woensdag 20 april 2011

Schuldvraag

De aankondiging van kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P's) dat het hoogste kredietoordeel van de VS in het geding is, leidde maandag tot een verkoopgolf op de aandelenmarkten.

Opvallend genoeg kwamen Amerikaanse staatsobligaties die dag nauwelijks in beweging. Het rendement op een tienjarige staatsobligatie steeg die dag met 2 basispunten naar 3,37%.

Pimco, met $ 1200 mrd in beheer het grootste obligatiefonds ter wereld, zei enkele maanden geleden al geheel uit Amerikaanse staatsobligaties te stappen. Pimco verwacht dat de rente verder gaat stijgen wegens een aantrekkende economie, een oplopende inflatie en omdat het opkoopprogramma van de Federal Reserve, QE2, eind juni eindigt. De Fed wil met dit programma de rente drukken om de economie te stimuleren.

Omdat de rente omgekeerd beweegt aan de koers van een obligatie, betekent dit dat Pimco verwacht dat obligatiekoersen gaan dalen. Pimco heeft op deze verwachting alle Treasuries van de hand gedaan en zit inmiddels 'short'. Dat wil zeggen dat Pimco obligaties heeft verkocht die het niet bezit, in de hoop ze terug te kunnen kopen tegen een lagere prijs. De neerwaarts bijgestelde kredietverwachting reflecteert de verslechterende toestand van de Amerikaanse economie, reageerde Mohamed ElErian, de topman van Pimco op de waarschuwing van S&P's. 'Ook in onze modellen lopen de VS risico de AAA-status te verliezen.'

De verlaagde kredietverwachting van S&P's lokte ook een opmerkelijke tegendraadse reactie uit. Jeffrey Gundlach, directeur en oprichter van vermogensbeheerder DoubleLine Capital, denkt dat staatsobligaties het juist goed gaan doen de komende tijd. Het opkoopprogramma van de Fed loopt af en zonder monetaire stimuleringsmaatregelen zal de groei van de economie 'substantieel verzwakken', verwacht Gundlach. 'Dit is slecht voor aandelen en goed voor obligaties. Het wordt tijd dat de markten een zwakkere economie gaan inprijzen.'

Mocht Washington echt werk maken van het terugdringen van het begrotingstekort, dan wordt de basis voor staatsobligaties juist sterker, stelt Gundlach. Bij een dalend overheidstekort zal de toevoer van staatsobligaties afnemen. Belastingverhogingen en bezuinigingen zijn juist het tegenovergestelde van stimuleringsmaatregelen en remmen de economische groei, waardoor ook de inflatie daalt. Allemaal ingrediënten voor oplopende obligatiekoersen, aldus Gundlach.

De vermogensbeheerder ziet de waarschuwing van S&P's vooral als een effectieve drukmiddel om Amerikaanse politici nu eindelijk knopen te laten doorhakken en te gaan snijden in de overheidsuitgaven en de belastingen te verhogen.

Met de marktreactie van maandag lijkt Gundlach vooralsnog het gelijk aan zijn zijde te hebben. Het is nu afwachten of politici echt de staatsschuld gaan aanpakken. Bezuinigen zal nog wel lukken, maar voordat in de VS belastingverhogingen worden doorgevoerd zal er nog heel wat water door de Washingtonse rivier de Potomac moeten stromen.

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

zaterdag 26 maart 2011

Onverwacht vertrek in roerige tijden

Het vertrek van Richard Homburg als topman van vastgoedfonds Homburg Invest was deze week een grote verrassing op het Damrak. Samen met kompaan Richard Stolle gaat hij een nieuw vastgoedbedrijf opzetten.

Beleggers blijven na het opstappen van oprichter, naamgever en grootaandeelhouder Homburg met vragen achter. De onzekerheid omtrent het vertrek is goed terug te zien in het koersverloop deze week. Voor de aankondiging noteerde het aandeel rond de euro 3, in de dagen na het nieuws zakte het hard weg: vrijdag sloot Homburg Invest op euro 2,59, de laagste stand ooit.

Een belegging in Homburg is weinig succesvol gebleken. De aandeelhouder die Homburg Invest langer in handen heeft, kijkt inmiddels tegen een groot verlies aan. De belegger die vijf jaar geleden tegen euro 40 per aandeel instapte, krijgt voor hetzelfde bedrag nu zestien aandelen.

Net als sectorgenoten kreeg Homburg Invest door de kredietcrisis een flinke tik. Terwijl andere vastgoedaandelen herstelden van de klappen, bleef Homburg Invest dalen. Volgens Richard Homburg werd het fonds door beleggers door de grote spreiding niet op waarde geschat.

Daarom kwam de topman medio 2009 met een plan dat dit moest gaan verhelpen. Door het fonds in regio's op te splitsen en de verschillende onderdelen apart naar de beurs te brengen, zou de waarde van de portefeuille beter tot uiting komen. Zo werd het Canadese vastgoed in mei 2010 naar de beurs van Toronto gebracht. Dit leverde euro125 mln op. Het hielp echter niet, het aandeel bleef verder dalen.
Alsof het nog niet genoeg was, kwam Homburg Invest vorig jaar ook nog in aanvaring met toezichthouder AFM. De beurswaakhond verweet het fonds een ondoorzichtige organisatiestructuur en legde daarvoor een last onder dwangsom op.

Met de balans van Homburg Invest wil het ook niet vlotten, die blijft uiterst wankel: aan het einde van het derde kwartaal van 2010 was de solvabiliteit door afwaarderingen geslonken tot beneden een schrikbarende 5%.

Het onverwachte vertrek in roerige tijden doet beleggers het ergste vermoeden. Zij vragen zich of de kapitein een zinkend schip verlaat. Volgens Homburg is 'de tijd rijp voor een nieuw iemand die de strategie naar het volgende niveau kan tillen'. Die opmerking roept vragen op, want als een ervaren vastgoedrot als Homburg het niet lukt om de strategie 'naar een volgende niveau' te tillen, waarom zou dit opvolger Jan Schöningh wel lukken?

Voor Schöningh zit er weinig anders op dan snel naar buiten te treden en de mist rond Homburg te klaren. Beleggers die nog in het fonds zitten, kijken met smart uit naar 31 maart als de jaarcijfers worden voorgelegd. Pas dan zal duidelijk worden hoe solvabel het vastgoedfonds nog is.

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

zaterdag 19 maart 2011

Jongeren en geld: opmaken of oppotten

De financiële kennis van jongeren moet nog flink worden bijgespijkerd. De ene jongere heeft echter meer hulp nodig dan de ander.

Ouders, grootouders en andere familieleden mogen graag klagen over hoe slecht jongeren met geld omgaan. De jeugd van tegenwoordig geeft geld uit als water, zo is de overheersende gedachte. Het geld gaat vooral op aan dure merkkleding, vakantie, luxeartikelen, uitgaan en nog eens uitgaan. En vergeet vooral de telefoonrekening van het mobieltje niet. Wie kent niet de verhalen van ouders die worden verrast door een telefoonrekening van honderden euro's omdat dochter- of zoonlief uren met vrienden of vriendinnen aan de lijn hangt. Jongeren en geld, het wordt nooit wat, is vaak het algemene beeld bij volwassenen.

Dat beeld ligt echter een stuk genuanceerder. Zeker, er zijn jongeren die al voordat ze volwassen zijn in financiële problemen komen en daarmee een slechte start van het jonge leven kennen. En ja, het geld wordt deels besteed aan uitgaan, kleding en luxe, want geld is voor jongeren vaak een ruilmiddel waar je leuke dingen mee kunt doen. Maar dat is niet het hele verhaal, leert nieuw onderzoek.

Met geld omgaan is als vele andere zaken in het leven, je moet het leren. Het financiële leven is de afgelopen jaren flink veranderd. Geld is lang niet meer altijd zichtbaar of tastbaar, maar virtueel. Betalen doe je met pin, mobiel of via internet. Geld is een reeks cijfers: je banksaldo. Financiële diensten zijn steeds ingewikkeldere producten geworden, waar de doorsnee volwassene het soms al lastig genoeg mee heeft.

Het goede nieuws is dat een groot deel van de jongeren kan er mee omgaan, komt rond - al dan niet met de hulp van ouders. Er zijn er die een buffer opbouwen, sparen voor een vakantie, iets nuttigs of voor later. Dat is goed nieuws. Het slechte nieuws is echter dat het aantal jongeren dat onverantwoord met geld omgaat nog steeds toeneemt, aldus gegevens van het Nibud.

Bijspijkeren
Het ontbreekt jongeren vaak aan kennis en daarom moet aan de 'financiële zelfredzaamheid van jongeren' flink worden bijgespijkerd vindt de stichting Weet Wat Je Besteedt (WWBJ). De stichting liet enquêtebureau's YoungWorks en Motivaction een onderzoek uitvoeren naar de achterliggende motivaties bij het geldgedrag van jongeren. Wat jongeren besteden en wat ze uitgeven is door het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) onderzocht.

Deze week kreeg Prinses Máxima in de Jaarbeurs in Utrecht het eerste exemplaar overhandigd van het boek Money Mindsets - Alles wat je moet weten over jongeren en geld waarin de uitkomsten van het onderzoek zijn gepubliceerd.

Het belangrijkste doel van het onderzoek was meer inzicht krijgen in de motivaties van jongeren als het om geld gaat. Op deze manier kunnen ze ook gemakkelijker en gerichter worden geholpen. Een van de conclusies van het onderzoek is dat de manier waarop jongeren met geld omgaan vooral te maken heeft met emotie, normen en waarden.
Uit de reacties zijn kenmerken gefilterd die de houding van jongeren ten opzichte van geld bepalen zoals impulsiviteit, statusgerichtheid, de behoefte aan zekerheid, onafhankelijkheid, en of iemand open staat om te lenen of juist niet. Op basis van verschillen en overeenkomsten kwamen de onderzoekers tot groepen financiële types, de 'money mindsets'. Uiteraard zit er overlapping tussen de verschillende groepen jongeren. Maar grosso modo zijn jongeren in de volgende vier financiële types te verdelen.

De trendsetter

De eerste 'money mindset' komt het dichtst in de buurt van het algemene beeld dat ouderen van jongeren hebben. Zo'n 30% van de jongeren tussen 12 en 25 jaar is een 'trendsetter'. Dit is de populaire jongere in de klas: grappig, heeft een korte spanningsboog, is soms wat brutaal, gericht op status. De trendsetter zit meestal op het vmbo of mbo en is vaker een jongen dan een meisje. Dit is de groep die geld het makkelijkste uitgeeft en ook vaak spullen voor zichzelf koopt.

Geld maakt deze jongeren wel degelijk gelukkig, want de trendsetter gaat voor status en je mag zien wat ze hebben. Dure kledingmerken zijn niet alleen mooi, maar poetsen ook het imago op. Trendsetters zijn ook het meest bereid te lenen, of om iets op afbetaling te kopen.

De financiële interesse beperkt zich vooral tot wat de ander verdient en uitgeeft. De trendsetter is geïnteresseerd in beleggen en waagt van alle jongeren het makkelijkst een gokje. De administratie beteken een stapel ongeopende bankafschriften. Het is niet vreemd dat deze groep zichzelf graag rijk ziet worden. Zij gaan voor een BMW of Porsche. De trendsetter kan duidelijk wel wat hulp gebruiken bij de financiën.

De regelaar

De regelaar (29%) is zo'n beetje de tegenpool van de trendsetter. Hij of zij is niet statusgericht en is minder impulsief en zelfs voorzichtig. Deze groep omschrijft zichzelf vaak als 'behulpzaam' en 'gelovig'. Dit zijn de idealisten, het geld gaat eerder naar War Child en het Wereld Natuur Fonds dan naar dure spullen. De regelaar is vaker een meisje dan een jongen, belt en winkelt minder dan anderen en heeft minder met uitgaan, muziek luisteren en gamen. Hier geen stapels post, maar alle papieren in het juiste mapje.

Hier is er controle. De regelaar weet wat er binnenkomt en uitgaat en beheert zijn geld goed. Ze zijn spaarzamer en wat de rest met geld doet is niet zo boeiend. Met de regelaar komt het wel goed. Ze zijn niet blut, lenen of betalen niet op afbetaling, doen niet aan automatische afschrijvingen en omdat ze alles zo netjes bijhouden, hebben ze ook de minst behoefte aan extra informatie.

De levensgenieter

Een kwart van de jongeren is levensgenieter, sociaal, maakt veel plezier met vrienden. Dit zijn de jongeren die vaker muziek maken, dansen of op een toneelclub zitten. De levensgenieter is impulsief en dromerig en is niet echt bezig met het uitstippelen van een carrière. Ze geven meer uit aan gezellige activiteiten met anderen. Ook deze jongeren hebben het niet zo met luxe, hebben vaker een vrijwilligersbaantje, maar kunnen door impulsiviteit toch in de problemen raken.

De levensgenieter is gul, maar staat vaker rood of kan niet pinnen en staat makkelijker open voor een lening van ouders of vrienden als er een avondje uit tegenover staat. Sparen of een buffer opbouwen: daar is de levensgenieter minder van. De levensgenieter wil vooral weten hoe meer overzicht over geldzaken te houden.

De toekomstplanner
De 'toekomstplanner' is met 16% de kleinste en de meest ambitieuze groep. Zij zijn al behoorlijk bezig met later en steken de handen uit de mouwen: geld en bankzaken zijn belangrijk en dat regelen ze zelf. De toekomstplanner is vaker een jongen dan een meisje en meestal hoog opgeleid. Ze vinden zichzelf ambitieus, nieuwsgierig en behulpzaam. De toekomstplanner is weliswaar statusgericht, maar dat uit zich niet in het kopen van luxe artikelen. Dat is leuk, maar wat ze later kunnen kopen vinden ze veel interessanter.

Dit is de groep die goed wil gaan verdienen. De toekomstplanner vindt geld niet saai of eng, maar eigenlijk best leuk. Zij zijn meer geïnteresseerd in beleggen, belastingen, willen weten wat het kost om op jezelf te wonen en vragen eerder informatie op.


Trendsetter
'Ik wil later veel geld verdienen'
De 16-jarige Ferdi Sahin uit Almelo geeft zijn geld vooral uit aan uitgaan, kleren en zijn vrienden. 'Het meeste geld gaat eigenlijk op aan uitgaan.' Ferdi heeft geen bijbaan, hij krijgt het geld van zijn ouders. Hoeveel weet hij niet. 'Het is genoeg. Ik krijg dagelijks geld voor school en ook in het weekend. Binnenkort ga ik een werkende opleiding monteur mechatronica doen, dus dan werk ik sowieso.' Ferdi ziet geld vooral als gebruiksmiddel. 'Ik wil later wel heel veel geld gaan verdienen.'

Levensgenieter
'Het is een materialistische wereld'
'Geld is belangrijk', zegt de 19-jarige Laura Siebring. 'Het is een materialistische wereld. Daar moet je in mee, anders red je het niet.' Laura woont op kamers in Utrecht waar ze aan de HKU interieurarchitectuur studeert. Haar vader betaalt een deel (euro 300) van de huur van de kamer. Laura geeft haar geld uit aan leuke dingen zoals uitgaan en lekker eten. 'Ik ben jong en daar wil ik van kunnen genieten. Ik werk heel veel om al die dingen te kunnen doen. Dat levert soms stress op.'

Regelaar
'Ik heb eigenlijk altijd geld over'
Bjorn Oud (18) uit Lutjebroek verdient zijn geld met een klein recreatiebedrijfje dat boerengolf verzorgt op vrijgezellen- en bedrijfsfeesten en met extra werk in de zomer. 'Ik maak muziek, dus het geld wordt besteed aan instrumenten en toebehoren.' Impulsieve aankopen doet hij zelden. 'Wat ik zie wil ik hebben, maar gelukkig gebeurt dat niet zo vaak.' Bjorn maakt zich nooit zorgen om geld. 'Geldzorgen heb ik niet. Ik ben vrij zuinig, dus ik heb eigenlijk altijd wel geld over.'

Toekomstplanner
'Ik spaar voor mijn eigen studio'
Esmee Otter (18) uit Bovenkarspel vindt het belangrijk dat ze zelf geld verdient. Ze werkt als orderpicker bij een distributiecentrum. Dit jaar doet ze haar eindexamen vwo om vervolgens de studie Media Entertainment Management te gaan volgen. Ze spaart daar alvast voor, want 'vooral de studieboeken zijn erg duur'. Daarnaast legt ze geld opzij voor een eigen studio die ze wil openen als de studie is afgerond. Geldproblemen kent ze niet. 'Ik heb altijd geld op mijn rekening.'

Stichting Weet Wat Je Besteedt

Vorig jaar werd op initiatief van bank-verzekeraar SNS Reaal, het Nibud, pensioenbeheerder PGGM en Microsoft de onafhankelijk Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) in het leven geroepen. De doelstelling van de stichting is om de financiële zelfredzaamheid van jongeren tussen de 12 en 25 jaar te vergroten

De stichting ziet zichzelf als de expert en koploper op het gebeid van dialoog, interactie en co-creatie met jongeren rondom het thema geldzaken. WWJB organiseert bijeenkomsten over geld. Dat gebeurt online, maar ook op scholen. Samen met jongeren worden initiatieven opgezet om de financiële kennis te verbeteren.
De stichting wil niet belerend zijn en jongeren voorschrijven hoe ze met geld om moeten gaan, maar wil dat jongeren ook zelf oplossingen aandragen. Door samen te werken en echt naar jongeren te luisteren, wil WWJB dat jongeren zelf hun financiële zaken kunnen regelen.

Het partnernetwerk wordt ingezet voor financiële ondersteuning, en bundelt kennis over contact met jongeren (Microsoft met chatprogramma MSN) en inhoudelijke kennis over personal finance (Nibud).

Ook zorgen de partners voor projectleden en vrijwilligers die met hun expertise jongeren meer inzicht kunnen geven in financiële zaken. Participanten werken nadrukkelijk als vrijwilliger voor de stichting. Het is niet de bedoeling dat een medewerker van SNS Reaal eigen producten gaat aanprijzen, maar dat hij financiële kennis met jongeren deelt en meedenkt over oplossingen.

Onlangs werd ook KPMG partner van WWJB. Het accountantskantoor heeft de voormalige minister van Financiën Wouter Bos naar voren geschoven als medebestuurder. Bos ziet het als zijn belangrijkste taak om zijn netwerk in te zetten om nog meer partijen voor de stichting te winnen. 'Het moet een breed gedragen collectief worden met allerlei partijen die iets van geld weten.'

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

De banken zijn back in business

Tweeënhalf jaar geleden lag het overgrote deel van de Amerikaanse banken nog aan het financiële infuus. Na het uitbreken van de kredietcrisis werden er tientallen miljarden dollars in het financiële systeem geïnjecteerd, er kwamen opkoopprogramma's voor giftige obligaties en de rente werd door de Federal Reserve verlaagd naar het historisch lage niveau van 0 tot 0,25%. Het systeem moest worden gered en er werd niet gekeken op een paar miljard meer of minder.

Er is voldoende kritiek over hoe de Amerikaanse overheid en de Fed hebben gehandeld, maar de grootbanken zijn weer boven Jan. Het gaat inmiddels zo goed dat banken weer overgaan tot het verhogen van het dividend en mogelijk ook aandeleninkoopprogramma's aankondigen. JP Morgan gaf gisteren aan het dividend te verhogen. Ook Wells Fargo maakte bekend een hoger dividend uit te keren en voor $ 200 mln aan eigen aandelen in te kopen.

Analist Gerard Cassidy van RBC Capital Markets, op Wall Street gezien als een veteraan, verwacht dat meer banken de komende tijd dit soort aankondigingen gaan doen.

De Federal Reserve maakte vrijdag de details bekend van een nieuwe stresstest voor 19 grote Amerikaanse banken waarbij de banken hun omzet en kapitaalstromen testen in drie verschillende economische scenario's.

De Fed is optimistisch. 'Van enkele firma's verwachten wij dat ze weer beginnen met het uitbetalen van dividend, aandeleninkoopprogramma's aankondigen en leningen van de overheid terug zullen betalen', aldus het Amerikaanse stelsel van centrale banken vrijdag in een verklaring.

Volgens Cassidy gaan alle banken slagen voor deze zogeheten Supervisory Capital Assessment Program, de officiële naam van de stresstest. 'Door geselecteerde banken toe te staan de dividenden te verhogen, laat de Fed zien dat de bankensector een opmerkelijk snelle comeback heeft gemaakt', zegt Cassidy.
Gemiddeld zullen de Amerikaanse banken 20% tot 30% van de winsten over het lopende jaar uitkeren als dividend, verwacht RBC. Door aandeleninkoopprogramma's wordt in totaal 40% van de winst uitgekeerd en dat is goed nieuws voor de aandeelhouders.

Maar er is ook harde kritiek. 'Het slaat echt nergens op dat de banken de dividenden nu al mogen verhogen', vindt Simon Johnson, voormalig economisch adviseur van het IMF. 'Hierdoor mag het eigen vermogen dalen, terwijl de leverage weer toeneemt. In een hoogst instabiele wereld betekent dit impliciet dat banken die "too big to fail" zijn meer subsidie van de belastingbetaler ontvangen als het misgaat.' Hier zit precies de pijn: als het goed gaat, gaat het geld naar de aandeelhouder, bij verlies lapt de belastingbetaler.

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

woensdag 16 maart 2011

Voor Larry Fink blijven de VS nog altijd nummer een

De naam Larry Fink doet niet bij iedereen een belletje rinkelen. Toch wordt de 58-jarige topman en oprichter van de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock genoemd als een van de volgende ministers van financiën van de Verenigde Staten. 'Ik wil zeker nog eens het publieke domein dienen. Als ik word gebeld, wil ik het best doen, maar niet morgen.'

Ruim twee jaar geleden kreeg BlackRock, 's werelds grootste vermogensbeheerder, veel kritiek te verwerken. Door de kredietcrisis ontving BlackRock veel opdrachten van de overheid. De vermogensbeheerder kreeg deze te makkelijk en zonder enige concurrentie, stelden critici.

Zo beheert BlackRock voor $ 130 mrd aan giftige beleggingen van verzekeraar AIG en Bear Sterns. Daarnaast beheert het de balansen van hypotheekverstrekkers Fannie Mae en Freddie Mac en overlegt het dagelijks met de Federal Reserve van New York over de risico's van een portefeuille van $ 1200 mrd aan verpakte hypotheekobligaties, zogeheten mortgage-backed securities.

Het was Fink zelf die bij First Boston, waar hij in de jaren zeventig zijn carrière begon, aan de wieg stond van de ontwikkeling van deze verpakte hypotheekobligaties. Een product waar hij nog steeds achter staat, 'als het maar duidelijk is wat de onderliggende waarde is'. Fink pleit voor hervormingen en een sterk transparant proces om dit voor elkaar te krijgen. Hij ziet echter geen bewijzen dat dit nu ook gebeurt. 'Het is te politiek en erg lastig om het hierover te hebben.'

De kritiek op BlackRock is inmiddels verstomd, zegt Fink. 'Het is juist dat we snel moesten schakelen. Maar we hebben onze beloften waargemaakt en geld verdiend voor de belastingbetaler.'

Ofschoon hij de topman is van een firma, praat hij graag over de wereldwijde ontwikkeling van de economie. De discussie over de overheidsschuld van de VS vindt hij een voorbeeld van hoe politici dramatiseren. 'Ja het is een probleem, maar het is op te lossen. Dat zal tijd kosten, zeker vijf tot tien jaar, maar daarna komen Europa en de VS er sterker uit. Er moet harder en langer worden gewerkt en de problemen moeten worden aangepakt.' Daarvoor is een verandering in filosofie nodig, zegt Fink. 'We leven langer, dat betekent ook dat we langer moeten werken en niet een derde van ons leven afhankelijk zijn van de overheid.'

Fink is allesbehalve een doemdenker en gelooft dan ook niet in de teloorgang van de VS. 'We zijn nog steeds de nummer één. Ondanks alle problemen zijn wij nog altijd het land van bedrijven als Apple, Google en Facebook.'

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad

'Bahrein dreigender dan Japan'

De huidige onrust in de golfstaat Bahrein heeft veel grotere consequenties voor de economie dan de rampen in Japan. Dit zegt Larry Fink, topman van de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock, en een van de invloedrijkste personen op Wall Street.

Japan is volgens Fink slechts 'een van de componenten' die de aandelenmarkten momenteel lager zetten. 'Japan zal ervoor zorgen dat we anders naar kernenergie zullen kijken, maar verder zal de wereld niet veel veranderen.'

Fink vindt dat de situatie in de eilandstaat Bahrein grotere implicaties voor de Amerikaanse en Europese economie heeft dan Japan. Saudische militaire voertuigen trokken maandag Bahrein binnen op verzoek van het regime van de staat om de grote betogingen de kop in te drukken.

Fink: 'In Bahrein is er geen sprake van een revolutie, zoals in Egypte. Hier gaat het om een strijd tussen twee geloofsstromingen binnen de islam: de soennieten en sjiieten. Wat in Bahrein gebeurt, heeft grote gevolgen voor Saudi-Arabië.' Fink wijst erop dat een groot deel van de sjiieten bij de Saudische olievelden woont. Een uitval van de olietoevoer van Saudi- Arabië heeft grote gevolgen voor de Europese en Amerikaanse economieën 'die nog maar net zijn bekomen van de laatste recessie'.

De markten worden volgens Fink momenteel gedreven door emotie. 'Totdat we begrijpen wat er echt aan de hand is in Japan, zal angst de boventoon blijven voeren.'

Ook al krijgt Japan de problemen met de kerncentrales onder controle, dan is er nog altijd een lange weg te gaan, zegt Fink. 'Er is geen snelle oplossing.' Hij stelt dat Japanners in groten getale aandelen verkopen om de schade van de ramp te kunnen betalen. Voorlopige berekeningen gaan uit van een economische schade van $ 150 mrd.

BlackRock is een van de grootste vermogensbeheerders ter wereld. Het beheert meer dan $ 3561 mrd, waaronder de balans van hypotheekverstrekkers Fannie Mae en Freddie Mac en giftige obligaties die de Amerikaanse overheid in handen kreeg bij de redding van de verzekeraar AIG en Bear Stearns.

Arnold Tankuş
© 2011 Het Financieele Dagblad