zaterdag 17 april 2010

Top Nederlandse vastgoedsector pleit voor radicale hervorming woningmarkt

Maastricht
De overheid moet de komende kabinetsperiode inzetten op een brede hervorming van de Nederlandse grond-, bouw- en woningmarkt om de vastgoedsector er weer bovenop te helpen. Dat stelt de Stichting Vastgoed Overleg, een nieuw platform waarin een dwarsdoorsnede van de Nederlandse vastgoedsector zich heeft verenigd.

Zoals het er nu naar uitziet zal de sector niet eerder dan 2014 terugkeren op het niveau van voor de crisis, stelt Ruud Jacobs, bestuurslid van bouwbedrijf Ballast Nedam en voorzitter van de vorig jaar opgerichte stichting. Daarom moet de overheid juist in deze tijden van bezuinigingen er voor zorgen dat de sector weer gezond wordt.

De stichting pleit onder meer voor een hervorming van de woningmarkt. De huidige onzekerheid over de hypotheekrenteaftrek werkt verlammend en zou per 2014 gefaseerd in 30 jaar moeten worden afgebouwd. Voor huurders in de sociale sector moet er om de vijf jaar een inkomenstoets komen die het scheefwonen moet tegengaan.

De nieuwbakken stichting, waarin naast Ballast Nedam en woningbelegger Vesteda ook partijen als Synthus Achmea Vastgoed, ontwikkelaar Schiphol Area Development Company, Ymere en Ontwikkelings Bedrijf Rotterdam elkaar hebben gevonden, wil dat de top van de Nederlandse vastgoedsector zich voortaan met een mond uitspreekt richting kabinet.

Tot nu toe zijn de geluiden vanuit de sector 'te versplinterd'. 'Ontwikkelaars, vastgoedbeleggers, bouwers en corporaties hebben allemaal een eigen club. Juist in lastige tijden zoals nu, moeten we vanuit alle segmenten integraler gaan denken', zegt Huub Smeets, Vesteda-topman en een van de initiatiefnemers van de stichting.

Belangrijke Nederlandse vastgoedpartijen besloten vorig jaar zomer 'de koppen bij elkaar te steken' toen de crisis in de Nederlandse vastgoedsector zich op een hoogtepunt bevond. 'Vanaf het vierde kwartaal van 2008 is deze vrij hard en plotseling aangekomen. Bovendien in een hevigheid die we niet eerder hebben meegemaakt', aldus Smeets.

Stichtingsleden zullen volgende maand in Maastricht voor het eerst bij elkaar komen om een manifest met adviezen voor een volgend kabinet op te stellen. Vervolgens wil de stichting minimaal een keer per jaar de gehele Nederlandse vastgoedtop bijeen brengen om actuele vraagstukken aan te pakken en te agenderen. Jacobs: 'Een eenduidig geluid van de totale sector, daar staan we voor.'

Volgens Smeets maakt de sector zich op dit moment vooral zorgen over de op hande zijnde bezuinigingen. 'Die zullen ertoe leiden dat er op termijn de investeringen in de sector fors terug zullen lopen.' De stichting wil dat de overheid met een consistent plan voor de lange termijn komt. Want de vastgoedmarkt mag dan een licht herstel hebben ingezet, de sector staat er nog steeds niet goed voor.

Volgens Smeets is de vastgoedbranche vooral gebaat bij consistent beleid. En daar schort het momenteel aan. 'In sommige delen van het land krimpt de bevolking en daar moet dus gericht worden gesloopt, terwijl in steden als Amsterdam de vraagdruk groot is. Het is duidelijk dat er meer gebouwd moet worden, toegespitst op wat de consument wil.'

Ondanks de sterke woonvraag in de Randstad is het toch moeilijk om tot productie te komen. Niet alleen de landelijke, maar ook gemeentelijk politiek is daar debet aan. Smeets: 'Beslissingen worden uitgesteld, of de stekker wordt uit een project getrokken omdat een wethouder is vervangen. Door het duale stelsel maakt de politiek zichzelf onzeker. Je moet vaak opnieuw uitzoeken met wie je nu weer zaken moet doen.'

Smeets noemt als voorbeeld het oude ABN Amro-kantoor aan de Vijzelstraat in Amsterdam dat door Vesteda en corporatie Stadgenoot is gekocht. 'Dat willen wij ombouwen naar woningen. Maar het was zo ontzettend moeizaam om met de gemeente tot een bouwvergunning te komen.'

Ook de sector zelf moet consistent zijn. 'Dan kun je een vertrouwensrelatie opbouwen en dat is belangrijk. We mogen nu wel in tijden van bezuinigingen terecht komen, maar uiteindelijk moet er weer geïnvesteerd worden.'

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

vrijdag 9 april 2010

Markt is pessimistisch over koers euro

Door Griekse problemen en zwakke economie kan euro 'binnen afzienbare tijd' onder de $ 1,30 zakken

Amsterdam
Valutastrategen zijn somber over het koersverloop van de euro. Doordat een echte oplossing voor de Grieken uitblijft, blijft de druk op de Europese eenheidsmunt aanhouden.

'De euro kan maar één kant op, en dat is naar beneden', aldus een valutahandelaar in Amsterdam. Hij houdt er rekening mee dat de munt 'binnen afzienbare tijd' door de $ 1,30 zakt. 'De markt is momenteel duidelijk de eurozone aan het testen.'

Donderdag daalde de euro voor de vijfde dag op rij tegenover de Amerikaanse dollar. De munt werd aan het eind van de middag verhandeld op $ 1,3346.

'De financiële markten laten zien geen vertrouwen te hebben in de huidige plannen om Griekenland te redden', zegt valutastrateeg Nick Kounis van Fortis Bank Nederland. 'Zonder hulp zal Griekenland de schuldverplichtingen niet na kunnen komen.'

Volgens Kounis is het Duitse plan om de Grieken te helpen met leningen tegen de huidige marktrente onrealistisch. 'De markten zeggen eigenlijk: Duitsland, jullie laten de Grieken stikken, hier kom je niet mee weg.'

'Dat Duitsland de Grieken tegen een marktconforme prijs geld wil lenen, is natuurlijk geen hulp', vindt ook de valutahandelaar, die niet met zijn naam in de krant wil. 'Het is nu afwachten waar het pijnpunt voor de eurozone ligt. Dat testen de markten nu.'

Kounis stelt dat Europa met het Duitse plan hoopte de rente op de Griekse staatsobligaties te kunnen drukken. Door een aantal tegenvallende veilingen van Griekse staatsobligaties vorige week is de rente de afgelopen dagen juist fors opgelopen. 'Europa heeft gegokt en verloren', aldus Kounis.

De sterke stijging van de rente op Griekse staatsobligaties van de afgelopen dagen heeft het nog moeilijker gemaakt om de fiscale problemen aan te kunnen pakken. Kounis: 'Zonder echte hulp komen de Grieken niet uit de problemen. Europa moet opnieuw naar de tekentafel.' De valutastrateeg verwacht dat Europa niet zal toestaan dat Griekenland de EMU verder bedreigt en dat er daarom snel een ander plan op tafel zal komen. 'Dan kunnen we een opluchtingsrally zien waarbij de euro tot 5 cent kan stijgen.'

Kounis benadrukt dat niet alleen Griekenland een factor is die de euro drukt. Zo groeit de economie van de eurozone niet tot nauwelijks. Woensdag werd bekend dat de economie in het vierde kwartaal tot stilstand is gekomen ten opzichte van het derde kwartaal, toen nog een groei van 0,4% werd gerealiseerd. Donderdag kwamen cijfers naar buiten waaruit blijkt dat de Europese detailhandelsverkopen in februari op maandbasis met 0,6% zijn gedaald. Het was de sterkste daling sinds mei vorig jaar.

De eurozone zal het door de zwakke binnenlandse markt moeten hebben van de export. In dat licht bezien is een zwakkere euro zo slecht nog niet. Bij een dalende munt worden Europese producten voor andere landen goedkoper. 'Iedere hulp om de export te stimuleren is van harte welkom, maar als de euro daalt door problemen zoals die van Griekenland, heeft het weinig zin. De risicopremies op andere beleggingen lopen op en dat is weer negatief voor de economie', zegt Kounis.

Stuart Frost, valutastrateeg van de Britse vermogensbeheerder Threadneedle, vindt alle ophef rond de euro en Griekenland overdreven. 'Historisch gezien is een koers van $ 1,30 helemaal geen ramp voor de euro. Sommigen zijn blijkbaar vergeten dat de munt ook op $ 0,90 heeft gestaan.' Bovendien, zegt Frost, vond de grootste daling van de euro eind 2009 plaats en toen speelde het Griekse probleem nog helemaal niet.

Daarnaast gaat de daling van de munt in kleine stappen. 'Het is niet zo dat beleggers massaal uit de euro vluchten. Het nieuws rond Griekenland is bekend en breed uitgemeten. Al het negatieve is allang in de koers van de munt verwerkt.' Frost geeft toe dat het Griekse probleem zeer belangrijk is, maar hij gaat ervan uit dat Griekenland uiteindelijk wordt gered.

Volgens Frost regeert op de markt de waan van de dag. 'Vorig jaar hoorden we allemaal verhalen over centrale banken die de portefeuille aan het diversificeren waren en euro's kochten. Daar hoor je nu helemaal niets meer over, terwijl dat beleid echt niet ineens is veranderd.'

Frost verwacht dat de euro tot maximaal $ 1,27 zakt en dan weer een herstel zal inzetten. Hij rekent eind dit jaar op een verhouding van $ 1,35 voor een euro. 'Vorig jaar lag de gemiddelde consensus voor de euro nog op $ 1,60. Er is niets zo veranderlijk als de consensus. Daarbij mag je niet vergeten dat de dollar en het pond hun eigen problemen hebben.'



Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

donderdag 8 april 2010

Kardan zet in op Chinese vraag naar water

Amsterdam
Kardan, de onderneming die voornamelijk bekend is van haar investeringen in vastgoed, zet in China flink in op zijn wateractiviteiten. De komende vijf jaar moet het aantal projecten in deze sector zijn verdubbeld. 'De winst moet over diezelfde periode nog harder toenemen', zegt Alon Shlank, directeur van Kardans activiteiten in China.

De onderneming die zowel in Amsterdam als in Tel Aviv een beursnotering heeft, volgt het beleid van de centrale Chinese overheid. Die investeert de komende vijf jaar zo'n euro 70 mrd in de bouw van nieuwe waterzuiveringsinstallaties en circa euro 10 mrd in het verbeteren van al bestaande installaties. Momenteel heeft Kardan tien installaties in China, die dagelijks 568.000 m3 water verwerken. Wat de sector aantrekkelijk maakt, is de looptijd van dit soort contracten. 'Vaak hebben deze een duur van 25 tot 30 jaar. In ieder geval nooit minder dan 20', zegt Shlank.

Over 2009 boekte de waterdivisie, Kardan Water International Group, een omzet van euro 15 mln en maakte deze winst.

'Wij brengen vooral de technische kennis en ervaring naar China', zegt Shlank. Kardan is onder meer eigenaar van het Israëlische ingenieursbureau Tahal. Dat bureau heeft veel ervaring met opslag, zuivering en verwerking van vervuild water en het ontwerpen van waterzuiveringsinstallaties. 'Maar kennis alleen is niet genoeg. We zijn sinds 2007 op dit gebied actief en hebben daarmee nu een goede staat van dienst opgebouwd. In de watersector is reputatie voor de Chinezen belangrijk.'

Door de grote toevloed aan overheidsgeld is de watersector 'sexy' geworden, 'dus er zijn veel kapers op de kust', zegt Shlank. Die bestaat voornamelijk uit lokale staatsbedrijven, maar die ontbreekt het vaak aan benodigde technische kennis. Daarnaast is de markt landelijk gereguleerd en versplinterd. Zo heeft staatsconcern Beijing Capital een marktaandeel van nog geen 5%. Bekendere westerse namen als Veolia, Suez, Hyflux en Berlin Wasser richten zich voornamelijk op de in het Westen bekende grote steden als Peking, Sjanghai, Guangzhou en Shenzhen.

Kardan mikt juist op zogeheten 'Tier 2- en Tier 3'-steden met acute waterproblemen. 'Dit zijn kleinere steden, zoals hoofdsteden van provincies als Dazhou of Dingzhou.' Echt klein zijn deze steden overigens niet, want het gaat nog altijd om gebieden met 3 miljoen tot 10 miljoen inwoners. China telt meer dan honderd steden met meer dan een miljoen inwoners. Shlank: 'In dit soort steden zijn buitenlandse investeringen ook van harte welkom.'

Volgens Shlank volgt Kardan zo veel mogelijk het beleid van de overheid. De 'kleinere' steden, voornamelijk in het westen van China, hebben de komende jaren een belangrijke rol gekregen om de inwoners die van het platteland naar de stad verhuizen, op te vangen. 'De Chinese overheid geeft signalen af als er beleid wordt gemaakt. Het is belangrijk om daar je weg in te vinden. Bovendien zijn ze bereid om met je samen te werken als je dat beleid ook volgt.'

Kardan wordt strategisch op holdingniveau en operationeel op decentraal niveau bestuurd. Ook in China werkt de onderneming lokaal en heeft ze zo'n 500 werknemers in dienst. De financiering vindt, mede om valutarisico's af te dekken, grotendeels in de regio plaats. Kardan zorgt onder meer voor technische kennis, boekhouding en juridische ondersteuning.

Kardan

Waardevol water

  • Van de 660 steden kampen er 400 met watertekort, 110 hebben waterschaarste
  • Van de 32 grote steden kennen 30 een watertekort
  • 70% van de Chinese rivieren en meren zijn vervuild
  • 65% van het vervuilde water wordt momenteel gezuiverd

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 3 april 2010

Hopen op Homburg

Er zit eindelijk weer eens schot in de koers van vastgoedfonds Homburg Invest. Donderdag schoot het aandeel met ruim 9% omhoog naar euro 5,03. Een slotstand die sinds begin januari niet meer is gezien.

De enige voor de hand liggende verklaring voor de koerssprong zouden de jaarresultaten over 2009 moeten zijn, ware het niet dat deze wat tegenvielen. De in Canadese boekhoudkundige regels gerapporteerde cijfers - Homburg is officieel gevestigd in het Canadese Halifax en heeft naast Amsterdam een notering in Toronto - waren, ondanks enkele optimistische geluiden, niet bepaald om vrolijk van te worden.

Homburg, dat belegt in verschillende soorten vastgoed in Noord-Amerika, Nederland en de Baltische staten, wist in 2009 een 18,7% hoger direct resultaat te behalen. Dit zijn de huuropbrengsten minus kosten. De opbrengsten uit vastgoed lieten een bescheiden groei zien van 2,8%. De bezettingsgraad daalde van 97,1% naar 93%, maar dat is gezien de huidige marktomstandigheden geen schande.

Tegenover deze meevallers staat echter een verlies dat in het afgelopen jaar is opgelopen naar C$ 247,3 mln (euro 180,8 mln), tegen C$ 98,7 mln een jaar eerder. Met name de afschrijvingen op Duits vastgoed van in totaal C$ 231,1 mln drukten fors op het resultaat.

De koersstijging van donderdag ging gepaard met volumes die flink hoger lagen dan op een gemiddelde handelsdag. Over de afgelopen drie maanden bedroeg de dagomzet zo'n 23.000 stuks. Donderdag waren dat er bijna 169.000. Het meest opvallende is dat de koers van Homburg aan het einde van de handelsdag snel opliep. Kort na vijf uur werd een groot pakket verhandeld. De koers volgde daarmee de opwaartse beweging in Canada, waar de koers rond halfvijf opveerde.

Ondanks de stijging van donderdag vindt topman, oprichter en grootaandeelhouder Richard Homburg de huidige koers al langere tijd geen correcte afspiegeling meer van de onderliggende waarde.

Nadat hij vorig jaar een beursexit aankondigde, liet hij dit proefballonnetje weer varen om in januari aan te kondigen het fonds te willen opdelen in vijf verschillende entiteiten, waarvan drie regionale fondsen.

Aankomende week kunnen beleggers rekenen op de details van de eerste afsplitsing: Homburg Canada, dat vervolgens naar de beurs wordt gebracht.

Homburg zei in januari tegen deze krant dat volgens zijn financiële experts alleen Canada al C$ 320 mln waard is. Dat is twee keer zo veel als de beurswaarde die Homburg Invest nu heeft, en waarvan Homburg Canada maar 25%van uitmaakt.

Aankomende week moet blijken of zijn experts gelijk hebben. Mocht dit tegenvallen, dan is Homburg mogelijk weer terug bij af.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

vrijdag 2 april 2010

Alliantie Corio en Multi smaakt naar meer

Amsterdam
De vorige week aangekondigde deal tussen vastgoedbelegger Corio en ontwikkelaar Multi Development bevalt beide partijen zo goed dat er mogelijk meer wordt samengewerkt. Zo ziet Corio mogelijkheden om samen met Multi de portefeuille verder uit te breiden. 'Polen is een van de landen die we in de gaten houden', aldus bestuursvoorzitter Gerard Groener van Corio.

De strategische doelstellingen van beide partijen maken een intensievere samenwerking mogelijk. Corio wil de vastgoedportefeuille verder laten groeien, terwijl Multi Development juist een vaste afnemer van zijn projecten wil.

Vorige week nam Corio voor euro 1,3 mrd aan bestaande en nog te ontwikkelen projecten over van het Goudse Multi Development, waarvan het overgrote deel in Duitsland. Voor Corio ging daarmee een lang gekoesterde wens in vervulling om in Duitsland vaste voet aan de grond te krijgen.

Multi Development wilde juist van een deel van zijn vastgoed af, zegt Hans van Veggel, directeur van Multi Development. 'Wij hebben een sterke projectportefeuille van euro 12 mrd, maar omdat wij momenteel moeilijker aan financiering komen, was dit voor ons niet langer houdbaar.'

Op zoek naar financiering belde Van Veggel in de zomer van 2009 voor het eerst met Corio-topman Groener. 'Wij waren op zoek naar een vaste exitstrategie. Omdat Corio en wij een geografische overlap hebben, passen zij heel goed bij ons.'

'We hebben in de eerste gesprekken gekeken hoe we konden samenwerken en hoe we dat ook concreet konden maken', vult Groener aan. 'Al vlug kwamen we uit op Duitsland.' De overnamegesprekken begonnen afgelopen december. De definitieve afronding moet in de loop van deze maand plaatsvinden.

De bestuursvoorzitter van Corio vindt een samenwerking met Multi logisch, 'maar we zijn niet aan elkaar gebonden. We gaan nu eerst laten zien dat het ook werkt'. Zowel Van Veggel als Groener beaamt dat 'chemie en een goede klik' belangrijk zijn geweest voor de onderhandelingen. Van Veggel: 'Duitsland was ons tafelzilver, we hadden het ook voor een hogere prijs aan een andere partij kunnen verkopen, maar de strategische samenwerking die er nu aan vast zit, is ons meer waard.' Zo heeft Corio bij verschillende projecten het eerste recht om een winkelcentrum over te nemen van Multi Development.

Groener benadrukt dat er, net als bij de overname van de Duitse portefeuille, 'kritische massa' moet zijn om zo'n markt te betreden. 'Wij hanteren daarvoor een ondergrens van euro 500 mln tot euro 600 mln.' Multi Development is in Polen bezig met enkele grote projecten in steden als Warschau en Gdansk. Ook kijkt Groener naar overnames in Turkije, waar Multi Development eveneens een flink aantal projecten heeft lopen.

Gisteren werd bekendgemaakt dat de raad van commissarissen van Corio Ben van der Klift wil benoemen tot chief financial officer ter vervanging van Jan Haars. Francine Zijlstra wordt voorgesteld als chief operational officer, een nieuwe functie bij Corio.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

donderdag 1 april 2010

SNS voegt beheerders samen

Amsterdam
Zwitserleven en SNS Asset Management, de twee vermogensbeheerders van bank-verzekeraar SNS Reaal, zijn vanaf vandaag in elkaar geschoven. Het vernieuwde SNS AM wil zich met name onderscheiden door verantwoord beleggen. 'We willen niet alleen dé verantwoorde vermogensbeheerder van Nederland worden, anderen moeten ons ook zo zien', aldus algemeen directeur Hans Molenaar van SNS AM.

SNS AM had in 2005 een beheerd vermogen van euro 15 mrd, tegen euro 29 mrd nu. Het beheerd vermogen van Zwitserleven bedraagt euro 13 mrd, waardoor de combinatie circa euro 42 mrd onder beheer heeft. De vermogensbeheertak van Zwitserleven kwam in 2008 in handen van SNS Reaal toen de bank-verzekeraar Zwitserleven in zijn geheel inlijfde.

Er vallen geen ontslagen door de samenvoeging. De vijftien medewerkers van Zwitserleven gaan het team van SNS AM versterken. Molenaar heeft als doelstelling om het beheerd vermogen door instroom en rendement met zo'n 10% per jaar te laten groeien. 'Dat is ambitieus, maar dat mag best.'

Voor SNS Reaal is duurzaamheid en verantwoord beleggen een speerpunt geworden. In februari kondigde het bedrijf aan het beleggingsbeleid voor alle onderdelen van het bedrijf 'algemeen aanvaarde ethische uitgangspunten' toe te passen bij de beoordeling op beleggingen. Dit betekent dat als er effecten worden aangekocht, er wordt gekeken naar hoe een onderneming of overheid omgaat met het milieu (environment), sociaal beleid (social) en goed ondernemingsbestuur (governance).

Molenaar verwacht dat SNS AM zich hiermee kan onderscheiden ten opzichte van andere vermogensbeheerders. 'Er is nog niet een klant bij ons weggelopen omdat we verantwoord beleggen. Sterker nog, ik denk dat we met onderscheidende producten meer klanten binnen kunnen halen.'

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad