donderdag 22 april 2010

Schade luchtvaartsector blijft beperkt

Analisten zien ondanks forse omzetschade van aswolk gezonde fundamenten voor de lange termijn

Amsterdam
In de periode dat de Europese vliegvelden gesloten waren wegens de IJslandse vulkaanaswolk, hebben 's werelds dertien grootse luchtvaartconcerns zo'n euro 2,2 mrd aan beurswaarde verloren. Toch is de schade voor beleggers in de luchtvaartsector beperkt gebleven, vinden analisten.

Aandelen van concerns als Air France-KLM, Lufthansa, Cathay Pacific, Delta Airlines en Qantas daalden van vorige week woensdag tot en met dinsdag gemiddeld met ruim 3%. Vooral vorige week vrijdag en afgelopen maandag, toen het luchtruim het hele weekend gesloten bleef, kregen de aandelen een flinke tik.

Woensdag zetten luchtvaartaandelen weer een herstel in. Zo won in Amsterdam Air France-KLM gisteren 1%. De Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij maakte gisteren bekend al haar internationale vluchten vanaf Schiphol weer te hervatten. Daarmee is een einde gekomen aan het sluiten van een groot deel van het Europese luchtruim.

Volgens de brancheorganisatie van de internationale luchtvaart, de Iata, is de schade door de aswolk 'rampzalig'. De organisatie becijferde dat het vliegverbod de sector euro 1,3 mrd heeft gekost. 'Bedenk wel dat zo'n brancheorganisatie er belang bij heeft om een zo groot mogelijk schadepost te noemen. Die zetten meteen hoog in om overheden te overtuigen', aldus Peter Heijen, aandelenanalist bij Theodoor Gilissen.

De Iata zegt dat de sector de grootste klap heeft gekregen sinds de aanslagen van 11 september in 2001. Een onterechte vergelijking, vindt Heijen. 'Ik snap dat ze het ergens mee willen vergelijken, maar de toestand toen was geheel anders. Na de aanslagen durfde de consument maanden niet meer te vliegen. De aanslagen hadden daardoor heel lang een na-ijleffect. Daar is nu geen sprake van: de komende tijd zullen de vliegtuigen juist overvol zitten.'

De analist vindt dat de aandelen in de luchtvaartsector zich 'redelijk staande hebben gehouden'. Volgens Heijen komt dit doordat door de IJslandse aswolk vooral de omzet fors is geraakt, maar de winst veel minder. 'De kosten voor de luchtvaartsector bestaan voor een groot deel uit de landingskosten, kerosine en catering. Dit zijn zaken waarvoor nu niet is betaald. Alleen de personeelskosten liepen door.' Heijen stelt dat het vijf dagen sluiten van het Europese luchtruim daarom een beperkt effect heeft op de winst. 'Neem Air France-KLM. Die hebben een jaaromzet van euro 25 mrd. Op omzetniveau is dat dramatisch, maar op de winst heeft dat veel minder effect.' Air France-KLM spreekt van een dagelijks omzetverlies van circa euro 150 mln voor de Europese sector. Air France-KLM neemt een kwart voor zijn rekening, zo'n euro 35 mln. British Airways schat de schade op een omzetverlies van euro 17 mln tot euro 26 mln per dag dat het luchtruim gesloten bleef.

Heijen stelt dat beleggers vooral naar de trend voor de lange termijn kijken en die ziet er een stuk florissanter uit dan een jaar geleden. 'De trend laat een herstel van de tarieven en het vervoer zien en daar richten beleggers zich op.'

Ook Nick Kirrage, portefeuillebeheerder bij Schröders in Londen en gespecialiseerd in de luchtvaartsector, wijst erop dat de aandelen in de luchtvaartbranche slechts beperkt zijn gedaald. 'De aandelen zijn wel wat gezakt, maar van een echte "sell-off" was geen sprake. Dit komt voornamelijk doordat de fundamenten voor de lange termijn overeind blijven.'

Wel kan volgens Kirrage de luchtvaart op de korte termijn te maken krijgen met schadeclaims. Ondanks dat in Nederland demissionair minister Jan Kees de Jager van Financiën liet weten dat luchtvaarders niet hoeven te rekenen op financiële steun, ziet Kirrage 'positieve signalen dat overheden de sector op dezelfde wijze zullen steunen als na de aanslagen van 11 september 2001.'

Volgens Kirrage zijn er geen redenen om bezorgd te zijn om bepaalde luchtvaartconcerns omdat de situatie voor de meeste luchtvaarders vergelijkbaar is. Brancheorganisatie Iata zegt echter dat er circa vijf luchtvaartmaatschappijen door de aswolk op de rand van een faillissement verkeren. Daarover zijn echter nog geen concrete berichten naar buiten gekomen.

Ook voor de economie van de landen die te maken hadden met sluiting van het luchtruim acht Kirrage de effecten klein. Hij neemt Groot-Brittannië als voorbeeld. In dit land draagt de luchtvaartsector voor 0,53% bij aan de economie. 'De branche zou tien tot zestien dagen inactief moeten zijn om de economie met 0,1% te doen krimpen.' Omdat het grootste deel van de luchtvaart weer op gang is gekomen, denkt Kirrage dat de effecten van de aswolk voor de Europese economie 'uiterst minimaal' zijn.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 17 april 2010

Vastgoedsector voor ingreep renteaftrek

Een prominent deel van de Nederlandse vastgoedsector vindt dat het CDA en de VVD de 'koppen in het zand steken' door niets aan de hypotheekrenteaftrek te willen doen. Het geluid is afkomstig van de Stichting Vastgoed Overleg, een nieuw platform waarin onder meer bouwer Ballast Nedam, woningbelegger Vesteda en Schiphol Area Development Company zich hebben verenigd.

Normaal gesproken staat de branche bekend als zeer behoudend tegenover een beperking van de hypotheekrenteaftrek. 'Het is buitengewoon teleurstellend dat deze partijen aan de huidige regeling vast willen houden. Zowel in goede als slechte tijden gebeurt er niets, dat is geen besturen', zegt Huub Smeets van Vesteda.

De stichting pleit voor een brede hervorming van de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek zou per 2014 gefaseerd in dertig jaar moeten worden afgebouwd en voor huurders in de sociale sector moet er om de vijf jaar een inkomenstoets komen die het scheefwonen moet tegengaan. Ook moet de overdrachtsbelasting worden afgeschaft. De stichting wil na haar eerste bijeenkomst, volgende maand in Maastricht, met een manifest komen met adviezen voor een volgend kabinet.

De vastgoedstichting merkt dat alle politieke en media-aandacht rond de hypotheekrenteaftrek tot onrust bij de consument leidt. 'De woningmarkt was bezig aan een langzaam herstel, maar de laatste weken zien we weer een stagnatie in de huizenmarkt. De onduidelijkheid over de hypotheekrenteaftrek heeft acuut effect op het vertrouwen van de woonconsument', zegt Smeets. Desondanks laat hij zich niet op andere gedachten brengen.

'Een buitengewoon merkwaardige stelling. Deze mannen praten de sector zo in de put', zegt VVD-Kamerlid Frans Weekers. 'We hebben een economische crisis en dan kunnen we er niet nog een crisis in de woningmarkt bij hebben.'

Gisteren kwam ook een commissie van de Sociaal-Economische Raad met een advies naar buiten over de woningmarkt. Deze commissie adviseert onder andere om de woning fiscaal onder te brengen in box 3 en de overdrachtsbelasting af te schaffen. Verder wil de commissie scheefwonen op de huurmarkt tegengaan.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

Top Nederlandse vastgoedsector pleit voor radicale hervorming woningmarkt

Maastricht
De overheid moet de komende kabinetsperiode inzetten op een brede hervorming van de Nederlandse grond-, bouw- en woningmarkt om de vastgoedsector er weer bovenop te helpen. Dat stelt de Stichting Vastgoed Overleg, een nieuw platform waarin een dwarsdoorsnede van de Nederlandse vastgoedsector zich heeft verenigd.

Zoals het er nu naar uitziet zal de sector niet eerder dan 2014 terugkeren op het niveau van voor de crisis, stelt Ruud Jacobs, bestuurslid van bouwbedrijf Ballast Nedam en voorzitter van de vorig jaar opgerichte stichting. Daarom moet de overheid juist in deze tijden van bezuinigingen er voor zorgen dat de sector weer gezond wordt.

De stichting pleit onder meer voor een hervorming van de woningmarkt. De huidige onzekerheid over de hypotheekrenteaftrek werkt verlammend en zou per 2014 gefaseerd in 30 jaar moeten worden afgebouwd. Voor huurders in de sociale sector moet er om de vijf jaar een inkomenstoets komen die het scheefwonen moet tegengaan.

De nieuwbakken stichting, waarin naast Ballast Nedam en woningbelegger Vesteda ook partijen als Synthus Achmea Vastgoed, ontwikkelaar Schiphol Area Development Company, Ymere en Ontwikkelings Bedrijf Rotterdam elkaar hebben gevonden, wil dat de top van de Nederlandse vastgoedsector zich voortaan met een mond uitspreekt richting kabinet.

Tot nu toe zijn de geluiden vanuit de sector 'te versplinterd'. 'Ontwikkelaars, vastgoedbeleggers, bouwers en corporaties hebben allemaal een eigen club. Juist in lastige tijden zoals nu, moeten we vanuit alle segmenten integraler gaan denken', zegt Huub Smeets, Vesteda-topman en een van de initiatiefnemers van de stichting.

Belangrijke Nederlandse vastgoedpartijen besloten vorig jaar zomer 'de koppen bij elkaar te steken' toen de crisis in de Nederlandse vastgoedsector zich op een hoogtepunt bevond. 'Vanaf het vierde kwartaal van 2008 is deze vrij hard en plotseling aangekomen. Bovendien in een hevigheid die we niet eerder hebben meegemaakt', aldus Smeets.

Stichtingsleden zullen volgende maand in Maastricht voor het eerst bij elkaar komen om een manifest met adviezen voor een volgend kabinet op te stellen. Vervolgens wil de stichting minimaal een keer per jaar de gehele Nederlandse vastgoedtop bijeen brengen om actuele vraagstukken aan te pakken en te agenderen. Jacobs: 'Een eenduidig geluid van de totale sector, daar staan we voor.'

Volgens Smeets maakt de sector zich op dit moment vooral zorgen over de op hande zijnde bezuinigingen. 'Die zullen ertoe leiden dat er op termijn de investeringen in de sector fors terug zullen lopen.' De stichting wil dat de overheid met een consistent plan voor de lange termijn komt. Want de vastgoedmarkt mag dan een licht herstel hebben ingezet, de sector staat er nog steeds niet goed voor.

Volgens Smeets is de vastgoedbranche vooral gebaat bij consistent beleid. En daar schort het momenteel aan. 'In sommige delen van het land krimpt de bevolking en daar moet dus gericht worden gesloopt, terwijl in steden als Amsterdam de vraagdruk groot is. Het is duidelijk dat er meer gebouwd moet worden, toegespitst op wat de consument wil.'

Ondanks de sterke woonvraag in de Randstad is het toch moeilijk om tot productie te komen. Niet alleen de landelijke, maar ook gemeentelijk politiek is daar debet aan. Smeets: 'Beslissingen worden uitgesteld, of de stekker wordt uit een project getrokken omdat een wethouder is vervangen. Door het duale stelsel maakt de politiek zichzelf onzeker. Je moet vaak opnieuw uitzoeken met wie je nu weer zaken moet doen.'

Smeets noemt als voorbeeld het oude ABN Amro-kantoor aan de Vijzelstraat in Amsterdam dat door Vesteda en corporatie Stadgenoot is gekocht. 'Dat willen wij ombouwen naar woningen. Maar het was zo ontzettend moeizaam om met de gemeente tot een bouwvergunning te komen.'

Ook de sector zelf moet consistent zijn. 'Dan kun je een vertrouwensrelatie opbouwen en dat is belangrijk. We mogen nu wel in tijden van bezuinigingen terecht komen, maar uiteindelijk moet er weer geïnvesteerd worden.'

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

vrijdag 9 april 2010

Markt is pessimistisch over koers euro

Door Griekse problemen en zwakke economie kan euro 'binnen afzienbare tijd' onder de $ 1,30 zakken

Amsterdam
Valutastrategen zijn somber over het koersverloop van de euro. Doordat een echte oplossing voor de Grieken uitblijft, blijft de druk op de Europese eenheidsmunt aanhouden.

'De euro kan maar één kant op, en dat is naar beneden', aldus een valutahandelaar in Amsterdam. Hij houdt er rekening mee dat de munt 'binnen afzienbare tijd' door de $ 1,30 zakt. 'De markt is momenteel duidelijk de eurozone aan het testen.'

Donderdag daalde de euro voor de vijfde dag op rij tegenover de Amerikaanse dollar. De munt werd aan het eind van de middag verhandeld op $ 1,3346.

'De financiële markten laten zien geen vertrouwen te hebben in de huidige plannen om Griekenland te redden', zegt valutastrateeg Nick Kounis van Fortis Bank Nederland. 'Zonder hulp zal Griekenland de schuldverplichtingen niet na kunnen komen.'

Volgens Kounis is het Duitse plan om de Grieken te helpen met leningen tegen de huidige marktrente onrealistisch. 'De markten zeggen eigenlijk: Duitsland, jullie laten de Grieken stikken, hier kom je niet mee weg.'

'Dat Duitsland de Grieken tegen een marktconforme prijs geld wil lenen, is natuurlijk geen hulp', vindt ook de valutahandelaar, die niet met zijn naam in de krant wil. 'Het is nu afwachten waar het pijnpunt voor de eurozone ligt. Dat testen de markten nu.'

Kounis stelt dat Europa met het Duitse plan hoopte de rente op de Griekse staatsobligaties te kunnen drukken. Door een aantal tegenvallende veilingen van Griekse staatsobligaties vorige week is de rente de afgelopen dagen juist fors opgelopen. 'Europa heeft gegokt en verloren', aldus Kounis.

De sterke stijging van de rente op Griekse staatsobligaties van de afgelopen dagen heeft het nog moeilijker gemaakt om de fiscale problemen aan te kunnen pakken. Kounis: 'Zonder echte hulp komen de Grieken niet uit de problemen. Europa moet opnieuw naar de tekentafel.' De valutastrateeg verwacht dat Europa niet zal toestaan dat Griekenland de EMU verder bedreigt en dat er daarom snel een ander plan op tafel zal komen. 'Dan kunnen we een opluchtingsrally zien waarbij de euro tot 5 cent kan stijgen.'

Kounis benadrukt dat niet alleen Griekenland een factor is die de euro drukt. Zo groeit de economie van de eurozone niet tot nauwelijks. Woensdag werd bekend dat de economie in het vierde kwartaal tot stilstand is gekomen ten opzichte van het derde kwartaal, toen nog een groei van 0,4% werd gerealiseerd. Donderdag kwamen cijfers naar buiten waaruit blijkt dat de Europese detailhandelsverkopen in februari op maandbasis met 0,6% zijn gedaald. Het was de sterkste daling sinds mei vorig jaar.

De eurozone zal het door de zwakke binnenlandse markt moeten hebben van de export. In dat licht bezien is een zwakkere euro zo slecht nog niet. Bij een dalende munt worden Europese producten voor andere landen goedkoper. 'Iedere hulp om de export te stimuleren is van harte welkom, maar als de euro daalt door problemen zoals die van Griekenland, heeft het weinig zin. De risicopremies op andere beleggingen lopen op en dat is weer negatief voor de economie', zegt Kounis.

Stuart Frost, valutastrateeg van de Britse vermogensbeheerder Threadneedle, vindt alle ophef rond de euro en Griekenland overdreven. 'Historisch gezien is een koers van $ 1,30 helemaal geen ramp voor de euro. Sommigen zijn blijkbaar vergeten dat de munt ook op $ 0,90 heeft gestaan.' Bovendien, zegt Frost, vond de grootste daling van de euro eind 2009 plaats en toen speelde het Griekse probleem nog helemaal niet.

Daarnaast gaat de daling van de munt in kleine stappen. 'Het is niet zo dat beleggers massaal uit de euro vluchten. Het nieuws rond Griekenland is bekend en breed uitgemeten. Al het negatieve is allang in de koers van de munt verwerkt.' Frost geeft toe dat het Griekse probleem zeer belangrijk is, maar hij gaat ervan uit dat Griekenland uiteindelijk wordt gered.

Volgens Frost regeert op de markt de waan van de dag. 'Vorig jaar hoorden we allemaal verhalen over centrale banken die de portefeuille aan het diversificeren waren en euro's kochten. Daar hoor je nu helemaal niets meer over, terwijl dat beleid echt niet ineens is veranderd.'

Frost verwacht dat de euro tot maximaal $ 1,27 zakt en dan weer een herstel zal inzetten. Hij rekent eind dit jaar op een verhouding van $ 1,35 voor een euro. 'Vorig jaar lag de gemiddelde consensus voor de euro nog op $ 1,60. Er is niets zo veranderlijk als de consensus. Daarbij mag je niet vergeten dat de dollar en het pond hun eigen problemen hebben.'



Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

donderdag 8 april 2010

Kardan zet in op Chinese vraag naar water

Amsterdam
Kardan, de onderneming die voornamelijk bekend is van haar investeringen in vastgoed, zet in China flink in op zijn wateractiviteiten. De komende vijf jaar moet het aantal projecten in deze sector zijn verdubbeld. 'De winst moet over diezelfde periode nog harder toenemen', zegt Alon Shlank, directeur van Kardans activiteiten in China.

De onderneming die zowel in Amsterdam als in Tel Aviv een beursnotering heeft, volgt het beleid van de centrale Chinese overheid. Die investeert de komende vijf jaar zo'n euro 70 mrd in de bouw van nieuwe waterzuiveringsinstallaties en circa euro 10 mrd in het verbeteren van al bestaande installaties. Momenteel heeft Kardan tien installaties in China, die dagelijks 568.000 m3 water verwerken. Wat de sector aantrekkelijk maakt, is de looptijd van dit soort contracten. 'Vaak hebben deze een duur van 25 tot 30 jaar. In ieder geval nooit minder dan 20', zegt Shlank.

Over 2009 boekte de waterdivisie, Kardan Water International Group, een omzet van euro 15 mln en maakte deze winst.

'Wij brengen vooral de technische kennis en ervaring naar China', zegt Shlank. Kardan is onder meer eigenaar van het Israëlische ingenieursbureau Tahal. Dat bureau heeft veel ervaring met opslag, zuivering en verwerking van vervuild water en het ontwerpen van waterzuiveringsinstallaties. 'Maar kennis alleen is niet genoeg. We zijn sinds 2007 op dit gebied actief en hebben daarmee nu een goede staat van dienst opgebouwd. In de watersector is reputatie voor de Chinezen belangrijk.'

Door de grote toevloed aan overheidsgeld is de watersector 'sexy' geworden, 'dus er zijn veel kapers op de kust', zegt Shlank. Die bestaat voornamelijk uit lokale staatsbedrijven, maar die ontbreekt het vaak aan benodigde technische kennis. Daarnaast is de markt landelijk gereguleerd en versplinterd. Zo heeft staatsconcern Beijing Capital een marktaandeel van nog geen 5%. Bekendere westerse namen als Veolia, Suez, Hyflux en Berlin Wasser richten zich voornamelijk op de in het Westen bekende grote steden als Peking, Sjanghai, Guangzhou en Shenzhen.

Kardan mikt juist op zogeheten 'Tier 2- en Tier 3'-steden met acute waterproblemen. 'Dit zijn kleinere steden, zoals hoofdsteden van provincies als Dazhou of Dingzhou.' Echt klein zijn deze steden overigens niet, want het gaat nog altijd om gebieden met 3 miljoen tot 10 miljoen inwoners. China telt meer dan honderd steden met meer dan een miljoen inwoners. Shlank: 'In dit soort steden zijn buitenlandse investeringen ook van harte welkom.'

Volgens Shlank volgt Kardan zo veel mogelijk het beleid van de overheid. De 'kleinere' steden, voornamelijk in het westen van China, hebben de komende jaren een belangrijke rol gekregen om de inwoners die van het platteland naar de stad verhuizen, op te vangen. 'De Chinese overheid geeft signalen af als er beleid wordt gemaakt. Het is belangrijk om daar je weg in te vinden. Bovendien zijn ze bereid om met je samen te werken als je dat beleid ook volgt.'

Kardan wordt strategisch op holdingniveau en operationeel op decentraal niveau bestuurd. Ook in China werkt de onderneming lokaal en heeft ze zo'n 500 werknemers in dienst. De financiering vindt, mede om valutarisico's af te dekken, grotendeels in de regio plaats. Kardan zorgt onder meer voor technische kennis, boekhouding en juridische ondersteuning.

Kardan

Waardevol water

  • Van de 660 steden kampen er 400 met watertekort, 110 hebben waterschaarste
  • Van de 32 grote steden kennen 30 een watertekort
  • 70% van de Chinese rivieren en meren zijn vervuild
  • 65% van het vervuilde water wordt momenteel gezuiverd

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad

zaterdag 3 april 2010

Hopen op Homburg

Er zit eindelijk weer eens schot in de koers van vastgoedfonds Homburg Invest. Donderdag schoot het aandeel met ruim 9% omhoog naar euro 5,03. Een slotstand die sinds begin januari niet meer is gezien.

De enige voor de hand liggende verklaring voor de koerssprong zouden de jaarresultaten over 2009 moeten zijn, ware het niet dat deze wat tegenvielen. De in Canadese boekhoudkundige regels gerapporteerde cijfers - Homburg is officieel gevestigd in het Canadese Halifax en heeft naast Amsterdam een notering in Toronto - waren, ondanks enkele optimistische geluiden, niet bepaald om vrolijk van te worden.

Homburg, dat belegt in verschillende soorten vastgoed in Noord-Amerika, Nederland en de Baltische staten, wist in 2009 een 18,7% hoger direct resultaat te behalen. Dit zijn de huuropbrengsten minus kosten. De opbrengsten uit vastgoed lieten een bescheiden groei zien van 2,8%. De bezettingsgraad daalde van 97,1% naar 93%, maar dat is gezien de huidige marktomstandigheden geen schande.

Tegenover deze meevallers staat echter een verlies dat in het afgelopen jaar is opgelopen naar C$ 247,3 mln (euro 180,8 mln), tegen C$ 98,7 mln een jaar eerder. Met name de afschrijvingen op Duits vastgoed van in totaal C$ 231,1 mln drukten fors op het resultaat.

De koersstijging van donderdag ging gepaard met volumes die flink hoger lagen dan op een gemiddelde handelsdag. Over de afgelopen drie maanden bedroeg de dagomzet zo'n 23.000 stuks. Donderdag waren dat er bijna 169.000. Het meest opvallende is dat de koers van Homburg aan het einde van de handelsdag snel opliep. Kort na vijf uur werd een groot pakket verhandeld. De koers volgde daarmee de opwaartse beweging in Canada, waar de koers rond halfvijf opveerde.

Ondanks de stijging van donderdag vindt topman, oprichter en grootaandeelhouder Richard Homburg de huidige koers al langere tijd geen correcte afspiegeling meer van de onderliggende waarde.

Nadat hij vorig jaar een beursexit aankondigde, liet hij dit proefballonnetje weer varen om in januari aan te kondigen het fonds te willen opdelen in vijf verschillende entiteiten, waarvan drie regionale fondsen.

Aankomende week kunnen beleggers rekenen op de details van de eerste afsplitsing: Homburg Canada, dat vervolgens naar de beurs wordt gebracht.

Homburg zei in januari tegen deze krant dat volgens zijn financiële experts alleen Canada al C$ 320 mln waard is. Dat is twee keer zo veel als de beurswaarde die Homburg Invest nu heeft, en waarvan Homburg Canada maar 25%van uitmaakt.

Aankomende week moet blijken of zijn experts gelijk hebben. Mocht dit tegenvallen, dan is Homburg mogelijk weer terug bij af.

Arnold Tankuş
© 2010 Het Financieele Dagblad