zaterdag 8 november 2008

Olieconsumptie daalt

Mondiale vraag neemt af door groeivertraging opkomende markten

Amsterdam
Door een afnemende vraag uit de opkomende markten zal de wereldwijde consumptie van olie volgend jaar dalen. Het is voor het eerst sinds 1983 dat de olieconsumptie afneemt, stelt het Britse adviesbureau Wood Mackenzie.

De wereldwijde vraag naar olie zal met 250.000 vaten per dag dalen, een krimp van 0,3%. In de volgroeide westerse economieën is de daling dit jaar al geaccelereerd, dit werd echter gemaskeerd doordat de vraag in opkomende markten bleef groeien.

Maar ook in de opkomende markten, die de laatste jaren de vraag naar het zwarte goud stuwden, wordt volgend jaar minder olie verbruikt. Een begin van een groeivertraging van de Chinese economie is inmiddels zichtbaar. China is na de VS de grootste verbruiker van olie.

Door de afnemende vraag zal de prijs van olie 'relatief zwak' zijn, ofschoon productieverlagingen van de Organisatie van Olie-Exporterende Landen (Opec) een ineenstorting van de olieprijs richting $ 30 tot $ 40 zullen voorkomen.

Donderdag daalde de prijs van een vat olie richting $ 61 wegens de angst voor een afnemende vraag. De olieprijs kwam hierdoor op de laagste stand in anderhalf jaar. In juli noteerde de prijs van een vat olie nog een recordprijs van $ 147,27. Sindsdien is de prijs met bijna 60% gedaald.

Op de korte termijn zijn olie-analisten verdeeld over de richting van de olieprijs. Van de analisten gepolst door persbureau Bloomberg rekent 45% op een stijging. Ruim een derde van de analisten verwacht een daling en 20% gelijkblijvende prijzen. Vorige week rekende 57% nog op een stijging, de olieprijs daalde deze week echter met 10%.

Twee weken geleden besloot de Opec de olieproductie vanaf 1 november met 1,5 miljoen vaten per dag te verminderen om zo de daling van de olieprijs een halt toe te roepen. De secretaris-generaal van de Opec, Abdallah el-Badri, zei vorige week een extra bijeenkomst, voor de reguliere vergadering van het oliekartel in december, niet uit te sluiten. Een extra vergadering van de Opec voedt speculaties dat de productie verder zal verlagen.

Wood Mackenzie verlaagde ook de verwachting voor de olieproductie wegens de financiële crisis. Dit treft vooral investeringen voor de olieproductie voor de korte termijn. Het gaat om productiefaciliteiten in Rusland en de VS. Het bureau stelt dat hierdoor de olieproductie in Rusland in 2009, maar ook in 2010, zal afnemen.

Daarentegen blijft de olieproductie van niet-Opec-landen stijgen. Het gaat om de productie in de Golf van Mexico, de Kaspische zee, Canadese teerzanden en Brazilië.

Dit betekent volgens Wood Mackenzie dat de Opec de productie moet verlagen. Het adviesbureau verwacht dat de niet gebruikte productiecapaciteit van de Opec in 2009 in een sterk tempo toeneemt tot 5 miljoen vaten per dag.

Het Internationale Energie Agentschap (IEA) voorspelt in zijn World Energy Outlook dat zodra de wereldeconomie tekenen van herstel vertoont, de olieprijs weer zal oplopen richting $ 100. Het rapport verschijnt volgende week, maar de Financial Times heeft het al ingezien.

Ondanks de verwachtingen van Wood Mackenzie stijgen de verschepingen van Noordzee Brent-olie in december met 11%. In december worden 159.484 vaten per dag verscheept, tegen 144.000 vaten in november. Dit komt neer op 4,94 miljoen vaten in december, tegen 4,32 miljoen in november.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

vrijdag 7 november 2008

Analisten stellen verwachting snel bij

Een derde van bedrijfsresultaten in S&P 500 komt niet overeen met de berekeningen van analisten

Amsterdam
Beleggers richten zich weer op de ontwikkeling van de economie, nu de Amerikaanse presidentsverkiezingen voorbij zijn. De berichten die binnenkomen stemmen tot somberheid. De beurzen gingen gisteren voor de tweede dag op rij naar beneden.

'Het effect van de verkiezing van Obama is gisteren en vandaag weer verruild voor de realiteit van de economie', aldus Clemence Bounaix, fondsbeheerder van KBL Richelieu Gestion. 'De markt is nog steeds erg nerveus.'

De koersdalingen werden ingezet na teleurstellende resultaten van Toyota. De Japanse autoproducent verwacht de grootste winstdaling in 18 jaar. Het Amerikaanse Cisco Systems, producent van netwerkapparatuur, liet weten voor het eerst in vijf jaar een omzetdaling te verwachten en de Duitse sportartikelenproducent Adidas rapporteerde gisteren winstcijfers die niet met de verwachtingen van analisten overeenkwamen.

