dinsdag 23 juni 2009

Relatieve rust

De rust is terug gekeerd bij de Amerikaanse zakenbanken Goldman Sachs en Morgan Stanley. Tenminste, als we de kredietmarkten mogen geloven.

Het verschil tussen de renteopslag van obligaties van beide banken bovenop die van Amerikaanse Treasuries, de 'spread', is de laatste weken in een rap tempo gedaald naar het laagste niveau sinds het omvallen van Lehman Brothers in september vorig jaar. De gedaalde spreads geven aan dat de markt denkt dat de risico's zijn afgenomen.

Twee dagen na het omvallen van Lehman Brothers bedroeg de spread op de 5,95%-Goldman Sachs-obligatie met een looptijd tot 2018, 632 basispunten bovenop een Treasury met een vergelijkbare looptijd. Bij Morgan Stanley was de risicopremie zelfs nog hoger en stond de spread op maar liefst 800 basispunten. Dit betekent dat het de banken meer dan 10% kostte om geld te lenen.

Voor beide bedrijven waren het spreads waar ze nooit eerder mee te maken hadden. Als een bank als Goldman voor vijf jaar tegen een percentage van 10% moet lenen, moet hij wel erg veel omzet genereren om de kosten te dekken.

De forse stijging van de rentekosten legde een bom onder het verdienmodel: deze banken zijn sterk afhankelijk van krediet en dus gebaat bij lage spreads. Inmiddels zijn de spreads teruggelopen naar 295 voor Goldman en 325 voor Morgan Stanley.

Binnen een week na de val van Lehman ruilden beide banken de status van zakenbank in voor die van een gewone bank. Op die manier konden ze obligaties uitgeven die waren gegarandeerd door de staat. Dit was vele malen goedkoper dan de prijs die in de markt moest worden betaald. Goldman Sachs gaf voor $ 30 mrd aan dergelijke leningen uit. Morgan Stanley haalde zo $ 25 mrd uit de markt.

Beide banken behoorden tot de tien banken die de overheidssteun, die zij in oktober ontvingen, mochten terugbetalen. Vorige week stortten ze ieder $ 10 mrd terug in de staatskas. Dat deden ze graag, want hierdoor vallen ze niet langer onder allerlei overheidsrestricties voor de banksector.

Zo snel mogelijk terug naar vroeger, lijkt het adagium van de banken. Want zolang de markt op een 'normale' wijze functioneert, is er weinig aan de hand. Sterker nog, dan verdienen ze heel veel geld aan hun kredieten.

De laatste maanden kent de obligatiemarkt een rally waardoor de effectieve rente zakt. Dat is gunstig voor banken. Maar die stemming kan zomaar weer omslaan. De spreads lopen dan weer op, met alle gevolgen van dien

Dan rest nog de vraag hoeveel bankobligaties de markt aankan. Als de vraag inzakt, moeten banken daar een hogere rentevergoeding tegenover stellen. En dan zijn ze weer terug bij af.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 20 juni 2009

Hoop op herstel economie steunt olie

Olieprijs blijft boven de $ 70 door hoger verbruik in China, maar ook door onrust in Iran en Nigeria

Amsterdam
De olieprijs heeft zich deze week gestabiliseerd boven de $ 70. Vrijdag stond de olieprijs aan het einde van de Europese handel op bijna $72.

De prijs van olie wordt onder meer gesteund door de hoop op economisch herstel, waardoor de olieconsumptie weer zal aantrekken, zoals in China. In mei steeg de olieconsumptie in China voor de tweede maand op rij naar een verbruik van 7,6 miljoen vaten olie per dag, 6% meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

Ook aanslagen in de olierijke Nigerdelta spelen momenteel een rol. De Beweging voor de Emancipatie van de Nigerdelta (Mend) claimde vrijdag een aanslag op de zogeheten Agip-pijpleiding van het Italiaanse olieconcern Eni. De pijpleiding vervoert olie naar olieopslagplaats Brass. Vanuit Brass wordt de olie vervolgens geëxporteerd. De pijpleidingen zijn aangevallen door 'zwaarbewapende rebellen', aldus een woordvoerder van Mend in een e-mail.

Eerder deze week pleegde Mend ook een aanslag op pijpleidingen van Shell die olie vervoeren naar de opslagplaats Forcados. Daardoor is de olievoorraad de laatste dagen flink gedaald. Nigeriaanse olie bevat weinig zwavel, en wordt daarom ook wel 'sweet crude' genoemd. Raffinaderijen hebben een voorkeur voor deze olie omdat ze hiermee een hoog percentage aan gedistilleerde producten van goede kwaliteit kunnen produceren.

Het Afrikaanse land behoorde vorig jaar tot de vijf belangrijkste leveranciers van olie aan de Verenigde Staten.

'De lagere export vanuit Nigeria begint effect te hebben op de olieprijs', aldus Olivier Jakop van het Zwitserse onderzoeksbureau Petromatrix, dat gespecialiseerd is in de oliemarkt. Volgens Jakop zitten er enkele risicopremies verwerkt in de ontwikkeling van de olieprijs, zoals de politieke onrust in Iran. Iran is na Saudi-Arabië de grootste olieproducent van Organisatie van Olie-Exporterende Landen (Opec). 'De Iran-premie zal dit weekend nog zeker in de prijs doorwerken. Daar hebben we de afgelopen dagen ook nog een Nigeria-premie bij gekregen.'

Terwijl de olieconsumptie in China weer toeneemt, is daar in de Verenigde Staten nog geen sprake van. De vraag naar oliegerelateerde producten daalde in de VS in de vier weken tot en met 12 juni met 6% vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder, aldus cijfers van het Amerikaanse ministerie van energie. De VS zijn ondanks de verminderde consumptie nog altijd de grootste verbruikers van het zwarte goud.

Vorige week bleek uit cijfers van het Britse olieconcern BP dat het wereldwijde verbruik van aardolie in 2008 met 0,6% is gedaald. Dit is de eerste afname in 16 jaar en de sterkste daling sinds 1982. Ofschoon de consumptie daalde, steeg de productie in 2008 nog wel met 0,4% tot 81,8 miljoen vaten per dag, ondanks het feit dat de Opec de productie aan het eind van het jaar sterk terugschroefde.

De olieprijs is sinds begin dit jaar met 62% geklommen. 11 juni bereikte de rpijs een voorlopige hoogtepunt van $ 73,23 per vat van 159 liter.

Beleggers in olie hopen dat ook in de VS een omslagpunt is bereikt. De donderdag gepubliceerde 'leading indicators' waren daarom een steun voor oliebeleggers. Deze vooruitlopende indicator is gebaseerd op aandelenkoersen, consumentenvertrouwen en bouwvergunningen en steeg in mei met 1,2%, aldus cijfers van de The Conference Board. Het onderzoek geldt als een betrouwbare aanwijzing voor de richting waarin de economie zich beweegt.

'Deze cijfers zijn wederom een bewijs dat de recessie over het dieptepunt heen lijkt te zijn', zegt Edward Meir, analist van MF Global tegenover persbureau Bloomberg.

Ook de leiders van de 27 landen van de Europese Unie lieten gisteren weten dat het dieptepunt van de recessie voorbij is en er signalen van 'duurzaam herstel' zijn . De EU is goed voor 18% van de wereldwijde olieconsumptie.

Toch denkt een meerderheid van de analisten dat de olieprijs volgende week zal dalen vanwege de oplopende voorraden in de VS. Overigens dachten zij vorige week en om dezelfde reden dat olie lagere regionen zou opzoeken.

Ook technisch analisten denken dat de olieprijs gaat dalen. Volgens de website futuretechs.com laat de olieprijs na de sterke stijging van de afgelopen twee maanden een zogeheten 'high wave-patroon' zien. Dit is een patroon waarbij de openings- en de slotprijs bijna hetzelfde zijn. Volgens technisch analisten betekent dit dat het opwaartse momentum een halt is toegeroepen. 'Dit is een bedreiging voor de bulls, de vaart lijkt uit de rally', stelt futuretechs.com.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

Zenuwen lopen weer op

De opmars die de beurzen vanaf maart hebben ingezet, is een halt toegeroepen. Deze week zakte de AEX weer onder de grens van 260 punten.

Beleggers krijgen hoogtevrees. Nadat de AEX-index op 9 maart een laagste stand noteerde van ongeveer 199,25 punten, werd een herstel ingezet. Begin deze maand bereikte de Amsterdamse hoofdgraadmeter een voorlopig hoogste stand van 271 punten, maar sindsdien zit de klad erin. 'De stijging van de beurzen was grotendeels ingegeven door de hoop op een economisch herstel', aldus een handelaar in Amsterdam. 'Maar de macro-economische cijfers rechtvaardigen geen verdere stijging. Op dagbasis zien we dat de stemming wisselt van positief naar negatief. De beurs blijft een achtbaan', zegt de handelaar die niet met zijn naam in de krant wil. 'De lijntjes kunnen weer naar beneden worden getrokken.'

Flinke tik

Deze week begonnen de wereldwijde aandelenmarkten in mineur en verloor de AEX 2,7% in lijn met andere beurzen in Europa. De opvallendste koersbeweging kwam op naam van autonavigatieproducent TomTom. Het bedrijf maakte maandag voorbeurs bekend dat het door de uitgifte van aandelen extra kapitaal gaat ophalen. 'Wel erg toevallig', reageerde handelaar Rob Koenders van Harmony Vermogensbeheer. 'Verleden week werden er allerhande berichten gepubliceerd waardoor de koers met 45% oploopt en dan nu deze emissie. Ik heb medelijden met de mensen die vrijdag vol in het bedrijf zijn gestapt.'

Vorige week vrijdag spoot de koers van TomTom omhoog op geruchten dat het Amerikaanse Apple een belang zou nemen in het bedrijf. Eerder die week ging de koerste het aandeel al bijna 18% hoger op het nieuws dat TomTom toepassingen voor de hippe mobiele telefoon van Apple, de iPhone, ging lanceren. De geruchten over het nemen van een belang door Apple bleken volledig uit de lucht gegrepen. Waar die geruchten vandaan kwamen is niet na te gaan. 'Dat soort geruchten komen en gaan, maar het is moeilijk, zo niet onmogelijk, om te achterhalen waar die precies vandaan komen.'

Na een dieptepunt op euro 6,55 in de ochtend herstelde de koers van TomTom zich om aan het einde van de dag te sluiten op euro 7,10. Op weekbasis bleef de koers van TomTom stabiel. Dit komt vooral omdat door de uitgifte van nieuwe aandelen TomTom weer meer financiële ruimte geeft, stellen analisten.

Onregelmatigheden Wessanen

De grootste klap viel maandag in de Midkap waar voedingsmiddelenconcern Wessanen met meer dan 10% onderuit ging. Het bedrijf maakte bekend dat er 'mogelijke financiële onregelmatigheden' zijn ontdekt bij de Amerikaanse dochtermaatschappij ABC.

Dit is een flinke tegenvaller voor Wessanen, want het gaat hier om het meest winstgevende onderdeel van de te koop staande Amerikaanse activiteiten van Wessanen. Bovendien wordt hierdoor de prijs van ABC gedrukt in een markt waarin het toch al lastig is om een dergelijk van de hand te doen. Op weekbasis zakte de koers van Wessanen met 17,4% naar een slotstand van euro 2,65. Het was daarmee de grootste verliezer in de Midkap. Industrieel concern Aalberts met een verlies van 16,5% ook een grote daler.

Focus op macrocijfers

Doordat de bedrijfsresultaten over het tweede kwartaal de markt pas over enkele weken bereiken, richtten beleggers zich vooral op macrocijfers die een indicatie moeten geven of de recessie daadwerkelijk zijn dieptepunt heeft bereikt. Op de uitkomst van de cijfers reageert de beurs niet altijd zoals verwacht mag worden. Zo werd dinsdag met spanning uitgekeken naar het aantal in aanbouw genomen huizen in de VS. In mei bleken deze met 17,2% te zijn gestegen, terwijl analisten rekende op een stijging van 12,8%. Het cijfer had een half uur een positieve invloed, waarna de koersen weer wegzakten.

Banken onder druk

De bankaandelen, die de afgelopen maanden aan een imposant herstel bezig waren, waren deze week weer uit de gratie. De sector kwam onder druk wegens een waarschuwing van de Europese Centrale bank (ECB) . De ECB schreef in zijn meest recente rapport dat banken in de eurozone nog eens $ 283 mrd aan afschrijvingen te wachten staat. De ECB schrijft dit toe aan de recessie die zwaar drukt op de banken. Enkele dagen stelde kredietbeoordelaar Standard & Poor's de outlook en beoordelingen van 22 Amerikaanse banken naar beneden bij omdat financiële instellingen onder meer te maken zullen krijgen met strenger toezicht.

Dat beleggers weer te maken hebben met hoogtevrees was woensdag het duidelijkst te zien toen de handel ronduit nerveus was. De volatiliteitsindex (VIX) die de mate van volatiliteit aangeeft die wordt verwacht voor aandelenkoersen, is de afgelopen maanden terug gelopen naar 28, noteert weer op 36. Op het hoogtepunt van de kredietcrisis in oktober vorig jaar stond de VIX op 80. Ofschoon die stand nog lang niet op de borden staat 'nemen de zenuwen weer toe', wist een handelaar.

Arnold Tankuş is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: tankus@fd.nl
© 2009 Het Financieele Dagblad

vrijdag 19 juni 2009

APX richt zich meer op gasmarkt

Amsterdam
De Brits-Nederlandse elektriciteits- en gasbeurs APX Group wil zich de komende jaren meer concentreren op de ontwikkeling van de gasmarkt. Het concern wil dezelfde stappen zetten als het in de markt voor stroom heeft gezet.

'In de gasmarkt valt nog een wereld te winnen', aldus bestuursvoorzitter Bert den Ouden. APX wil dat klanten een betere toegang tot een meer liquide en transparante markt krijgen. 'De gasprijs is het probleem niet, want de prijzen zijn in Europa nagenoeg gelijk.'

APX streeft naar verbeteringen in de spotmarkt voor gas, net zoals die de afgelopen tien jaar zijn doorgevoerd in de energiemarkt. 'Op die manier wordt de markt efficiënter en zijn er minder risico's voor de handelende partijen', legt den Ouden uit. APX lobbyt al langer in Den Haag voor extra regels voor de gasmarkt zoals de behandeling van kredietrisico's.

APX, dat netwerkbedrijf Tennet en Gasunie als grootste aandeelhouders heeft, wil een actieve rol spelen op de virtuele gasmarkt 'TTF' in de driehoek Nederland, België en het Verenigd Koninkrijk.

APX Group vierde gisteren zijn tienjarig jubileum in de Rode Hoed aan de Keizersgracht in Amsterdam. Het feest werd onder anderen opgeluisterd door minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken, die de ontwikkeling van APX 'een succesverhaal' noemde en 'Nederland op de kaart heeft gezet als energieland.'

Tegelijkertijd met de viering van het tienjarig bestaan, maakte het bedrijf bekend de naam te veranderen naar APX-Endex. APX nam de derivatenbeurs Endex, waar termijncontracten worden verhandeld vorig jaar over voor euro 20 mln. De overname werd december afgerond en de integratie is nu volledig afgerond, aldus het bedrijf.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

dinsdag 16 juni 2009

Game over

De videogame-sector zit in zwaar weer. De verkopen van spellen en spelcomputers krimpt maand op maand met dubbele cijfers. Van januari tot en met mei werden in de VS voor $ 448,9 mln aan spellen verkocht, een daling van 17%.

De omzet van de spelcomputers daalde met 30% nog harder. Nintendo zag de omzet van de populaire Wii, de laatste twee jaar bijna niet aan te slepen, de afgelopen drie maanden met maar liefst 60% dalen, aldus onderzoeksbureau NPD Group.

De consument mag een hoop lol aan de spelletjes beleven, maar beleggers in deze sector is het lachen vergaan. De meeste aandelen zijn de afgelopen twaalf maanden meer dan gehalveerd. Wii-producent Nintendo noteerde een jaar terug op $ 70, tegen $ 32 afgelopen vrijdag. Spellenmaker Electronic Arts wisselde een jaar geleden voor $ 45 van eigenaar. Vrijdag sloot het aandeel op $ 22.

Sectorgenoot THQ is, sinds het maart een dieptepunt van bijna $ 2 bereikte, aan een opmars bezig en staat weer boven de $ 8. Maar ook die koers is nog altijd ruim de helft lager dan een jaar geleden, toen het nog boven de $ 20 noteerde.

De cijfers lijken boekdelen te spreken. Maar, stellen analisten, ze spreken niet de gehele waarheid. Want een een-op-een vergelijking met de verkoopcijfers van vorig jaar, is onterecht.

Zo kwamen de best verkopende speltitels zoals de 'Wii Fit', 'Grand theft Auto IV' en 'Mario Kart' in het voorjaar van 2008 op de markt. Een stortvloed aan toptitels stuwt ook de verkopen van de spelcomputer. Of zoals Nintendo-bestuurder Cammie Dunaway het verwoordde: 'Software verkoopt hardware.' En al helemaal als de titel exclusief aan een computer is verbonden.

Dit geldt bijvoorbeeld voor de PlayStation3 (PS3) van Sony. Dat kende een positieve verrassing met het actieschietspel 'Infamous' waarvan in mei 176.000 stuks over de toonbank gingen. De PS3 was hierdoor de enige spelcomputer die de omzet van april op mei licht zag groeien.

De komende maanden staan er weinig nieuwe titels op stapel. In plaats daarvan rekenen analisten erop dat spelcomputers in prijs worden verlaagd. De prijsverlagingen kunnen een steun in de rug zijn, want kopers van een spelcomputer schaffen ook spelletjes aan.

Deze zomermaanden moet nog rekening worden gehouden met een krimp die in de dubbele cijfers blijft. Pas in de herfst verschijnen nieuwe toptitels en moet een groot deel van het verlies worden goedgemaakt.

Toch hoeft dit niet te betekenen dat de belegger vol in deze sector kan stappen. De lagere prijzen geven druk op de marges. Bovendien kan de huidige recessie aankomende herfst voor de consument het hardst voelbaar zijn. Dan heeft de aanschaf van een nieuw spelletje even niet zoveel prioriteit.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

zaterdag 13 juni 2009

Olie helpt beter tegen inflatie dan goud

Olieraffinage in China weer op niveau juli 2008 door stijgende productie, landbouw en autoverkopen

Amsterdam
Beleggers kunnen zich beter met olie beschermen tegen een oplopende inflatie dan met goud. Dat stelt Jan Loeys, hoofd marktstrategie van JP Morgan Chase.

'Mijn voorkeur voor olie in plaats van goud is gebaseerd op twee argumenten', zegt Loeys tegenover persbureau Bloomberg. 'Olie heeft een betere correlatie met inflatie. Daarnaast staat de olieprijs ruim onder die van vorig jaar, terwijl de goudprijs in de buurt van zijn record noteert.'

In de grafiek hiernaast staat de olieprijs in zwart aangegeven. Het zwarte goud noteert nog altijd de helft lager dan een jaar geleden. De gele lijn laat de goudprijs zien, die circa 7% onder zijn record noteert. De blauwe lijn geeft het verschil aan tussen de tweejarige Amerikaanse Treasury en de zogeheten Treasury Inflation Protected Securities. Dit is een obligatie waarin de inflatie een belangrijk component is. Het verschil tussen beide obligaties is opgelopen naar het hoogste punt in negen maanden. Dat geeft aan dat de verwachtingen voor de inflatie oplopen en dat de prijsstijging zich kan versnellen.

Overheden over de gehele wereld lenen momenteel voor recordbedragen op de kapitaalmarkt om de economie te stimuleren. Daarnaast hebben diverse landen extra geld opgehaald om de banksector te redden.

Deze enorme toevloed aan staatsobligaties kan de waarde van de onderliggende valuta's onder druk zetten en op die manier de inflatiedruk vergroten. Dit jaar verwachten economen gemiddeld nog een daling van de consumentenprijzen in de VS met 0,6%, maar voor 2010 wordt alweer gerekend op een prijsstijging van 1,6%.

De olieprijs is dit jaar, na een scherpe val in de tweede helft van vorig jaar, met 63% gestegen. Goud is dit jaar met bijna 8% is opgelopen naar circa $ 940 per troy ounce, oftewel 31,1 gram.

Gisteren zakte de prijs van een vat van 159 liter West Texas Intermediate (WTI), ook bekend als Texas Light Sweet, voor het eerst in een week naar circa $ 72. Brent-olie sloot in Londen op $ 71,79, de hoogste stand sinds 20 oktober.

Door de oplopende olieprijs heeft het Amerikaanse ministerie van energie deze week de verwachtingen voor de benzineprijs aan de pomp voor aankomende zomer met 12% verhoogd.

Donderdag gaf het Internationaal Energie Agentschap (IEA) aan dat de wereldwijde vraag naar olie dit jaar iets minder sterk zal dalen dan eerder werd aangenomen. Het was de eerste opwaartse bijstelling in tien maanden.

Het IEA schrijft de bijstelling toe aan tekenen van afzwakkende economische krimp. 'De cijfers duiden niet noodzakelijkerwijs op het begin van economisch herstel, maar enkel dat het dieptepunt van de recessie mogelijk is bereikt.'

De bijstelling is voor een deel toe te schrijven aan de olievraag van opkomende markten. Zo is in China in mei voor een recordvolume aan ruwe olie verwerkt wegens een hogere industriële productie, die in mei met 8,9% is gestegen. Daarnaast werden meer brandstoffen gebruikt in de landbouwsector. De eerste gewassen worden momenteel geplant, waardoor de binnenlandse dieselmarkt verschijnselen van krapte vertoont. Grote landbouwmachines maken gebruik van diesel.

Bovenop de gestegen productie en het verbruik in de landbouwsector kenden de Chinese autoverkopen in mei een stijging van 47%. Dit veroorzaakte een scherpe stijging van de vraag naar benzine.

De Chinese raffinaderijen verwerkten in mei ongeveer 7,4 miljoen vaten olie per dag. Mei was de eerste maand sinds de Olympische Spelen in juli vorig jaar dat de Chinezen een dergelijke hoeveelheid aan olie verwerkten. De olievoorraad in China daalde van april op mei door een herstel van de vraag, lieten regeringswoordvoerders eind mei al weten. Ter vergelijking: in de Verenigde Staten staan de olievoorraden juist 11% boven het vijfjaarsgemiddelde.

De raffinaderijen van China Petroleum, een onderdeel van China Petrochemical en beter bekend als Sinopec, draaien tot minimaal eind juni op een capaciteit van 90%. De voorraden van Sinopec zijn goed voor de helft van de Chinese geraffineerde olieproducten.

Op de korte termijn verwachten oliehandelaren een daling van de prijs. Zij verwijzen naar de zogeheten relatieve sterkte index (RSI), een graadmeter die laat zien hoe snel de prijs van een bepaald product is gestegen of gedaald. De RSI wijst op een aanstaande daling van de olieprijs. Handelaren stellen dat de prijs te snel en te hard is gestegen. De veertiendaagse RSI noteert momenteel op 73,55, tegen 76,23 donderdag. Een cijfer boven de 70 is meestal een waarschuwing dat de prijs zal dalen. Bij een cijfer onder de 30 is het omgekeerde het geval.

Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad