Bestudering van koersgrafieken biedt veel beleggers houvast in onzekere markt, maar 'voorspellende waarde is gering'
In deze turbulente beurstijden zoeken veel beleggers hun heil in technische analyse. Is dit wichelroedelopen, of verstandig? 'De modellen zijn niet zaligmakend.'
Amsterdam
Niets in de beleggingswereld is zo controversieel als technische analyse of 'charting'. Het signaleren van beurstrends op basis van historische koersgrafieken kent fanatieke aanhangers en felle tegenstanders. Een tussenweg lijkt er niet te zijn, er zijn gelovers en niet-gelovers.
De gelovers hebben een algemeen wantrouwen ten opzichte van fundamentele economische cijfers en gerapporteerde bedrijfscijfers. Zij zien de kredietcrisis als bevestiging van hun achterdocht.
Volgens de tegenstanders zijn chartisten 'wichelroedelopers' die lijnen trekken in de hoop op steun- en weerstandsniveaus te stuiten. Deze critici vergelijken technische analyse met de dagelijkse horoscoop. Ook wijzen zij erop dat de techniek een zelfbevestigende voorspelling is, een 'selffulfilling prophecy'. Iedereen kijkt naar dezelfde lijnen, steunen en weerstanden, en als een groot deel van de markt daarop handelt, komt het ook uit, stellen zij.
'Als dat zo was, zou je dus altijd naar de technisch analisten moeten luisteren', zegt Royce Tostrams, een van de bekendste technisch analisten van Nederland. 'Maar wij maken ook fouten, anders waren we allemaal rijk', relativeert hij. Maar gelovers of niet, 'zo'n beetje iedere Nederlandse bank heeft tegenwoordig een of meerdere technisch analisten in dienst'.
Volgens Michel van der Stee van Van Lanschot Bankiers heeft dat te maken met de vraag van klanten. 'De markt vraagt om mensen die voorspellingen doen, maar niemand weet waar de beurs naartoe gaat.' Van der Stee is zelf 'geen fan' van deze vorm van analyseren, want de voorspellende waarde noemt hij gering. 'Ik ken geen enkele technisch analist die bij een AEX van 200 punten zei dat ik nu moest instappen.'
Toch geeft ook hij aan dat de markt erdoor wordt beïnvloed. 'Zeker op belangrijke niveaus zie je dat beleggers er rekening mee houden. Des te meer mensen erin geloven, des te beter het werkt.'
De opkomst van internet heeft de technische analyse een steun in de rug gegeven. De belegger kan nu kiezen uit een overdaad aan softwarepakketten waarmee van achter het scherm thuis de lijnen, bodems en weerstanden in eigen grafieken kunnen worden geplaatst. 'Voor euro 5oo heb je een geweldig softwarepakket en kun je in principe aan de slag', zegt Tostrams.
Harry Geels is technisch analist van vermogensbeheerder Inmaxxa uit Naarden. Hij studeerde beleggingsleer aan de VU in Amsterdam en studeerde af op het onderwerp. Hij schreef in 2000 het boek Beleggen met technische analyse. Geels beaamt dat het voor kleine beleggers wel erg makkelijk is om zelf aan de slag te gaan. 'Het heeft de schijn van eenvoud. Een belegger die zich fundamenteel wil verdiepen in één fonds, heeft daar een complete dagtaak aan, terwijl je met technische analyse alleen de koersontwikkeling hoeft te volgen.'
Daar waar fundamenteel analisten naar de achtergronden van bedrijven kijken, bestuderen technisch analisten alleen de grafieken en combineren dit met informatie uit de markt, zoals de historische prijsontwikkeling en omzetten. Chartisten gaan ervan uit dat het gedrag van mensen en beleggers gelijk blijft. In dat gedrag zit een patroon - van paniek tot euforie - en dat herhaalt zich. Simpel gezegd proberen technisch analisten op basis van gedrag uit het verleden de strijd tussen de kopers en verkopers in de toekomst te voorspellen.
Het is daarmee een tegenhanger van de wetenschappelijk onderbouwde efficiënte-markthypothese, die stelt dat alle publieke informatie en toekomstverwachtingen in de koers zijn verwerkt.
Daarmee komen de tekortkomingen van technische analyse in beeld. Geels wijst erop dat technisch analisten de neiging hebben een trend te lang door te trekken. Als koersen een opwaartse lijn vertonen, kunnen ze nog hoger en andersom. 'Als de AEX met 60% is gedaald, zijn er analisten die de trend neerwaarts doortrekken en bijvoorbeeld een koersdoel van 50 punten afgeven. Daarmee worden fundamentele waarden geheel genegeerd.'
Een ander minpunt is het ontdekken van een draai in de trend. Want om een ommekeer in het sentiment te signaleren, moet de koersontwikkeling aan een aantal voorwaarden voldoen. 'Het duurt even voordat je een nieuwe trend ontdekt', legt Geels uit.
De grote Nederlandse pensioenfondsen zeggen technische analyse niet mee te nemen in de aankoopbeslissingen. Volgens een woordvoerder van PGGM gebeurt dit alleen op fundamentele basis. Ook het ABP zegt de theorie niet te gebruiken, maar voegt er in een schriftelijke reactie wél cryptisch aan toe dat het 'tactisch gezien goed is om kennis te nemen van de technische grafiek, maar ook niet meer dan dat'.
Volgens Jeroen Vetter van SNS Fundcoach nemen ook deze grote beleggers grafiekanalyse wel degelijk mee in aan- en verkoopbeslissingen. 'Ze noemen het dan alleen anders, zoals tactische allocatie of kwantitatieve analyse.' Als voorbeeld wijst Vetter op Fidelity, een vermogensbeheerder waar ook Nederlandse pensioenfondsen geld aan uitbesteden. Ofschoon Fidelity altijd op fundamentele basis beleggingsbeslissingen neemt, heeft het toch technisch analisten in dienst. 'Dan gaat het om aandelen waar de beheerder toch al voor een lange tijd in wil zitten. De technisch analist geeft dan zijn mening over het moment waarop het aandeel moet worden aangekocht, maar de portefeuillebeheerder neemt uiteindelijk de beslissing.'
Beleggingsfondsen op basis van technische analyse zijn er al langer. Het JPMorgan Highbridge Statistical Market Neutral-fonds werkt met een model dat is gebaseerd op zogenoemde strategische arbitrage, een model waarbij op basis van historische gegevens wordt gehandeld. Een ander voorbeeld is het Man Investments AHL Diversified Markets EU-fonds. De portefeuillebeheerders handelen op de trend van dat moment, of die nu neerwaarts of opwaarts is.
Een fonds dat vorige maand in het nieuws kwam, is Transtrend van Robeco die werkt volgens zogeheten 'managed futures'. Met de inzet van complexe computermodellen speculeert het op kortstondige trends in nagenoeg alle markten. Met iets meer dan 4% van het beheerde vermogen was Transtrend goed voor 38% van de opbrengst van Robeco over 2008.
Volgens Vetter is technische analyse niet meer weg te denken, maar zijn er wel beren op de weg. 'De modellen zijn niet zaligmakend en het gevaar is dat beleggers er blind op vertrouwen. Vorig jaar sloegen allerlei computermodellen compleet op hol, werd er gekocht als er verkocht moest worden en andersom. En de meeste technisch analisten zagen de crisis toch ook niet aankomen?'
Arnold Tankuş
© 2009 Het Financieele Dagblad

