woensdag 8 oktober 2008

Daling S&P 500 grootste ooit

Zelfs in de jaren dertig waren de koersdalingen niet zo groot als in de laatste weken

Amsterdam
Zelfs ten tijde van de Grote Depressie in de jaren dertig waren de koersdalingen niet zo groot als de klappen die de beurzen de afgelopen weken hebben opgelopen.

De Amerikaanse graadmeter S&P 500 kent zelfs het slechtste decennium uit de geschiedenis. Alleen al dit jaar verdween er voor $ 6000 mrd aan beurswaarde. De S&P, die door de brede samenstelling door veel marktpartijen wordt gezien als een betrouwbaardere graadmeter dan de Dow-Jonesindex, daalde deze maand 10% en staat daarmee nu 17% lager dan in 2000.

Die krimp van 17% is de grootste daling in meer dan zeventig jaar, becijferen medewerkers van de Stern School of Business van de Universiteit van New York.

'Dit is veruit de zwartste pagina uit de financiële wereldgeschiedenis', zegt de 85-jarige Joseph Granville. Hij publiceert al 45 jaar de nieuwsbrief The Granville Market Letter from Kansas. 'We zitten in oktober en de markten crashen. Wat we nu zien is complete, algehele ontmoediging.'

De S&P stond een jaar geleden nog op een recordniveau van 1565,15 punten. Het was de piek van een vijf jaar durende bullmarkt waarin beleggers de verliezen wisten weg te poetsen van het uiteenspatten van de internetzeepbel aan het begin van dit decennium. Sindsdien is de index - inclusief dividend - met 31% gedaald naar een stand van 1056,89 afgelopen maandag. Daarmee kwam de S&P uit op de laagste slotstand sinds november 2003.

Terwijl aandelen onderuit zijn gegaan, hebben de Amerikaanse staatsleningen sinds 2000 een rendement behaald van 86%, berekenen persbureau Bloomberg en de Universiteit van New York.

Ondanks de koersdalingen, het omvallen van zakenbanken en het overheidsingrijpen bij Freddie Mac, Fennie Mae en AIG, is er nog geen economische crisis, zoals de Grote Depressie in de jaren dertig. Die ontstond na de beurskrach van 24 oktober 1929. Maar liefst 7000 banken vielen in die periode om. De economie van de VS kromp in de periode van 1929 tot 1932 met een duizelingwekkende 46% en een kwart van de Amerikanen werd werkloos.

De Dow-Jonesindex daalde van een hoogtepunt van 381,17 punten in 1929 naar een dieptepunt van 41,22 in juli 1932. Het duurde tot 1954 voordat de Dow de opgelopen verliezen wist goed te maken.

De huidige economische cijfers zijn een stuk minder somber. Economen gaan voor de Verenigde Staten nog altijd uit van een economische groei van 1,5% in 2009.

Iedere aandelenrally zal afhangen van het ontdooien van de kredietmarkt. Voorlopig is daar echter geen sprake van, denkt Arthur Cashin, 44 jaar lid van de New York Stock Exchange. Hij gelooft niet dat de beurzen zullen opveren. 'De kredietcrisis is een financiële bosbrand geworden. Ik heb het nooit eerder meegemaakt dat wereldwijd iedereen tegelijkertijd de impact voelt van een crisis.'

Ook de 82-jarige Robert Strovall van Wood Asset Management, sinds 1953 aandelenstrateeg in New York, gelooft niet in een herstel van de beurzen. 'Je kunt een oorlogswond als deze nou eenmaal niet verbinden met een verbandje. Het is goed mogelijk dat de gevolgen van deze crisis tot in 2009 voelbaar zijn.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Technisch analisten: AEX daalt verder naar 218

De AEX-index vertoont alle karakteristieken van een krach. Technisch analisten zien dan ook geen einde aan de huidige daling. Op korte termijn verwachten zij dat de beurs zal opveren, maar op de lange termijn blijft de trend neerwaarts waarbij de het dieptepunt uit maart 2003 van 218 punten voor de de graadmeter als een niveau wordt gezien waar de Amsterdamse graadmeter naar zal afglijden.

Technisch analist Roelof-Jan van den Akker van ING Wholesale Banking voorspelde eind mei in deze krant dat de AEX een stand van 300 zou opzoeken. Gisteren kreeg hij het gelijk aan zijn zijde. ´Ik heb op dat artikel heel veel reacties gekregen. Ik ben uitgelachen en ook vanuit de top van mijn eigen bedrijf heb ik de vraag gekregen waar ik in hemelsnaam mee bezig was', zegt Van den Akker. Volgens de analist hebben beleggers te lang in een ontkenningsfase gezeten en nu 'komt alle pus er ineens uit'. De vlag gaat echter niet uit: 'In een markt als deze had ik liever geen gelijk gekregen.'

'AEX kan dit jaar naar 300 punten' 24 mei 2008

Volgens Van den Akker zal in de komende weken een bodem worden gezocht tussen de 250 en 280 punten. 'De particulieren zijn tot nu toe stil blijven zitten, maar nu de AEX onder de 300 punten is gedoken zal de man op de straat de handdoek in de ring gooien en zorgen voor de laatste duw naar beneden. Een klassiek beeld in een capitulatiefase', stelt Van den Akker. Hij verwacht dat er vervolgens een rally zal komen richting de 350 punten. Dit niveau zal een lagere top opleveren. Lagere toppen en lagere bodems zijn een belangrijk kenmerk van een dalende markt. De analist stelt dat beleggers kunnen profiteren van deze rally, 'want procentueel zullen de uitslagen heel groot zijn'.

Een belangrijk niveau gebroken
'Deze week is met de daling van gisteren door de 300 punten een belangrijk niveau gebroken', zegt ook Ad Nooten van adnbeursanalyse.nl. Nooten wil het einde van de week afwachten, want mocht de AEX op weekbasis boven de 300 blijven noteren, dan blijft de steun alsnog gehandhaafd. Nooten werkt, net als veel andere technisch analisten, volgens de methode van Fibonacci. Dit is de bijnaam van Leonardo van Pisa, een Italiaanse wiskundige uit de 13e eeuw die een reeks van getallen vond waarvan het nieuwe getal steeds bestaat uit de som van de twee voorgaande getallen. Deze ratio's bleken niet alleen toepasbaar op natuurkundige fenomenen, maar ook op beurskoersen. De belangrijkste regel is dat steun- en weerstandniveaus vaak op 38,2%, 50%, 61,8% en 76,4% uitkomen.

Met het doorbreken van de 300 punten is volgens Nooten de 76,4% gebroken vanaf de top die vorig jaar rond de 560 punten werd genoteerd. 'Het zou logisch zijn als de index nu doorzakt naar de 218 punten.' Op de korte termijn denkt Nooten dat woensdag met een dieptepunt van 280 aan het begin van de handelsdag de onderkant van een lange termijn trendkanaal is bereikt waarop de beurzen zouden kunnen opveren. Iets dat in de loop van de handelsdag, mede door een gecoördineerde renteverlaging van de ECB en de Fed, ook gebeurde.

Sterk en spectaculair herstel
Technisch analist Edward Loef van Theodoor Gillisen zegt dat met het oog op de optie-expiratie van volgende week week vrijdag, een relatief fors en spectaculair technisch herstel kan worden verwacht. ´Wie zich heeft ingedekt met derivaten moet hier rekening mee houden´, waarschuwt de analist. ´Wat we geleerd hebben van de krach van 1929, de crash van 1987 en de klap na 9/11 is dat paniek een slechte raadgever is´, zegt Loef. Een ding is echter zeker: 'Op elke forse daling zal vroeg of laat een fors herstel komen.'

Loef rekent voorlopig op een daling richting van de AEX richting de 255 punten. Hij baseert zich op een zogeheten hoofd- en schouders patroon. Dit wordt in de technische analyse als één van de meest betrouwbare patronen beschouwt

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

dinsdag 7 oktober 2008

Bos geeft Fortis noodlening van euro 34 mrd

Amsterdam

Minister van Financiën Wouter Bos heeft Fortis Bank Nederland een noodlening verstrekt van maximaal euro 34 mrd om kortlopende schulden af te lossen. Dit blijkt uit een brief van Bos aan de Kamer.

Het krediet is noodzakelijk doordat Fortis Bank België maandag een abrupt einde maakte aan de liquiditeitssteun voor het Nederlandse bankbedrijf. Dit zegt bestuursvoorzitter Jan van Rutte van Fortis Bank Nederland. 'Wij verkregen altijd liquiditeit van Brussel. Die situatie is maandag beëindigd.' Volgens Van Rutte is de overbrugging tijdelijk. 'We verwachten dat partijen op de geldmarkt positief reageren op de nationalisatie.'

Eerder stelde de Belgische premier Yves Leterme dat Fortis Nederland een kredietlijn van euro 45 mrd had gekregen van Fortis België. Dat bedrag klopt volgens Van Rutte niet.

Wel erkent hij dat de liquiditeitspositie van Fortis Groep de afgelopen week verder verslechterde. 'We zagen al geld uitstromen, maar na de koersval van vorige week maandag begonnen vooral zakelijke klanten geld terug te trekken.' Toch was het volgens hem niet noodzakelijk dat de Nederlandse Staat een 100%-belang nam. 'Ook voor ons kwam het als een verrassing. Fortis Bank Nederland verkeerde in goede staat.' Ook Fortis-ceo Filip Dierckx zei maandag dat het de wens van DNB en Financiën was om behalve ABN ook Fortis Nederland te kopen.

In zijn brief stelt Bos echter dat Fortis wel degelijk in 'ernstige liquiditeitsproblemen' kwam. Dit maakte de volledige nationalisatie noodzakelijk.

Fortis Nederland moet volgens Van Rutte meerdere keren per dag aan DNB en Financiën verslag uitbrengen. 'Ze willen weten wat de gevolgen zijn voor de solvabiliteit en hoe de ontvlechting verloopt.'

Het meest complex aan de loskoppeling is volgens Van Rutte het opzetten van een eigen systeem voor risicomanagement. Tot nu toe gebeurde dat met name centraal in Brussel. Van Rutte: 'Afgelopen weekend zijn we meteen aan de slag gegaan om een eigen systeem op te zetten.' Gevolgen voor de kredietverstrekking zijn er volgens hem niet.

Met Financiën is volgens Van Rutte afgesproken om de integratie even stop te zetten. 'We gaan eerst afspraken maken hoe we nu verder moeten.' Wie de combinatie gaat leiden is onbekend. Van Rutte: 'Ik sta overal voor open.'

Prisco Battes en Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

woensdag 1 oktober 2008

Dow down...

Zwarte maandag. Een beetje belegger die deze term hoort denkt nog altijd terug aan 19 oktober 1987. De dag die de boeken in ging als Black Monday.

Na de dalingen van afgelopen maandag werd deze term weer van stal gehaald. Kelderende koersen, chaos op de beurzen, een bloedbad, een krach. Aan superlatieven geen gebrek.

Toch is het verstandig om de koersdaling van de Dow Jones in een historisch perspectief te plaatsen. Een daling van 777 punten was voor de Dow de grootste daling sinds de index in 1896 het levenslicht zag. Maar procentueel (7%) kwam het verlies niet in de buurt van de befaamde crash van oktober 1987. De Dow verloor toen in een dag 22,6%. Dit kwam overeen met een daling van 508 punten, tot dan toe de grootste koersdaling op één dag.

In Nederland duikelde de AEX-index, toen nog genoteerd in guldens, van een slotstand van 247,09 op vrijdag naar 217,43 op Black Monday, een daling van 12%. Een week later (26 oktober) ging daar nog eens 9,25% af. Deze twee handelsdagen blijven in de boeken staan als de grootste procentuele dalingen van de Amsterdamse graadmeter op één handelsdag.

In de VS zijn ze wel iets meer gewend. Een daling groter dan 7% is in de 112 jaar dat de Dow- Jonesindex bestaat zestien keer eerder voorgekomen. Dat komt neer op een gemiddelde van één keer in de zeven jaar. Voor afgelopen maandag klopte dat bijna exact, want het is bijna zeven jaar geleden dat de Dow zo hard daalde: 17 september 2001, de eerste dag dat de beurzen openden na de aanslagen van 9/11 in New York. De Dow zakte die dag met bijna 700 punten in elkaar. In punten werd dit oude record afgelopen maandag verbroken.

Enkele jaren terug kwamen onderzoekers van de universiteiten van New York en Boston met een complexe formule om te berekenen hoe vaak een daling van dit formaat over een langere periode voorkomt.

Volgens deze formule moeten beleggers er rekening mee houden dat dalingen van 7% gemiddeld om de 4,3 jaar voorkomen. Het verlies van afgelopen maandag kwam volgens deze onderzoekers dus 2,7 jaar later dan het gemiddelde.

De veel breder samengestelde S&P 500-index deed het maandag nog een stuk slechter dan de Dow en verloor 8,8%. Volgens dezelfde formule worden dalingen in deze orde van grootte voor de S&P gemiddeld één keer in de tien jaar gemeten. Maar de laatste keer dat de S&P 500 harder daalde dan aan het begin van deze week was Black Monday in 1987 en dus meer dan twintig jaar geleden. De S&P 500 verloor die dag 20,4% tot 225,06 punten.

Deze cijfers maken de verliezen van maandag voor de belegger niet minder pijnlijk. Ze maken duidelijk dat grote koersdalingen bij een aandelenmarkt horen. Maar een beetje belegger wist dat allang.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

donderdag 18 september 2008

Russisch banksysteem kraakt voor het eerst sinds roebelcrisis in voegen

Moskou probeert stelsel overeind te houden door een noodlening van $ 44 mrd aan drie grootste banken van het land

Amsterdam
Rusland verkeert in de grootste financiële crisis sinds de roebelcrisis van tien jaar geleden. Woensdag werd voor de tweede dag op rij de handel op de aandelenbeurzen stilgelegd toen deze opnieuw in een vrije val belandde.

Het Russische ministerie van financiën maakte bekend dat het de kapitaaleisen voor banken zodanig aanpast dat er $ 12 mrd vrijvalt voor de financiële sector. Ook leent de overheid $ 44 mrd aan de drie grootste banken van het land. Dinsdag pompte het ministerie al $ 20 mrd in het bankensysteem.

Het gaat om de banken OAO Sberbank, VTB Group en OAO Gazprombank. Zij moeten door middel van overheidsleningen de liquiditeit en het bankensysteem overeind houden. De overheid heeft ook geld beschikbaar gesteld aan kleinere banken. Grootbanken kunnen het geld lenen voor drie maanden of langer, indien noodzakelijk, aldus het ministerie. Het ministerie zegde toe in de loop van deze week met aanvullende maatregelen te komen om de liquiditeit te verbeteren.

De leenkosten zijn gisteren naar een record gestegen. De MosPrime - de Russische rente die banken elkaar onderling in rekening brengen en te vergelijken met Euribor - liep gisteren op naar 11,1%. Deze hoge rentestand zorgt er tevens voor dat er minder met geleend geld wordt gespeculeerd op de aandelenbeurzen.

Dinsdag werd de handel in zowel aandelen als obligaties stilgelegd nadat de koersen op de RTS-index in Moskou, een beurs die gedomineerd wordt door noteringen in dollars, met 11,5% was gedaald. De Micex, waar de fondsen overwegend in roebels staan genoteerd, ging met 17,5% onderuit. Woensdag werd de handel opnieuw opgeschort nadat de beurzen wederom met forse verliezen openden. De waarde van de Micex is in drie handelsdagen met een kwart gedaald.

Het Russische financiële systeem wordt momenteel aan drie kanten getroffen. De Russische economie profiteerde de afgelopen tien jaar van de sterk gestegen olie- en grondstofprijzen. De beurzen in Moskou worden gedomineerd door olie- en grondstofgerelateerde fondsen. Doordat de prijzen van olie en grondstoffen sinds de helft van juli soms met meer dan 30% zijn gedaald, heeft dit Russische aandelen flink onder druk gezet.

In augustus kwam daar de vijfdaagse oorlog in Georgië bovenop. Door de oplopende spanningen die de oorlog veroorzaakte met het Westen, hebben buitenlandse beleggers volgens berekeningen van de Franse bank BNP Paribas sinds de start van de oorlog op 8 augustus voor $ 35 mrd aan investeringen in Russische aandelen en obligaties verkocht. In dezelfde periode daalde de roebel met bijna 5% tegenover de dollar.

De genadeklap kwam deze week door het omvallen van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers en problemen bij verzekeraar AIG. Beleggers deden wereldwijd aandelen van de hand. Opkomende markten zoals Rusland werden hierdoor het hardst getroffen, mede omdat een groot aantal hedgefondsen bezittingen van de hand deed. Hedgefondsen zijn relatief zwaar vertegenwoordigd in opkomende markten

Naast bovengenoemde factoren kampt Rusland met een stagnerende economie. De olie-uitvoer, Ruslands belangrijkste bron van inkomsten, is voor het eerst sinds 1998 gedaald. De inflatie loopt daarnaast hard op. In augustus bedroeg de geldontwaarding 15%, het hoogste niveau in bijna vijf jaar. De industriële productie kwam in dezelfde maand lager uit dan verwacht. De economie groeide in het tweede kwartaal 7,5%, tegen 8,5% een kwartaal eerder.

De Russische beurs behoort dit jaar tot de slechtst presterende beurzen van de wereld met een daling van ruim 50%. Sinds het hoogtepunt op 17 mei is voor in totaal $ 425 mrd aan waarde verdampt.

'De condities van de binnenlandse beschikbare geldhoeveelheid zijn significant verkrapt door een combinatie van binnenlandse en buitenlandse factoren', aldus econoom Elina Ribakovan van Citigroup gisteren in een rapport. Volgens de econoom is 'de zoektocht naar liquiditeit' een van de oorzaken van de uitverkoop op de Russische aandelenbeurs.

Ondanks de huidige crisis staat Rusland er 'redelijk goed voor' om de problemen te pareren, aldus de vertegenwoordiger van de Wereldbank in Rusland, Klaus Rohland, gisteren. De Russische economie is tien jaar achtereen gegroeid en de buitenlandse reserves zijn in die periode toegenomen tot $ 574 mrd. Alleen China en Japan beschikken over grotere reserves.

Ook kredietbeoordelaar Fitch denkt dat Rusland de crisis te boven kan komen vanwege de sterke balans van het land. Fitch geeft echter wel aan dat de Russische banken te veel kredieten hebben verstrekt op basis van 'relatief zwakke fundamenten'. De kredietbeoordelaar is niet van plan om de kredietstatus van het land te verlagen. Ook voor de bankensector verwacht Fitch geen verlagingen van de kredietstatus, al blijft dat in individuele gevallen mogelijk.

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad

Verzekering op treasuries naar record

Door nipte redding verzekeraar AIG schatten beleggers risico Amerikaans schatkistpapier hoger in

Amsterdam
Het kost beleggers steeds meer om zichzelf te verzekeren tegen wanbetaling op Amerikaanse staatsleningen. De kredietverzekering op Amerikaanse treasuries, zogeheten credit default swaps (cds), steeg gisteren na de redding van verzekeraar AIG naar een recordhoogte. Met een cds kan een belegger zich verzekeren tegen wanbetaling op obligaties van bedrijven, of in dit geval: staatsobligaties.

Volgens cijfers van het Franse BNP Paribas noteerde de cds op een tienjarige Amerikaanse staatsobligatie 4 basispunten hoger op 30. Dit betekent dat een belegger euro 30.000 moet betalen om zich in te dekken voor een waarde van euro 10 mln ($ 14,2 mln) aan Amerikaanse schatkistpapieren. Ter vergelijking: voor een gelijksoortige kredietverzekering op Oostenrijkse of Zweedse staatsobligaties ligt de prijs ruim de helft lager.

De stijging van de kredietverzekering heeft alles te maken met het begrotingstekort van de VS. Door de redding van hypotheekverstrekkers Fannie Mae en Freddie Mac voor $ 200 mrd komt het begrotingstekort volgens de rekenkamer van het Amerikaanse Congres in 2009 uit op $ 438 mrd. Dit maakt het voor de opvolger van president George W. Bush zeer lastig om ofwel de belastingen te verlagen ofwel de overheidsuitgaven op te schroeven. Gisteren kwam er nog eens een lening van $ 85 mrd aan AIG bovenop.

'De redding van AIG komt geheel op conto van de Amerikaanse belastingbetaler', aldus obligatiespecialist Tim Brunne van UniCredit gisteren in een rapport. 'Het is niet te verwachten dat AIG in zijn huidige vorm zal overleven.'

De prijzen van kredietverzekeringen op bankobligaties blijven oplopen. Dinsdag noteerde de Markit iTraxx Financial Index, een cds op een mandje van 25 Europese banken en verzekeraars, 5 basispunten hoger op 140. Beleggers vrezen dat er nog meer financiële instellingen zullen omvallen.

De redding van AIG zorgde desondanks aanvankelijk wel voor enige opluchting in de markt. Wereldwijd daalden de koersen van staatsobligaties woensdag voor het eerst in drie dagen. 'Het is een grote opluchting voor de markt dat de Amerikaanse overheid erin geslaagd is om AIG niet te laten omvallen', zegt Michael Markovic, obligatiestrateeg van Credit Suisse. 'Obligaties daalden omdat de risico's lijken te zijn afgenomen. Maar het is afwachten wat er nog meer te gebeuren staat', aldus Markovic tegenover persbureau Bloomberg. Later op de dag werd duidelijk dat de koersen van obligaties weer flink opliepen door de koersval op aandelenbeurzen wereldwijd.

In Japan steeg de renteopslag op schatkistpapier met een looptijd tot 2018 met 2,5 basispunt naar 1,49%. Dinsdag stond het rendement op deze obligatie op het laagste punt in vijf maanden.

De Bank of Japan liet gisteren de basisrente onveranderd op 0,5% staan. Daarmee heeft Japan nog altijd de laagste rentestand van de geïndustrialiseerde wereld. Volgens bankpresident Masaaki Shirakawa zijn de neerwaartse risico's voor de Japanse economie niet toegenomen door de crisis.

Liquiditeit lijkt daarmee voor centrale banken nu belangrijker dan de leenkosten van geld. Dit is voor veel partijen in de markt een verklaring waarom in de VS de Federal Reserve de rente op 2% liet staan. Wereldwijd pompten centrale banken van Tokio tot New York de afgelopen week gezamenlijk circa $ 200 mrd in de markt.

In Europa daalde gisteren de rentevergoeding op het tweejarige Duitse schatkistpapier, dat omgekeerd beweegt aan de koers van de obligatie, met zes basispunten naar een rentevergoeding van 3,61%. De rentevergoeding op de tienjarige Bund bleef onveranderd staan, net onder de 4%. Op maandag en dinsdag daalde de rente-opslag met 29 basispunten. Het was de scherpste daling in twee dagen sinds het omvallen van zakenbank Bear Stearns een halfjaar geleden.

Het verschil in rendement tussen de tweejarige en tienjarige Duitse staatslening, in jargon de spread, kwam gisteren uit op 38 basispunten, tegen 32 dinsdag. De redding van AIG zorgde ervoor dat Deutsche Bank in eerste instantie het advies om te beleggen in zogeheten steepeners liet vallen. Met een steepener kunnen beleggers, in dit geval doorgaans institutionele beleggers, speculeren op een oplopende spread. Op 5 september had de bank beleggers nog geadviseerd om steepeners te kopen.

Verschillende marktpartijen verwachten dat de rentevergoedingen de komende tijd nog verder kunnen zakken. 'Ik denk niet dat we dicht bij de bodem zijn', stelt Gregor MacIntosh van Standard Life. 'Er is ruimte voor een verdere daling van de rendementen op staatsobligaties.'

Arnold Tankuş
© 2008 Het Financieele Dagblad