'We krijgen de ene na de andere winstwaarschuwing voor onze kiezen', zegt Romain Boscher, portefeuillebeheerder bij Groupama Asset Management in Parijs. Het fonds heeft circa $ 17 mrd aan aandelen in beheer. 'Er is een stroom aan slecht nieuws. De recessie is er, dat is duidelijk. Maar de vraag is: hoe lang duurt de recessie en hoe diep zal deze zijn? We zitten op onbekend terrein.'

Om de economie te stimuleren, verlaagde de Bank of England de rente met een ongekende 150 basispunten van 4,5% naar 3%. De Europese Centrale Bank verlaagde de basisrente met 50 basispunten van 3,75% naar 3,25%. De markten hadden al rekening gehouden met de renteverlagingen, waardoor de beurs hier nauwelijks op reageerde.

Door de lange rij aan winstwaarschuwingen snijden analisten in rap tempo in hun verwachtingen voor het vierde kwartaal en het eerste kwartaal van 2009. 'De verwachtingen worden in een duizelingwekkende vaart naar beneden bijgesteld', zegt Dirk van Dijk, directeur van onderzoeksbureau Zacks Investments Research in Chicago. 'Terecht, want het ziet er ook slecht uit', aldus van Dijk.

Volgens analisten zullen de winsten van de bedrijven, genoteerd aan de Amerikaanse S&P 500, in het vierde kwartaal met 15% toenemen. Eind augustus rekenden analisten nog op een gemiddelde winststijging van 42%. Voor geheel 2009 rekenen analisten nog altijd op een winstgroei van 13%, twee maanden geleden was dit nog 24%.

'Analisten op Wall Street hebben de negatieve impact van de mondiale groeivertraging op de bedrijfswinsten onderschat', zegt Alec Young, aandelenstrateeg van S&P in New York. 'Het is nog steeds een zoektocht om te zien waar de bodem ligt.'

Tot nu toe hebben 415 bedrijven in de S&P 500 de cijfers over het derde kwartaal gerapporteerd. Gemiddeld lieten zij een winstdaling zien van 9,6%. Met name bedrijven in de auto-, financiële en retailsector drukten de winsten. Meer dan 30% van de voorgelegde cijfers kwam niet overeen met de verwachting van analisten. Dit is het grootste aantal sinds 1997.

De S&P staat sinds het begin van dit jaar 35% lager en is daarmee op weg naar het slechtste jaarresultaat sinds 1937.

'Vooral de financiële sector wordt afgemaakt. En ik bedoel afgemaakt zoals in de "Sopranos", zegt Van Dijk, die verwijst naar de populaire Amerikaanse dramaserie over een georganiseerde misdaadfamilie in New Jersey. 'Het is echt een slagveld.'

Bank of America, de grootste retailbank van de VS, boekte dit kwartaal een winst van $ 1,18 mrd, wat neerkwam op een winst per aandeel van 15 dollarcent. Analisten rekenden gemiddeld op 61 dollarcent.

Maar banken staan niet alleen. De tweede retailer ter wereld op het gebied van kantoorartikelen, Office Depot, kwam met cijfers die nauwelijks overeenkwamen met de analistenverwachting. De omzet in Noord-Amerika was fors gedaald. Maar ook elektronicaketen Best Buy en vliegtuigbouwer Boeing kwamen met cijfers die ver beneden de gemiddelde verwachtingen lagen.

Door de klappen op de aandelenmarkten zijn de koers-winstverhoudingen gedaald naar het laagste niveau in 23 jaar. Volgens Young van S&P zegt dit lage niveau weinig. De kredietcrisis heeft er namelijk voor gezorgd dat bedrijven nog geen uitspraken over 2009 durven te doen, of de verwachtingen voor volgend jaar uitstellen. Ook worden groeidoelen naar beneden bijgesteld of teruggetrokken. 'Er is momenteel geen enkel inzicht', aldus Young. 'Ik kijk niet eens naar de verwachtingen voor 2009, want ik vertrouw ze niet. Ze zijn veel te hoog.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 6 november 2008

CNN pakt uit met Star Wars-gadget

Amsterdam

'We beamed you in', roept presentator Wolf Blitzer van CNN tot twee keer toe tegen zijn collega Jessica Yellin. De Amerikaanse nieuwszender pakte dinsdagnacht tijdens de presidentsverkiezingen uit met een nieuwe techniek die tot nu alleen bekend was bij de liefhebbers van de sciencefictioncyclus Star Wars: het hologram.

De verkiezingsnacht is voor de Amerikaanse zenders een gelegenheid als de Olympische Spelen om de kijker de nieuwste technische snufjes voor te schotelen.

'Zoiets heeft u nog nooit eerder gezien', zegt Blitzer tegen zijn kijkers. Dan verschijnt presentatrice Yellin in de studio. Niet echt, maar door hologramachtige techniek lijkt het alsof zij in de CNN-studio in New York staat. In werkelijkheid is zij in Chicago, waar toekomstig president Barack Obama op de uitslagen wacht.

Presentatrice Yellin, die de eer heeft om als eerste in hologram live op tv te verschijnen, legt uit hoe het werkt. In een speciaal gebouwde tent wordt zij door 44 camera's gefilmd. In combinatie met twintig computers wordt uit allerlei hoeken rondom een beeld van haar gemaakt. Vervolgens worden die beelden meegenomen in de beelden die de camera's in de CNN-studio in New York filmen. Daardoor lijkt het op televisie alsof zij er staat. Aanwezigen in de studio zien echter niets.

Yellin maakt tijdens de uitleg de vergelijking met prinses Leia Skywalker uit de film Star Wars. In de beroemde sciencefictionfilm is een holografische opname gemaakt van prinses Leia, die door middel van de holo-projector door robot R2-D2 wordt geprojecteerd.

Vicedirecteur David Bohrman van CNN droomde er al meer dan tien jaar van om deze techniek toe te passen. Tot nu toe was dit onmogelijk, omdat het te veel computerkracht kostte.

Of de nieuwe techniek vaker wordt ingezet, is volgens Bohrman nog maar de vraag. 'Ofwel dit is een evolutie op tv-gebied en dan gaan we live-interviews vaker op deze manier brengen. Anders was het een leuk uitprobeersel.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 5 november 2008

Roze bril

Oktober was een van de slechtste maanden uit de beurshistorie. Toch zijn analisten op Wall Street nog steeds positief gestemd.

Neem de winstverwachting van analisten voor de S&P 500. In deze index staan de 500 grootste beursgenoteerde bedrijven van de VS uit alle geledingen van de economie. De S&P wordt daarom gezien als een betrouwbaardere graadmeter dan de Dow-Jonesindex waaraan dertig bedrijven staan genoteerd.

Analisten verwachten dat bedrijven in de S&P 500 in het vierde kwartaal gemiddeld 29% meer winst zullen boeken. Voor het eerste kwartaal van 2009 stijgen de winsten met nog eens 15%, verwachten zij. Als alle winsten van de bedrijven in de S&P worden gedeeld door de miljarden uitstaande aandelen, komt een gemiddelde winst per aandeel uit de bus voor de S&P van $ 91,41. Een record.

Maar de markt heeft een andere kijk op de werkelijkheid dan analisten, want de S&P 500 daalde dit jaar met 35%. De markt neemt de recessie kennelijk serieuzer dan analisten.

Om een beter idee te krijgen wat de beurs mogelijk te wachten staat, is het goed te kijken naar de verwachtingen van strategen. In tegenstelling tot analisten letten zij niet op de resultaten van individuele bedrijven, maar kijken zij van bovenaf naar de invloed van de economie en werkgelegenheid op de bedrijfswinsten.

Beleggersblad Barron's peilde de mening van vijf vooraanstaande strategen. Zij verwachten voor dit jaar een winstdaling van 15% en nog eens 3% in 2009. Dit komt neer op een gemiddelde winst per aandeel van $ 70 volgend jaar. Deel de huidige koers van aandelen door de winst per aandeel en er komt een koers-winstverhouding (kw) uit van 13,7.

Dit lijkt redelijk gezien het feit dat de gemiddelde kw over de afgelopen zestig jaar 17,62 bedraagt. Het is laag als het wordt vergeleken met de huidige kw van 21.

Zakenbank Merrill Lynch is nog somberder dan de strategen. Ze hanteert voor 2009 een gemiddelde winst per aandeel van $ 60. Als je dit vermenigvuldig met het historisch kw-gemiddelde van 17,82 dan staat de S&P eind 2009 op 1069 punten. Dat is 10% hoger dan het slot van afgelopen maandag. Gezien de koersdalingen van dit jaar, is dat geen slecht rendement.

Er is wel één maar: de kw's moeten niet gaan dalen. De historie leert dat in eerdere recessies de kw's ver onder het meerjarige gemiddelde zakten. Tijdens de recessie van 1975 noteerde de kw op 7,28 en in 1980 kwam die zelfs op 6,84. Vermenigvuldig de winst per aandeel van $ 60 met 6,84 en eind volgend jaar staat de S&P op slechts 420 punten, 50% lager dan het huidige niveau.

De verhalen van analisten met een roze bril zijn prettig voor de belegger. Het is echter de vraag of dit wel realistisch is.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 30 oktober 2008

Dividend telt

Het beursgeweld van de afgelopen weken begint te wennen. Een beweging van meerdere procenten op één dag voor de Amerikaanse Dow-Jonesindex is eerder regel dan uitzondering. Sinds 23 september zijn er slechts drie handelsdagen geweest waarop de Dow met minder dan honderd punten bewoog.

Dinsdag veerde de Dow met bijna 900 punten op, een winst van 10,88%. In procenten was het de op vijf na sterkste stijging in het bestaan van de Amerikaanse beursgraadmeter. Opvallend gegeven is dat vier van de vijf sterkste procentuele stijgingen werden geboekt tussen 1929 en 1932. Het zijn de drie jaren na de grote beurskrach van oktober 1929, beter bekend als Black Monday. Hierna belandde de mondiale economie in de jaren dertig in de Grote Depressie.

Het duurde tot 1954 voordat de index zich wist te herstellen van de klap en het hoogste punt van 381,17 punten uit 1929 weer op de borden stond.

Mocht de beurs wederom net zo veel tijd nodig hebben om te herstellen van de huidige koersdreun, dan gaan we sombere tijden tegemoet. De Dow noteerde op 9 oktober vorig jaar een 'all-time high' van 14.164 punten. Als het scenario van de jaren dertig zich herhaalt, dan zou dit betekenen dat pas in december 2032 dit hoogtepunt weer wordt bereikt.

Het is een somber gegeven, maar er zijn lichtpuntjes. Een nadere blik op de cijfers leert dat rendementen sneller herstellen dan de koers van de index aangeeft. Een van de belangrijkste factoren daarbij is dividend. Het dividend vertegenwoordigt een belangrijk deel van het totaalrendement. Een koersindex houdt hier geen rekening mee. Een beursgraadmeter is een afspiegeling van het sentiment en hangt af van de waan van de dag.

Het beleggingsboek Stocks for the Long Run van financieel professor Jeremy Siegel van de Wharton School van de universiteit van Pennsylvania brengt het belang van dividend duidelijk in beeld. In het boek - dat door The Washington Post is betiteld als een van de tien beste beleggingsboeken aller tijden - legt Siegel uit dat ten tijde van de Grote Depressie de dividenden in de dubbele cijfers noteerden.

Om beleggers naar de aandelenmarkten te lokken, bood een hoog dividend uitkomst. Daarnaast proberen bedrijven, ook als de winst lager uitvalt, het dividend zo veel mogelijk op peil te houden.

Rekening houdend met de uitkering van dividend, duurde het voor de breder samengestelde S&P 500 geen 25 maar 12,5 jaar totdat de verliezen waren weggepoetst. In 1954 was een belegging in de S&P 500, mede door het uitkeren van dividend, alweer drie tot vier keer zo veel waard als in 1929.

De stand van een index is één ding, maar het totaalrendement is zo mogelijk nog belangrijker.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

ING's antwoord op 'turbo' is 'sprinter'

Amsterdam
ING wil met het beleggingsproduct 'sprinter' de concurrentie aangaan met de populaire 'turbo' van ABN Amro.

De sprinter werkt hetzelfde als de turbo, die bijna vier jaar geleden door ABN Amro werd geïntroduceerd. 'De technische specificaties zijn identiek', zegt Leen Verdonk, hoofd gestructureerde producten van ING Wholesale Banking.

Beleggers kunnen met een turbo of sprinter speculeren op een koersstijging (de long), of op een daling (de short). De turbo werd de afgelopen jaren met name bij de particuliere belegger erg populair.

De sprinter en turbo lijken veel op een optie. Het grote verschil is dat een optie een aflooptijd kent, terwijl de sprinter gebruikmaakt van een zogeheten 'stop loss'. Daalt de onderliggende waarde onder de afgegeven prijs, dan loopt de long af. Bij een short is het omgekeerde het geval. Zo lang de stop loss niet wordt gebroken, blijft de sprinter verhandelbaar.

Dat de bank juist in deze turbulente beurstijden met dit product komt, is puur toeval. Verdonk: 'We zijn hier al sinds het begin van het jaar mee bezig.' Ondanks de populariteit van de turbo, ziet hij nog genoeg ruimte voor de sprinter. Binnen een jaar wil ING met de sprinter 'minimaal 50%' van de markt in handen hebben.

Deze maand vond de eerste handel plaats en is er door ING veel getest. 'Het was gezien de bewegelijkheid van de markt een goede testperiode', aldus Verdonk.

ING komt in eerste instantie met vijftig tot zeventig verschillende sprinters. Dit aantal zal langzaam worden uitgebreid. De onderliggende waarde van de sprinter varieert van aandelen, valuta's, en indices tot grondstoffen.

ING onderzoekt momenteel of de sprinter ook in andere landen in Europa en mogelijk ook in Azië kan worden geïntroduceerd.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad