnen waarborgen.'

Met zijn plannen denkt de nieuwe eigenaar de 74 jaar oude Zaansche Glas-in-Loodzetterij verder te kunnen uitbouwen. Zo moet de komende twee jaar de omzet worden verdrievoudigd naar zo'n euro 1 mln en moet de winst binnen vijf jaar zijn verdubbeld. Een doelstelling die hij ondanks de economische neergang handhaaft. 'Als de huizenprijzen dalen, blijven de meeste mensen zitten waar ze zitten. Vaak zijn ze dan bereid geld in het eigen huis te steken.'

Van Elk werkt tot het einde van dit jaar voor Sara Lee-Douwe Egberts. Daar is hij verantwoordelijk voor de commerciële controle van de koffiecategorieën van de koffiebrander. Het overnemen van de glas-in-loodzaak van zijn vader lijkt dan ook een stap in de andere richting. 'Ik wist altijd al dat ik ondernemer wilde worden. Dat het glas in lood is geworden? Het bloed kruipt toch waar het niet gaan kan.'

Dit jaar is hij bezig geweest met de overdracht van het bedrijf. Omdat hij de eenmanszaak van zijn vader overneemt, maakt hij gebruik van de zogeheten opvolgingsregeling waarmee fiscale voordelen te verkrijgen zijn. 'Het was samen met mijn accountant veel zoekwerk om te kijken aan welke eisen je moet voldoen. Het is een wirwar aan regels met uitzondering op uitzondering. Het kost veel tijd om alles te snappen.'

Naast het doornemen van alle regels en papierwerk, moest het worden getaxeerd en ook binnen de familie moest worden overlegd over de overdracht. 'Dat verliep vrij vlekkeloos', zegt Van Elk.

Vader Jan van Elk heeft het volste vertrouwen in zijn opvolger: 'Freek weet heel goed wat hij wil en ik heb hem altijd al ondernemer zien worden, al heb ik er een tijd lang niet meer op gerekend dat hij de zaak zou overnemen. En mijn andere zoon wilde sowieso niet', aldus de zestigjarige Van Elk. Nee, hij heeft zijn zoon nooit onder druk gezet, maar echt verbaasd dat het uiteindelijk toch zover is gekomen, is hij niet. 'Hij was altijd al kind aan huis, al vanaf zijn zesde was hij alle weekenden en vrije tijd in de zaak.'


Opvolging
Binnen de familie

Zo'n vijf jaar geleden heeft het ministerie van Financiën de vrijstelling van overdrachtsbelasting bij een bedrijfsoverdracht in de familiesfeer aangepast. Als een of meer familieleden een onderneming in haar geheel voortzet, hoeven zij daar geen overdrachtsbelasting over te betalen. Dat geldt bijvoorbeeld voor het onroerend goed dat tot het bedrijf behoort

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 20 november 2008

Olieconcerns snijden in investeringen door lage prijs

Olie daalt in vier maanden 64%

Amsterdam
Nu de wereld in een recessie wegzakt, snijden grote oliemaatschappijen sneller in investeringen of stellen projecten uit. De grootste olieconcerns ter wereld, waaronder Saudi Aramco, Shell en Petroleo Brasileiro, snijden versneld in investeringen, aldus zakenbank Morgan Stanley gisteren in een rapport. Tot 18 november zijn 44 projecten uitgesteld of zijn de investeringen teruggedraaid. Op 5 november waren dit er nog 19.

Volgens de bank overweegt Saudi Aramco de uitnodigingen om te investeren in een raffinageproject terug te trekken. 'De plannen zijn gemaakt in een tijdperk waarin olie tussen de $ 80 en $ 100 noteerden, en werken niet in een wereld waarin een vat olie $ 65 kost', aldus Aramco tegenover Morgan Stanley.

Het Franse Technip, in grootte Europa's tweede ingenieursbedrijf op het gebied van olievelden, zegt dat projecten met drie tot negen maanden worden uitgesteld omdat klanten willen heronderhandelen over de contracten.

Het Braziliaanse Petroleo Brasileiro (Petrobras) zei onlangs dat een vijfjarig investeringsplan vertraging oploopt. Het Russische Gazprom gaat volgende maand om de tafel zitten om de investeringsplannen nogmaals te bekijken.

Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) schreef vorige week in een rapport dat de vertragingen in nieuwe olie-investeringen de komende twee decennia tot een energiecrisis kunnen leiden. 'Het snijden in de investeringen volgend jaar heeft gevolgen voor de olietoevoer voor de lange termijn', aldus de IEA.

De alsmaar dalende olieprijs is debet aan de uitstel van projecten. Olie bereikte dinsdag het laagste punt in bijna twee jaar. Beleggers zijn nog steeds bevreesd dat de economische crisis de olieconsumptie zal verminderen. Dinsdagavond kostte een vat lichte Texaanse olie $ 54,39 in New York, een stand die in 22 maanden niet is gezien.

Sinds olie in juli een record van $ 147,27 bereikte, is de prijs in een razende vaart gezakt. In dollars bedraagt de daling ruim 60% in vier maanden tijd. In euro's is de olieprijs minder hard gezakt, maar komt de daling nog altijd uit op 34%. In juli noteerde de euro op circa $ 1,60 tegen $ 1,26 gisteren.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 19 november 2008

Opstappen Yahoo-topman Yang maakt weg vrij voor Microsoft

Amsterdam
Yahoo-topman Jerry Yang stapt op. Daarmee lijkt een overname van het Amerikaanse internetbedrijf door Microsoft weer een stap dichterbij te zijn gekomen.

Yang, medeoprichter van het bedrijf, heeft nog geen achttien maanden aan het roer van Yahoo gestaan. De periode waarin hij de leiding gaf werd gekenmerkt door mislukte overnames, fusies en een kelderende aandelenkoers.

De laatste weken werden de geruchten rond zijn aftreden hardnekkig, maar dit werd door Yahoo altijd ontkend. Nog geen twee weken geleden zei Yang tijdens de technologiebijeenkomst Web 2.0 Summit in San Francisco bereid te zijn 'door muren te gaan' om topman van Yahoo te blijven. 'Het beste wat Microsoft kan doen is Yahoo kopen', zei Yang op hetzelfde congres. Dit leidde tot de nodige gefronste wenkbrauwen, want juist Yang was eerder dit jaar een felle tegenstander van een overname door de softwaregigant.

Microsoft bood begin dit jaar $ 31 per aandeel en verhoogde dit tot $ 33, wat neerkomt op bijna $ 50 mrd. Het bestuur en Yang weigerden genoegen te nemen met minder dan $ 37 per aandeel.

Na maanden van onderhandelingen zag Microsoft in mei van dit jaar af van het bod. Het was de inleiding voor de duikeling van het aandeel. Sinds mei verloor het aandeel meer dan 50%. Maandag sloot het aandeel op $ 10,63.

De kritiek op Yang nam verder toe nadat ook maandenlange gesprekken met Time Warner om samen te werken met internetdivisie AOL in niets waren uitgemond. De kwartaalcijfers stelden teleur en twee weken geleden trok Google de stekker uit een overeenkomst op het gebied van onlineadvertenties. De samenwerking stuitte op bezwaren van onder meer Microsoft, een van de belangrijkste concurrenten van beide bedrijven, en verschillende adverteerders. Zij vreesden dat de combinatie veel te veel macht in handen zou krijgen.

Yahoo heeft een headhuntersbureau ingehuurd om een vervanger voor Yang te vinden. Volgens een woordvoerder van Yahoo is er geen tijdstip bepaald waarop Yang dient te vertrekken, maar naar verwachting wordt binnen vier tot twaalf weken een opvolger gepresenteerd.

In kringen rond Yahoo wordt directielid Sue Decker als een van de opvolgers van Yang genoemd. Analist Jeffrey Lindsay van Sanford Bernstein ziet in Jon Miller de nieuwe topman. Miller is de voormalig topman van AOL, de internetdivisie van Time Warner.

Yang richtte Yahoo op in 1995 met studiegenoot David Filo. Het duo mocht zich een van de eerste internetmiljardairs noemen toen zij het bedrijf in 1996 naar de beurs brachten. Filo zit nog steeds in het managementteam van Yahoo. Yang werd in juni 2007 de topman van Yahoo.

Yang keert na zijn aftreden terug in zijn oude functie als 'Chief Yahoo', waarbij hij zich richt op strategie en technologie. Yang blijft lid van de raad van bestuur.

Microsoft wilde geen commentaar geven op het vertrek van Yang. Ook de activistische aandeelhouder Carl Icahn, die aandrong op het vertrek van Yang, onthield zich van een reactie.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad