donderdag 22 november 2007

Dure olie heeft pijngrens bereikt

Consumenten in VS voelen hoge olieprijs en gaan op zoek naar alternatieven, zelfs hout blijkt een optie

Amsterdam
De olieprijs noteerde gisteren wederom een record: $ 99,29. De grens van $ 100 kwam daarmee heel dichtbij. Het is een kwestie van dagen dat deze grens doorbroken zal worden. Inmiddels begint de hoge olieprijs zijn tol te eisen. Zo gaat een school in het Japanse Yokohama bezuinigen op de lunches voor schoolkinderen als gevolg van de hoge olieprijzen.

Nog aansprekender is het voorbeeld uit de VS, waar steeds meer consumenten overgaan op het stoken van hout. Hout is volgens milieuorganisaties 350 keer vervuilender dan het verbranden van huisbrandolie, maar economisch gezien aantrekkelijk: hout kost de helft minder dan huisbrandolie. 'Ik bespaar bijna $ 2500 per jaar met het stoken van hout', aldus boekhouder Wendy Wells uit New Hampshire tegenover persbureau Bloomberg.

De verkopers van kachels, boilers en ovens die hout stoken doen goede zaken. Mountain Firewood, eveneens afkomstig uit New Hampshire, zag de verkopen dit jaar verdrievoudigen. 'De run begon eind augustus, begin september. Nu de olieprijs de $ 100 nadert zijn de verkopen van houtkachels aanzienlijk gestegen', aldus eigenaar Josh Oldfield. 'Ik zie een duidelijk een correlatie.'

In Azië bereidt Zuid-Korea zich al voor op de winter. De grootste raffinaderij van het Aziatische land, SK Energy, gaat mogelijk de export van diesel met een kwart verlagen. SK gaat hiertoe over om in aanloop naar de winter de productie van kerosine, in Zuid-Korea ook gebruikt als huishoudbrandstof, op te schroeven. De export van diesel daalt in december naar 6,7 miljoen vaten, tegen 7,6 miljoen in november, verwacht SK Energy. Zuid- Korea is de grootste exporteur van diesel in Azië.

'Het zijn kleine voorbeelden, maar je ziet dat de pijngrens is bereikt', zegt beleggingsstrateeg Jeroen Blokland van Iris. 'Zeker omdat de stijging van de olieprijs nu heel snel gaat. Bij een geleidelijke stijging is de gewenning een stuk makkelijker.'

Voor consumenten in de VS is de dure olie het best voelbaar in de benzineprijs. 'Die is door de magische grens van $ 3 per gallon heen. De vraag is hoe dit het budget van de Amerikaanse consument gaat raken.' Voor de Nederlandse benzinegebruiker is $ 3 per gallon nog altijd een koopje, aangezien een Amerikaanse gallon overeenkomt met 3,785 liter. De Nederlandse consument betaalt aan de pomp nu circa euro 1,60 voor een liter.

De pijn voor de Europese en Nederlandse economie valt nog steeds mee, zegt macro-econoom Allard Bruinshoofd van de Rabobank. 'Nederland is voor de helft minder afhankelijk van olie dan in de jaren zeventig en tachtig. Bovendien is de dollar aanzienlijk gedaald waardoor de stijging in euro's meevalt.'

Toch zal ook de Nederlandse consument de pijn gaan voelen: 'In januari krijgen de Nederlandse huishoudens de gasrekening in de bus. Aangezien die gekoppeld is aan de huidige olieprijs, zal die een stuk hoger liggen dan vorig jaar.'

Ofschoon de hoge olieprijs ook Azië zal raken, is het juist deze zich sterk ontwikkelende regio die verantwoordelijk is voor de stijging van de olieprijs. 'De huidige olieprijs is een afspiegeling van de enorme dynamiek in deze regio', aldus Bruinshoofd.

Beleggingsstrateeg Blokland verwacht dat de olieprijs op een hoog niveau blijft, zelfs als de wereldeconomie wat inzakt. 'Mochten we een strenge winter krijgen op het noordelijk halfrond, waar de meeste olie wordt verbruikt, dan is een verdere sterke stijging van de olieprijs denkbaar.'

Ook Bruinshoofd rekent op een blijvend hoge olieprijs. 'Het is nu eenmaal een schaars goed. Hoe de prijs zich verder zal ontwikkelen blijft lastig te voorspellen. Er zit nu veel politiek in de oliewereld.'

De wereld hoeft niet te rekenen op een productieverhoging van de Opec, 'als de Opec al bij machte is om de productie te verhogen'. Het oliekartel geeft speculanten de schuld van de snel oplopende olieprijs, maar volgens Blokland is dit overdreven. 'Er zijn zeker partijen die posities innemen en daardoor de stijging versterken, maar de huidige stijging van de olieprijs is zeker niet alleen op het conto van speculanten te schuiven.'

Zowel Blokland als Bruinshoofd denkt dat de hoge olieprijs de zoektocht naar alternatieven zal versnellen. 'Ik verwacht dat de Amerikaanse regering het produceren van biobrandstoffen en ethanol verder zal stimuleren', aldus Blokland.

Bruinshoofd: 'Er liggen al een heleboel technologieën te wachten. Tot nu waren die te duur. Je ziet ook dat onrendabele olievelden op deze prijs nu weer interessant worden. Zo wordt er geboord in Siberië, dwars door ijslagen heen. Dit was eerst te duur.'

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

woensdag 21 november 2007

Angst overheerst op beurzen

Analisten en handelaren menen dat een flink aantal aandelen nu te hard is afgestraft


Amsterdam
De Amsterdamse beurs kende dinsdag een zeer grillig koersverloop. De zorgen over de Amerikaanse hypotheekcrisis laaiden een halfuur na de opening onverwacht op en zorgden voor scherpe koersdalingen. In het volgende halfuur zakte de AEX-index van 492 punten naar 485 punten, ruim onder het niveau van begin dit jaar. Later herstelden de koersen weer en sloot de Amsterdamse hoofdgraadmeter met een kleine winst op 493,84 punten.

In de Verenigde Staten maakte Freddie Mac tegenvallende kwartaalresultaten bekend. De grootste Amerikaanse hypotheekverstrekker heeft het afgelopen kwartaal een verlies geleden van meer dan $ 2 mrd, een ruime verdubbeling ten opzichte van het tweede kwartaal. Freddie Mac werd hard afgestraft op de Amerikaanse beurs. Het bedrijf raakte direct een kwart van zijn beurswaarde kwijt.

Tevens werd bekend dat het aantal verstrekte bouwvergunningen in de Verenigde Staten op het laagste niveau is beland in ruim veertien jaar. Door de crisis zijn de huizenprijzen gedaald en is er een overschot op de huizenmarkt.

Voor beleggers is de maand november tot dusver dramatisch verlopen. De AEX-index heeft deze maand al meer dan 10% ingeleverd. Er verdampte bij elkaar voor euro 55 mrd aan beurswaarde.

Vooral de banken en verzekeraars, goed voor zo'n 40% van de AEX, zijn hard getroffen. Het aandeel Fortis is sinds het begin van het jaar meer dan de helft van zijn waarde kwijtgeraakt. Maar ook ING en Aegon staan op de laagste niveaus van het jaar.

'Het begint echt een beetje belachelijk te worden', zegt analist Georg Krijgh van Rabo Securities. Volgens hem zorgden speculatieve hedgefondsen dinsdag voor de grote koersuitslagen. Zij verkopen geleende aandelen in de hoop deze later tegen lagere niveaus terug te kopen, 'shorten' in beleggersjargon. Hierdoor dalen de koersen extra sterk.

Volgens Krijgh zijn sommige waarderingen niet meer rationeel. 'Neem Dexia. De Belgische bank heeft een dochter in de Verenigde Staten die obligaties verzekert. Dat deel is mogelijk getroffen door de kredietcrisis, maar het gaat om slechts 11% van geheel Dexia. Het grootste deel van het bedrijf drijft op superveilige leningen aan overheden', zegt Krijgh.

Ook macro-econoom Michel van der Stee van Van Lanschot Bankiers wijst op de afstraffing in de financiële sector. 'Vooral bij beleggers in de financiële waarden is er paniek. Iemand hoeft maar te roepen dat een bank met een miljardenafschrijving komt en de koersen duiken weer omlaag. Er wordt met een hoop hagel geschoten en pas later zal blijken wie is geraakt', aldus Van der Stee. Beleggers zullen volgens de econoom daarom wachten op de resultaten over het vierde kwartaal. Die zullen meer duidelijkheid moeten verschaffen of banken meer moeten afschrijven.

Of het einde van de koersdalingen in zicht is, durft niemand te zeggen. 'Er gaat nou eenmaal geen bel die aangeeft dat de bodem is bereikt. We zitten in een scenario tussen hoop en vrees', zegt René Bastiaenen, vermogensbeheerder bij Eureffect.

Handelaar Rik Zwaneveld van AFS Brokers wijst naast de banken en verzekeraars ook op small- en midcaps die de laatste weken zwaar zijn getroffen. Volgens de handelaar is de daling te ver is doorgeschoten. 'De beurs begint te overdrijven. Een paar weken geleden noteerden we op 550 punten en zagen beleggers alles door een roze bril. Nu worden alle doemscenario's uit de kast gehaald.' Zwaneveld heeft inmiddels een 'calamiteitenlijst' samengesteld. Sommige aandelen zijn te hard zijn gedaald. 'Het is best mogelijk dat we nog een tik naar beneden krijgen, maar Aalberts, Fortis, Elsevier, Arcadis en BAM beginnen inmiddels interessante koopjes te worden.'

Gijs den Brinker en Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

dinsdag 20 november 2007

Northern Rock vindt ontvangen biedingen te laag

Amsterdam
De twee biedingen die tot nu toe op Northern Rock zijn uitgebracht, zijn volgens de Britse bank 'duidelijk beneden de marktwaarde' van de slotkoers van afgelopen vrijdag. Een consortium geleid door Virgin Group en investeerder Olivant heeft een voorstel ingediend om de in zwaar weer verkerende Britse hypotheekverstrekker over te nemen. Hoewel afgelopen vrijdag de uiterste termijn voor biedingen op Northern Rock afliep, zegt de bank de komende dagen meer voorstellen te verwachten.

ING zou mogelijk geïnteresseerd zijn in een overname. Dat meldde de Britse krant Sunday Telegraph, en gisteren de Financial Times. ING geeft zelf geen commentaar op het gerucht, aldus een woordvoerder van de bank.

Een bron in de financiële wereld noemt een overname van Northern Rock door ING 'onwaarschijnlijk'. Wellicht dat ING wel interesse in enkele onderdelen heeft, aldus de bron.

Richard Branson van Virgin zei zondag dat zijn bod wordt gefinancierd door Royal bank of Scotland en Citi. Britse media schreven afgelopen weekend dat de investeringsmaatschappij van Branson £ 20 mrd wil lenen om de overname te financieren. Het bedrag is 'niet ver bezijden de waarheid', aldus Branson.

De andere bieder, Olivant, staat onder leiding van de bestuursvoorzitter van Abbey National, Luqman Arnold. Volgens de Financial Times zouden aandeelhouders van Northern Rock een voorkeur hebben voor het bod van Arnold. De krant noemt naast ING ook Apollo Management als mogelijke bieders op Northern Rock.

'Het lijkt erop dat de ingediende voorstellen nauwelijks in de buurt van de huidige marktwaarde liggen en de aandelenwaarde wel eens nul kan zijn', aldus Colin Morton, vermogensbeheerder van het Britse Rensburg Sheppard tegenover persbureau Bloomberg. 'Iedereen die dit aandeel in bezit heeft, neemt een grote gok.' Het aandeel daalde gisteren 21,5%.

De Britse overheid zei gisteren dat het onzeker is dat de mogelijke koper van Northern Rock na februari volgend jaar toegang heeft tot de £ 25 mrd (euro 35 mrd) aan noodleningen die zijn verstrekt door de Bank of England (BoE). Geïnteresseerde partijen 'moeten er in deze fase niet van uitgaan dat de huidige kredietfaciliteit van de BoE beschikbaar blijft', aldus het Britse ministerie van financiën gisteren in een verklaring. Volgens het ministerie kan de noodlening door de EU worden gezien als staatssteun en daarom als illegaal worden beschouwd.

Northern Rock kwam ruim twee maanden geleden in de problemen door de crisis op de hypotheekmarkt in de VS en de daaruit ontstane krapte op de kredietmarkten.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

zaterdag 17 november 2007

Vol gas beleggen met putopties

Spelen met putopties kan verliezen op portefeuille beperken of extra rendement opleveren

Voor de speculant is de optie het ultieme middel om een gokje op de beurs te wagen. Het is simpel: met een call speculeren op stijging en met een put mikken op een daling. De afgelopen twee handelsweken had vooral dat laatste uitkomst kunnen bieden. Het is de favoriet van de 'beren' die verwachten dat de markten gaan dalen en die 'met een put zit je goed' als lijfspreuk hanteren. Maar ook optimistische beleggers, de 'stieren', kunnen met een putoptie uit de voeten. Ter bescherming, maar ook om te profiteren van een stijging om op die manier het rendement te versnellen. 'Veel hangt af van de horizon die de belegger hanteert. Het moet een onderdeel zijn van een strategie', zegt technisch analist Edward Loef van Theodoor Gilissen.

Hoe heeft dit uitgepakt in de praktijk? Neem Fortis. Beleggers in dit aandeel hebben tot nu een slecht jaar. Het aandeel is sinds januari, toen het nog rond de euro 32 noteerde, met bijna 50% gedaald naar een koers van circa euro 18. In echt geld leverden honderd aandelen van de bank-verzekeraar dit jaar een verlies op van circa euro 1200 - exclusief de uitkering van dividend. Tenzij de belegger ter dekking een put had gekocht op het koersniveau van begin dit jaar. Elke euro verlies voor het aandeel Fortis, is een waardestijging voor de put van euro 100. Een optieserie hanteert een onderliggende waarde van honderd aandelen. Minus de premie die is betaald voor de aanschaf, had de belegger op die manier een groot deel van zijn verlies kunnen beperken. Had het aandeel Fortis het gehele jaar rond hetzelfde koersniveau geschommeld of was het aandeel verder gestegen, dan was de put verloren geld. Voor menig aandelenbelegger is het inbouwen van een stuk zekerheid deze premie ongetwijfeld waard.

Nu Fortis zo hard is afgestraft is het verkopen van een put, ook wel schrijven genoemd, wellicht een goed moment. Hiermee wordt de verplichting aangegaan om aandelen tegen een vooraf vastgestelde koers en tijd af te nemen. De verkoper of schrijver krijgt voor deze positie een premie op zijn rekening gestort. Omdat bij het schrijven van een put een verplichting wordt aangegaan, moet de belegger de onderliggende waarde in bezit hebben. In het geval van Fortis moet bij het schrijven van een optie met een uitoefenprijs van euro 18 de onderliggende waarde - in dit geval euro 1800 - in het bezit zijn. Een belegger moet de aandelen tegen de afgesproken koers kunnen afnemen. Stijgt het aandeel tot boven de uitoefenprijs, dan komen de aandelen niet in uw bezit, maar is de premie verdiend. Daarnaast wordt rente ontvangen over de euro 1800 die op de rekening staat. Het trucje kan na het aflopen van de optieserie nogmaals worden toegepast.

Het schrijven van een putoptie gaat wel gepaard met risico's. 'Onze analist omarmt het aandeel, maar als technisch analist heb ik het aandeel door diverse steunniveaus zien zakken', zegt Loef. Analisten wijzen bij Fortis op een dividendrendement die boven de 5% ligt, en een koerswinstverhouding van ongeveer 5,5 als redenen om het aandeel te kopen. Loef kijkt enkel naar de koersbewegingen. Hij zag afgelopen september euro 20 als een belangrijk steunniveau voor Fortis. Op deze koers werd besloten om puts te schrijven om te profiteren van een herstel. Weliswaar maakte het aandeel een ritje van euro 20 naar euro 24, maar Fortis zakte in de weken erna verder tot onder dat niveau. 'Op papier zaten we even goed', zegt Loef.

Een ander voorbeeld waarbij het schrijven van een put verlies had opgeleverd, is het aandeel Randstad. Begin dit jaar noteerde het aandeel rond de euro 50 om in de loop van het jaar door te stijgen tot boven de euro 60. In juli reageerden beleggers geschrokken op een afvlakkende omzetgroei waarop het aandeel fors werd afgestraft. Wie toen rekende op herstel en een put schreef, kwam bedrogen uit. Het aandeel daalde verder en inmiddels noteert Randstad circa euro 31. Een troost: de belegger die de aandelen kocht, heeft nog meer verlies want die heeft geen premie ontvangen voor het schrijven van de put. De belegger die begin dit jaar puts met een uitoefenprijs van euro 50 kocht, heeft hier de eerste zes maanden van het jaar weinig plezier aan beleefd, inmiddels heeft deze put een intrinsieke waarde van bijna euro 19.

Voor degene die gelooft in een herstel van een aandeel is het kopen van een call de simpelste en minst risicovolle strategie. De call kan waardeloos aflopen als het aandeel niet binnen de looptijd van de optie de beoogde stijging maakt, maar meer dan de ingelegde premie kan niet worden verloren. Een simpele strategie die de Duitse automaker Porsche toepaste nadat het een bod op sectorgenoot Volkswagen had uitgebracht. Van de winst voor belasting over de eerste helft van dit jaar van euro 5,86 mrd, was euro 3,6 mrd verkregen door winst op callopties Volkswagen. Het bedrijf verdiende dus drie keer zo veel met het handelen in opties als met het produceren van auto's. Na het bod van Porsche steeg Volkswagen van euro 40 naar euro 140. Gisteren werd een slot genoteerd van euro 170. Een dergelijke koersontwikkeling is de droom van iedere belegger. Met winstmarges van deze grootte kan een luxe sportwagen worden gekocht, een Porsche bijvoorbeeld.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

Technisch zit AEX nog in een uptrend

Langetermijnbeeld is volgens technisch analisten in orde, zolang de index maar niet onder de 490 sluit

Amsterdam
Kijken naar winstgroei, dividendrendement of economische cijfers doen ze niet. Niets voor technisch analisten. Zij bestuderen trendlijnen, bodems, steunen en weerstanden, en baseren daarop hun handelsvisie.

Voor menigeen is technische analyse abracadabra, voor anderen een houvast om de beleggingsstrategie te bepalen. Dan is er nog een groep die deze techniek een 'self fulfilling prophecy' vindt: als iedereen handelt op de voorspellingen van technisch analisten dan komt het ook uit.

Aanhanger of niet, de technisch analist is steeds vaker een bepalende factor op de beurs.Een rondgang langs enkele technische volgers van de Amsterdamse AEX-index leert dat de graadmeter nog altijd in een opwaartse trend zit, al begint het technische beeld wel de eerste haarscheurtjes te vertonen. Vooral een lagere top kan duiden op een ommekeer.

Ad Nooten is daghandelaar en houdt zich al 25 jaar bezig met technische analyse. Op zijn website adnbeursanalyse.nl houdt hij de technische ontwikkeling van de AEX bijna per uur bij.Nooten werkt met de Fibonacci-methode. Leonardo van Pisa, die de bijnaam Fibonacci droeg, was een Italiaanse wiskundige uit de dertiende eeuw die een reeks van getallen vond waarvan het nieuwe getal steeds bestaat uit de som van de twee voorgaande getallen. Dit kan volgens de gelovers ook op koersen worden toegepast. Volgens de analisten gaan koersbewegingen vaak gepaard met de percentages 38,2, 50 of 61,8.

Volgens Nooten bevindt de AEX zich nog altijd in de opwaartse trend die in 2003 is gestart met een bodem van 217 in maart van dat jaar, vlak voordat de Tweede Golfoorlog uitbrak. 'Die trend is nog steeds intact. In de maand november ligt de steun op 490 punten en volgende maand is dat iets hoger, dus rond de 495 punten.'

Ofschoon Nooten in principe uitgaat van een herstellende beurs, maakt hij zich fundamenteel zorgen. Vlak voor de start van de kredietcrisis in juli zette de AEX een nieuw hoogtepunt neer van 564 punten, waarna de beurs een glijvlucht maakte naar 479 in het midden van augustus.
De hoofdgraadmeter herstelde vervolgens in september in rap tempo naar een nieuwe top van 559. Aangezien technisch analisten uitgaan van een stijgende trend bij hogere toppen en hogere bodems, is er dus sprake van een lagere top. Dit zou op een ommekeer van de trend kunnen wijzen, zegt Nooten. 'Maar zolang de trend intact is, houd ik me daaraan vast.'

Zijn collega Cees de Vries van Van Lanschot Bankiers deelt de technische visie van Nooten. 'Voor de korte termijn is steun op 490 zeer belangrijk', zegt De Vries. De analist let daarnaast ook op de technische ontwikkeling van de Amerikaanse S&P 500. 'Daar ligt de steun op 1450 punten en die is cruciaal. Deze steun is de afgelopen weken al een paar keer getest en die heeft het tot nu toe weten te houden. Zakt de S&P door deze steun, dan zit het niet goed en kunnen we in potentie een flink stuk lager', stelt De Vries. Een steun, het punt waarop de koersen weer zouden moeten opveren, houdt volgens De Vries historisch gezien in acht van de tien gevallen stand.

Behalve steun- en weerstandpatronen houdt De Vries zich ook bezig met seizoenspatronen. Die geven een aantal opmerkelijke zaken aan, zegt de analist. 'De maanden september en oktober zijn in jaren die eindigen op een zeven ongelofelijk beladen. Vreemd genoeg liet afgelopen september een stijging zien. De afgelopen honderd jaar is dit niet eerder voorgekomen.'

Ook Ruud Hoefnagels van Beursplaza.com hanteert 490 als steunniveau. 'De kans is erg groot dat daar een bodem komt.' Hoefnagels houdt zich net als De Vries ook bezig met seizoenspatronen en schat in dat de bodem half of eind november wordt neergezet. Daarnaast is dit een periode die traditioneel goed is en waarin de eindejaarsrally wordt ingezet. Hoefnagels rekent na bodemvorming op een herstel naar 540.

Gisteren kwam de AEX-index rond half vijf in de buurt van de door de technisch analisten genoemde steun van 490 punten. De Amsterdamse hoofdgraadmeter sloot uiteindelijk met een verlies van 1,32% op 500,08 punten.

Ook in de rest van Europa was de stemming ronduit negatief. Opnieuw lagen banken en verzekeraars onder druk. In België werd Dexia (-7,7%) afgestraft voor tegenvallende kwartaalcijfers waarin de bank de winst met 28% zag dalen.

De koersen doken verder omlaag nadat de industriële productie in de VS onverwacht daalde. Daarbij noteerde de S&P aan het eind van de middag rond de door De Vries gehanteerde technische 'cruciale' steun van 1450 punten.

Arnold Tankuş
Download PDF
(c) 2007 Het Financieele Dagblad

woensdag 14 november 2007

Duitsland staat er rooskleurig voor

Laagste vertrouwenscijfer sinds 1993 doet niets af aan sterk draaiende Duitse exporteconomie

Amsterdam
Het gaat goed met de Duitse economie. Zelfs een tegenvallende ZEW-index, een graadmeter voor het economisch klimaat, verandert daar niets aan, zeggen economen. 'De investeringen zijn hoog, de export is hoog en de werkloosheid is in een rap tempo gedaald. Voor het eerst in tijden staat Duitsland er weer rooskleurig voor', aldus macro-econoom Aline Schuiling van Fortis over de grootste economie van de eurozone.

Een belangrijk deel van de heropstanding van de Duitse economie is te danken aan de regering van sociaaldemocraat Gerhard Schröder, die van 1998 tot 2005 bondskanselier van Duitsland was en in die periode 'keiharde hervormingen heeft doorgevoerd en heel hard in de sociale zekerheid heeft gesneden', zegt Schuiling. 'Dit heeft er vooral voor gezorgd dat de arbeidsmarkt in Duitsland er stukken beter voor staat. Dit verklaart voor een groot deel het huidige succes van de Duitse economie.'Daarbovenop is het huishoudboekje van Duitsland sterk verbeterd. Het ziet er ook niet naar uit dat de nieuwe regering van Angela Merkel de overheidsfinanciën weer zal opschroeven, denkt de Fortis-econoom.

Maar het cijfer van het Duitse Zentrum für Europaïsche Wirtschaftsforschung dat gisteren werd gepubliceerd, wijst op een negatief beeld voor de korte termijn. De zogeheten ZEW-index daalde van -18,1 in oktober naar -32,5 in november. Het cijfer was veel lager dan de verwachtingen van economen, die rekenden op een daling tot -20. Een dieptepunt; sinds februari 1993 stond de ZEW-index niet zo laag.

Een cijfer onder nul duidt op een negatieve verwachting voor de middellange termijn, een cijfer boven de nul wijst op optimisme voor de komende maanden.

Een zeer slecht resultaat, maar volgens macro-econoom Michel van der Stee van Van Lanschot Bankiers moet niet al te veel nadruk op dit cijfer worden gelegd. 'In principe zegt deze index niet zo heel veel' , stelt de econoom. 'Het is niet zo verwonderlijk dat juist de ZEW-index een flinke daling laat zien, want deze peilt de stemming onder financieel analisten en institutionele beleggers', legt Van der Stee uit. 'Juist deze groep ziet de problemen van de kredietcrisis en de dalende aandelenmarkten van dichtbij. Het is dus logisch dat deze index zo ver is weggezakt.'

Een mening die Schuiling van Fortis onderschrijft. 'Eenzelfde beeld was ook te zien voordat de btw in Duitsland werd verhoogd. Financieel analisten vreesden een impact op de binnenlandse bestedingen door deze btw-verhoging, waarop ook de ZEW-index scherp daalde. Eigenlijk verliep die btw-verhoging geruisloos, waarna de index ook snel weer opveerde.'

De ZEW-index is verdeeld in een cijfer voor de toekomstige verwachting, die dus sterk daalde, en meet ook de huidige verwachtingen van financieel analisten. Juist dat laatste cijfer staat volgens Schuiling 'nog steeds op een zeer hoog niveau'.

'De Ifo-index is een veel betere indicator voor de stand van de Duitse economie', zegt Van der Stee. Deze index geeft een beeld van het vertrouwen van de Duitse producenten in de economie. De Ifo-index daalde weliswaar in oktober, maar veel minder scherp dan de ZEW-index. Bovendien is die daling vooral ingegeven door de almaar aansterkende euro, stelt Van der Stee. 'Duitsland is nu eenmaal een exportland. Wat dat betreft komt de pijngrens voor exporteurs nu wel in zicht.'

Ook Schuiling ziet in een oplopende euro een bedreiging, maar is minder negatief dan haar Van Lanschot-collega. Zij denkt dat de economische groei daardoor 'een paar tienden van procenten' lager uitvalt. 'De euro is vooral ten opzichte van de dollar sterk opgelopen. Als je de euro vergelijkt met een mandje van de belangrijkste handelspartners, is de stijging van de euro veel minder sterk.'

Dat de Duitse economie opleeft, is ook duidelijk terug te zien aan de Duitse hoofdgraadmeter, de DAX. De index van de dertig grootste Duitse fondsen won dit jaar bijna 18%. Ter vergelijking, de Nederlandse AEX wist dit jaar slechts 2,5% te winnen. Ook de laatste weken bleef de DAX goed liggen, terwijl in Amsterdam de AEX de ene na de andere tik kreeg te verwerken.

Gisteren daalde de DAX 0,4% tot 7778,78 punten. Slecht nieuws was er van WestLB. De Duitse staatsbank zonder beursnotering verwacht over geheel 2007 verlies te boeken door waardeverminderingen op gestructureerde producten. Vooral industriële fondsen zoals Man (-3,4%), ThyssenKrupp (-2,6%) en Daimler (-2,9%) lagen onder druk.

Plussen waren er in Parijs, waar de CAC 0,1% steeg, en in Londen sloot de FTSE 0,4% hoger.

Arnold Tankuş
Download PDF
Copyright (c) 2007 Het Financieele Dagblad